Tác Động Của Dòng Vốn Đầu Tư Nước Ngoài Lên Năng Suất Lao Động Tại Thành Phố Hồ Chí Minh

Đầu tư nước ngoài, đặc biệt là đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI), đã trở thành một yếu tố… 93 trang · Trường Đại Học Kinh Tế Thành Phố Hồ Chí Minh · 2013.

• Tác giả: Nguyễn Thị Ngọc Thịnh
• Người hướng dẫn: PGS. Sử Đình Thành
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài Chính - Ngân Hàng
• Đề tài: Tác Động Của Đầu Tư Nước Ngoài Đến Năng Suất Lao Động Tại TP.HCM
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ Kinh Tế
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. PHẦN MỞ ĐẦU
• 1.1. Lý do lựa chọn đề tài
• 1.2. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.3. Nội dung nghiên cứu
• 1.4. Giới hạn của nghiên cứu
• 1.5. Kết cấu của Luận văn
• 2. CHƯƠNG 1: ĐỊNH NGHĨA ĐTTTNN
• 2.1. Định nghĩa ĐTTTNN
• 2.2. Năng suất lao động
• 2.2.1. Định nghĩa Năng suất lao động
• 2.2.2. Đo lường Năng suất lao động
• 2.3. Lý thuyết về đánh giá tác động lan tỏa của FDI
• 2.3.1. Các cách tiếp cận khác nhau
• 2.3.2. Các kênh sinh ra hiệu ứng lan tỏa
• 3. CHƯƠNG MỘT: PHÂN TÍCH THỰC TRẠNG THU HÚT VÀ SỬ DỤNG FDI TẠI TPHCM GIAI ĐOẠN 1988 – 2011
• 3.1. Khuôn khổ chính sách thu hút vốn ĐTTTNN
• 3.2. Các lợi thế khi đầu tư vào TPHCM
• 3.2.1. Lợi thế do vai trò trung tâm của TPHCM so với cả nước
• 3.2.2. Các lợi thế so sánh một số ngành của TPHCM so với các tỉnh trong khu vực kinh tế trọng điểm phía Nam cũng như so với cả nước
• 3.3. Tổng quát tình hình thu hút FDI tại TPHCM giai đoạn 1988 – 2011
• 3.3.1. Các giai đoạn thu hút đầu tư nước ngoài tại TPHCM
• 3.3.2. Xu hướng FDI vào Thành phố Hồ Chí Minh
• 3.4. Thu hút FDI theo ngành
• 3.5. Thu hút FDI theo đối tác đầu tư
• 3.6. Đánh giá tác động của việc thu hút và sử dụng vốn FDI tại TPHCM
• 3.6.1. Tác động tích cực
• 3.6.2. Tác động tiêu cực
• 3.7. Kết luận
• 4. CHƯƠNG HAI: CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN TÁC ĐỘNG CỦA FDI LÊN NĂNG SUẤT LAO ĐỘNG CỦA CÁC DOANH NGHIỆP TẠI TPHCM
• 4.1. Dữ liệu nghiên cứu
• 4.2. Quy trình thu thập dữ liệu
• 4.3. Quy mô mẫu
• 4.4. Phương pháp
• 4.5. Kết quả Thống kê mô tả
• 4.5.1. Về quy mô lao động
• 4.5.2. Quy mô vốn
• 4.5.3. Năng suất lao động
• 4.6. Kết quả hồi quy
• 4.6.1. Mô hình chung
• 4.6.2. Đánh giá về ảnh hưởng của hình thức sở hữu
• 4.6.3. Đánh giá về ảnh hưởng của lĩnh vực kinh doanh
• 4.7. Kiểm định các giả thuyết mô hình
• 4.7.1. Kiểm định độ phù hợp chung của mô hình
• 4.7.2. Kiểm tra hiện tượng đa cộng tuyến
• 4.7.3. Kiểm tra hiện tượng tự tương quan
• 4.8. Kết luận
• 5. CHƯƠNG BA: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ KIẾN NGHỊ
• 5.1. Kết quả nghiên cứu
• 5.2. Kiến nghị các giải pháp
• 5.2.1. Giải pháp về chính sách thu hút đầu tư
• 5.2.2. Tiếp tục cải thiện môi trường đầu tư, tăng sự hấp dẫn cho các nhà đầu tư nước ngoài để có thể cạnh tranh được với các nước trong khu vực về thu hút FDI
• 5.2.3. Tạo cơ hội cho xuất hiện tác động lan tỏa và tăng khả năng hấp thụ các tác động lan tỏa tích cực của FDI cho các doanh nghiệp trong nước
• 5.2.4. Thu hút FDI “sạch”
• 5.3. Kết luận
• 6. CHƯƠNG BỐN
• PHỤ LỤC
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Tác Động Của Đầu Tư Nước Ngoài Đến Năng Suất Lao Động Tại TP

Đầu tư nước ngoài, đặc biệt là đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI), đã trở thành một yếu tố quan trọng trong sự phát triển kinh tế của TP.HCM. Nghiên cứu cho thấy rằng tác động kinh tế của FDI không chỉ dừng lại ở việc cung cấp vốn mà còn bao gồm việc chuyển giao công nghệ và cải thiện năng suất lao động. Sự hiện diện của các doanh nghiệp FDI đã tạo ra một môi trường cạnh tranh, thúc đẩy các doanh nghiệp trong nước nâng cao năng lực sản xuất và cải thiện quy trình làm việc.

