Phần mở đầu Phần nội dung: - Chƣơng 1: Cơ sở lí luận về giáo dục TTCMĐP cho HS THPT. - Chƣơng 2: Thực trạng hoạt động giáo dục TTCMĐP cho HS THPT ở quận Ninh Kiều, TP. Cần Thơ - Chƣơng 3: Đề xuất biện pháp giáo dục TTCMĐP cho HS THPT quận Ninh Kiều, TP. Cần Thơ - Kết luận và kiến nghị - Tài liệu tham khảo - Phụ lục 4 Chƣơng 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ GIÁO DỤC TRUYỀN THỐNG CÁCH MẠNG ĐỊA PHƢƠNG CHO HỌC SINH PHỔ THÔNG 1.
Tổng quan lịch sử nghiên cứu vấn đề 1. Những nghiên cứu ngoài nước Giáo dục TTCMĐP là một nội dung trong giáo dục đạo đức HS và đã đƣợc các nhà nghiên cứu quan tâm. Những quan điểm, những ý tƣởng giáo dục của nhà khoa học đã giúp ngƣời nghiên cứu tổng quan đƣợc vấn đề nghiên cứu cho đề tài, cụ thể nhƣ: Nhà khoa học Rabơle (1494 - 1553) là đại diện cho chủ nghĩa nhân đạo Pháp. Ông quan niệm rằng giáo dục phải bao hàm các nội dung, đạo đức, thể chất và thẩm mỹ.
Bên cạnh đó, ông nhấn mạnh rằng, ngoài giáo dục ở lớp, ở nhà, giáo dục còn thông qua các buổi tham quan các xƣởng thợ, các cửa hàng, tiếp xúc với các nhà văn, các nghị sỹ, đặc biệt là mỗi tháng một lần thầy và trò về sống ở nông thôn một ngày [27]. Tác giả Cơrúpxcaia (1869 - 1939) là nhà hoạt động chính trị của Đảng và Nhà nƣớc Xô Viết cũng là một nhà tâm lý học, giáo dục. Theo bà, để đào tạo con ngƣời phát triển toàn diện bao gồm: Đức, trí, thể, mỹ, quân sự và giáo dục lao động, giáo dục kỹ thuật tổng hợp, nhà giáo dục phải coi trọng “giáo dục qua các hình thức hoạt động tập thể nhƣ tham quan du lịch, cắm trại, lao động hè ở các nông lâm trƣờng kết hợp với sinh hoạt văn hóa nghệ thuật [31, tr. Cùng quan điểm trên, A.Makarenco đã vận dụng sáng tạo lí luận Mác xít vào thực tiễn để rút ra những kinh nghiệm làm phong phú cho lí luận giáo dục nói chung.
Theo Makarenco, một trong những logic của quá trình sƣ phạm là “quá trình tổ chức hợp lý các hoạt động của HS tham gia vào cách mạng xã hội, lao động sản xuất, các hoạt động tập thể nhƣ vui chơi, thể dục thể thao, tham quan du lịch, văn hóa nghệ thuật” [31, tr. Thế kỷ XVII, với tác phẩm “Khoa sƣ phạm vĩ đại”, nhà giáo dục học và là nhà triết học uyên bác của Cộng hòa Czech - Jan Amos Komensky đã có nhiều đóng góp cho lí luận về công tác giáo dục truyền thống. Ông đề xuất nhiều biện pháp giáo 5 dục và nhấn mạnh con ngƣời phải đƣợc giáo dục từ lúc trẻ thơ, bởi trẻ em nhƣ cây non trong vƣờn để cây cỏ lớn lên nhất thiết phải đƣợc sự quan tâm, chăm sóc… Ông kêu gọi các bậc cha mẹ, các nhà giáo hãy mãi mãi là một tấm gƣơng trong cuộc sống, trong mọi sinh hoạt để trẻ em noi theo. Cũng quan đểm trên, nghiên cứu của tác giả Amber Carlson về hành vi cha mẹ có ảnh hƣởng đến hành vi con cái.
