Khóa luận: Ảnh hưởng của cấu trúc vốn đến sự ổn định tài chính của các ngân hàng Việt Nam

Khóa luận phân tích ảnh hưởng của cấu trúc vốn đến sự ổn định tài chính của các ngân hàng Việt Nam, cung cấp cái nhìn sâu sắc về ngành tài chính.

• Tác giả: Vũ Khánh Linh
• Người hướng dẫn: Th.S. Lương Trâm Anh
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Kinh tế
• Đề tài: Tác động của cấu trúc vốn đến sự ổn định tài chính của ngân hàng Việt Nam
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu
• 1.3. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.5. Đóng góp mới của đề tài
• 1.6. Kết cấu của đề tài
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
• 2.1. Cấu trúc vốn
• 2.1.1. Khái niệm và tính chất của cấu trúc vốn
• 2.1.2. Các chỉ tiêu phản ánh cấu trúc vốn của doanh nghiệp
• 2.2. Cấu trúc vốn của ngân hàng
• 2.2.1. Vốn chủ sở hữu (Equity Capital)
• 2.2.2. Vốn vay (Debt Capital)
• 2.2.3. Tiền gửi của khách hàng (Customer Deposits)
• 2.2.4. Các nguồn vốn khác (Other Sources of Capital)
• 2.3. Sự ổn định tài chính của ngân hàng
• 2.3.1. Khái niệm và đặc điểm của sự ổn định tài chính
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Nguồn dữ liệu và quy trình thu thập dữ liệu
• 3.2. Thang đo, cách thức đo lường các biến
• 3.3. Phương pháp phân tích
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Giới thiệu về thị trường chứng khoán Việt Nam và các ngân hàng niêm yết
• 4.2. Hoạt động kinh doanh và rủi ro tín dụng của các ngân hàng
• 4.3. Phân tích ảnh hưởng của cấu trúc vốn đến sự ổn định tài chính của các ngân hàng niêm yết
• 4.4. Mô hình FEM
• 4.5. Kết quả kiểm định mô hình
• 4.5.1. Kiểm định tự tương quan
• 4.5.2. Kiểm định phương sai thay đổi
• 4.6. Thảo luận kết quả nghiên cứu
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý CHÍNH SÁCH
• 5.1. Tóm tắt kết quả nghiên cứu
• 5.2. Hàm ý chính sách
• 5.3. Hạn chế và hướng phát triển nghiên cứu trong tương lai
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về tác động của cấu trúc vốn đến ổn định tài chính ngân hàng

Cấu trúc vốn của ngân hàng đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo sự ổn định tài chính. Nghiên cứu cho thấy rằng tỷ lệ vốn chủ sở hữu và nợ vay ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng hoạt động và quản lý rủi ro của ngân hàng. Việc hiểu rõ mối quan hệ này giúp các nhà quản lý đưa ra quyết định chiến lược hiệu quả hơn.

1.1. Khái niệm cấu trúc vốn ngân hàng và sự ổn định tài chính

Cấu trúc vốn ngân hàng được định nghĩa là tỷ lệ giữa vốn chủ sở hữu và nợ vay. Sự ổn định tài chính của ngân hàng được đo lường qua khả năng duy trì hoạt động và đáp ứng các nghĩa vụ tài chính.

1.2. Tầm quan trọng của cấu trúc vốn trong ngân hàng thương mại Việt Nam

Ngân hàng thương mại Việt Nam cần có cấu trúc vốn hợp lý để đảm bảo tính thanh khoản và khả năng chịu rủi ro. Cấu trúc vốn không chỉ ảnh hưởng đến hoạt động kinh doanh mà còn đến sự tin cậy của khách hàng.

II. Vấn đề và thách thức trong quản lý cấu trúc vốn ngân hàng

Các ngân hàng Việt Nam đang đối mặt với nhiều thách thức trong việc quản lý cấu trúc vốn. Tình hình kinh tế biến động, tỷ lệ nợ xấu gia tăng và áp lực từ các quy định tài chính là những yếu tố cần được xem xét. Việc không quản lý tốt cấu trúc vốn có thể dẫn đến rủi ro tài chính nghiêm trọng.

2.1. Các yếu tố ảnh hưởng đến cấu trúc vốn ngân hàng

Các yếu tố như tỷ lệ vốn chủ sở hữu, chi phí vốn và môi trường kinh tế có ảnh hưởng lớn đến cấu trúc vốn. Ngân hàng cần phân tích kỹ lưỡng để đưa ra quyết định hợp lý.

2.2. Rủi ro tài chính từ cấu trúc vốn không hợp lý

Cấu trúc vốn không cân đối có thể dẫn đến tình trạng nợ nặng, làm giảm khả năng thanh toán và uy tín của ngân hàng. Điều này có thể gây ra khủng hoảng tài chính trong hệ thống ngân hàng.

III. Phương pháp nghiên cứu tác động của cấu trúc vốn đến ổn định tài chính

Nghiên cứu sử dụng các phương pháp định lượng để phân tích mối quan hệ giữa cấu trúc vốn và sự ổn định tài chính. Các chỉ số tài chính như tỷ lệ nợ xấu, lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu được sử dụng để đánh giá tác động này.

3.1. Mô hình phân tích và dữ liệu nghiên cứu

Mô hình nghiên cứu được xây dựng dựa trên dữ liệu từ các ngân hàng niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam. Dữ liệu được thu thập từ các báo cáo tài chính và các nguồn thông tin đáng tin cậy.

3.2. Các chỉ tiêu tài chính sử dụng trong nghiên cứu

Các chỉ tiêu như tỷ lệ vốn chủ sở hữu, tỷ lệ nợ trên vốn chủ sở hữu và tỷ lệ nợ xấu được sử dụng để đánh giá tác động của cấu trúc vốn đến sự ổn định tài chính của ngân hàng.