1.1. Định Nghĩa Đầu Tư Nước Ngoài Và Năng Suất Lao Động

Đầu tư nước ngoài được định nghĩa là việc một nhà đầu tư từ nước ngoài nắm giữ quyền kiểm soát hoạt động kinh tế tại nước nhận đầu tư. Năng suất lao động là chỉ tiêu đo lường hiệu quả sử dụng lao động, phản ánh khả năng tạo ra giá trị gia tăng trong sản xuất.

1.2. Vai Trò Của TP.HCM Trong Thu Hút Đầu Tư Nước Ngoài

TP.HCM là trung tâm kinh tế lớn của Việt Nam, với nhiều chính sách thu hút FDI. Thành phố đã thu hút hơn 4.024 dự án FDI với tổng vốn gần 29 tỷ USD, góp phần quan trọng vào sự phát triển kinh tế và xã hội.

II. Vấn Đề Và Thách Thức Trong Tác Động Của FDI Đến Năng Suất Lao Động

Mặc dù FDI mang lại nhiều lợi ích, nhưng cũng tồn tại những thách thức đáng kể. Một số nghiên cứu chỉ ra rằng sự hiện diện của các doanh nghiệp FDI có thể gây ra cạnh tranh khốc liệt, làm giảm năng suất của các doanh nghiệp trong nước. Điều này đặc biệt đúng trong các lĩnh vực mà doanh nghiệp trong nước chưa đủ mạnh để cạnh tranh.

2.1. Cạnh Tranh Khốc Liệt Giữa Doanh Nghiệp FDI Và Doanh Nghiệp Trong Nước

Sự xuất hiện của doanh nghiệp FDI có thể dẫn đến việc các doanh nghiệp trong nước gặp khó khăn trong việc duy trì thị phần. Nhiều doanh nghiệp trong nước phải đối mặt với áp lực lớn từ các đối thủ nước ngoài có vốn và công nghệ vượt trội.

2.2. Tác Động Tiêu Cực Đến Năng Suất Lao Động

Một số nghiên cứu cho thấy rằng sự hiện diện của FDI có thể làm giảm năng suất lao động của doanh nghiệp trong nước do sự cạnh tranh không công bằng và áp lực giảm giá.

III. Phương Pháp Nâng Cao Năng Suất Lao Động Qua Đầu Tư Nước Ngoài

Để tận dụng tối đa lợi ích từ FDI, các doanh nghiệp trong nước cần áp dụng các phương pháp cải cách lao động và công nghệ. Việc cải thiện quy trình sản xuất và nâng cao trình độ tay nghề của người lao động là rất cần thiết.

3.1. Cải Cách Lao Động Để Tăng Năng Suất

Cải cách lao động bao gồm việc đào tạo và phát triển kỹ năng cho người lao động, giúp họ thích ứng với công nghệ mới và nâng cao hiệu quả làm việc.

3.2. Chuyển Giao Công Nghệ Từ Doanh Nghiệp FDI

Doanh nghiệp trong nước có thể học hỏi và áp dụng công nghệ tiên tiến từ các doanh nghiệp FDI, từ đó nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Và Kết Quả Nghiên Cứu Về Tác Động Của FDI

Nghiên cứu cho thấy rằng FDI có tác động tích cực đến năng suất lao động tại TP.HCM. Các doanh nghiệp trong nước đã cải thiện đáng kể năng suất nhờ vào việc áp dụng công nghệ và quy trình sản xuất hiện đại từ các doanh nghiệp FDI.

4.1. Kết Quả Nghiên Cứu Về Năng Suất Lao Động

Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng năng suất lao động của các doanh nghiệp trong nước đã tăng lên từ 15-20% sau khi áp dụng công nghệ từ FDI.

4.2. Ứng Dụng Thực Tiễn Từ Các Doanh Nghiệp Thành Công

Nhiều doanh nghiệp trong nước đã thành công trong việc áp dụng công nghệ mới và cải tiến quy trình sản xuất, từ đó nâng cao năng suất và khả năng cạnh tranh.

V. Kết Luận Về Tác Động Của Đầu Tư Nước Ngoài Đến Năng Suất Lao Động Tại TP

Tác động của FDI đến năng suất lao động tại TP.HCM là một vấn đề phức tạp. Mặc dù có những thách thức, nhưng nếu được quản lý tốt, FDI có thể mang lại nhiều lợi ích cho nền kinh tế và nâng cao năng suất lao động của các doanh nghiệp trong nước.

5.1. Tương Lai Của Đầu Tư Nước Ngoài Tại TP.HCM

Với những chính sách hợp lý, TP.HCM có thể tiếp tục thu hút FDI và nâng cao năng suất lao động trong tương lai.

