Luận án tiến sĩ về lan tỏa TFP từ FDI ngành sản xuất tại Đại học Mở TP.HCM

Nghiên cứu tác động của FDI trong sản xuất đến năng suất tổng hợp, vai trò của định hướng thị trường và khả năng hấp thụ của doanh nghiệp nội địa.

• Tác giả: Huynh Quoc Vu
• Người hướng dẫn: Dr. Pham Thi Bich Ngoc
• Trường học: Ho Chi Minh City Open University
• Chuyên ngành: Economics
• Đề tài: Tác Động Của Đầu Tư Trực Tiếp Nước Ngoài Đến Năng Suất Tổng Hợp Trong Ngành Sản Xuất
• Loại tài liệu: Doctoral Dissertation
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Ho Chi Minh City

Mục lục chi tiết

• STATEMENT OF AUTHORSHIP
• ACKNOWLEDGEMENTS
• TABLE OF CONTENTS
• 2. CHAPTER 2: LITERATURE REVIEW
• 3. CHAPTER 3: RESEARCH METHODOLOGY
• 4. CHAPTER 4: THE OVERVIEW REGARDING FDI AND ENTERPRISES
• 5. CHAPTER 5: RESULTS AND DISCUSSION
• 6. CHAPTER 6: CONCLUSIONS AND POLICY IMPLICATIONS
• ABBREVIATION
• LIST OF FIGURES
• LIST OF TABLES
• ABSTRACT
• 1. CHAPTER 1: INTRODUCTION

Tóm tắt

I. FDI và Năng Suất Tổng Hợp Tổng Quan Về Tác Động

Đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) đóng vai trò quan trọng trong tăng trưởng kinh tế, đặc biệt là ở các quốc gia đang phát triển. Bài viết này sẽ đi sâu vào tác động của FDI đến năng suất tổng hợp (TFP) trong ngành sản xuất, một yếu tố then chốt để thoát khỏi bẫy thu nhập trung bình. FDI có thể thúc đẩy tăng trưởng kinh tế thông qua nhiều kênh, bao gồm chuyển giao công nghệ, nâng cao kỹ năng cho người lao động và tăng cường cạnh tranh. Tuy nhiên, tác động thực tế của FDI đến TFP có thể khác nhau tùy thuộc vào nhiều yếu tố. Nghiên cứu này tập trung vào vai trò của định hướng thị trường FDI, khả năng hấp thụ của các doanh nghiệp trong nước và thể chế cấp tỉnh. Dựa trên các nghiên cứu hiện có và dữ liệu thực nghiệm, bài viết sẽ đánh giá mức độ và cách thức FDI ảnh hưởng đến năng suất tổng hợp trong ngành sản xuất, đặc biệt là trong bối cảnh Kinh tế Việt Nam.

1.1. Vai trò của FDI trong tăng trưởng năng suất

FDI đóng vai trò như một động lực quan trọng cho tăng trưởng năng suất thông qua việc mang đến công nghệ tiên tiến, kỹ năng quản lý hiện đại và các phương pháp sản xuất hiệu quả hơn. Dòng vốn FDI thúc đẩy đổi mới sáng tạo và năng suất lao động, đặc biệt là trong ngành sản xuất. Việc này góp phần vào sự phát triển chung của kinh tế Việt Nam và các quốc gia đang phát triển. Như Huynh Quoc Vu đã chỉ ra trong nghiên cứu của mình, FDI có thể tạo ra các hiệu ứng lan tỏa, thúc đẩy các doanh nghiệp trong nước cải thiện hiệu quả hoạt động và áp dụng các công nghệ mới.

1.2. Sự phức tạp trong tác động của FDI đến TFP

Mặc dù tiềm năng tăng trưởng năng suất từ FDI là rõ ràng, tác động thực tế có thể phức tạp và không phải lúc nào cũng tích cực. Hiệu quả của FDI đến năng suất tổng hợp (TFP) phụ thuộc vào nhiều yếu tố như khả năng hấp thụ công nghệ của doanh nghiệp trong nước, môi trường thể chế và chính sách hỗ trợ của chính phủ. Nghiên cứu của Huynh Quoc Vu chỉ ra rằng định hướng thị trường của FDI (FDI hướng nội so với FDI hướng ngoại) cũng có thể ảnh hưởng đến tác động lan tỏa của nó đến TFP. Do đó, cần có một cái nhìn đa chiều và phân tích kỹ lưỡng để hiểu rõ tác động thực sự của FDI.

II. Thách Thức FDI và Bài Toán Năng Suất Trong Sản Xuất

Mặc dù FDI mang lại tiềm năng tăng trưởng, nhiều nghiên cứu chỉ ra rằng tác động của nó đối với năng suất tổng hợp (TFP) trong ngành sản xuất không phải lúc nào cũng rõ ràng. Một số nghiên cứu tìm thấy tác động tích cực, trong khi những nghiên cứu khác lại cho thấy tác động tiêu cực hoặc không đáng kể. Điều này đặt ra câu hỏi về những yếu tố nào có thể giải thích sự khác biệt này. Các yếu tố tiềm năng bao gồm sự khác biệt về năng lực hấp thụ của các doanh nghiệp trong nước, sự cạnh tranh khốc liệt từ các doanh nghiệp FDI, và sự thiếu hụt về nguồn nhân lực có kỹ năng. Ngoài ra, các chính sách chưa hiệu quả và môi trường thể chế yếu kém cũng có thể cản trở khả năng của các doanh nghiệp trong nước trong việc tận dụng lợi thế từ hiệu ứng lan tỏa FDI. Nghiên cứu sâu hơn là cần thiết để xác định và giải quyết những thách thức này.

2.1. Hạn chế trong hiệu ứng lan tỏa FDI

Một trong những thách thức chính là sự hạn chế trong hiệu ứng lan tỏa FDI. Các doanh nghiệp trong nước có thể không đủ khả năng để tiếp thu và áp dụng công nghệ, kiến thức và kỹ năng từ các doanh nghiệp FDI. Điều này có thể do thiếu hụt về nguồn nhân lực, cơ sở hạ tầng yếu kém hoặc rào cản trong việc tiếp cận thông tin. Việc tăng cường năng lực hấp thụ của các doanh nghiệp trong nước là rất quan trọng để tối đa hóa lợi ích từ FDI. Cần có các chính sách hỗ trợ đào tạo, chuyển giao công nghệ và phát triển cơ sở hạ tầng để giúp các doanh nghiệp trong nước cạnh tranh hiệu quả hơn.

2.2. Cạnh tranh và tác động tiêu cực tiềm ẩn

FDI có thể tạo ra cạnh tranh khốc liệt hơn trong ngành sản xuất. Các doanh nghiệp FDI, với lợi thế về vốn, công nghệ và kỹ năng quản lý, có thể lấn át các doanh nghiệp trong nước, đặc biệt là các doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME). Điều này có thể dẫn đến việc giảm năng suất lao động và thậm chí là đóng cửa các doanh nghiệp trong nước. Cần có các chính sách để đảm bảo một sân chơi bình đẳng và hỗ trợ các doanh nghiệp trong nước cạnh tranh hiệu quả hơn. Việc tạo điều kiện thuận lợi cho đổi mới sáng tạo và nâng cao năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp trong nước là rất quan trọng.

III. Hướng Dẫn Tối Ưu Hóa Tác Động FDI Đến Năng Suất TFP

Để tối ưu hóa tác động của FDI đến năng suất tổng hợp (TFP) trong ngành sản xuất, cần có một cách tiếp cận toàn diện, tập trung vào việc nâng cao năng lực hấp thụ của các doanh nghiệp trong nước, cải thiện môi trường thể chế và thúc đẩy sự liên kết giữa các doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp trong nước. Các chính sách nên tập trung vào việc hỗ trợ đào tạo, chuyển giao công nghệ, phát triển cơ sở hạ tầng và giảm bớt các rào cản pháp lý. Ngoài ra, việc khuyến khích các doanh nghiệp FDI tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu và hợp tác với các doanh nghiệp trong nước có thể giúp lan tỏa kiến thức và kỹ năng hiệu quả hơn. Nghiên cứu của Huynh Quoc Vu nhấn mạnh tầm quan trọng của định hướng thị trường FDI, cho thấy rằng FDI hướng ngoại có thể có tác động tích cực hơn đến TFP so với FDI hướng nội.