IV. Kết quả nghiên cứu về tác động của cấu trúc vốn đến ngân hàng

Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng cấu trúc vốn có ảnh hưởng tích cực đến sự ổn định tài chính của ngân hàng. Tỷ lệ vốn chủ sở hữu cao giúp ngân hàng có khả năng đối phó tốt hơn với rủi ro tài chính và duy trì hoạt động hiệu quả.

4.1. Phân tích kết quả từ mô hình nghiên cứu

Kết quả từ mô hình cho thấy rằng tỷ lệ vốn chủ sở hữu có mối quan hệ tích cực với sự ổn định tài chính. Ngân hàng có tỷ lệ vốn chủ sở hữu cao thường có khả năng sinh lợi tốt hơn.

4.2. Ứng dụng thực tiễn từ kết quả nghiên cứu

Các ngân hàng có thể áp dụng kết quả nghiên cứu để điều chỉnh cấu trúc vốn, từ đó cải thiện khả năng tài chính và giảm thiểu rủi ro. Điều này cũng giúp tăng cường niềm tin của khách hàng và nhà đầu tư.

V. Kết luận và hướng phát triển nghiên cứu trong tương lai

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng cấu trúc vốn có tác động lớn đến sự ổn định tài chính của ngân hàng. Việc cải thiện cấu trúc vốn là cần thiết để đảm bảo sự phát triển bền vững của các ngân hàng Việt Nam trong tương lai.

5.1. Tóm tắt các phát hiện chính

Các phát hiện cho thấy rằng tỷ lệ vốn chủ sở hữu cao giúp ngân hàng ổn định hơn trong bối cảnh kinh tế biến động. Điều này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc quản lý cấu trúc vốn.

5.2. Đề xuất cho nghiên cứu tương lai

Nghiên cứu tương lai có thể mở rộng để xem xét các yếu tố khác ảnh hưởng đến cấu trúc vốn, như chính sách tài chính và môi trường kinh doanh. Điều này sẽ giúp cung cấp cái nhìn sâu sắc hơn về quản lý tài chính ngân hàng.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong tiến trình phát triển kinh tế tại Việt Nam, hệ thống ngân hàng thương mại đóng vai trò huyết mạch trong việc cung ứng và luân chuyển dòng vốn phục vụ sản xuất, kinh doanh. Tuy nhiên, tính chất nhạy cảm cùng những biến động vĩ mô đòi hỏi các tổ chức tín dụng phải thiết lập một cấu trúc vốn tối ưu nhằm duy trì năng lực cạnh tranh và sự an toàn hệ thống. Cấu trúc vốn đóng vai trò là tấm đệm hấp thụ các cú sốc tài chính; do đó, việc đánh giá tác động của cấu trúc vốn tới sự ổn định tài chính có ý nghĩa thực tiễn đối với công tác hoạch định chính sách quản trị rủi ro tại các ngân hàng thương mại.

Khóa luận xác định mục tiêu tổng quát là đánh giá tác động của cấu trúc vốn đến sự ổn định tài chính của các ngân hàng thương mại Việt Nam. Nhằm hoàn thành mục tiêu này, tác giả thiết lập 5 nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:

1. Tổng hợp và phân tích các nghiên cứu liên quan đến cấu trúc vốn và các yếu tố ảnh hưởng đến cấu trúc vốn của các ngân hàng Việt Nam.
2. Tập trung làm rõ các yếu tố cấu thành cấu trúc vốn của các ngân hàng, bao gồm tỷ lệ vốn chủ sở hữu, vốn vay và các nguồn vốn khác.
3. Xây dựng và kiểm tra tính phù hợp của mô hình kinh tế lượng để đánh giá tác động của cấu trúc vốn đến sự ổn định tài chính của hệ thống ngân hàng.
4. Phân tích và đánh giá tác động của cấu trúc vốn đến sự ổn định tài chính thông qua các chỉ tiêu tài chính như tỷ lệ nợ xấu, dư nợ không có đảm bảo, lợi nhuận và tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu.
5. Đề xuất các giải pháp và chính sách nhằm tăng cường sự ổn định tài chính của hệ thống ngân hàng thương mại thông qua cải thiện cấu trúc vốn dựa trên kết quả thực nghiệm.

Nghiên cứu tập trung giải quyết 3 câu hỏi nghiên cứu:

• Sự ổn định tài chính của các ngân hàng chịu tác động của các yếu tố, trong đó có yếu tố cấu trúc vốn của ngân hàng như thế nào?
• Cấu trúc vốn có ảnh hưởng như thế nào đến ổn định tài chính của các ngân hàng niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam?
• Đề xuất nào được đưa ra từ kết quả nghiên cứu về ảnh hưởng của cấu trúc vốn đến ổn định tài chính của các ngân hàng niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam?

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là cấu trúc vốn (đo lường bằng tỷ lệ nợ, tỷ lệ vốn chủ sở hữu và biến giả phản ánh mức độ đòn bẩy) và sự ổn định tài chính của ngân hàng (được lượng hóa thông qua chỉ số Z-score). Khách thể nghiên cứu là các ngân hàng thương mại cổ phần đang hoạt động tại Việt Nam. Về phạm vi nghiên cứu:

• Phạm vi không gian: 20 ngân hàng thương mại cổ phần niêm yết liên tục trên các sàn HOSE, HNX và UPCOM trong thời gian tối thiểu 10 năm tính từ năm 2013 đến năm 2022.
• Phạm vi thời gian: Thu thập dữ liệu báo cáo tài chính kiểm toán trong giai đoạn 10 năm (2013–2022) với trọng tâm phân tích biến động giai đoạn 2019–2022; tổng số quan sát đạt 200 quan sát.
• Phạm vi nội dung: Tập trung phân tích mối quan hệ nhân quả giữa cấu trúc vốn và sự ổn định tài chính của các ngân hàng thương mại niêm yết.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận dựa trên nền tảng lý thuyết cấu trúc vốn kinh điển của Modigliani và Miller (1963), kết hợp các quan điểm mở rộng của Brealey và cộng sự (2008), Frank và Goyal (2009). Cấu trúc vốn doanh nghiệp được xác định bởi mối tương quan giữa nợ phải trả và vốn chủ sở hữu nhằm tối thiểu hóa chi phí sử dụng vốn bình quân gia quyền (WACC). Đối với định chế ngân hàng, cơ sở lý luận được tham chiếu từ Mishkin và Eakins (2015), Saunders và Cornett (2017), cùng các nguyên tắc an toàn vốn của Ủy ban Basel về Giám sát Ngân hàng (BCBS) và Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS). Các nguồn vốn của ngân hàng được phân định thành: vốn chủ sở hữu (Equity Capital), vốn vay (Debt Capital), tiền gửi của khách hàng (Customer Deposits) và các nguồn tài trợ khác.

Khái niệm ổn định tài chính của ngân hàng được kế thừa từ Bookstaber (2016), Goodhart và cộng sự (2012), Frederic S. Mishkin và Philip Lowe (2019), phản ánh năng lực duy trì thanh khoản, kiểm soát nợ xấu và bảo toàn hoạt động kinh doanh bền vững trước các cú sốc thị trường. Để định lượng sự ổn định tài chính, tác giả sử dụng chỉ số Z-score – công cụ được phát triển từ nghiên cứu của Beaver (1960) và Roy (1952).

Tên biến	Ký hiệu	Loại biến	Công thức tính toán
Sự ổn định tài chính	Zscore	Biến phụ thuộc	$Z = \frac{ROA + EA}{\sigma(ROA)}$; trong đó $ROA$ là tỷ suất sinh lời trên tổng tài sản bình quân, $EA$ là tỷ lệ vốn chủ sở hữu trên tổng tài sản, $\sigma(ROA)$ là độ lệch chuẩn của $ROA$.
Quy mô ngân hàng	SIZE	Biến kiểm soát	Logarit tự nhiên của tổng tài sản: $\text{Log}(\text{Tổng tài sản})$.
Cấu trúc vốn nợ thấp	LowCapitalStructure	Biến độc lập	Biến giả: Bằng 1 nếu $\frac{\text{Nợ phải trả}}{\text{Tổng tài sản}} \le 0{,}5$; bằng 0 nếu ngược lại.
Giai đoạn hậu Covid	PostCovid	Biến độc lập	Biến giả: Bằng 1 nếu quan sát thuộc thời kỳ hậu Covid-19; bằng 0 nếu thuộc thời kỳ khác.
Biến tương tác	PostCovidLowCapitalStructure	Biến độc lập	Biến tích số: $\text{PostCovid} \times \text{LowCapitalStructure}$ (bị loại bỏ sau kiểm tra VIF).

Quy trình nghiên cứu thực nghiệm được thiết kế qua 6 bước: (1) Xác định vấn đề nghiên cứu; (2) Xác định mục tiêu nghiên cứu; (3) Xác định phương pháp nghiên cứu; (4) Tiến hành nghiên cứu; (5) Thu thập, xử lý dữ liệu bằng phần mềm Stata; (6) Thảo luận kết quả và đề xuất hàm ý quản trị.

Nguồn dữ liệu thứ cấp gồm báo cáo tài chính đã kiểm toán giai đoạn 2013–2022 của 20 ngân hàng thương mại niêm yết, được trích xuất từ hệ thống dữ liệu chứng khoán Vietstock và CafeF. Phương pháp ước lượng sử dụng kỹ thuật phân tích dữ liệu bảng (panel data) thông qua 3 mô hình: Hồi quy gộp (Pooled OLS), Mô hình tác động cố định (FEM) và Mô hình tác động ngẫu nhiên (REM). Tác giả áp dụng kiểm định $F$ để so sánh OLS và FEM, kiểm định Breusch-Pagan Lagrange Multiplier (LM) để so sánh OLS và REM, kiểm định Hausman để lựa chọn giữa FEM và REM. Sau khi phát hiện các khuyết tật tự tương quan bậc 1 (Wooldridge test) và phương sai sai số thay đổi, mô hình bình phương tối thiểu tổng quát khả thi (FGLS) được sử dụng để khắc phục hoàn toàn khuyết tật dữ liệu.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Mở đầu

Chương 1 giới thiệu tính cấp thiết của đề tài trong bối cảnh thị trường tài chính Việt Nam phát triển nhanh chóng nhưng đối mặt với áp lực duy trì tính bền vững. Chương này trình bày mục tiêu tổng quát, 5 nhiệm vụ cụ thể, 3 câu hỏi nghiên cứu, cùng việc xác định đối tượng là cấu trúc vốn và Z-score của 20 ngân hàng thương mại niêm yết liên tục 10 năm (2013–2022) với 200 quan sát. Tác giả khẳng định đóng góp của đề tài trong việc lấp khoảng trống nghiên cứu thực nghiệm về mối quan hệ giữa cấu trúc vốn và an toàn hệ sinh thái ngân hàng tại Việt Nam.

Chương 2: Cơ sở lý thuyết và tổng quan nghiên cứu

Tác giả hệ thống hóa các khái niệm nền tảng về cấu trúc vốn theo Modigliani & Miller, Brealey, Frank & Goyal, phân loại 4 nguồn vốn của ngân hàng theo chuẩn mực BIS và BCBS. Chương này phân tích các thuộc tính của sự ổn định tài chính, chỉ rõ vai trò của vốn tự có, hiệu quả quản trị rủi ro, năng lực thanh khoản (Allen & Carletti, 2010), hiệu suất kinh doanh (Casu và cộng sự, 2004) và môi trường vĩ mô. Phần tổng quan tài liệu phân tích các nghiên cứu trong nước (Huỳnh Japan, 2020; Lê Thị Tuấn Nghĩa & Phạm Mạnh Hùng, 2016; Đoàn Ngọc Phúc, 2014; Nguyễn Thị Xuân Hồng và cộng sự, 2019) và ngoài nước (Berger & DeYoung, 1997; Kashyap & Stein, 2000; Bevan & Danbolt, 2004), qua đó chỉ ra phần lớn nghiên cứu trong nước trước đây chỉ tập trung vào hiệu quả sinh lời (ROA, ROE) mà chưa đào sâu thước đo ổn định tài chính Z-score.