5.2. Đề Xuất Chính Sách Để Tăng Cường Tác Động Tích Cực Của FDI

Cần có các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp trong nước, tạo điều kiện thuận lợi cho việc chuyển giao công nghệ và cải cách lao động.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Sau hơn 25 năm thực hiện đường lối đổi mới và mở cửa hội nhập, dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) đã trở thành một trong những động lực quan trọng thúc đẩy sự chuyển mình mạnh mẽ của nền kinh tế Việt Nam. Tính đến ngày 31 tháng 12 năm 2011, Thành phố Hồ Chí Minh đã thu hút lũy kế 4.136 dự án FDI còn hiệu lực với tổng vốn đăng ký đạt gần 31,59 tỷ USD, đóng góp khoảng 25% vào tổng sản phẩm trên địa bàn (GDP) và chiếm 19,96% tổng vốn đầu tư phát triển của toàn đô thị. Mặc dù khu vực có vốn đầu tư nước ngoài mang lại nguồn lực tài chính lớn, thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu ngành và giải quyết việc làm cho hơn 23,96% lực lượng lao động địa phương, tác động lan tỏa thực sự của FDI lên năng suất lao động của các doanh nghiệp trong nước vẫn là chủ đề nhận được nhiều ý kiến đa chiều từ giới học thuật và các nhà hoạch định chính sách.

Nghiên cứu được thực hiện nhằm phân tích toàn diện bức tranh thu hút, sử dụng vốn FDI tại Thành phố Hồ Chí Minh giai đoạn 1988 – 2011, đồng thời lượng hóa mức độ tác động của dòng vốn ngoại và các đặc tính nội tại của doanh nghiệp lên năng suất lao động. Luận văn kết hợp giữa phân tích chuỗi dữ liệu vĩ mô giai đoạn 1988 – 2011 và phân tích định lượng vi mô trên tập dữ liệu gồm 991 doanh nghiệp trong hai năm 2008 – 2009. Ý nghĩa cốt lõi của công trình là cung cấp cơ sở khoa học và bằng chứng thực nghiệm rõ ràng, giúp chính quyền thành phố xây dựng định hướng thu hút vốn đầu tư chọn lọc, nâng cao khả năng hấp thụ công nghệ của khối doanh nghiệp nội địa và tạo đà tăng trưởng năng suất bình quân trên 10% mỗi năm.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng khung phân tích kinh tế vi mô dựa trên hàm sản xuất mở rộng của Cobb-Douglas, kế thừa các mô hình thực nghiệm đánh giá tác động lan tỏa của Blomstrom và Sjoholm (1999) cũng như Haddad và Harrison (1993). Trong kinh tế học hiện đại, FDI được Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) và Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) xác định là khoản đầu tư thiết lập mối quan hệ lợi ích lâu dài và quyền kiểm soát quản lý trực tiếp của nhà đầu tư nước ngoài đối với cơ sở kinh doanh tại nước sở tại. Năng suất lao động được tiếp cận theo chuẩn mực của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD, 2002), đo lường bằng tỷ số giữa giá trị đầu ra (doanh thu hoặc giá trị gia tăng) trên lượng đầu vào lao động.

Hiệu ứng lan tỏa của FDI lên các doanh nghiệp nội địa được truyền dẫn thông qua bốn kênh cơ bản:

1. Kênh liên kết sản xuất: Bao gồm liên kết ngược khi doanh nghiệp FDI mua hàng hóa trung gian từ nhà cung ứng trong nước và liên kết xuôi khi doanh nghiệp nội địa sử dụng đầu vào chất lượng cao do khối FDI sản xuất.
2. Kênh chuyển giao và phổ biến công nghệ: Diễn ra thông qua quan hệ liên doanh, hợp tác kỹ thuật hoặc hiện tượng rò rỉ bí quyết sản xuất giữa các đối tác.
3. Kênh áp lực cạnh tranh: Sự hiện diện của doanh nghiệp ngoại buộc các công ty nội địa phải tinh gọn bộ máy, tối ưu chi phí và đổi mới công nghệ để duy trì thị phần.
4. Kênh di chuyển lao động: Lực lượng nhân sự kỹ thuật và nhà quản lý được đào tạo bài bản tại khối FDI chuyển dịch sang làm việc hoặc khởi sự doanh nghiệp trong nước.

Mô hình nghiên cứu định lượng tổng quát được xác lập dưới dạng phương trình hồi quy:

$$Y = f(X_1, X_2, X_3, X_4, X_5)$$

Trong đó, biến phụ thuộc $Y$ đại diện cho năng suất lao động (tính bằng Doanh thu trên mỗi lao động). Các biến giải thích độc lập bao gồm: Cường độ vốn $X_1$ (Vốn cố định bình quân trên một lao động), Quy mô thị trường $X_2$ (Tỷ trọng doanh thu của doanh nghiệp trong phân ngành), Trình độ lao động $X_3$ (Tỷ lệ lao động có trình độ từ trung cấp nghề trở lên), Hình thức sở hữu $X_4$ (Biến giả nhận giá trị 1 đối với doanh nghiệp FDI và 0 đối với doanh nghiệp trong nước), và Lĩnh vực kinh doanh $X_5$ (Phân loại theo Nông nghiệp, Công nghiệp, Xây dựng, Dịch vụ).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp từ Niên giám Thống kê giai đoạn 1988 – 2011 kết hợp với bộ số liệu điều tra doanh nghiệp thường niên của Cục Thống kê Thành phố Hồ Chí Minh trong hai năm 2008 và 2009. Cỡ mẫu nghiên cứu đạt 991 doanh nghiệp với 1.982 quan sát liên tục qua 2 năm. Cơ cấu mẫu bao gồm 215 doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (chiếm 21,7%) và 776 doanh nghiệp nội địa (chiếm 78,3%), phân bổ trên 5 nhóm ngành kinh tế cấp 2. Phương pháp chọn mẫu phân tầng kết hợp ngẫu nhiên theo ngành và loại hình sở hữu được áp dụng nhằm đảm bảo tính đại diện cao nhất cho toàn bộ khu vực doanh nghiệp đang hoạt động trên địa bàn.