3.1. Nâng cao năng lực hấp thụ của doanh nghiệp

Nâng cao năng lực hấp thụ của các doanh nghiệp trong nước là yếu tố then chốt để tận dụng lợi thế từ FDI. Điều này có thể được thực hiện thông qua việc đầu tư vào nguồn nhân lực, đặc biệt là đào tạo kỹ năng chuyên môn và quản lý. Cần có các chương trình hỗ trợ đào tạo, học bổng và trao đổi kinh nghiệm để giúp các doanh nghiệp trong nước tiếp thu và áp dụng công nghệ mới. Ngoài ra, việc khuyến khích nghiên cứu và phát triển (R&D) và tạo điều kiện cho các doanh nghiệp tiếp cận thông tin và kiến thức cũng rất quan trọng. Việc kết nối các doanh nghiệp trong nước với các trường đại học và viện nghiên cứu có thể giúp thúc đẩy đổi mới sáng tạo và tăng cường năng lực cạnh tranh.

3.2. Cải thiện môi trường thể chế và chính sách

Môi trường thể chế và chính sách đóng vai trò quan trọng trong việc tạo điều kiện thuận lợi cho FDI và tối đa hóa tác động của nó đến TFP. Cần có các chính sách rõ ràng, minh bạch và nhất quán để thu hút FDI chất lượng cao. Việc giảm bớt các rào cản pháp lý, cải thiện thủ tục hành chính và đảm bảo quyền sở hữu trí tuệ là rất quan trọng. Ngoài ra, việc tăng cường quản trị công, chống tham nhũng và đảm bảo công bằng trong cạnh tranh cũng góp phần tạo ra một môi trường kinh doanh lành mạnh và khuyến khích đổi mới sáng tạo.

3.3. Thúc đẩy liên kết giữa FDI và doanh nghiệp nội địa

Thúc đẩy sự liên kết giữa các doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp trong nước có thể giúp lan tỏa kiến thức, kỹ năng và công nghệ hiệu quả hơn. Điều này có thể được thực hiện thông qua việc khuyến khích các doanh nghiệp FDI sử dụng nguồn cung ứng địa phương, tham gia vào các chương trình đào tạo và chuyển giao công nghệ, và hợp tác với các doanh nghiệp trong nước trong các dự án nghiên cứu và phát triển (R&D). Việc tạo ra các chuỗi giá trị toàn cầu và khuyến khích các doanh nghiệp trong nước tham gia vào các chuỗi giá trị này có thể giúp nâng cao năng lực cạnh tranh và tiếp cận thị trường quốc tế.

IV. Nghiên Cứu Tác Động của FDI theo Định Hướng Thị Trường

Các nghiên cứu gần đây chỉ ra rằng tác động của FDI đến năng suất tổng hợp (TFP) có thể khác nhau tùy thuộc vào định hướng thị trường của các doanh nghiệp FDI. Các doanh nghiệp FDI hướng ngoại (tức là sản xuất để xuất khẩu) có xu hướng tạo ra tác động tích cực hơn đến TFP so với các doanh nghiệp FDI hướng nội (tức là sản xuất để tiêu thụ trong nước). Điều này có thể là do các doanh nghiệp FDI hướng ngoại có xu hướng sử dụng công nghệ tiên tiến hơn, cạnh tranh khốc liệt hơn trên thị trường quốc tế và có nhiều động lực hơn để lan tỏa kiến thức và kỹ năng cho các doanh nghiệp trong nước. Nghiên cứu của Huynh Quoc Vu cũng ủng hộ quan điểm này, cho thấy rằng FDI hướng ngoại có tác động tích cực đến TFP thông qua các liên kết ngược.

4.1. FDI hướng ngoại và liên kết ngược

FDI hướng ngoại có xu hướng tạo ra nhiều liên kết ngược hơn với các doanh nghiệp trong nước. Các doanh nghiệp FDI hướng ngoại cần nguồn cung ứng chất lượng cao để đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe của thị trường quốc tế. Điều này tạo ra cơ hội cho các doanh nghiệp trong nước trở thành nhà cung cấp cho các doanh nghiệp FDI và tiếp thu kiến thức, kỹ năng và công nghệ từ họ. Việc tham gia vào các chuỗi cung ứng toàn cầu giúp các doanh nghiệp trong nước nâng cao năng lực cạnh tranh và tiếp cận thị trường quốc tế.

4.2. Vai trò của xuất khẩu trong hấp thụ hiệu ứng lan tỏa

Xuất khẩu đóng vai trò quan trọng trong việc giúp các doanh nghiệp trong nước hấp thụ hiệu ứng lan tỏa FDI. Các doanh nghiệp xuất khẩu có xu hướng có năng lực hấp thụ cao hơn, vì họ phải cạnh tranh trên thị trường quốc tế và không ngừng cải tiến để đáp ứng các yêu cầu của khách hàng. Việc tham gia vào thị trường quốc tế cũng giúp các doanh nghiệp tiếp cận thông tin và kiến thức mới, đồng thời tạo ra động lực để đổi mới sáng tạo. Nghiên cứu của Huynh Quoc Vu nhấn mạnh rằng các doanh nghiệp xuất khẩu trong nước có vị thế tốt hơn để hưởng lợi từ các liên kết ngang và đạt được năng suất cao hơn.

V. Kết Luận FDI và Tương Lai Năng Suất Ngành Sản Xuất

FDI có tiềm năng to lớn để thúc đẩy năng suất tổng hợp (TFP) trong ngành sản xuất, nhưng việc hiện thực hóa tiềm năng này đòi hỏi một cách tiếp cận chiến lược và toàn diện. Cần tập trung vào việc nâng cao năng lực hấp thụ của các doanh nghiệp trong nước, cải thiện môi trường thể chế và thúc đẩy sự liên kết giữa các doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp trong nước. Các chính sách nên được thiết kế để khuyến khích FDI chất lượng cao, đặc biệt là FDI hướng ngoại, và tạo điều kiện cho các doanh nghiệp trong nước tham gia vào các chuỗi giá trị toàn cầu. Nghiên cứu của Huynh Quoc Vu cung cấp những hiểu biết sâu sắc về vai trò của định hướng thị trường FDI, khả năng hấp thụ của doanh nghiệp trong nước và thể chế cấp tỉnh trong việc định hình tác động của FDI đến TFP.

5.1. Chính sách khuyến khích FDI chất lượng cao

Các chính sách nên tập trung vào việc thu hút FDI chất lượng cao, tức là FDI mang lại công nghệ tiên tiến, kỹ năng quản lý hiện đại và có cam kết phát triển bền vững. Điều này có thể được thực hiện thông qua việc cung cấp các ưu đãi về thuế, đất đai và các dịch vụ hỗ trợ, nhưng cũng cần đảm bảo rằng các doanh nghiệp FDI tuân thủ các tiêu chuẩn về môi trường và lao động. Việc lựa chọn các dự án FDI phù hợp với chiến lược phát triển kinh tế của đất nước là rất quan trọng.

5.2. Phát triển bền vững và tác động môi trường

Cần xem xét tác động môi trường của FDI và đảm bảo rằng các dự án FDI tuân thủ các tiêu chuẩn về phát triển bền vững. Việc khuyến khích các doanh nghiệp FDI sử dụng công nghệ sạch, giảm thiểu ô nhiễm và tiết kiệm năng lượng là rất quan trọng. Ngoài ra, cần có các quy định nghiêm ngặt để ngăn chặn các dự án FDI gây ô nhiễm môi trường và ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng. Phát triển bền vững phải là một yếu tố quan trọng trong việc thu hút và quản lý FDI.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Tăng trưởng năng suất, đặc biệt là năng suất nhân tố tổng hợp (Total Factor Productivity - TFP), được xác định là động lực then chốt giúp các nền kinh tế đang phát triển vượt qua bẫy thu nhập trung bình. Tại Việt Nam, sau giai đoạn Đổi mới năm 1986 và gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) năm 2007, việc thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) đã mang lại nguồn lực quan trọng. Báo cáo năm 2020 của Tổ chức Năng suất Châu Á (APO) chỉ ra rằng TFP đóng góp 30% vào mức tăng năng suất của Việt Nam giai đoạn 2010–2018 (con số này ở Thái Lan là 58%), và tốc độ tăng trưởng TFP của Việt Nam giai đoạn 2015–2018 đạt mức 2. Tuy nhiên, năng suất lao động của Việt Nam vẫn còn khoảng cách lớn so với các nước trong khu vực (kém Thái Lan 10 năm, Malaysia 40 năm và Nhật Bản 60 năm).