Chương 3: Phương pháp nghiên cứu

Chương 3 trình bày chi tiết quy trình nghiên cứu 6 bước và bảng danh sách 20 ngân hàng thương mại cổ phần được chọn mẫu (VietinBank, BIDV, Vietcombank, MB, Sacombank, SeABank, ACB, Techcombank, SHB, VPBank, Eximbank, MSB, VIB, ABBank, TPBank, OCB, Bac A Bank, HDBank, LienVietPostBank, Nam A Bank). Tác giả định nghĩa công thức toán học tính toán Z-score, các tiêu chí phân định rủi ro ($Z > 2{,}99$: an toàn tài chính; $1{,}81 \le Z \le 2{,}99$: có nguy cơ; $Z < 1{,}81$: mất ổn định tài chính), đồng thời trình bày cơ sở toán học của các phép kiểm định thống kê lựa chọn mô hình (F-test, Breusch-Pagan LM, Hausman) và kiểm định chẩn đoán khuyết tật.

Chương 4: Kết quả nghiên cứu

Chương 4 mở đầu bằng việc mô tả thực trạng thị trường chứng khoán và kết quả kinh doanh của 27 ngân hàng niêm yết trong năm 2022: tổng lợi nhuận trước thuế toàn hệ thống đạt 246.218 tỷ đồng (tăng 34% so với năm 2021), thu nhập lãi thuần đạt 428.401 tỷ đồng (tăng 23%), chi phí dự phòng rủi ro tín dụng là 120.100 tỷ đồng (giảm 1%). Tín dụng toàn nền kinh tế tăng trên 13%, trong khi huy động vốn chỉ tăng 6%. Tổng dư nợ xấu cuối năm 2022 tăng lên 136.400 tỷ đồng (tăng 35% so với đầu năm); tỷ lệ nợ xấu trung bình tăng gần 0,7 điểm phần trăm.

Chỉ tiêu thống kê	Zscore	PostCovid	LowCapitalStructure	PostCovidLowCapitalStructure	SIZE
Số quan sát (Obs)	200	200	200	200	200
Giá trị trung bình (Mean)	23,83359	0,1000	0,0950	0,0950	8,34558
Độ lệch chuẩn (Std. Dev.)	26,0000	0,3007	0,2939	0,2939	0,8200

Kết quả thống kê cho thấy 90,5% quan sát ngân hàng hoạt động ở mức đòn bẩy cao ($\text{LowCapitalStructure} = 0$). Kiểm tra đa cộng tuyến cho thấy biến tương tác $\text{PostCovidLowCapitalStructure}$ có hệ số phóng đại phương sai $\text{VIF} = 19{,}37$, buộc tác giả phải loại bỏ biến này. Sau khi loại bỏ, hệ số VIF của các biến đều nhỏ hơn 2 (SIZE đạt 1,04), loại trừ hoàn toàn hiện tượng đa cộng tuyến.

Tiến trình lựa chọn mô hình kinh tế lượng trải qua các bước:

• Mô hình Pooled OLS: $\text{F}(3, 196) = 1{,}8974$, $\text{Prob} > \text{F} = 0{,}131$; biến SIZE có $p = 0{,}056$ (ý nghĩa ở mức 10%). Mô hình không phù hợp ở mức ý nghĩa 10%.
• Mô hình FEM: Kiểm định $F$ cho $\text{Prob} > \text{F} = 0{,}0000$, chứng minh FEM ưu thế hơn Pooled OLS. SIZE có $p = 0{,}036$, mang hệ số âm.
• Mô hình REM: Kiểm định Breusch-Pagan LM đạt $\text{Prob} > \text{chibar2} = 0{,}0000$, chứng minh REM ưu thế hơn Pooled OLS.
• Kiểm định Hausman so sánh FEM và REM đạt giá trị $\chi^2(3) = 1{,}7200$ với $\text{Prob} > \chi^2 = 0{,}05$ (giá trị không bác bỏ giả thuyết $H_0$), do đó mô hình REM được lựa chọn.

Kiểm định chẩn đoán mô hình REM phát hiện:

1. Hiện tượng tự tương quan bậc 1 thông qua kiểm định Wooldridge: $\text{F}(1, 19) = 482{,}0000$ ($\text{Prob} > \text{F} = 0{,}0000 < 0{,}05$).
2. Hiện tượng phương sai sai số thay đổi qua kiểm định Breusch-Pagan LM ($\text{Var} = 677{,}0000$, $p < 0{,}05$).

Tác giả khắc phục bằng mô hình hồi quy FGLS (Cross-sectional time-series FGLS regression) với hệ số tương quan chung $\text{AR}(1) = 0{,}8409$, $\text{Wald } \chi^2(3) = 35{,}98608$, số nhóm $N = 20$, số thời gian $T = 10$, tổng quan sát 200. Kết quả hồi quy chỉ ra: biến PostCovid có hệ số dương đạt mức ý nghĩa 1% ($p < 0{,}01$); biến LowCapitalStructure có hệ số âm đạt mức ý nghĩa 1% ($p < 0{,}01$); biến quy mô (SIZE) không có ý nghĩa thống kê đối với Z-score.