Quy trình phân tích dữ liệu được hỗ trợ bởi phần mềm SPSS và Microsoft Excel để tiến hành thống kê mô tả, phân tích ma trận tương quan và ước lượng hồi quy bội theo phương pháp bình phương bé nhất (OLS). Phương pháp hồi quy đa biến được lựa chọn vì tính ưu việt trong việc bóc tách tác động độc lập của từng yếu tố công nghệ, vốn, nhân lực và hình thức sở hữu lên năng suất, đồng thời cho phép thực hiện các kiểm định độ phù hợp mô hình, kiểm tra hiện tượng đa cộng tuyến thông qua hệ số VIF và phát hiện tự tương quan qua chỉ số Durbin-Watson. Toàn bộ chu trình từ thu thập, làm sạch số liệu vĩ mô đến ước lượng mô hình kinh tế lượng được triển khai hoàn chỉnh vào cuối năm 2013.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích số liệu thực trạng thu hút đầu tư giai đoạn 1988 – 2011 và kết quả ước lượng hồi quy trên 991 doanh nghiệp cho thấy những nét nổi bật sau:

1. Cơ cấu vốn và quy mô dự án có sự chênh lệch lớn: Tính đến ngày 31 tháng 12 năm 2011, trong số 4.136 dự án FDI còn hiệu lực, nhóm dự án quy mô nhỏ dưới 1 triệu USD chiếm tỷ trọng áp đảo 61,77% (2.555 dự án), nhóm từ 1 đến 10 triệu USD chiếm 29,55% (1.222 dự án), và chỉ có 8,68% số dự án đạt quy mô vốn trên 10 triệu USD (359 dự án). Xét theo ngành, Bất động sản chiếm tỷ trọng vốn đăng ký lớn nhất với 46,71% (12,79 tỷ USD), trong khi nhóm Công nghiệp – Xây dựng chiếm số lượng dự án nhiều nhất với 42,47% (1.774 dự án) nhưng chỉ chiếm 32,31% tổng vốn đầu tư.

2. Cường độ vốn và trình độ nhân lực quyết định năng suất: Kết quả hồi quy xác nhận biến cường độ vốn ($X_1$) và trình độ lao động ($X_3$) có mối quan hệ đồng biến với năng suất ở mức ý nghĩa thống kê 1%. Các doanh nghiệp có tỷ lệ lao động qua đào tạo nghề từ 50% trở lên đạt mức doanh thu trên một lao động cao hơn khoảng 28% so với nhóm sử dụng nhiều lao động phổ thông chưa qua đào tạo.

3. Năng suất khu vực FDI vượt trội nhưng hiệu ứng lan tỏa nội địa còn hạn chế: Doanh nghiệp FDI có năng suất lao động bình quân cao hơn khoảng 35% so với doanh nghiệp trong nước cùng phân ngành nhờ trang bị máy móc hiện đại và quy trình quản trị tiên tiến. Tuy nhiên, tác động lan tỏa tích cực sang khối doanh nghiệp nội địa chủ yếu diễn ra qua áp lực cạnh tranh trên thị trường tiêu thụ hơn là qua kênh chuyển giao công nghệ trực tiếp.

Thảo luận kết quả

Dữ liệu nghiên cứu thực nghiệm được tổng hợp và trình bày trực quan qua các bảng ma trận thống kê mô tả năng suất lao động theo hình thức sở hữu và biểu đồ thể hiện sự biến động vốn đăng ký FDI qua các thời kỳ (đạt đỉnh lịch sử 8,456 tỷ USD vào năm 2008).

Khi so sánh với các tài liệu quốc tế, kết quả này hoàn toàn tương thích với các nghiên cứu của Kokko (1994) và Blomstrom và Sjoholm (1999), khẳng định hiệu ứng lan tỏa công nghệ chỉ phát huy tối đa khi khoảng cách năng lực giữa doanh nghiệp đón nhận và doanh nghiệp nước ngoài nằm trong tầm kiểm soát. Tại Thành phố Hồ Chí Minh, do phần lớn các doanh nghiệp nội địa có quy mô vốn nhỏ và công nghệ trung bình thấp, khoảng cách công nghệ quá rộng đã cản trở khả năng hấp thụ tri thức quản lý hiện đại từ các tập đoàn đa quốc gia.

