Luận văn thạc sĩ ueh phân tích tác động của cạnh tranh đến hiệu quả hoạt động của các ngân hàng tmcp niêm yết tại việt nam

Luận văn thạc sĩ kinh tế phân tích ueh phân tích tác động của cạnh tranh đến hiệu quả hoạt động của các ngân hàng tmcp niêm yết tại, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất

• Tác giả: Huỳnh Như Ngọc
• Người hướng dẫn: PGS. Trần Hoàng Ngân
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế TP. HCM
• Chuyên ngành: Tài chính - Ngân hàng
• Đề tài: Phân tích tác động của cạnh tranh đến hiệu quả hoạt động của các ngân hàng thương mại cổ phần niêm yết tại Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN CHUNG VỀ CẠNH TRANH VÀ HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 1.1. TỔNG QUAN VỀ CẠNH TRANH TRONG NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG
• 1.1.1. Khái niệm về cạnh tranh
• 1.1.2. Phân loại cạnh tranh
• 1.1.3. Các phương pháp đo lường cạnh tranh
• 1.1.3.1. Phương pháp truyền thống
• 1.1.3.2. Phương pháp mới
• 1.1.3.2.1. Phương pháp của Bresnahan (1982) và Lau (1982)
• 1.1.3.2.2. Phương pháp của Panzar và Rosse (1987)
• 1.1.3.2.3. Chỉ số Lerner
• 1.2. TỔNG QUAN VỀ HIỆU HOẠT ĐỘNG TRONG NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG
• 1.2.1. Khái niệm về hiệu quả hoạt động
• 1.2.2. Phân loại hiệu quả hoạt động
• 1.2.3. Các phương pháp đo lường hiệu quả hoạt động
• 1.3. CẠNH TRANH VÀ HIỆU QUẢ TRONG HOẠT ĐỘNG KINH DOANH CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 1.3.1. Khái niệm và chức năng ngân hàng thương mại
• 1.3.1.1. Khái niệm ngân hàng thương mại
• 1.3.1.2. Khái niệm ngân hàng thương mại cổ phần
• 1.3.1.3. Chức năng ngân hàng thương mại
• 1.3.2. Mối quan hệ giữa cạnh tranh và hiệu quả trong hoạt động kinh doanh ngành ngân hàng trên thế giới và Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG CỦA CẠNH TRANH ĐẾN HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN NIÊM YẾT TẠI VIỆT NAM
• 2.1. TỔNG QUAN VỀ CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN NIÊM YẾT TẠI VIỆT NAM
• 2.1.1. Sơ lược lịch sử hình thành và phát triển của hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam
• 2.1.2. Tổng quan các ngân hàng thương mại cổ phần niêm yết tại Việt Nam
• 2.2. THỰC TRẠNG CẠNH TRANH HIỆN NAY CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN NIÊM YẾT TẠI VIỆT NAM
• 2.2.1. Đánh giá tình hình cạnh tranh trong hệ thống ngân hàng Việt Nam
• 2.2.2. Đo lường mức độ cạnh tranh của các ngân hàng thương mại cổ phần đang niêm yết
• 2.3. THỰC TRẠNG HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN NIÊM YẾT TẠI VIỆT NAM
• 2.3.1. Đánh giá hiệu quả hoạt động của ngành ngân hàng Việt Nam
• 2.3.2. Đo lường hiệu quả hoạt động của các ngân hàng thương mại cổ phần đang niêm yết bằng mô hình DEA
• 2.3.2.1. Chỉ định mô hình DEA
• 2.3.2.2. Kết quả ước lượng
• 2.4. THỰC TRẠNG TÁC ĐỘNG CỦA CẠNH TRANH ĐẾN HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN NIÊM YẾT TẠI VIỆT NAM
• 2.4.1. Đánh giá tác động của cạnh tranh đến hiệu quả hoạt động của ngành ngân hàng Việt Nam
• 2.4.2. Đo lường tác động của cạnh tranh đến hiệu quả hoạt động của các ngân hàng thương mại cổ phần đang niêm yết
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP TÁC ĐỘNG ĐẾN CẠNH TRANH NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN NIÊM YẾT TẠI VIỆT NAM
• 3.1. ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN HỆ THỐNG NGÂN HÀNG VIỆT NAM
• 3.1.1. Mục tiêu phát triển Ngân hàng Nhà nước Việt Nam và định hướng đến năm 2020
• 3.1.2. Mục tiêu phát triển các tổ chức tín dụng Việt Nam và định hướng chiến lược đến năm 2020
• 3.1.2.1. Định hướng chiến lược phát triển dịch vụ ngân hàng
• 3.1.2.2. Định hướng phát triển công nghệ và hệ thống thanh toán ngân hàng
• 3.1.2.3. Định hướng hoàn thiện hệ thống pháp luật về tiền tệ và hoạt động ngân hàng
• 3.2. CÁC GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG CỦA HỆ THỐNG NGÂN HÀNG VIỆT NAM TRONG THỜI GIAN TỚI
• 3.2.1. Giải pháp giữ vững và gia tăng thị phần
• 3.2.2. Giải pháp đa dạng hóa và khác biệt hóa sản phẩm dịch vụ
• 3.2.3. Hiện đại hóa công nghệ, đa dạng hóa và nâng cao tiện ích các sản phẩm, dịch vụ ngân hàng hiện đại dựa trên công nghệ kỹ thuật tiên tiến
• 3.2.4. Giải pháp nâng cao chất lượng nguồn nhân lực
• 3.2.5. Giải pháp nâng cao năng lực quản trị điều hành, quản trị rủi ro
• 3.3. KIẾN NGHỊ VỀ VIỆC HỖ TRỢ CÁC GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI Ở VIỆT NAM ĐỐI VỚI CHÍNH PHỦ VÀ NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về tác động của cạnh tranh đến ngân hàng TMCP tại Việt Nam