Khoảng trống nghiên cứu lớn trong các y văn quốc tế và thực nghiệm là kết quả về độ lớn và chiều hướng tác động lan tỏa TFP từ khu vực FDI sang khu vực doanh nghiệp nội địa vẫn chưa thống nhất. Phần lớn các nghiên cứu trước đây chỉ tập trung vào các quốc gia phát triển hoặc giả định khu vực FDI và doanh nghiệp nội địa là đồng nhất, đồng thời xem thể chế là yếu tố vĩ mô đồng đều giữa các địa phương. Luận án của nghiên cứu sinh Huỳnh Quốc Vũ (2023) tại Trường Đại học Mở Thành phố Hồ Chí Minh giải quyết khoảng trống này bằng cách phân tích tác động lan tỏa TFP của FDI trong ngành công nghiệp chế biến chế tạo tại Việt Nam dưới tác động điều tiết của ba yếu tố: định hướng thị trường của doanh nghiệp FDI, năng lực hấp thụ của doanh nghiệp trong nước (thông qua khả năng xuất khẩu) và chất lượng môi trường thể chế cấp tỉnh.

Mục tiêu nghiên cứu

Luận án xác định 3 mục tiêu nghiên cứu chính và các tiểu mục tiêu cụ thể:

1. Mục tiêu 1: Điều tra tác động lan tỏa TFP từ FDI trong ngành chế biến chế tạo, xem xét vai trò định hướng thị trường của FDI thông qua các liên kết ngang (horizontal), liên kết ngược (backward) và liên kết xuôi (forward).
   • Mục tiêu 1.1: Đánh giá tác động lan tỏa năng suất của hai nhóm doanh nghiệp FDI (hướng nội địa - DFDI và hướng xuất khẩu - EFDI) đến doanh nghiệp trong nước qua liên kết ngang và liên kết dọc, có xem xét sự tham gia xuất khẩu và/hoặc vị trí trong khu công nghiệp.
   • Mục tiêu 1.2: Đánh giá tác động lan tỏa năng suất của hai nhóm doanh nghiệp FDI khi xem xét quy mô doanh nghiệp trong nước (nhỏ so với vừa và lớn) và trình độ công nghệ (công nghệ cao so với công nghệ thấp).
   • Mục tiêu 1.3: Đánh giá tác động lan tỏa năng suất của hai nhóm FDI theo sự khác biệt về không gian tại 6 vùng kinh tế.
2. Mục tiêu 2: Kiểm tra tác động lan tỏa TFP từ FDI, tập trung vào vai trò năng lực hấp thụ của doanh nghiệp trong nước dựa trên mức độ tham gia hoạt động xuất khẩu qua các kênh liên kết ngang, ngược và xuôi.
   • Mục tiêu 2.1: So sánh tác động lan tỏa TFP giữa nhóm doanh nghiệp tham gia xuất khẩu và nhóm không tham gia xuất khẩu.
   • Mục tiêu 2.2: Đánh giá sự thay đổi của tác động lan tỏa TFP theo cường độ xuất khẩu (export intensity) của doanh nghiệp trong nước.
3. Mục tiêu 3: Phân tích tác động lan tỏa TFP từ FDI, nhấn mạnh vai trò của thể chế cấp tỉnh thông qua các kênh liên kết ngang và liên kết dọc.
   • Mục tiêu 3.1: Phân tích tác động lan tỏa TFP dưới ảnh hưởng của thể chế cấp tỉnh đối với nhóm doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME).
   • Mục tiêu 3.2: Phân tích tác động lan tỏa TFP dưới ảnh hưởng của thể chế cấp tỉnh theo từng phân nhóm mức năng suất TFP của doanh nghiệp.
   • Mục tiêu 3.3: Phân tích tác động lan tỏa TFP theo từng thành phần cấu thành thể chế cấp tỉnh (sự tham gia, tính minh bạch, trách nhiệm giải trình, kiểm soát tham nhũng).

Câu hỏi nghiên cứu

• Câu hỏi 1.1: Tác động lan tỏa năng suất của hai loại hình doanh nghiệp FDI (hướng nội địa và hướng xuất khẩu) đến doanh nghiệp trong nước qua liên kết ngang và dọc thay đổi như thế nào khi xem xét sự tham gia xuất khẩu và/hoặc hoạt động trong khu công nghiệp?
• Câu hỏi 1.2: Tác động lan tỏa năng suất của hai loại hình doanh nghiệp FDI qua liên kết ngang và dọc khác biệt ra sao theo quy mô (nhỏ so với vừa và lớn) và trình độ công nghệ (cao so với thấp) của doanh nghiệp trong nước?
• Câu hỏi 1.3: Tác động lan tỏa năng suất của hai nhóm FDI qua liên kết ngang và dọc phân hóa thế nào theo 6 vùng kinh tế của Việt Nam?
• Câu hỏi 2.1: Lan tỏa TFP từ FDI đến doanh nghiệp trong nước khác biệt ra sao giữa doanh nghiệp có xuất khẩu và không xuất khẩu qua các liên kết ngang, ngược và xuôi?
• Câu hỏi 2.2: Lan tỏa TFP từ FDI thay đổi như thế nào theo mức cường độ xuất khẩu của doanh nghiệp trong nước?
• Câu hỏi 3.1: Thể chế cấp tỉnh điều tiết tác động lan tỏa TFP từ FDI qua liên kết ngang và dọc như thế nào đối với các doanh nghiệp nhỏ và vừa?
• Câu hỏi 3.2: Tác động lan tỏa TFP dưới sự điều tiết của thể chế cấp tỉnh khác nhau ra sao giữa các nhóm doanh nghiệp có mức TFP khác nhau?
• Câu hỏi 3.3: Các thành phần cụ thể của thể chế cấp tỉnh (sự tham gia, tính minh bạch, trách nhiệm giải trình, kiểm soát tham nhũng) tác động như thế nào đến sự lan tỏa TFP qua các kênh liên kết?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Sự lan tỏa năng suất nhân tố tổng hợp từ khu vực FDI sang các doanh nghiệp chế biến chế tạo trong nước, gắn với định hướng thị trường của FDI, năng lực hấp thụ của doanh nghiệp nội địa và môi trường thể chế cấp tỉnh.
• Phạm vi không gian và dữ liệu: Khảo sát các doanh nghiệp ngành chế biến chế tạo tại Việt Nam dựa trên ba nguồn dữ liệu liên kết: Điều tra Doanh nghiệp Hàng năm của Tổng cục Thống kê (VES - GSO), Chỉ số Hiệu quả Quản trị và Hành chính công cấp tỉnh (PAPI), và Bảng cân đối liên ngành Vào - Ra (Input-Output Table 2012 của GSO).
• Phạm vi thời gian: Tổng thể giai đoạn phân tích từ năm 2009 đến 2017, được phân bổ theo từng mục tiêu nghiên cứu cụ thể:
  • Mục tiêu 1: Dữ liệu mảng doanh nghiệp giai đoạn 2011–2014.
  • Mục tiêu 2: Dữ liệu mảng doanh nghiệp giai đoạn 2009–2015.
  • Mục tiêu 3: Dữ liệu mảng doanh nghiệp giai đoạn 2012–2017.