Kết quả cũng củng cố nhận định của các tác giả trong nước như Nguyễn Thị Tuệ Anh (2005) và Nguyễn Xuân Kiên (2008). Sự xuất hiện của các dự án công nghệ cao như dự án vi mạch bán dẫn Intel (605 triệu USD) hay khu đô thị Berjaya (3,5 tỷ USD) đã kích thích môi trường cạnh tranh đô thị. Tuy nhiên, do mạng lưới công nghiệp hỗ trợ nội địa chưa phát triển, tỷ lệ cung ứng nguyên vật liệu trong nước cho khối FDI vẫn ở mức khiêm tốn, khiến hiệu ứng lan tỏa ngược (backward linkages) chưa đạt được kỳ vọng như lý thuyết đề ra.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các kết luận thực nghiệm, bốn nhóm giải pháp hành động được đề xuất nhằm tối ưu hóa hiệu quả của dòng vốn ngoại đối với năng suất lao động tại Thành phố Hồ Chí Minh:

1. Thiết lập tiêu chí sàng lọc và thu hút FDI công nghệ cao: Ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh cùng Ban Quản lý các Khu công nghiệp, Khu chế xuất và Khu công nghệ cao cần chuyển dịch mạnh mẽ từ thu hút vốn số lượng sang chất lượng. Cần ưu tiên các ngành tự động hóa, công nghệ thông tin, năng lượng sạch và vi điện tử; đặt mục tiêu nâng tỷ trọng dự án có quy mô vốn trên 10 triệu USD từ 8,68% lên mức tối thiểu 20% trong giai đoạn 2014 – 2020, đồng thời hạn chế cấp phép các dự án thâm dụng lao động phổ thông và gây ô nhiễm môi trường.

2. Thúc đẩy liên kết chuỗi cung ứng và công nghiệp phụ trợ: Sở Công Thương chủ trì phối hợp cùng các Hiệp hội ngành nghề xây dựng mạng lưới kết nối giữa doanh nghiệp trong nước với các tập đoàn FDI. Áp dụng chính sách ưu đãi thuế và hỗ trợ lãi suất vay thương mại cho các doanh nghiệp cơ khí chính xác, linh kiện điện tử, hướng tới nâng tỷ lệ nội địa hóa sản phẩm công nghiệp hỗ trợ từ dưới 25% lên 40% – 45% vào năm 2020 nhằm tối đa hóa kênh lan tỏa liên kết ngược.

3. Nâng cao năng lực hấp thụ công nghệ và chất lượng nhân lực: Các cơ sở giáo dục nghề nghiệp trên địa bàn thành phố cần phối hợp chặt chẽ với khối doanh nghiệp FDI để đào tạo nguồn nhân lực theo đơn đặt hàng thực tế. Doanh nghiệp nội địa cần chủ động dành từ 5% đến 7% doanh thu hằng năm cho quỹ đào tạo lại người lao động và đổi mới thiết bị, nâng tỷ lệ lao động qua đào tạo chuyên môn trong doanh nghiệp lên trên 50% trong vòng 5 năm.

4. Cải cách môi trường đầu tư và đơn giản hóa thủ tục hành chính: Đẩy mạnh mô hình hành chính "một cửa, liên thông", công khai minh bạch các quy hoạch đất đai và giảm thời gian thẩm định cấp Giấy chứng nhận đầu tư xuống dưới 15 ngày làm việc. Việc kiến tạo môi trường cạnh tranh bình đẳng theo tinh thần Luật Doanh nghiệp và Luật Đầu tư sẽ giúp các công ty nội địa cắt giảm 15% chi phí giao dịch không chính thức, tạo dư địa tái đầu tư nâng cao năng suất.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả nghiên cứu của luận văn mang lại giá trị tham khảo thiết thực cho nhiều nhóm đối tượng:

1. Cơ quan quản lý nhà nước và nhà hoạch định chính sách: Giúp Sở Kế hoạch và Đầu tư, Ban Quản lý các Khu chế xuất và Khu công nghiệp TP.HCM có thêm căn cứ thực tiễn để đánh giá toàn diện tác động của FDI, từ đó điều chỉnh chính sách ưu đãi đầu tư và xây dựng quy hoạch kinh tế ngành phù hợp với yêu cầu hiện đại hóa đô thị.

2. Lãnh đạo doanh nghiệp và nhà quản trị sản xuất: Cung cấp góc nhìn chiến lược về tầm quan trọng của việc gia tăng cường độ vốn cố định và nâng cao kỹ năng tay nghề cho người lao động, giúp doanh nghiệp trong nước chủ động đổi mới công nghệ để tham gia sâu vào chuỗi giá trị của các tập đoàn quốc tế.

3. Giảng viên, nghiên cứu viên và học viên cao học kinh tế: Cung cấp tài liệu tham khảo có giá trị về phương pháp ứng dụng hàm sản xuất và kinh tế lượng OLS trên bộ dữ liệu bảng 991 doanh nghiệp, làm tiền đề mở rộng hướng nghiên cứu sang các tỉnh thành thuộc Vùng Kinh tế Trọng điểm Phía Nam.

4. Tổ chức xúc tiến thương mại và tư vấn đầu tư quốc tế: Cung cấp bức tranh tổng thể về cơ cấu vốn, thế mạnh phân ngành và mức độ đóng góp kinh tế của các quốc gia đối tác lớn như Singapore (19,31% tổng vốn), Malaysia (17,1%) hay Hàn Quốc (20,91% số dự án) tại thị trường Thành phố Hồ Chí Minh.

Câu hỏi thường gặp

1. Dòng vốn FDI tác động đến năng suất lao động thông qua những con đường chủ yếu nào? Dòng vốn FDI tác động đến năng suất thông qua bốn kênh chính: liên kết sản xuất xuôi và ngược, chuyển giao công nghệ, áp lực cạnh tranh và sự luân chuyển nguồn nhân lực có tay nghề. Tại Thành phố Hồ Chí Minh, áp lực cạnh tranh thị trường và yêu cầu liên kết sản xuất là hai kênh tạo ra tác động thúc đẩy năng suất rõ nét nhất đối với các doanh nghiệp trong nước.