Chương 5: Kết luận và hàm ý chính sách

Chương 5 tóm lược các phát hiện thực nghiệm, khẳng định phản ứng chính sách hậu Covid-19 đã hỗ trợ phục hồi an toàn vốn và nhấn mạnh tác động của cơ cấu đòn bẩy đến độ ổn định tài chính. Từ đó, tác giả đưa ra hệ thống kiến nghị quản trị thực tiễn cho các ngân hàng thương mại và chính sách giám sát vĩ mô cho Ngân hàng Nhà nước và Chính phủ. Cuối chương, tác giả trình bày 5 nhóm hạn chế nội tại của đề tài và vạch ra các hướng mở rộng nghiên cứu trong tương lai.

Kết quả và đóng góp

Nghiên cứu mang lại những kết quả định lượng cụ thể từ mô hình ước lượng FGLS trên mẫu 20 ngân hàng thương mại niêm yết:

• Biến giả hậu đại dịch Covid-19 (PostCovid) tác động cùng chiều (+) đến chỉ số Z-score với mức ý nghĩa thống kê 1% ($p < 0{,}01$). Sự can thiệp và kiểm soát rủi ro chặt chẽ của các ngân hàng sau đại dịch đã thúc đẩy tính an toàn vốn và khôi phục sự ổn định tài chính.
• Biến cấu trúc vốn nợ thấp (LowCapitalStructure) tác động ngược chiều (-) đến Z-score ở mức ý nghĩa 1% ($p < 0{,}01$). Trong mô hình phân tích, các ngân hàng duy trì tỷ lệ nợ phải trả thấp hơn ngưỡng phân loại thể hiện mức độ biến động điểm ổn định tài chính khác biệt so với nhóm ngân hàng dùng đòn bẩy lớn, khẳng định cơ cấu vốn vay có ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng chống chịu rủi ro rút vốn và thanh khoản khi xảy ra khủng hoảng.
• Biến quy mô tài sản (SIZE) không có ý nghĩa thống kê đối với Z-score trong mô hình FGLS, cho thấy quy mô đơn thuần không quyết định tính ổn định tài chính của ngân hàng.
• Về mặt số liệu ngành năm 2022, khóa luận tổng hợp: 27 ngân hàng niêm yết đạt 246.218 tỷ đồng lợi nhuận trước thuế (+34%), thu nhập lãi thuần 428.401 tỷ đồng (+23%), chi phí dự phòng 120.100 tỷ đồng (-1%), nợ xấu tăng 35% lên 136.400 tỷ đồng; tăng trưởng tín dụng vượt 13% trong khi huy động chỉ đạt 6%.

Các giải pháp và khuyến nghị chính sách được đề xuất gồm:

• Đối với ngân hàng thương mại: Xây dựng quy trình đánh giá rủi ro toàn diện; kiểm soát tính khả thi của các khoản vay quy mô lớn; siết chặt quản trị nợ xấu; chủ động tăng cường vốn tự có để bảo đảm hệ số an toàn vốn, cân đối tỷ lệ đòn bẩy nợ phù hợp nhằm hấp thụ cú sốc rút vốn của khách hàng.
• Đối với Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước: Ban hành các quy định chặt chẽ và giám sát chuyên sâu đối với các ngân hàng sử dụng đòn bẩy nợ vay cao; đầu tư nâng cấp hệ thống cảnh báo sớm rủi ro tài chính; thành lập các quỹ dự trữ tài chính can thiệp kịp thời nhằm bảo vệ thanh khoản hệ thống khi xảy ra khủng hoảng bất khả kháng.

Đóng góp mới của đề tài: Trong khi hầu hết các nghiên cứu kinh tế lượng tài chính tại Việt Nam trước đây chủ yếu khai thác tác động của cấu trúc vốn đến "hiệu quả hoạt động" hoặc "khả năng sinh lời" (đo lường qua ROA, ROE), khóa luận này đã chuyển hướng trọng tâm nghiên cứu sang "sự ổn định tài chính" được đo lường chuẩn hóa bằng chỉ số Z-score, đồng thời cung cấp bằng chứng thực nghiệm bao hàm cả giai đoạn biến động dịch bệnh Covid-19.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận tự chỉ ra 5 hạn chế và định hướng phát triển nghiên cứu:

• Mở rộng mẫu và thời gian nghiên cứu: Cần mở rộng quy mô mẫu vượt khỏi phạm vi 20 ngân hàng thương mại niêm yết và kéo dài chuỗi thời gian quan sát để phản ánh đầy đủ các chu kỳ kinh tế khác nhau, nâng cao tính đại diện.
• Điều chỉnh biến số và mô hình: Bổ sung các biến độc lập nội sinh phản ánh hiệu suất vận hành, năng lực quản trị rủi ro chuyên sâu và các biến số vĩ mô phản ánh biến động thị trường.
• Phân tích tương tác và tác động đa chiều: Nghiên cứu sâu hơn các tác động tương tác giữa cấu trúc vốn với quản trị rủi ro thanh khoản và biến động lãi suất thị trường.
• Bổ sung các yếu tố đặc thù: Đánh giá thêm ảnh hưởng của chính sách tín dụng đặc thù, quản trị công ty và môi trường kinh doanh tổng thể đến sự ổn định tài chính ngân hàng.
• Phân tích tác động của chính sách công: Khảo sát trực tiếp mức độ tác động của các chính sách tiền tệ, chính sách tài khóa và các gói hỗ trợ khẩn cấp của Chính phủ đến cấu trúc vốn và an toàn hệ thống ngân hàng.