Mục tiêu nghiên cứu	Phạm vi thời gian	Nguồn dữ liệu sử dụng
Mục tiêu 1 (FDI Market Orientation)	2011–2014	Dữ liệu VES (GSO), Bảng I/O 2012
Mục tiêu 2 (Domestic Absorption & Export)	2009–2015	Dữ liệu VES (GSO), Bảng I/O 2012
Mục tiêu 3 (Provincial Institutions)	2012–2017	Dữ liệu VES (GSO), Chỉ số PAPI, Bảng I/O 2012

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Tổng quan tài liệu trong luận án tổng hợp các nền tảng lý thuyết và nghiên cứu thực nghiệm liên quan đến lan tỏa năng suất từ FDI:

1. Các nghiên cứu về kênh lan tỏa FDI: Javorcik (2004) đặt nền tảng phân chia lan tỏa FDI thành liên kết ngang (cùng ngành) và liên kết dọc (liên kết ngược với nhà cung ứng và liên kết xuôi với khách hàng tiêu thụ). Sự chuyển giao công nghệ và tri thức diễn ra qua các cơ chế: quan sát - bắt chước, cạnh tranh, dịch chuyển lao động và hợp tác kỹ thuật (Blomström & Kokko, 1996; Aitken & Harrison, 1999; Görg & Greenaway, 2004; Caves, 1999; Kneller & Pisu, 2007; Newman et al., 2015; Jude, 2016; Bournakis et al., 2022).
2. Nghiên cứu về tính không đồng nhất và định hướng thị trường của FDI: Dunning (2015) phân loại động cơ FDI thành 4 nhóm: tìm kiếm thị trường (market seeking), tìm kiếm tài nguyên (resource seeking), tìm kiếm hiệu quả (efficiency seeking) và tìm kiếm tài sản chiến lược (strategic asset seeking). Các nghiên cứu của Girma & Pisu (2008), Kim (2015), Fan et al. (2020), Ngoc et al. (2022) phân định FDI hướng nội địa (DFDI) và FDI hướng xuất khẩu (EFDI), chỉ ra rằng tác động cạnh tranh và liên kết chuỗi cung ứng của hai nhóm này lên doanh nghiệp sở tại hoàn toàn khác nhau.
3. Nghiên cứu về năng lực hấp thụ và xuất khẩu của doanh nghiệp nội địa: Cohen & Levinthal (1990) định nghĩa năng lực hấp thụ là khả năng nhận biết, đồng hóa và khai thác tri thức bên ngoài. Các tác giả Kokko & Blomström (1995), Kinoshita (2001), Girma (2005), Meyer & Sinani (2009) đo lường năng lực này qua chi phí R&D hoặc khoảng cách công nghệ. Dựa trên lý thuyết của Melitz (2003), các nghiên cứu của Harris & Li (2009), Kim (2015), Ferreras-Méndez et al. (2019) sử dụng hoạt động xuất khẩu và cường độ xuất khẩu làm thước đo cho năng lực hấp thụ tri thức công nghệ tiên tiến.
4. Nghiên cứu về vai trò của thể chế: North (1990), Williamson (2000), Nelson & Sampat (2001) khẳng định thể chế là "quy tắc của cuộc chơi" định hình hành vi kinh tế và giảm chi phí giao dịch. Các nghiên cứu của Meyer & Nguyen (2005), Tebaldi & Elmslie (2008), Krammer (2015), Giang et al. (2017), Nguyen et al. (2017), Pham et al. (2022), Nguyen (2022) chỉ ra chất lượng quản trị công và thể chế địa phương là điều kiện khung quyết định khả năng hưởng lợi từ tri thức của dòng vốn ngoại.

Vị trí của luận án: Luận án định vị nghiên cứu tại một nền kinh tế chuyển đổi đang phát triển (Việt Nam), vượt qua các giả định đồng nhất truyền thống để phân tích đồng thời tính không đồng nhất của doanh nghiệp FDI (DFDI so với EFDI), tính không đồng nhất của doanh nghiệp nội địa (thông qua năng lực xuất khẩu và quy mô), cùng sự phân hóa của môi trường thể chế cấp tỉnh (thông qua chỉ số PAPI).

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết và khung phân tích

Luận án tích hợp nhiều lý thuyết kinh tế học để xây dựng khung phân tích:

• Lý thuyết tăng trưởng tân cổ điển (Solow, 1956, 1957; Swan, 1956): Mô hình $Y = A(t) \times F(K, L)$, trong đó TFP ($A(t)$) phản ánh tiến bộ công nghệ ngoại sinh, đại diện cho phần sản lượng gia tăng không bắt nguồn trực tiếp từ tăng lượng vốn và lao động.
• Lý thuyết tăng trưởng nội sinh (Romer, 1990; Lucas, 1988; Mankiw et al., 1992): Đưa tiến bộ công nghệ và vốn nhân lực vào bên trong mô hình; xem FDI và xuất khẩu là kênh tích lũy tri thức, ý tưởng, thúc đẩy hoạt động R&D và tạo ngoại ứng công nghệ tích cực cho nền kinh tế.
• Lý thuyết chiết trung OLI (Dunning, 1979, 1991, 2015): Giải thích quyết định đầu tư quốc tế của các công ty đa quốc gia (MNEs) dựa trên ba lợi thế: Lợi thế sở hữu (Ownership - O), Lợi thế địa điểm (Location - L), và Lợi thế nội bộ hóa (Internalization - I), tương ứng với 4 nhóm động cơ FDI (tìm kiếm thị trường, tài nguyên, hiệu quả, và tài sản chiến lược).
• Lý thuyết chu kỳ sống của sản phẩm (Vernon, 1966): Mô tả 3 giai đoạn của sản phẩm (giới thiệu sản phẩm mới, chín muồi, tiêu chuẩn hóa). Khi sản phẩm được tiêu chuẩn hóa, MNEs dịch chuyển sản xuất sang các quốc gia có chi phí thấp, từ đó tạo tiền đề chuyển giao kinh nghiệm xuất khẩu sang doanh nghiệp sở tại.
• Lý thuyết thị trường không hoàn hảo (Hymer, 1960; Kindleberger, 1969): MNEs đầu tư ra nước ngoài nhằm khai thác các lợi thế độc quyền (sản phẩm, yếu tố sản xuất, quy mô kinh tế, chính sách) để bù đắp bất lợi khi hoạt động tại thị trường xa lạ.
• Lý thuyết doanh nghiệp không đồng nhất (Melitz, 2003): Các doanh nghiệp có mức năng suất vượt qua chi phí chìm mới có khả năng tham gia thị trường xuất khẩu. Nhóm doanh nghiệp này sở hữu năng lực hấp thụ vượt trội, dễ dàng tiếp thu tri thức từ FDI hoặc chịu áp lực cạnh tranh tốt hơn.
• Kinh tế học thể chế mới (North, 1990; Williamson, 2000): Thể chế tác động trực tiếp và gián tiếp đến phân bổ nguồn lực, giảm chi phí chuyển đổi và quyết định hiệu quả tương tác giữa FDI và doanh nghiệp địa phương.

Phương pháp nghiên cứu

• Phương pháp ước lượng TFP: Sử dụng hàm sản xuất Cobb-Douglas với phương pháp bán tham số của Levinsohn & Petrin (2003, 2004) - viết tắt là LP. Phương pháp này sử dụng chi phí nguyên vật liệu/đầu vào trung gian (intermediate inputs) làm biến đại diện để kiểm soát vấn đề nội sinh phát sinh từ mối tương quan giữa các cú sốc năng suất không quan sát được và quyết định lựa chọn đầu vào, khắc phục hạn chế của phương pháp Olley-Pakes (1996) vốn sử dụng biến đầu tư (đòi hỏi mức đầu tư phải luôn dương).
• Đo lường sự hiện diện và lan tỏa FDI:
  • Quy mô hiện diện của FDI được tính toán dựa trên tỷ trọng doanh thu của doanh nghiệp FDI trong tổng doanh thu của ngành (khắc phục các sai lệch từ tỷ trọng vốn hoặc lao động).
  • Biến liên kết ngang ($Horizontal$), liên kết ngược ($Backward$), và liên kết xuôi ($Forward$) được tính toán kết hợp giữa tỷ trọng doanh thu FDI và hệ số kỹ thuật từ Bảng cân đối liên ngành I/O 2012 của GSO.
• Kỹ thuật kinh tế lượng mảng:
  • Ước lượng mô hình hồi quy OLS gộp (Pooled OLS), Mô hình Tác động cố định (Fixed Effects - FE), và Mô hình Tác động ngẫu nhiên (Random Effects - RE).
  • Khắc phục hiện tượng phương sai thay đổi và tự tương quan bằng sai số chuẩn vững Driscoll-Kraay.
  • Sử dụng kiểm định Hausman để lựa chọn giữa mô hình FE và RE.
  • Thực hiện các kiểm định Modified Wald và Wooldridge để phát hiện khuyết tật mô hình.
  • Sử dụng phương pháp hồi quy mảng động GMM (Generalized Method of Moments / IV-GMM) để kiểm tra độ vững (robustness test) và xử lý triệt để tính nội sinh tiềm ẩn.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chapter 1: Introduction (Giới thiệu)

Chương 1 thiết lập bối cảnh kinh tế của Việt Nam trong tiến trình tự do hóa thương mại và hội nhập kinh tế toàn cầu, từ sau Đổi mới năm 1986 đến khi gia nhập WTO và tham gia các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới (CPTPP, EVFTA). Tác giả nhấn mạnh nguy cơ rơi vào bẫy thu nhập trung bình nếu không nâng cao được TFP. Chương này trình bày chi tiết tính cấp thiết của đề tài, xác định 3 mục tiêu nghiên cứu, 8 câu hỏi nghiên cứu cụ thể, đối tượng, phạm vi thời gian/không gian và đóng góp khoa học, đồng thời phác thảo cấu trúc 6 chương của toàn bộ luận án.