2. Vì sao nhóm ngành bất động sản lại chiếm tới 46,71% tổng vốn FDI còn hiệu lực tính đến năm 2011? Quá trình đô thị hóa nhanh chóng và quy mô dân số trên 7 triệu người tại đô thị lớn nhất nước đã thúc đẩy nhu cầu khổng lồ về mặt bằng bán lẻ, cao ốc văn phòng và khu đô thị phức hợp. Các dự án quy mô hàng tỷ USD như Đô thị Đại học Quốc tế Berjaya (3,5 tỷ USD) đã làm tỷ trọng vốn đăng ký vào lĩnh vực bất động sản gia tăng vượt trội.

3. Nguyên nhân chính khiến năng suất của doanh nghiệp nội địa vẫn thấp hơn khối FDI là gì? Nguyên nhân cốt lõi là sự chênh lệch lớn về cường độ vốn cố định trên một lao động và trình độ công nghệ sản xuất. Khối doanh nghiệp trong nước phần lớn có quy mô vừa và nhỏ, hạn chế về nguồn vốn tự có và tỷ lệ nhân lực qua đào tạo chuyên nghiệp chỉ đạt khoảng 30%, dẫn đến năng lực hấp thụ chuyển giao công nghệ từ nước ngoài còn thấp.

4. Mẫu nghiên cứu 991 doanh nghiệp trong giai đoạn 2008 – 2009 có đảm bảo độ tin cậy khoa học không? Tập dữ liệu 991 doanh nghiệp với 1.982 quan sát được điều tra chính thức bởi Cục Thống kê TP.HCM theo phương pháp phân tầng ngẫu nhiên, bao quát 215 doanh nghiệp FDI và 776 doanh nghiệp nội địa trên 5 nhóm ngành kinh tế cấp 2. Mẫu dữ liệu này hoàn toàn đảm bảo tính chuẩn hóa, tính đại diện thống kê và độ tin cậy kinh tế lượng cao.

5. Doanh nghiệp nội địa cần thực hiện giải pháp ưu tiên nào để tận dụng hiệu ứng lan tỏa từ FDI? Doanh nghiệp nội địa cần ưu tiên đầu tư đổi mới công nghệ máy móc, nâng tỷ lệ lao động có chứng chỉ nghề lên trên 50% và áp dụng các hệ thống quản lý chất lượng theo tiêu chuẩn quốc tế. Đây là điều kiện tiên quyết giúp doanh nghiệp đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật khắt khe để trở thành nhà cung ứng vệ tinh cho các tập đoàn đa quốc gia.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về FDI, năng suất lao động và cơ chế lan tỏa công nghệ qua bốn kênh truyền dẫn kinh tế vi mô.
• Làm rõ thực trạng thu hút FDI tại Thành phố Hồ Chí Minh giai đoạn 1988 – 2011 với 4.136 dự án còn hiệu lực, đạt quy mô 31,59 tỷ USD vốn đăng ký và đóng góp 25% vào GDP địa phương.
• Chứng minh bằng thực nghiệm trên mẫu 991 doanh nghiệp rằng cường độ vốn và chất lượng nhân lực là hai nhân tố then chốt thúc đẩy năng suất lao động tăng trưởng thuận chiều.
• Cung cấp cơ sở khoa học để chính quyền thành phố xây dựng định hướng thu hút FDI "sạch", chú trọng công nghệ cao và thúc đẩy phát triển công nghiệp hỗ trợ.
• Đề xuất lộ trình đồng bộ giai đoạn 2014 – 2020 nhằm tăng cường khả năng hấp thụ tri thức, cải cách thủ tục hành chính và nâng cao sức cạnh tranh dài hạn của nền kinh tế.

Độc giả, các nhà nghiên cứu và học viên quan tâm có thể tiếp cận toàn văn công trình luận văn thạc sĩ kinh tế để tham khảo chi tiết hệ thống bảng biểu định lượng, các mô hình ước lượng hồi quy và danh mục tài liệu tham khảo học thuật.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. Định nghĩa ĐTTTNN ĐTTTNN xảy ra khi công dân của một nước (nước đầu tư) nắm giữ quyền kiểm soát các hoạt động kinh tế ở một nước khác nước chủ nhà hay nước nhận đầu tư. Có rất nhiều định nghĩa về ĐTTTNN khác nhau trên thế giới, nhưng có thể kể đến các định nghĩa sau đây: - Quỹ tiền tệ quốc tế - IMF (International Monetary Fund) định nghĩa ĐTTTNN là “ một khoản đầu tư với những quan hệ lâu dài, theo đó một tổ chức trong một nền kinh tế (nhà đầu tư trực tiếp) thu được lợi ích lâu dài từ một doanh nghiệp đặt tại một nền kinh tế khác. Mục đích của nhà đầu tư trực tiếp là muốn có nhiều ảnh hưởng trong việc quản lý doanh nghiệp đặt tại nền kinh tế khác đó.” - Tổ chức Thương mại Thế giới – WTO (World Trade Organization) cho rằng “ĐTTTNN xảy ra khi một nhà đầu tư từ một nước (nước chủ đầu tư) có được một tài sản ở một nước khác (nước thu hút đầu tư) cùng với quyền quản lý tài sản đó.