Giá trị tham khảo

Khóa luận là nguồn tài liệu hữu ích cho sinh viên, học viên cao học và nghiên cứu sinh chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng, Kinh tế học ứng dụng và Kế toán - Kiểm toán khi triển khai các đề tài nghiên cứu thực nghiệm về an toàn hệ thống tài chính. Công trình có giá trị tham khảo chuyên môn cao ở:

• Phương pháp luận kinh tế lượng dữ liệu bảng: Trình tự kiểm định khắt khe từ Pooled OLS, FEM, REM qua kiểm định $F$, Breusch-Pagan LM, Hausman và kỹ thuật xử lý khuyết tật phương sai sai số thay đổi cùng tự tương quan bằng mô hình FGLS trên Stata.
• Thao tác tính toán chỉ số Z-score: Cách thức lượng hóa an toàn vốn kết hợp giữa lợi nhuận ($ROA$), vốn tự có ($EA$) và độ phân tán rủi ro ($\sigma(ROA)$).
• Cơ sở dữ liệu thực chứng: Cung cấp bức tranh số liệu chi tiết về lợi nhuận, nợ xấu và tăng trưởng tín dụng năm 2022 của 27 ngân hàng niêm yết tại Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

1. Chỉ số Z-score trong nghiên cứu được cấu thành từ những yếu tố nào và ngưỡng đánh giá an toàn tài chính được xác định ra sao?
Chỉ số Z-score được tính bằng tổng của tỷ suất sinh lời trên tài sản ($ROA$) và tỷ lệ vốn chủ sở hữu trên tổng tài sản ($EA$), chia cho độ lệch chuẩn của $ROA$ ($\sigma(ROA)$). Về ngưỡng phân loại: nếu $Z > 2{,}99$, ngân hàng được coi là ổn định tài chính; nếu $1{,}81 \le Z \le 2{,}99$, ngân hàng ở mức có nguy cơ; nếu $Z < 1{,}81$, ngân hàng rơi vào trạng thái không ổn định tài chính.

2. Tại sao biến tương tác giữa giai đoạn hậu Covid và cấu trúc nợ thấp bị loại khỏi mô hình hồi quy chính thức?
Biến tương tác $\text{PostCovidLowCapitalStructure}$ có hệ số phóng đại phương sai $\text{VIF} = 19{,}37$, vượt xa ngưỡng an toàn chuẩn, gây ra hiện tượng đa cộng tuyến nghiêm trọng. Tác giả đã loại bỏ biến này để đảm bảo tính chuẩn xác cho các ước lượng, sau đó hệ số VIF của các biến độc lập đều hạ xuống dưới mức 2.

3. Kết quả các kiểm định lựa chọn mô hình kinh tế lượng dữ liệu bảng diễn ra như thế nào?
Kiểm định $F$ cho giá trị $p = 0{,}0000$ khẳng định mô hình FEM tốt hơn Pooled OLS. Kiểm định Breusch-Pagan LM cho $p = 0{,}0000$ khẳng định REM tốt hơn Pooled OLS. Tiếp đó, kiểm định Hausman thu được giá trị $\chi^2(3) = 1{,}7200$ với $p = 0{,}05$, cho thấy không có cơ sở bác bỏ giả thuyết $H_0$, do đó mô hình REM được lựa chọn ưu thế hơn FEM trước khi tiến hành các kiểm định chẩn đoán khuyết tật.

4. Khuyết tật của mô hình REM là gì và tác giả đã sử dụng kỹ thuật nào để khắc phục?
Mô hình REM đồng thời vi phạm hai khuyết tật: tự tương quan bậc 1 (kiểm định Wooldridge cho $\text{F}(1, 19) = 482{,}0000$, $p = 0{,}0000$) và phương sai sai số thay đổi (kiểm định Breusch-Pagan LM có $\text{Var} = 677{,}0000$). Tác giả đã khắc phục hoàn toàn bằng mô hình hồi quy bình phương tối thiểu tổng quát khả thi FGLS (Cross-sectional time-series FGLS regression) với hệ số tương quan $\text{AR}(1) = 0{,}8409$ và $\text{Wald } \chi^2(3) = 35{,}98608$.

5. Thực trạng dư nợ xấu và kết quả lợi nhuận của các ngân hàng niêm yết năm 2022 được ghi nhận với những con số nổi bật nào?
Trong năm 2022, tổng lợi nhuận trước thuế của 27 ngân hàng niêm yết đạt 246.218 tỷ đồng (tăng 34% so với năm 2021), thu nhập lãi thuần đạt 428.401 tỷ đồng (tăng 23%). Dư nợ xấu toàn hệ thống tại thời điểm cuối năm 2022 tăng lên 136.400 tỷ đồng (tăng 35% so với đầu năm); tăng trưởng tín dụng nền kinh tế vượt 13%, trong khi tăng trưởng huy động vốn chỉ đạt 6%.

Kết luận

Khóa luận của tác giả Vũ Khánh Linh đã lượng hóa thành công tác động của cấu trúc vốn và biến động hậu Covid-19 đến sự ổn định tài chính của 20 ngân hàng thương mại niêm yết tại Việt Nam thông qua chỉ số Z-score. Bằng việc ứng dụng quy trình ước lượng kinh tế lượng dữ liệu bảng chặt chẽ và khắc phục triệt để các khuyết tật bằng mô hình FGLS, nghiên cứu chứng minh đòn bẩy nợ và bối cảnh dịch bệnh đóng vai trò chi phối đối với mức độ ổn định tài chính, trong khi quy mô tài sản không tạo ra tác động có ý nghĩa thống kê. Các phát hiện thực nghiệm cung cấp cơ sở tin cậy cho các nhà quản trị ngân hàng thương mại trong việc hoạch định an toàn vốn và hỗ trợ các cơ quan giám sát hoàn thiện khung chính sách điều hành hệ thống tài chính quốc gia.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Phần mở đầu. Chương 2: Cơ sở lý thuyết và tổng quan nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Kết quả nghiên cứu.

Kết luận và hàm ý chính sách. 13 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VA TONG QUAN NGHIÊN CỨU 2. Cấu trúc vốn. Khái niệm và tính chất của cấu trúc vốn.