Cạnh tranh trong ngành ngân hàng thương mại cổ phần (TMCP) tại Việt Nam đã trở thành một yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động của các ngân hàng. Từ khi Việt Nam gia nhập WTO, thị trường ngân hàng đã mở cửa, tạo điều kiện cho sự gia tăng cạnh tranh giữa các ngân hàng trong nước và quốc tế. Điều này không chỉ thúc đẩy sự phát triển của ngành ngân hàng mà còn đặt ra nhiều thách thức cho các ngân hàng TMCP trong việc duy trì và nâng cao hiệu quả hoạt động.

1.1. Cạnh tranh ngân hàng và hiệu quả hoạt động

Cạnh tranh ngân hàng không chỉ đơn thuần là sự ganh đua về lãi suất mà còn bao gồm các yếu tố như chất lượng dịch vụ, công nghệ và sự đổi mới sản phẩm. Các ngân hàng TMCP cần phải cải thiện hiệu quả hoạt động để tồn tại và phát triển trong môi trường cạnh tranh khốc liệt này.

1.2. Tình hình cạnh tranh trong ngành ngân hàng Việt Nam

Ngành ngân hàng Việt Nam hiện nay đang chứng kiến sự gia tăng mạnh mẽ về số lượng ngân hàng TMCP. Sự cạnh tranh không chỉ đến từ các ngân hàng trong nước mà còn từ các ngân hàng nước ngoài, điều này tạo ra áp lực lớn đối với các ngân hàng TMCP trong việc cải thiện dịch vụ và giảm chi phí.

II. Vấn đề và thách thức trong cạnh tranh ngân hàng TMCP

Mặc dù cạnh tranh mang lại nhiều cơ hội cho sự phát triển, nhưng cũng đặt ra không ít thách thức cho các ngân hàng TMCP. Các ngân hàng phải đối mặt với áp lực từ việc giảm lãi suất, tăng cường chất lượng dịch vụ và cải thiện công nghệ. Những thách thức này đòi hỏi các ngân hàng phải có chiến lược cạnh tranh hiệu quả.

2.1. Áp lực giảm lãi suất và chi phí

Trong bối cảnh cạnh tranh gay gắt, nhiều ngân hàng TMCP đã phải giảm lãi suất cho vay để thu hút khách hàng. Điều này có thể ảnh hưởng đến lợi nhuận của ngân hàng và khả năng duy trì hoạt động bền vững.

2.2. Cải thiện chất lượng dịch vụ

Chất lượng dịch vụ là một yếu tố quan trọng trong việc thu hút và giữ chân khách hàng. Các ngân hàng TMCP cần đầu tư vào đào tạo nhân viên và cải tiến quy trình phục vụ để nâng cao trải nghiệm khách hàng.

III. Phương pháp nâng cao hiệu quả hoạt động ngân hàng TMCP

Để nâng cao hiệu quả hoạt động trong bối cảnh cạnh tranh, các ngân hàng TMCP cần áp dụng nhiều phương pháp khác nhau. Việc tối ưu hóa quy trình hoạt động, đầu tư vào công nghệ và phát triển sản phẩm mới là những giải pháp quan trọng.

3.1. Tối ưu hóa quy trình hoạt động

Việc tối ưu hóa quy trình hoạt động giúp ngân hàng giảm thiểu chi phí và nâng cao hiệu quả. Các ngân hàng TMCP cần xem xét lại các quy trình nội bộ để tìm ra những điểm có thể cải thiện.