Chapter 2: Literature Review (Tổng quan tài liệu)

Chương 2 phân tích chuyên sâu hệ thống lý luận về TFP, các hình thức FDI và các kênh lan tỏa năng suất:

• Hệ thống hóa các khái niệm về TFP và các phương pháp đo lường (OLS, Olley-Pakes 1996, Levinsohn-Petrin 2003).
• Phân loại FDI theo Luật Đầu tư Việt Nam (thành lập tổ chức kinh tế, góp vốn mua cổ phần, hợp đồng PPP, hợp đồng BCC) và theo động cơ kinh tế của Dunning (tìm kiếm thị trường, tìm kiếm tài nguyên, tìm kiếm hiệu quả, tìm kiếm tài sản chiến lược).
• Làm rõ cơ chế lan tỏa qua liên kết ngang (cạnh tranh, bắt chước, chuyển dịch lao động), liên kết ngược (hỗ trợ kỹ thuật, chuyển giao công nghệ cho nhà cung ứng) và liên kết xuôi (cung cấp vật tư, máy móc thiết bị chất lượng cao).
• Tổng hợp các lý thuyết nền tảng (Tân cổ điển, Tăng trưởng nội sinh, OLI, Chu kỳ sản phẩm, Thị trường không hoàn hảo, Thể chế mới) và tổng kết các công trình thực nghiệm quốc tế và tại Việt Nam.

Chapter 3: Research Methodology (Phương pháp nghiên cứu)

Chương 3 trình bày chi tiết quy trình xây dựng các mô hình kinh tế lượng phục vụ 3 nhóm mục tiêu:

• Mô hình 1 (Định hướng thị trường của FDI): Xây dựng phương trình TFP phụ thuộc vào biến liên kết ngang, ngược, xuôi phân tách riêng cho nhóm DFDI và EFDI; bổ sung các biến tương tác về quy mô doanh nghiệp, trình độ công nghệ (công nghệ cao vs thấp), khu công nghiệp và vùng kinh tế.
• Mô hình 2 (Năng lực hấp thụ và Xuất khẩu): Thiết kế mô hình 2 bước và hồi quy tương tác giữa các kênh lan tỏa FDI với biến giả tham gia xuất khẩu ($Export$) và biến tỷ lệ xuất khẩu ($Export_intensity$).
• Mô hình 3 (Thể chế cấp tỉnh): Kết hợp dữ liệu cấp doanh nghiệp với các chỉ số thành phần của PAPI (tham gia, công khai minh bạch, trách nhiệm giải trình, kiểm soát tham nhũng) và biến tương tác giữa PAPI với các kênh liên kết ngang/dọc.
• Mô tả chi tiết cách thức làm sạch dữ liệu, xây dựng mẫu nghiên cứu mảng, quy trình kiểm định khuyết tật mô hình và kỹ thuật ước lượng LP, FE/RE với sai số chuẩn Driscoll-Kraay và hệ thống GMM.

Chapter 4: The Overview Regarding FDI and Enterprises (Tổng quan về FDI và doanh nghiệp)

Chương 4 cung cấp bức tranh thực trạng về dòng vốn FDI và khu vực doanh nghiệp tại Việt Nam qua các số liệu thống kê:

• Tổng vốn FDI đăng ký và thực hiện giai đoạn 2005–2021; cơ cấu vốn FDI theo ngành kinh tế (tập trung chủ yếu vào công nghiệp chế biến, chế tạo) và phân bố địa lý theo địa phương (tập trung tại Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh, Bình Dương, Đồng Nai, Hải Phòng...).
• Đóng góp của khu vực FDI vào GDP, tổng vốn đầu tư toàn xã hội, kim ngạch xuất khẩu và giải quyết việc làm trong giai đoạn 2000–2021.
• Thực trạng khu vực doanh nghiệp nội địa: Cơ cấu phân theo hình thức sở hữu (nhà nước, ngoài nhà nước, FDI), phân bố theo quy mô lao động (ưu thế số lượng tuyệt đối thuộc về doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và vừa), năng suất lao động của công nhân ngành chế biến chế tạo qua các năm (tính bằng triệu đồng/người) và kim ngạch xuất khẩu của các khối doanh nghiệp.

Chapter 5: Results and Discussion (Kết quả và thảo luận)

Chương 5 trình bày các kết quả ước lượng thực nghiệm và thảo luận học thuật:

• Tác động định hướng thị trường của FDI: FDI hướng nội địa (DFDI) tạo ra tác động tiêu cực đến TFP của doanh nghiệp trong nước thông qua liên kết ngang (do hiệu ứng lấn át thị trường và áp lực cạnh tranh gay gắt) và liên kết ngược. Ngược lại, FDI hướng xuất khẩu (EFDI) tạo ra tác động lan tỏa tích cực đáng kể đến TFP của doanh nghiệp nội địa thông qua kênh liên kết ngược.
• Vai trò năng lực hấp thụ và xuất khẩu: Các doanh nghiệp nội địa có tham gia xuất khẩu hưởng lợi tích cực từ liên kết ngang và liên kết ngược từ FDI. Khả năng hấp thụ tri thức giúp nhóm này gia tăng năng suất rõ rệt khi tiếp xúc với dòng vốn ngoại. Doanh nghiệp quy mô nhỏ có mức cải thiện TFP từ lan tỏa liên kết ngang cao hơn so với doanh nghiệp quy mô vừa. Tuy nhiên, liên kết xuôi lại cho thấy hệ số tác động âm đối với nhóm doanh nghiệp xuất khẩu.
• Vai trò điều tiết của thể chế cấp tỉnh: Môi trường thể chế cấp tỉnh có tác động điều tiết dương có ý nghĩa thống kê; thể chế địa phương tốt (đặc biệt là tính minh bạch, trách nhiệm giải trình và kiểm soát tham nhũng trong chỉ số PAPI) thúc đẩy mạnh mẽ các liên kết dọc tích cực, tạo môi trường thuận lợi để doanh nghiệp trong nước hấp thụ tri thức và công nghệ từ FDI.

Chapter 6: Conclusions and Policy Implications (Kết luận và hàm ý chính sách)

Chương 6 tóm lược các phát hiện cốt lõi từ kết quả định lượng, đối chiếu với các mục tiêu ban đầu và đưa ra hệ thống khuyến nghị chính sách:

• Đề xuất chính sách chuyển hướng ưu tiên thu hút dòng vốn FDI định hướng xuất khẩu (EFDI), khuyến khích các MNEs thiết lập liên kết cung ứng sâu rộng với chuỗi sản xuất nội địa.
• Chính sách hỗ trợ doanh nghiệp công nghiệp chế biến chế tạo nâng cao năng lực xuất khẩu, tiếp cận thị trường quốc tế nhằm củng cố năng lực hấp thụ công nghệ.
• Giải pháp tăng cường liên kết kinh tế vùng nhằm san sẻ hiệu ứng lan tỏa tích cực từ các trung tâm công nghiệp lớn sang các địa phương lân cận.
• Kiến nghị cải cách thể chế cấp tỉnh, tập trung nâng cao tính minh bạch, tăng cường trách nhiệm giải trình và kiểm soát tham nhũng nhằm tạo môi trường kinh doanh bình đẳng, giảm chi phí không chính thức cho doanh nghiệp.
• Nêu rõ các hạn chế nghiên cứu và đề xuất các hướng nghiên cứu tiếp theo.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp về mặt học thuật (Academic contributions)