Theo Modigliani & Miller (1963), cấu trúc vốn là sự kết hợp giữa nợ và vốn chủ sở hữu mà công ty sử dụng trong hoạt động. Brealey và cộng sự (2008) cũng chỉ ra rằng cấu trúc vốn là sự kết hợp giữa nợ ngắn hạn thường xuyên, nợ dài hạn, vốn cổ phần ưu đãi và vốn cổ phần thường được sử dụng để tài trợ cho hoạt động của doanh nghiệp. Ảnh hưởng của cấu trúc vốn đến tổ chức tài chính bền vững của một công ty tiếp tục được nhấn mạnh trong nghiên cứu của Puja (2021) thể hiện qua việc sử dụng vốn chủ sở hữu và vốn vay trong tổng số nợ (bao gồm cổ phiếu ưu đãi, cổ phiếu chủ sở hữu, dự trữ và nợ dài hạn), bao gồm tất cả các nguồn lực dài hạn được đầu tư vào hoạt động kinh doanh dưới dạng vay dài hạn, cổ phần ưu đãi và nợ, gồm cả vốn chủ sở hữu và dự trữ. Những khái niệm về cấu trúc vốn mà các tác giả đưa ra về bản chất không khác biệt nhiều.Theo các quan điểm này, cấu trúc vốn ảnh hưởng đến giá trị của doanh nghiệp thông sw aw Oy ee ee ry ee c2 Z qua các yếu tổ quan trọng như nguôn vốn chủ sở hữu (vốn góp của cổ đông), vốn vay (vay vốn từ các ngân hàng, tổ chức tài chính) và nợ phải trả, là sự phân bổ và sử dụng các nguồn vốn khác nhau trong doanh nghiệp, nhằm tạo nên sự cân đối và sự tỷ lệ hợp lý giữa các nguồn vốn dùng để tài trợ hoạt động kinh doanh và đáp ứng các nhu cầu tài chính của tổ chức đó.

Các chỉ tiêu thường được sử dụng để phản ánh cấu trúc vốn của doanh nghiệp là: (2.1) Hệ số nợ Tổng nợ Hệ số nợ = —> "———- - xa Tổng nguồn von (Tổng tài sản) Hệ số nợ là một chỉ số quan trọng để đánh giá tình trạng tài chính của doanh nghiệp. Hệ số nợ càng cao, tức là tỷ lệ nợ so với tài sản của doanh nghiệp càng lớn, và có thể cho thấy doanh nghiệp đang sử dụng một mức độ nợ cao để hoạt động.2) Hệ số vốn chủ sở hữu VCSH Hệ số VCSH = ° Tổng nguồn von (Tổng tài san) 14 Hệ số vốn chủ sở hữu (hay còn gọi là tỷ lệ vốn chủ sở hữu) đánh giá mức độ sở hữu và quản lý tài chính của doanh nghiệp. Nó cho biết tỷ lệ phần trăm của vốn chủ sở hữu so với tổng tài sản của doanh nghiệp.3) Hệ số nợ trên vốn chủ sở hữu Tổng nợ Hệ số nợ trên VCSH = VCSH Hệ số nợ trên vốn chủ sở hữu của doanh nghiệp (hay còn gọi là tỷ lệ vốn vay/ vốn chủ sở hữu) thể hiện tỷ lệ sử dụng vốn vay so với vốn chủ sở hữu của doanh nghiệp. Nếu hệ số nợ trên vốn chủ sở hữu cao, tức là tỷ lệ nợ so với vốn chủ sở hữu lớn, có thể cho thấy doanh nghiệp đang sử dụng mức độ nợ cao để hoạt động.

Việc xác định cấu trúc vốn hiệu quả đóng vai trò quan trọng trong hoạt động của một doanh nghiệp, giúp giảm thiểu chi phí trung bình của vốn gia quyền trung bình (WACC), qua đó tối đa hóa giá trị của cổ phiếu cho cổ đông. Hơn nữa, cấu trúc vốn còn tác động đến khả năng sinh lợi và rủi ro kinh doanh mà doanh nghiệp có thể phải đối mặt (Frank và Goyal, 2009). Cấu trúc vốn của ngân hàng. Trong cuốn "Financial Markets and Institutions" (2015) của Mishkin va Eakins, cấu trúc vốn của ngân hang được dé cập như một phan quan trong trong việc xác định khả nang của ngân hàng đáp ứng theo các yêu cầu về tính thanh khoản, tính rủi ro và sự phát triển của ngân hàng.

Saunders và Cornett (2017) tiếp tục củng cố nhận định trong nghiên cứu của mình về cấu trúc vốn của ngân hàng như một phần trong việc quản lý rủi ro của ngân hàng. Cấu trúc vốn của ngân hàng có thể được phân loại như sau: - _ Vốn chủ sở hữu (Equity Capital): Đại diện cho số tiền mà các cổ đông đầu tư vào ngân hàng thông qua mua cổ phiếu và quyền sở hữu. Vốn chủ sở hữu đóng vai trò quan trọng trong việc bảo đảm thanh toán và ổn định tài chính của ngân hàng. Nó cũng giúp đảm bảo tính an toàn và khả năng chịu rủi ro của ngân hàng (Bank for International Settlements,(n.

- __ Vốn vay (Debt Capital): Basel Committee on Banking Supervision (n.) chỉ ra vốn 15 vay bao gồm các nguồn vốn mà ngân hàng vay từ các tổ chức tài trợ bên ngoài như các ngân hàng khác, quỹ đầu tư và các nhà đầu tư. Vốn vay đóng vai trò quan trọng trong việc tăng cường khả năng cho vay và mở rộng hoạt động kinh doanh của ngân hàng. Tuy nhiên, việc sử dụng quá nhiều vốn vay có thể tăng rủi ro tài chính và đòi hỏi ngân hàng phải có khả năng trả nợ đầy đủ và đúng hạn. - _ Tiền gửi của khách hang (Customer Deposits): Đại diện cho số tiền mà khách hàng gửi vào ngân hàng thông qua các tài khoản tiền gửi.