Phương diện quản lý là thứ để phân biệt FDI với các công cụ tài chính khác. Trong phần lớn trường hợp, cả nhà đầu tư lẫn tài sản mà người đó quản lý ở nước ngoài là các cơ sở kinh doanh. Trong những trường hợp đó nhà đầu tư thường được gọi là công ty mẹ và các tài sản được gọi là công ty con hay chi nhánh công ty”. Năng suất lao động 1.

Định nghĩa Năng suất lao động Năng suất lao động là chỉ tiêu đo lường hiệu quả sử dụng lao động, đặc trưng bởi quan hệ so sánh giữa một chỉ tiêu đầu ra (kết quả sản xuất) với lao động để sản xuất ra nó. Năng suất lao động là một trong những yếu tố quan trọng tác động tới sức cạnh tranh, đặc biệt, năng suất lao động lại phản ánh yếu tố chất lượng người lao động - yếu tố cốt lõi của sự phát triển trong sự cạnh tranh toàn cầu, sự phát triển của khoa học công nghệ và nền kinh tế tri thức hiện nay. Năng suất lao động được tính theo công thức sau: Năng suất lao động = Giá trị gia tăng (hoặc GDP) / Số lượng lao động LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 5 Năng suất lao động phản ánh năng lực tạo ra của cải, hay hiệu suất của lao động cụ thể trong quá trình sản xuất, đo bằng số sản phẩm, lượng giá trị sử dụng (hay lượng giá trị) được tạo ra trong một đơn vị thời gian, hay đo bằng lượng thời gian lao động hao phí để sản xuất ra một đơn vị thành phẩm. Năng suất lao động là chỉ tiêu quan trọng nhất thể hiện tính chất và trình độ tiến bộ của một tổ chức, một đơn vị sản xuất, hay của một phương thức sản xuất.

Năng suất lao động được quyết định bởi nhiều nhân tố, như trình độ thành thạo của người lao động, trình độ phát triển khoa học và áp dụng công nghệ, sự kết hợp xã hội của quá trình sản xuất, quy mô và tính hiệu quả của các tư liệu sản xuất, các điều kiện tự nhiên. Theo khái niệm của OECD (Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế - Organization for Economic Cooperation and Development), trong cuốn sách “Đo lường năng suất, đo lường tốc độ tăng năng suất tổng thể và năng suất ngành - 2002” Năng suất lao động là tỷ lệ giữa lượng đầu ra trên đầu vào, trong đó đầu ra được tính bằng GDP (tổng sản phẩm quốc nội) hoặc GVA (Tổng giá trị gia tăng - Gross Value Added), đầu vào thường được tính bằng: giờ công lao động, lực lượng lao động và số lượng lao động đang làm việc. Đo lường Năng suất lao động Là phương pháp đo lường dựa trên hệ thống các chỉ số năng suất các bộ phận đầu vào (gồm vốn, lao động và các yếu tố tổng hợp), chỉ ra cho doanh nghiệp biết được hiệu quả tổng hợp của việc sử dụng các nguồn lực hữu hình và vô hình của mình. Trước đây thường chỉ tính toán các chỉ tiêu năng suất như năng suất lao động, năng suất máy.

mà chưa đo được năng suất của nguồn lực vô hình. Từ thập niên 80 Thế kỷ 20, chỉ số TFP đã được thế giới nghiên cứu và bổ sung thêm vào hệ thống các chỉ số năng suất. Tổ chức Năng suất châu Á APO đã giới thiệu áp dụng tính toán chỉ số này dưới dạng các chỉ số: Tốc độ tăng TFP (là tỉ lệ tăng lên của kết quả sản xuất do nâng cao năng suất tổng hợp theo nguồn lực) và Chỉ tiêu Tỉ phần đóng góp của tốc độ tăng TFP (là tỉ lệ của tốc độ tăng TFP trên tốc độ tăng của LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 6 GDP hay AV, phản ánh mức độ đóng góp của TFP so với tăng trưởng GDP hay AV). Tùy nhu cầu quản lý, doanh nghiệp có thể xây dựng và áp dụng đo lường theo một hệ thống các chỉ số năng suất khác nhau để đo lường tăng trưởng kinh tế có thể dùng mức tăng trưởng tuyệt đối, tốc độ tăng trưởng kinh tế hoặc tốc độ tăng trưởng bình quân trong một giai đoạn.

Mức tăng trưởng tuyệt đối là mức chênh lệch quy mô kinh tế giữa hai kỳ cần so sánh. Lý thuyết về đánh giá tác động lan tỏa của FDI 1. Các cách tiếp cận khác nhau Theo cách tiếp cận rộng, FDI tạo áp lực buộc nước nhận đầu tư phải nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia mà trước hết là cải thiện môi trường đầu tư để thu hút và qua đó làm giảm chi phí giao dịch cho các nhà đầu tư nước ngoài, làm tăng hiệu suất sử dụng vốn và cuối cùng sẽ tác động tích cực tới tăng trưởng kinh tế. Một số ý kiến còn cho rằng FDI có thể làm tăng đầu tư trong nước thông qua tăng đầu tư của các doanh nghiệp trong nước, đặc biệt là những doanh nghiệp trong nước cung cấp nguyên liệu họăc tiêu thụ sản phẩm từ các doanh nghiệp FDI.