Luận án tự xác định 6 đóng góp khoa học chính vào kho tàng nghiên cứu:

1. Làm rõ tính đa dạng và không đồng nhất trong hành vi của FDI: Luận án bổ sung hiểu biết lý thuyết về các tác động lan tỏa TFP khác biệt của FDI bắt nguồn từ định hướng thị trường (DFDI so với EFDI). Kết quả chứng minh sự tương thích với lý thuyết của Melitz (2003), cho thấy doanh nghiệp nội địa có thể hấp thụ lan tỏa TFP khi cạnh tranh với DFDI hoặc khi tham gia cung ứng cho EFDI.
2. Phân tích đa chiều các đặc tính doanh nghiệp và không gian: Đưa các yếu tố quy mô nhỏ, công nghệ thấp, công nghệ cao và cơ chế học hỏi theo vùng kinh tế vào khung phân tích tác động lan tỏa qua cả ba kênh liên kết (ngang, ngược, xuôi).
3. Bổ sung lý thuyết lan tỏa TFP qua kênh xuất khẩu tại thị trường mới nổi: Mở rộng nghiên cứu lan tỏa năng suất từ FDI sang khu vực sản xuất nội địa thông qua hoạt động xuất khẩu tại một quốc gia đang phát triển như Việt Nam (khắc phục sự thiên lệch khi phần lớn y văn trước tập trung vào các nước phát triển).
4. Xác định vai trò của các kênh liên kết đối với doanh nghiệp xuất khẩu: Chứng minh TFP của doanh nghiệp xuất khẩu trong nước tăng lên qua liên kết ngang và liên kết ngược, trong khi liên kết xuôi có tác động tiêu cực. Đối với doanh nghiệp có năng lực xuất khẩu cao, liên kết ngược là kênh lan tỏa năng suất mang tính quyết định.
5. Khẳng định vai trò thể chế tại nền kinh tế mới nổi: Cung cấp bằng chứng thực nghiệm về tác động của thể chế trong việc điều tiết lan tỏa TFP tại một nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa đang trong quá trình hoàn thiện thể chế.
6. Làm rõ tầm quan trọng của thể chế cấp tỉnh: Vượt qua giả định truyền thống của các nghiên cứu trước (như Krammer, 2015) vốn chỉ tập trung vào thể chế cấp quốc gia và coi thể chế địa phương là đồng nhất, luận án cung cấp bằng chứng thực nghiệm vững chắc về vai trò quyết định của chất lượng quản trị cấp tỉnh (PAPI) đối với sự lan tỏa tri thức từ FDI.

Đóng góp thực tiễn và hàm ý chính sách (Practical contributions)

1. Cơ sở cho hoạch định chính sách thu hút FDI: Bằng chứng thực nghiệm giúp các nhà hoạch định chính sách tối ưu hóa việc phân loại và lựa chọn dự án đầu tư, ưu tiên khuyến khích các doanh nghiệp FDI hướng xuất khẩu có cam kết chuyển giao công nghệ và xây dựng chuỗi cung ứng với doanh nghiệp sở tại.
2. Chiến lược nâng cao năng lực hấp thụ cho doanh nghiệp nội địa: Đề xuất các giải pháp giúp doanh nghiệp trong nước chủ động tham gia thị trường xuất khẩu, thu hẹp khoảng cách công nghệ và tận dụng hiệu ứng học hỏi từ các đối tác FDI.
3. Nâng cao chất lượng quản trị và thể chế địa phương: Khuyến nghị các cấp chính quyền tỉnh cải thiện tính công khai minh bạch thông tin, tăng cường trách nhiệm giải trình và triệt để kiểm soát tham nhũng nhằm tạo điều kiện cho doanh nghiệp nhỏ và vừa tiếp cận nguồn lực và công nghệ ngoại.
4. Thúc đẩy liên kết vùng: Đề xuất cơ chế phối hợp kinh tế liên tỉnh nhằm phân bổ đồng đều lợi ích lan tỏa công nghệ từ các cực thu hút FDI sang các địa phương kém phát triển hơn.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Dựa trên nội dung luận án và phạm vi nghiên cứu được công bố:

• Hạn chế về phạm vi thời gian dữ liệu: Nghiên cứu sử dụng các bộ dữ liệu mảng cắt theo từng giai đoạn nghiên cứu (2009–2015, 2011–2014, 2012–2017) do tính sẵn có và mức độ tương thích của các cuộc điều tra doanh nghiệp VES, bảng I/O 2012 và chỉ số PAPI. Dữ liệu chưa bao phủ các biến động kinh tế vĩ mô ở giai đoạn sau năm 2017.
• Hạn chế về cách thức đo lường liên kết: Việc sử dụng Bảng cân đối liên ngành I/O 2012 của GSO để tính toán hệ số liên kết kỹ thuật giả định cơ cấu đầu vào - đầu ra không đổi trong suốt chu kỳ tính toán của giai đoạn phân tích.
• Định hướng nghiên cứu tương lai:
  • Mở rộng cập nhật chuỗi dữ liệu mảng doanh nghiệp và thể chế sang các giai đoạn tiếp theo.
  • Sử dụng các bảng I/O cập nhật mới hơn khi được cơ quan thống kê công bố để phản ánh chính xác hơn sự thay đổi cấu trúc công nghệ đầu vào - đầu ra.
  • Khảo sát sâu hơn các nhóm ngành dịch vụ hỗ trợ hoặc các chỉ số thể chế kinh tế chuyên biệt khác bên cạnh chỉ số PAPI.

---

Giá trị tham khảo

Luận án mang lại giá trị tham khảo học thuật và thực tiễn phong phú:

• Đối với nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành Kinh tế học, Quản lý kinh tế: Cung cấp khung phương pháp luận hoàn chỉnh về ước lượng hàm sản xuất và đo lường TFP bán tham số theo kỹ thuật Levinsohn-Petrin (2003), cách thức tính toán các biến lan tỏa FDI (Horizontal, Backward, Forward) từ bảng I/O và quy trình xử lý dữ liệu mảng động bằng GMM.
• Đối với giảng viên và các nhà nghiên cứu: Là tài liệu tham khảo chi tiết về hệ thống hóa các lý thuyết ngoại ứng công nghệ, kinh tế học thể chế và lý thuyết thương mại quốc tế mới (mô hình Melitz).
• Đối với các cơ quan quản lý nhà nước và nhà hoạch định chính sách: Cung cấp cơ sở khoa học định lượng để đánh giá hiệu quả thực chất của dòng vốn FDI, từ đó xây dựng các tiêu chí thu hút FDI thế hệ mới và hoàn thiện chỉ số quản trị công cấp tỉnh.
• Đối với các hiệp hội ngành hàng và chủ doanh nghiệp chế biến chế tạo: Cung cấp căn cứ thực tiễn để định vị chiến lược tham gia chuỗi cung ứng cho các tập đoàn đa quốc gia và chủ động nâng cao năng lực nội tại thông qua định hướng xuất khẩu.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao luận án sử dụng phương pháp Levinsohn - Petrin (2003) để ước lượng TFP thay vì phương pháp OLS hay Olley - Pakes (1996)?

Phương pháp hồi quy OLS giả định các yếu tố đầu vào là ngoại sinh, dẫn đến ước lượng chệch do hiện tượng đồng thời (nội sinh) giữa các cú sốc năng suất không quan sát được và việc lựa chọn mức sử dụng đầu vào. Phương pháp Olley-Pakes (1996) khắc phục tính nội sinh bằng cách dùng biến đầu tư làm đại diện, nhưng đòi hỏi mức đầu tư của doanh nghiệp phải luôn dương, dẫn đến việc loại bỏ các quan sát có đầu tư bằng 0. Phương pháp Levinsohn & Petrin (2003) giải quyết triệt để hạn chế này bằng cách sử dụng chi phí đầu vào trung gian (nguyên vật liệu) làm biến đại diện kiểm soát nội sinh, cho phép giữ lại đầy đủ mẫu quan sát của các doanh nghiệp.

2. Sự khác biệt cơ bản giữa FDI hướng nội địa (DFDI) và FDI hướng xuất khẩu (EFDI) trong tác động đến TFP của doanh nghiệp trong nước là gì?