Tiền gửi của khách hàng thường được coi là một nguồn vốn ổn định và có thể sử dụng để cung cấp tiền mặt cho hoạt động của ngân hàng, bao gồm cho vay và đáp ứng yêu cầu rút tiền của khách hàng (Bank for International Settlements,(n. - _ Các nguồn vốn khác (Other Sources of Capital): Bao gồm các nguồn vốn không thuộc các danh mục trên, như trái phiếu phát hành, kỳ hạn tiền gửi của ngân hàng hoặc nguồn vốn từ các tổ chức tài chính khác. Các nguồn vốn này có thể đóng vai trò bổ trợ cho cấu trúc vốn của ngân hang (Financial Stability Institute, (n. Một cấu trúc vốn ổn định giúp ngân hàng có khả năng quản lý rủi ro tốt hơn và đáp ứng các yêu cầu về vốn của ngành ngân hàng.

Nếu cấu trúc vốn không cân đối, tức là ngân hàng sử dụng quá nhiều vốn vay so với vốn chủ sở hữu, ngân hàng có thể đối mặt với tình trạng nợ nặng, gánh nặng tài chính và khả năng thanh toán yếu. Ngoài ra, cấu trúc vốn cũng ảnh hưởng đến sự tin cậy và uy tín của ngân hàng. Một cấu trúc vốn ổn định cho thấy sự bền vững và khả năng hoạt động lâu dài của ngân hàng, tạo niềm tin cho khách hàng, cổ đông và các bên liên quan. Sự ổn định tài chính của ngân hàng.

Khái niệm và đặc điểm của sự ổn định tài chính. Sự ổn định tài chính của ngân hàng đề cập đến khả năng ngân hàng duy trì hoạt động kinh doanh một cách bền vững và đáp ứng đủ các yêu cầu tài chính trong thời gian dài mà không gặp khó khăn đáng kể hoặc rủi ro tài chính và tiếp tục hoạt động một cách bình thường. Cụ thể hơn, sự ổn định tài chính của ngân hàng bao gồm khả năng của ngân hàng chống lại các rủi ro tài chính và duy trì tính thanh khoản, ngân hàng có một hệ thống quản lý rủi ro hiệu quả, đủ vốn để chịu đựng rủi ro và quản lý dư nợ một cách cẩn thận (Bookstaber, 16 2016). Đặc điểm quan trọng của sự ổn định tài chính của ngân hàng là khả năng của ngân hàng duy trì tính thanh khoản và tăng trưởng bền vững trong môi trường khó khăn (Frederic S.

Mishkin & Philip Lowe, 2019). Điều này cũng bao gồm việc ngân hàng có mức độ vốn và dư nợ phù hợp, quản lý rủi ro hiệu bao gồm việc có mức độ vốn và dư nợ phù hợp, có một hệ thống quản lý rủi ro hiệu quả, đủ vốn để chịu đựng rủi ro, quản lý dư nợ một cách cẩn thận và duy trì mức độ thanh khoản đủ để đáp ứng nhu cầu của khách hàng (Charles Goodhart và cộng sự, 2012). Một số đặc điểm quan trọng của sự ổn định tài chính của ngân hàng: - _ Vốn: Một ngân hàng ổn định tài chính cần có mức vốn đủ lớn để đáp ứng các yêu cầu tài chính của mình, bao gồm việc giải quyết rủi ro và duy trì hoạt động thông thường. Mức vốn đủ lớn sẽ giúp ngân hàng chống lại các rủi ro tài chính và đảm bảo khả năng thanh toán nợ và cam kết của mình.

- Quan lý rủi ro: Ngân hàng cần có một hệ thống quan lý rủi ro hiệu quả để do lường, định giá và quản lý các rủi ro tài chính một cách chính xác. Quản lý rủi ro bao gồm các hoạt động như đánh giá rủi ro tín dụng, quản lý rủi ro thị trường, quản lý rủi ro pháp lý và quản lý rủi ro hoạt động. - _ Lợi nhuận và hiệu quả: Sự ổn định tài chính của ngân hàng yêu cầu lợi nhuận duy trì ở mức đủ để đáp ứng các nhu cầu tài chính của ngân hàng và tăng trưởng trong tương lai. Ngoài ra, hiệu quả hoạt động của ngân hàng cũng quan trọng, bao gồm sự quản lý tài sản, quản lý vốn và quản lý chỉ phí một cách hiệu quả.

- _ Tuân thủ quy định và quy tắc: Ngân hàng phải tuân thủ các quy định và quy tắc được đề ra bởi các cơ quan quản lý và giám sát tài chính. Điều này bao gồm tuân thủ các quy định về vốn tối thiểu, báo cáo tài chính, quản lý rủi ro và các quy định khác nhằm đảm bảo tính minh bạch, đúng đắn và an toàn trong hoạt động tài chính của ngân hàng. Sự ổn định tài chính của ngân hang là một yếu tố quan trong để duy trì lòng tin và niềm tin cậy của khách hàng và các bên liên quan. Nó đảm bảo sự tồn tại và phát triển bền vững của ngân hàng trong quá trình hoạt động và góp phần vào sự ổn định của hệ thống 17 tài chính và kinh tế nói chung.

Những yếu tố ảnh hưởng đến sự ổn định tài chính của ngân hàng. Cấu trúc vốn. Cấu trúc vốn của ngân hàng, bao gồm tỷ lệ giữa vốn chủ sở hữu và vốn vay, có tác động lớn đến sự ổn định tài chính. Một cấu trúc vốn vững chắc, với tỷ lệ vốn chủ sở hữu cao hơn, giúp ngân hàng tăng khả năng chịu đựng rủi ro và giảm khả năng mất mát trong trường hợp xảy ra khủng hoảng tài chính.

Tuy nhiên, cau trúc vốn phải được cân nhắc kỹ lưỡng và điều chỉnh phù hợp với hoạt động kinh doanh và mục tiêu chiến lược của ngân hàng.