3.2. Đầu tư vào công nghệ

Công nghệ là yếu tố then chốt giúp ngân hàng nâng cao hiệu quả hoạt động. Việc áp dụng công nghệ mới không chỉ giúp cải thiện quy trình mà còn nâng cao trải nghiệm khách hàng.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về tác động của cạnh tranh

Nghiên cứu cho thấy rằng sự cạnh tranh trong ngành ngân hàng TMCP có tác động tích cực đến hiệu quả hoạt động. Các ngân hàng có chiến lược cạnh tranh hiệu quả thường có hiệu suất cao hơn và khả năng phục hồi tốt hơn trong bối cảnh khó khăn.

4.1. Kết quả nghiên cứu về hiệu quả hoạt động

Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng những ngân hàng TMCP có mức độ cạnh tranh cao thường có chỉ số ROA và ROE tốt hơn. Điều này cho thấy rằng cạnh tranh thúc đẩy các ngân hàng cải thiện hiệu quả hoạt động.

4.2. Ứng dụng thực tiễn từ các ngân hàng thành công

Nhiều ngân hàng TMCP đã áp dụng thành công các chiến lược cạnh tranh, từ đó nâng cao hiệu quả hoạt động. Những bài học từ các ngân hàng này có thể được áp dụng rộng rãi trong toàn ngành.

V. Kết luận và tương lai của ngành ngân hàng TMCP tại Việt Nam

Tương lai của ngành ngân hàng TMCP tại Việt Nam sẽ phụ thuộc vào khả năng thích ứng với môi trường cạnh tranh. Các ngân hàng cần tiếp tục đổi mới và cải tiến để duy trì vị thế trên thị trường.

5.1. Dự báo về sự phát triển của ngành ngân hàng

Dự báo rằng ngành ngân hàng TMCP sẽ tiếp tục phát triển mạnh mẽ trong những năm tới, với sự gia tăng cạnh tranh từ cả trong và ngoài nước.

5.2. Chiến lược phát triển bền vững

Các ngân hàng TMCP cần xây dựng chiến lược phát triển bền vững, tập trung vào việc nâng cao chất lượng dịch vụ và cải thiện hiệu quả hoạt động để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của khách hàng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thị trường tài chính Việt Nam đã chứng kiến sự chuyển đổi mạnh mẽ từ cơ chế ngân hàng một cấp trước năm 1988 sang hệ thống hai cấp theo Nghị định 53 ngày 26/03/1988. Số lượng các ngân hàng thương mại cổ phần tăng nhanh chóng từ 4 ngân hàng vào năm 1991 lên mức đỉnh điểm 51 ngân hàng vào năm 1997, trước khi quá trình tái cấu trúc đưa quy mô về còn 33 ngân hàng vào 6 tháng đầu năm 2014. Cùng với việc gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới vào năm 2007 và hoàn tất lộ trình mở cửa dịch vụ tài chính theo cam kết quốc tế vào năm 2010, mức độ tập trung của 5 ngân hàng lớn nhất đã suy giảm đáng kể, đưa chỉ số Lerner toàn ngành từ mức 0.29 trong năm 2002 xuống còn 0.20 vào năm 2008.

Áp lực hội nhập đặt ra yêu cầu cấp thiết phải đánh giá bản chất cạnh tranh và mức độ tác động của nó tới hiệu quả kinh doanh của các ngân hàng thương mại. Mục tiêu trọng tâm của nghiên cứu là đo lường mức độ cạnh tranh thông qua chỉ số Lerner, xác định điểm số hiệu quả kỹ thuật bằng phương pháp phân tích bao dữ liệu, và kiểm định thực nghiệm chiều hướng tác động của cạnh tranh đến hiệu quả hoạt động.

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào 7 ngân hàng thương mại cổ phần niêm yết tiêu biểu trên sàn giao dịch chứng khoán Việt Nam gồm Á Châu, Công Thương Việt Nam, Xuất Nhập Khẩu, Quân Đội, Sài Gòn Hà Nội, Sài Gòn Thương Tín và Ngoại Thương Việt Nam trong khoảng thời gian 20 quý liên tục từ Quý 1 năm 2009 đến Quý 4 năm 2013. Kết quả nghiên cứu mang lại ý nghĩa học thuật và thực tiễn sâu sắc, cung cấp bằng chứng định lượng giúp các nhà quản trị ngân hàng tối ưu hóa hệ số sinh lời trên tài sản, nâng cao tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu và hoàn thiện chiến lược kinh doanh bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên các nền tảng lý thuyết kinh tế học công nghiệp và quản trị ngân hàng hiện đại:

Thứ nhất là lý thuyết phi hiệu quả nội bộ của Leibenstein năm 1966. Lý thuyết này chỉ ra rằng áp lực cạnh tranh trên thị trường buộc các nhà điều hành ngân hàng phải nỗ lực tối đa hóa hiệu suất sử dụng tài sản, loại bỏ các chi phí lãng phí và thu hẹp khoảng cách phi hiệu quả để duy trì khả năng tồn tại.