Kết quả nghiên cứu của luận án chỉ ra rằng FDI hướng nội địa (DFDI) gây ra tác động tiêu cực đến TFP của doanh nghiệp trong nước qua kênh liên kết ngang (do cạnh tranh trực tiếp giành giật thị phần nội địa) và liên kết ngược. Trái lại, FDI hướng xuất khẩu (EFDI) mang lại tác động tích cực đáng kể đến TFP của doanh nghiệp nội địa thông qua kênh liên kết ngược, do các doanh nghiệp FDI xuất khẩu có nhu cầu lớn về nguồn cung ứng tại chỗ và chủ động hỗ trợ kỹ thuật, tiêu chuẩn hóa chất lượng cho các nhà cung ứng trong nước.

3. Năng lực hấp thụ của doanh nghiệp trong nước được đo lường bằng chỉ tiêu nào trong luận án?

Dựa trên lý thuyết của Melitz (2003) và các tiếp cận của Harris & Li (2009) và Kim (2015), luận án đo lường năng lực hấp thụ của doanh nghiệp nội địa thông qua hành vi tham gia xuất khẩu (biến giả $Export$: có xuất khẩu so với không xuất khẩu) và mức độ gắn kết với thị trường quốc tế thông qua tỷ lệ/cường độ xuất khẩu ($Export_intensity$).

4. Thể chế cấp tỉnh được đưa vào mô hình qua bộ dữ liệu nào và gồm những thành phần cụ thể nào?

Thể chế cấp tỉnh được đo lường thông qua Chỉ số Hiệu quả Quản trị và Hành chính công cấp tỉnh (PAPI) - dự án khảo sát xã hội học do VCCI và VNCI (USAID tài trợ) phối hợp thực hiện. Luận án phân tích cụ thể 4 chỉ số thành phần của PAPI bao gồm: (1) Sự tham gia của người dân ở cấp cơ sở, (2) Tính công khai minh bạch, (3) Trách nhiệm giải trình với người dân, và (4) Kiểm soát tham nhũng trong khu vực công.

5. Tại sao liên kết xuôi (Forward linkages) từ FDI lại có tác động tiêu cực đến nhóm doanh nghiệp xuất khẩu trong nước?

Kết quả ước lượng trong luận án chỉ ra rằng đối với nhóm doanh nghiệp tham gia xuất khẩu, liên kết xuôi từ FDI (mua đầu vào, máy móc từ FDI) có hệ số tác động âm. Điều này phản ánh thực tế tại Việt Nam khi các doanh nghiệp FDI cung ứng đầu vào có thể chuyển giao các công nghệ trung gian có chi phí cao hoặc doanh nghiệp nội địa bị phụ thuộc vào linh kiện nhập khẩu/cung cấp bởi khối FDI với giá thành chưa tối ưu, làm giảm biên lợi nhuận và hiệu quả năng suất nhân tố tổng hợp khi tham gia chuỗi giá trị xuất khẩu cạnh tranh.

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ kinh tế của Huỳnh Quốc Vũ (2023) đã cung cấp một phân tích định lượng toàn diện và có hệ thống về tác động lan tỏa TFP từ khu vực FDI sang các doanh nghiệp công nghiệp chế biến chế tạo tại Việt Nam. Bằng việc ứng dụng phương pháp bán tham số Levinsohn-Petrin và các kỹ thuật kinh tế lượng mảng động hiện đại, công trình đã chứng minh rõ nét cơ chế tác động không đồng nhất của FDI tùy thuộc vào định hướng thị trường (DFDI so với EFDI), năng lực hấp thụ của doanh nghiệp nội địa (qua khả năng xuất khẩu) và vai trò điều tiết của thể chế cấp tỉnh (thông qua chỉ số PAPI). Các phát hiện thực nghiệm của luận án là nguồn tư liệu khoa học giá trị, đóng góp thiết thực cho công tác hoạch định chính sách thu hút FDI có chọn lọc, thúc đẩy năng lực cạnh tranh cho khu vực doanh nghiệp tư nhân và đẩy mạnh cải cách quản trị công tại các địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MINISTRY OF EDUCATION AND TRAINING HO CHI MINH CITY OPEN UNIVERSITY …………………………. HUYNH QUOC VU TOTAL FACTOR PRODUCTIVITY SPILLOVERS FROM FDI IN MANUFACTURING: THE ROLE OF FDI’S MARKET ORIENTATION, DOMESTIC FIRMS’ ABSORPTION AND PROVINCIAL INSTITUTION DOCTORAL DISSERTATION MAJOR: ECONOMICS HO CHI MINH CITY, 2023 MINISTRY OF EDUCATION AND TRAINING HO CHI MINH CITY OPEN UNIVERSITY …………………………. HUYNH QUOC VU TOTAL FACTOR PRODUCTIVITY SPILLOVERS FROM FDI IN MANUFACTURING: THE ROLE OF FDI’S MARKET ORIENTATION, DOMESTIC FIRMS’ ABSORPTION AND PROVINCIAL INSTITUTION DOCTORAL DISSERTATION Majors: ECONOMICS Code: 9310101 Supervisors: 1. LE THAI THUONG QUAN 2.

PHAM THI BICH NGOC HO CHI MINH CITY, 2023 STATEMENT OF AUTHORSHIP The thesis entitled “Total Factor Productivity Spillovers from FDI in Manufacturing: The Role of FDI’s Market Orientation, Domestic Firms’ Absorption, and Provincial Institutions” has been submitted for the Degree of Doctor in Economics. Except for the references cited in this dissertation, I hereby declare that neither the whole nor any part of this dissertation has been published or used to obtain a degree elsewhere. No other person’s work or research has been used in this thesis without proper citation. This thesis has never been submitted for any degree at any other University or training institution.

Ho Chi Minh City, …/…/ 2023 Huynh Quoc Vu ACKNOWLEDGEMENTS The Doctoral Disertation titled “Total Factor Productivity Spillovers from FDI in Manufacturing: The Role of FDI’s Market Orientation, Domestic Firms’ Absorption, and Provincial Institutions” has been completed at Ho Chi Minh City Open University. To complete this Dissertation, I have received guidance, enthusiastic support, and encouragement from Lecturers, Family, Colleagues, Relatives, and Friends as follows: I would like to express my deep gratitude to thosse Graduate Lecturers at Ho Chi Minh City Open University for providing the foundational knowledge essential to my research activities. In particular, I would like to extend my most sincere thanks to my scientific supervisor, Dr. Pham Thi Bich Ngoc, Dr.

Le Thai Thuong Quan, and Dr. Pham Dinh Long for their unwavering guidance and enthusiastic support throughout this process. I deeply appreciate the love and the encouragement from my wife and family members, whose support has been invaluable during this journey. Last but not least, I would like to thank my classmates in the PhD training courses at Ho Chi Minh City Open University for their camaraderie and contributions towards the completion of this dissertation.

Ho Chi Minh City, … ./…/2023 TABLE OF CONTENTS LIST OF FIGURES. vii LIST OF TABLES. Subject and Scope. 13 CHAPTER 2: LITERATURE REVIEW.

Total factor productivity. Foreign direct investment and classification. Domestic firm‘s absorption. Total factor productivity spillovers from FDI enterprises to domestic enterprises.

Literature regarding FDI spillovers to domestic firms in a host country. Neoclassical growth theory. Endogenous growth theory. Product life-cycle theory.

Market imperfections theory. Production theory and technological progress. Literature review on TFP spillovers from FDI to domestic firms. The role of market orientation.

The role of domestic firms‘ absorption. The role of provincial institution. Synthesis of theoretical studies. Empirical studies regarding total factor productivity spillovers from FDI in manufacturing: the role of FDI‘s market orientation.

Empirical studies regarding total factor productivity spillovers from FDI in manufacturing: the role of domestic firms‘ absorption. Empirical studies regarding total factor productivity spillovers from FDI in manufacturing: the role of provincial institution. 58 CHAPTER 3: RESEARCH METHODOLOGY. Total factor productivity spillovers from FDI in manufacturing: the role of FDI‘s market orientation .1 Regression model and variables.

Total factor productivity spillovers from FDI in manufacturing: the role of domestic firms‘ absorption. Model specification and variables. Total factor productivity spillovers from FDI in manufacturing: the role of provincial institution. Model specification and variables.