Kết quả nghiên cứu cho thấy, cha mẹ là tấm gƣơng, hành vi nhân cách của cha mẹ đƣợc thể hiện qua lối sống, qua phong cách nuôi dạy con cái [55]. Nhà giáo dục lỗi lạc V.Xukhômlinxki cũng rất quan tâm đến công tác giáo dục truyền thống cho HS, ông đã đóng góp nhiều cho lí luận và tổng kết kinh nghiệm giáo dục thế hệ trẻ. Trong quá trình giáo dục ông quan tâm đặc biệt tới sự hài hòa giữa sự phát triển truyền thống cũng nhƣ tình cảm, các giá trị thẩm mỹ với sự phát triển trí tuệ, thể chất, kỹ năng lao động nghề nghiệp và ý thức công dân. Từ đó, các công trình nghiên cứu trên là cơ sở giúp ngƣời nghiên cứu định hƣớng rằng, để giáo dục TTCMĐP cho HS THPT đƣợc hiệu quả, ngoài HS đƣợc học các môn học có nội dung liên quan thông qua hoạt động trên lớp, mà còn thông qua các HĐGDNGLL bằng các hoạt động tham quan du lịch, cắm trại, lao động hè theo chủ điểm của trƣờng.
Những nghiên cứu trong nước Trong những năm qua, ở nƣớc ta đã có nhiều công trình nghiên cứu, đề tài khoa học, bài viết đƣợc đăng tải trên các tạp chí và lƣu hành nội bộ liên quan đến vấn đề giáo dục TTCMĐP và đƣợc khai thác với nhiều khía cạnh, góc độ khác nhau, cụ thể nhƣ: Theo nghiên cứu của tác giả Thái Văn Long, “Các biện pháp giáo dục TTCMĐP cho HS THPT tỉnh Cà Mau thông qua bộ môn khoa học xã hội”, tác giả đã xây dựng các biện pháp giáo dục TTCMĐP cho HS phổ thông thông qua các môn Văn học và Lịch sử với các hoạt động giáo dục nội và ngoài khóa nhƣ: (1) Truyền thống yêu nƣớc của nhân dân Cà Mau, đặc biệt là trong thời kỳ Đảng lãnh đạo cách mạng Việt Nam; (2) Truyền thống kính yêu Bác Hồ, yêu Đảng, một lòng, một dạ thủy chung son sắc, trung thành với lý tƣởng XHCN; (3) Truyền thống quê 6 hƣơng và con ngƣời Cà Mau qua các thời kỳ lịch sử, đặc biệt là thời kỳ lịch sử cách mạng; (4) Truyền thống đấu tranh cánh mạng vẻ vang anh dũng, quyết chiến, quyết thắng của Đảng bộ và nhân dân Cà Mau; (5) Truyền thông đấu tranh vẻ vang anh dũng riêng, đặc thù của các lực lƣợng vũ trang nhân dân tỉnh Cà Mau; (6) Truyền thống đoàn kết đấu tranh cách mạng anh dũng riêng, đặc thù, đặc trƣng của thanh niên, phụ nữ, nông dân Cà Mau; (7) Truyền thống đấu tranh cách mạng vẻ vang của các cá nhân, gia đình, địa phƣơng, đơn vị anh hùng; (8) Tinh thần đoàn kết, lao động, sáng tạo trên các lĩnh vực kinh tế, văn hóa, văn học, nghệ thuật, giáo dục [20]. Tác giả Phạm Bá Khoa trong báo cáo tổng kết đề tài “Một số giải pháp giáo dục TTCM Việt Nam của Đoàn Thanh niên thông qua hệ thống bảo tàng và DTLS cách mạng”, tác giả đã đề cập đến giáo dục TTCM cho thế hệ trẻ Việt Nam với nội dung rất phong phú nhƣ: (1) Gƣơng chiến đấu và công hiến, hy sinh quên mình, kiên cƣờng, bất khuất; sẵn sàng xả thân vì độc lập, tƣ do của Tổ quốc của các thế hệ cha, anh trong lực lƣợng vũ trang, các tổ chức Đảng, Đoàn, Hội, thanh niên xung phong cũng nhƣ các đoàn thể quần chúng khác đƣợc giáo dục, tổ chức dƣới ngọn cờ của Đảng; (2) Ý chí và tinh thần không cam chịu nô lệ, đói nghèo của các thế hệ đi trƣớc; ham học hỏi, luôn cầu thị, hội nhập để phát triển nhƣng không đánh mất cội nguồn và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam XHCN; (3) Kiên định mục tiêu, lý tƣởng đã lựa chọn là độc lập dân tộc gắn liền với CNXH. Sống phải có nghĩa có tình, thủy chung son sắc với bạn bè trên tinh thần chủ nghĩa quốc tế trong sáng. Ngoài ra, tác giả còn giới thiệu nhóm giải pháp nâng cao hiệu quả công tác giáo dục TTCM cho thế hệ trẻ thông qua hệ thống bảo tàng và DTLS cách mạng [17].