Hơn nữa, các chính sách cải thiện cơ sở hạ tầng của chính phủ nhằm thu hút nhiều vốn FDI hơn cũng thúc đẩy các doanh nghiệp trong nước hình thành và phát triển. Trái lại, cũng có một số ý kiến lo ngại về tác động tiêu cực của FDI tới tăng trưởng kinh tế, cho rằng sự xuất hiện của doanh nghiệp FDI có thể gây cạnh tranh khốc liệt mà phần thua thiệt thường rơi vào các doanh nghiệp trong nước do vốn ít, công nghệ lạc hậu và trình độ quản lý, kỹ năng lao động thấp. Thậm chí, FDI có thể làm cho đầu tư trong nước bị thu hẹp do nhiều doanh nghiệp bị mất cơ hội đầu tư họăc đầu tư không hiệu quả, dẫn đến phá sản. Điều này xảy ra khi xuất hiện tác động “lấn át” đầu tư của các doanh nghiệp FDI.

(Nguyễn Thị Tuệ Anh và các công sự, 2006) Theo cách tiếp cận hẹp, FDI tác động trực tiếp tới tăng trưởng kinh tế thông qua kênh đầu tư và gián tiếp thông qua tác động lan tỏa. Dựa vào khung khổ phân tích đã được vận dụng trên thế giới, nghiên cứu này tập trung phân tích tác động của FDI tới kinh tế TPHCM ở cập độ doanh nghiệp cụ thể Tôi khảo sát các FDI tác LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 7 động đến năng suất của Doanh nghiệp tại TPHCM thay vì các tác động của FDI lên các biến kinh tế tổng hợp (như GDP, sự tập trung…) như nghiên cứu trước đây. Các kênh sinh ra hiệu ứng lan tỏa Tác động lan tỏa là tác động gián tiếp xuất hiện khi có mặt của các doanh nghiệp FDI làm cho các doanh nghiệp trong nước phải điều chỉnh hành vi của mình như thay đổi công nghệ, thay đổi chiến lược sản xuất kinh doanh…(Thư viện Học liệu mở Việt Nam, Đại học Kinh tế Quốc Dân). Do đó sự xuất hiện hiệu ứng lan tỏa của FDI có thể lý giải qua sự chênh lệch về trình độ phát triển giữa các doanh nghiệp nước ngoài và doanh nghiệp trong nước.

Tác động lan tỏa có thể được coi là kết quả của hoạt động của các công ty nước ngoài diễn ra đồng thời với quá trình điều chỉnh hành vi của các doanh nghiệp trong nước. Sự hiện diện của các doanh nghiệp FDI có thể được xem như là tác nhân làm tăng khả năng cạnh tranh của nước nhận đầu tư, đồng thời có thể dẫn đến việc chuyển giao công nghệ cho các doanh nghiệp trong nước, giúp các doanh nghiệp này đạt được một sự phân bổ nguồn lực hiệu quả hơn. (Nguyễn Thị Tuệ Anh và các công sự, 2006) Về cơ bản có bốn kênh lan truyền tác động lan tỏa, cụ thể như sau: - Kênh liên kết sản xuất: xuất hiện khi có sự trao đổi hoặc mua bán nguyên vật liệu hoặc hàng hoá trung gian giữa các doanh nghiệp FDI và các doanh nghiệp trong nước. Loại tác động này có thể sinh ra theo hai chiều.

Tác động thuận chiều (forward effect) xuất hiện nếu doanh nghiệp trong nước sử dụng hàng hoá trung gian của doanh nghiệp FDI. Tác động ngược chiều (backward effect) có thể xuất hiện khi các doanh nghiệp FDI sử dụng hàng hóa trung gian do các doanh nghiệp trong nước sản xuất. Việc các doanh nghiệp trong nước cung cấp hàng hoá trung gian cho doanh nghiệp FDI sẽ tạo điều kiện cho các doanh nghiệp này mở rộng sản xuất, từ đó giảm chi phí trên một đơn vị sản phẩm do tăng quy mô. Đồng thời, để duy trì mối quan hệ mua bán ổn định lâu dài, các doanh nghiệp trong nước phải áp dụng các tiêu chuẩn chất lượng mới trong sản xuất và vì vậy gia tăng cải tiến quản lý và đầu tư công nghệ mới…Qua liên kết, các doanh nghiệp trong nước ngày càng LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 8 có khả năng vượt lên chiếm lĩnh dần thị phần, thậm chí có thể xuất khẩu được các sản phẩm của mình vào hệ thống của các công ty đa quốc gia này.

Do vậy, tác động ngược chiều đã trở thành mục tiêu phấn đấu không ngừng của các doanh nghiệp tại các quốc gia đang phát triển. - Kênh phổ biến và chuyển giao công nghệ: Đây là một trong những mục tiêu quan trọng của các nước nghèo khi nghĩ đến thu hút nguồn vốn FDI. Ngoài việc bổ sung nguồn vốn đầu tư cho nền kinh tế, các công ty mẹ (nước đầu tư) còn du nhập công nghệ tiên tiến vào nước nhận đầu tư thông qua việc thành lập các công ty con hay chi nhánh của nó.