76 CHAPTER 4: THE OVERVIEW REGARDING FDI AND ENTERPRISES. Overview regarding FDI. Registered FDI in Vietnam. FDI capital in industry.

FDI attraction by region. FDI contribution in GDP. FDI capital contribution in the economy. FDI contribution to exports.

Labor attraction in FDI sector. Labor productivity in FDI sector. Overview regarding Enterprises. Enterprises in economic sectors.

Geographical distribution of enterprises. Enterprise sizes by labor. Labor productivity in manufacturing. Export value of enterprises.

93 CHAPTER 5: RESULTS AND DISCUSSION. Total factor productivity spillovers from FDI in manufacturing: the role of FDI‘s market orientation. Results of the model estimation. Total factor productivity spillovers from FDI in manufacturing: the role of domestic firms‘ absorption.

Results of the model estimation. Total factor productivity spillovers from FDI in manufacturing: the role of provincial institution. Results of the model estimation. 120 CHAPTER 6: CONCLUSIONS AND POLICY IMPLICATIONS.

Total factor productivity spillovers from FDI in manufacturing: the role of FDI‘s market orientation. Total factor productivity spillovers from FDI in manufacturing: the role of domestic firms‘ absorption. Total factor productivity spillovers from FDI in manufacturing: the role of provincial institution. Proposals towards exporters in the manufacturing industry.

Policy for enhancing regional linkages. Policy recommendations for strengthening provincial institutions. Limitations and future research orientation. Future research orientation.

156 iv ABBREVIATION APO: ASEAN productivity Organization B&R: Belt and Road. B: Backward CPTPP: Comprehensive and Progressive Agreement for Trans-Pacific Partnership DFDI: Domestic oriented FDI enterprises EFDI: Export oriented FDI enterprises EUFTA: EU-Vietnam Free Trade Agreement F: Forward FDI: Foreign direct investment FE: Fixed Effects FTA: Free Trade Agreement GDP: Gross Domestic Product GI: Greenfield Investment GMM: Generalized Method of Moments GSO: General Statistics Office GTFP: Green total factor productivity H: Horizontal I/O: Input Output Table ILO: International Labor Organization IV GMM: Instrumental variables Generalized Method of Moments M&A: Mergers and Acquisitions MFP: Multifactor productivity MNEs: Multinational enterprises OECD: Economic Co-operation and Development OLS: Ordinary Least Square PAPI: Public Administration Performance Index Pool OLS: Pool ordinary least squares R&D: Research and Development v RE: Random Effects SME: Small and Medium Enterprise TFP: Total Factor Productivity UNCTAD: United Nations Conference on Trade and Development VES: Viet Nam Enterprises Surveys VNCI: Vietnam Competition Initiative Project VSIC: Vietnamese Standard Industrial Classification WTO: World Trade Organization vi LIST OF FIGURES Figure 2. FDI spillovers to domestic firm. A theoretical framework of relevant theories illustrating FDI spillovers.

Registered and disbursed FDI over the years (GSO, 2022). FDI capital in terms of economic sector statistics until December 31, 2021. Foreign direct investment licensed by locality (million USD) with project accumulation valid until December 31, 2021. Contribution of the FDI sector to Vietnam‘s economy from 2005 to 2021.

Contribution of the FDI capital to Vietnam‘s capital from 2010 to 2020. Export value in terms of region of Vietnamese economy within 1995- 2001. Labor attraction in terms of economic sectors of Vietnam in the 2000- 2021 period. Vietnamese workers‘ income from 2005 to 2020 (million VND/person).

The number of Vietnamese enterprises in terms of economic sectors within the 2010-2020 period. Distribution regarding enterprises in Vietnam by region. Vietnamese workers‘ productivity in the manufacturing industry within the 2005-2020 period (million VND/person). Export value of enterprises.

Numbers of FDI, Domestic, Exporting, and Non-exporting enterprises. Characteristics of domestic firms. Domestic manufacturing exporter firms by region. Number of FDI, Domestic and Export Firms in the Data.

Number of FDI Firms in the Data. Enterprise classification in terms of their Total Factor Productivity. 119 vii LIST OF TABLES Table 2. Summary of Literature review.

Variables used in the study. Description of variables in the models. Description of variables in the models. Enterprises structure in terms of industry.

Categories enterprises by size in 2020. Descriptive Statistics of Ln TFP by Firm Type. Presents the mean values of the variables of the model (1) with the correlation coefficient matrix. Heterogenous FDI and TFP of domestic firms.

Heterogenous FDI and TFP of domestic firms: small/medium, big; high- tech/ low-tech. Effect of Heterogenous FDI spillovers on Domestic exporters‘ TFP in terms of individual region. The pairwise correlation coefficients. Modified Wald & Wooldridge tests.

Estimated results of impacts to export participation – Model 2. Estimated results of export ability and spillover effects to TFP of domestic firms – Model 3. Estimated results of export ability and spillover effects to TFP of domestic firms - with GMM technique. Means, standard deviation, and correlations of variables.

Regression results by firm productivity group. Regression results in accordance with Papi components. 125 viii ABSTRACT This dissertation investigates the spillover effects of foreign direct investment (FDI) on the total factor productivity (TFP) of domestic manufacturing enterprises in emerging countries, concentrating on the impact of market orientation, absorptive capacity, and provincial institutional environment. This dissertation aims to analyze spillover effects in emerging countries and to clarify the mixed results of the previous studies on this subject.

The theoretical framework employs the Cobb-Douglas production function model with a semi-parametric method by Levinsohn-Petrin (2003) towards TFP estimation. TFP spillover effects of FDI are measured through three channels: horizontal, backward, and forward linkages. The objectives of this research are as follows: (1) to examine the impact of domestic and export-oriented groups of FDI enterprises on TFP of domestic manufacturing enterprises, (2) to assess the spillover effects on TFP of domestic firms with FDI enterprises under the influence of absorption of domestic enterprises via export ability, and (3) to evaluate the impact of the local institutional environment on the spillover of TFP from the FDI sector to domestic firms. This dissertation reveals that domestic-oriented FDI has a negative impact on TFP through horizontal and backward linkages while export-oriented FDI has positive effects on TFP through backward linkages.

Domestic exporters are better positioned to benefit from horizontal linkages and to achieve productivity gains, with small enterprises benefiting more than medium-sized firms. The research emphasizes the role of learning and export participation in enabling domestic firms to absorb FDI spillovers and improve productivity. Additionally, it highlights the importance of provincial institutions, including transparency, accountability and corruption control, in facilitating positive vertical linkages between foreign and domestic firms and enabling local businesses to benefit from knowledge transfers. This research highlights the critical role of provincial institutions in enabling local businesses to benefit from the knowledge spillover of foreign businesses.

1 This dissertation contributes to the literature review by providing valuable insights into FDI heterogeneity in behavior upon entering an emerging country like Vietnam. The study‘s added value lies in examining domestic firms‘ export ability. This aligns with the theory by Melitz (2003) that they can excel in absorbing TFP spillovers from competing with domestic-oriented FDI competitors or supplying to export-oriented FDI enterprises. This research recommends further policies to promote the positive impact of TFP spillover on domestic enterprises through horizontal, backward, and forward linkage channels as well as suggests creating an environment for domestic enterprises to enhance their capacity and participation in the export market.

Additionally, this research proposes policies to amplify export spillovers from FDI to domestic manufacturing enterprises. In short, this dissertation provides an understanding of the TFP spillover effects of FDI on domestic manufacturing enterprises in emerging countries and suggests strategies to leverage the positive spillover effects of FDI. The research findings provide valuable insights for policymakers and business owners that have been seeking to promote economic growth and development in emerging countries through enhancing the spillover effects of FDI. This research identifies the role of institutions in FDI spillover effects in emerging economies with the purpose of highlighting the importance of provincial institutions.

2 CHAPTER 1: INTRODUCTION This chapter provides an overview of the dissertation, emphasizing the significance of enhancing total factor productivity to overcome the middle-income trap. Three crucial factors, identified as follows: FDI market orientation, domestic firms‘ absorption, and provincial institutions, play a vital role in improving TFP in domestic manufacturing enterprises. The chapter outlines the research objectives, research questions, research subjects, and research methodology employed.