Theo một nghiên cứu khác của tác giả Tô Duy Xuyên, với nội dung đề tài “Nâng cao hiệu quả giáo dục TTCM cho HS thông qua dạy môn Giáo dục công dân tại trƣờng THPT Nam Đàn 2, tỉnh Nghệ An” tác giả đã xây dựng đƣợc một số phƣơng pháp dạy học tích cực phù hợp với chƣơng trình giáo dục TTCM thông qua tích hợp môn GDCD và chƣơng trình ngoại khóa ở trƣờng THPT [27]. Bài viết của Thu Nguyên đƣợc đăng trên Báo điện tử Quảng Ninh, tác giả đã đƣa ra những hoạt động giáo dục TTCM hiệu quả cho HS phổ thông thông qua 7 những HĐGDNGLL, những hoạt động cụ thể, sinh động thu hút đƣợc nhiều HS tham gia nhƣ: thông qua việc tổ chức các hoạt động các ngày lễ lớn của dân tộc, của đất nƣớc, của tỉnh (ngày Thƣơng binh - Liệt sỹ 27-7) và của tổ chức Đoàn (viết bài tìm hiểu, triển khai các cuộc vận động, trao đổi tọa đàm, nghe nói chuyên đề…); thông qua các đợt sinh hoạt chính trị. Tác giả nhấn mạnh, để giáo dục TTCM cho HS phổ thông có kết quả tốt phải bắt đầu từ chính việc tìm hiểu lịch sử của làng, xã, trƣờng học… nơi mình sinh sống, học tập, công tác [42]. Ngoài ra, tác giả Phan Đình Hùng cũng đã quan tâm đến giáo dục truyền thống cho HS dân tộc thiểu số.
Tác giả Phan Đình Hùng đã giới thiệu thực trạng và những biện pháp quản lý hoạt động giáo dục truyền thống lịch sử, TTCM cho HS dân tộc thiểu số ở trƣờng THCS huyện Võ Nhai, tỉnh Thái Nguyên [16]. Tác phẩm của Lê Văn Huân với nội dung “Giáo dục lòng yêu quê hƣơng qua lịch sử địa phƣơng” đƣợc đăng trên Tạp chí giáo dục thời đại, bài viết đã thể hiện các nguyên tắc giáo dục lòng yêu quê hƣơng cho HS thông qua lịch sử địa phƣơng, cụ thể nhƣ: (1) Giáo dục lòng yêu quê hƣơng đất nƣớc phải gắn chặt với lòng yêu đất nƣớc. Tình yêu quê hƣơng thống nhất với tình yêu Tổ quốc. Giáo dục tình yêu quê hƣơng cho HS phải đƣợc thực hiện trên cơ sở những sự kiện trên mảnh đất, con ngƣời ở địa phƣơng, chứ không phải là sự hô hào một cách chung chung; (2) Giáo dục không tách rời giáo dƣỡng; (3) Phải hƣớng tình cảm vào hoạt động cách mạng, thể hiện bằng những hành động cụ thể [40].
Bài viết của Tác giả Thanh Hiếu, với nội dung “Giáo dục lịch sử, TTCM góp phần bồi dƣỡng tinh thần yêu nƣớc cho thế hệ trẻ”, bài viết đã thể hiện mô hình của hội CCB về “Đẩy mạnh giáo dục truyền thống và lý tƣởng cách mạng cho thế hệ trẻ tỉnh Quảng Ngãi” nhƣ: phối hợp với thanh niên tổ chức nói chuyện truyền thống trong các trƣờng học nhân ngày lễ, kỷ niệm; ông, bà, cha, mẹ kể chuyện truyền thống cho con cháu trong gia đình, dòng tộc; hƣớng dẫn đội viên, đoàn viên chăm sóc nghĩa trang liệt sỹ, chăm sóc các khu DTLS cách mạng, chăm sóc, giúp đỡ gia đình thƣơng binh, bệnh binh, gia đình liệt sỹ, bà Mẹ Việt Nam anh hùng. Ngoài ra, bài viết còn thể hiện hiệu quả khi HS tham gia các hoạt động ngoại khóa nhƣ tham 8 quan các DTLS tại địa phƣơng, HS hứng thú hơn với môn học lịch sử; biết thêm những nhân vật, sự kiện lịch sử tiêu biểu ngay tai địa phƣơng mình sinh sống, HS tự hào hơn, từ đó tiếp thêm ngọn lửa về tinh thần yêu nƣớc, cách mạng [39].