Thứ hai là giả thuyết cấu trúc hiệu quả của Demsetz năm 1973. Mô hình này giả định rằng những tổ chức tài chính có hiệu quả hoạt động cao nhờ chi phí biên thấp sẽ gia tăng thị phần nhanh chóng, dẫn tới việc nâng cao mức độ tập trung thị trường. Mối quan hệ giữa mức độ tập trung và hiệu quả vì vậy mang tính chất cùng chiều, đồng nghĩa với việc cạnh tranh gia tăng có thể đi kèm với sự suy giảm hiệu quả kỹ thuật tương đối.

Thứ ba là lý thuyết bất cân xứng thông tin và chi phí giám sát ngân hàng của Diamond năm 1984. Khi cạnh tranh trong ngành tài chính gia tăng gay gắt, thời gian duy trì quan hệ tín dụng với khách hàng bị rút ngắn, làm gia tăng chi phí thu thập thông tin và giám sát nợ xấu.

Các khái niệm then chốt được chuẩn hóa trong nghiên cứu bao gồm: Sức mạnh thị trường đo lường qua khả năng định giá vượt chi phí biên; Chỉ số Lerner phản ánh mức độ cạnh tranh tương đối; Hiệu quả kỹ thuật phản ánh khả năng kết hợp tối ưu 3 yếu tố đầu vào gồm chi phí lao động, chi phí tài sản vốn và chi phí vốn vay để tạo ra sản lượng đầu ra tối đa.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu nghiên cứu được trích xuất trực tiếp từ báo cáo tài chính hợp nhất đã kiểm toán, bảng cân đối kế toán và báo cáo lưu chuyển tiền tệ của 7 ngân hàng thương mại cổ phần niêm yết trên Sở Giao dịch Chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh và Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội trong giai đoạn 2009-2013, kết hợp với bộ dữ liệu tài chính toàn cầu của Ngân hàng Thế giới từ năm 1998 đến năm 2011. Cỡ mẫu bao gồm 7 ngân hàng đại diện cho hơn 60% tổng tài sản của khối ngân hàng thương mại cổ phần niêm yết. Tiêu chí chọn mẫu loại trừ Ngân hàng Nam Việt do diện tái cơ cấu bắt buộc năm 2013 và Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam do mới niêm yết vào tháng 1 năm 2014.

Phương pháp phân tích được thực hiện qua hai giai đoạn định lượng chặt chẽ:

• Giai đoạn 1: Ước lượng hàm chi phí dạng Translog với 1 biến đầu ra là tổng tài sản và 3 biến giá cả yếu tố đầu vào bằng mô hình bình phương bé nhất. Từ hệ số hồi quy, chi phí biên được xác định để tính toán chỉ số Lerner cho từng ngân hàng trong 20 quý. Phương pháp này khắc phục được hạn chế của mô hình Panzar-Rosse do không đòi hỏi điều kiện cân bằng dài hạn của toàn ngành.
• Giai đoạn 2: Áp dụng phương pháp phi tham số phân tích bao dữ liệu theo định hướng đầu vào dưới hai giả định hiệu suất không đổi theo quy mô và hiệu suất biến đổi theo quy mô. Mô hình xác định đường biên hiệu quả kỹ thuật thuần và hiệu quả quy mô của từng ngân hàng mà không cần giả định trước dạng hàm sản xuất cứng nhắc. Sau đó, mô hình hồi quy bảng được thiết lập để kiểm định tác động nhân quả giữa chỉ số Lerner và điểm số hiệu quả kỹ thuật.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích định lượng từ bộ dữ liệu 20 quý giai đoạn 2009-2013 đã mang lại bốn phát hiện trọng tâm:

Thứ nhất, mức độ cạnh tranh giữa các ngân hàng thương mại cổ phần niêm yết có xu hướng gia tăng rõ rệt nhưng tồn tại sự phân hóa mạnh mẽ. Chỉ số Lerner trung bình của 7 ngân hàng dao động trong biên độ từ 0.08 đến 0.38. Điển hình như Ngân hàng Á Châu ghi nhận chỉ số Lerner ở mức 0.08 trong Quý 1 năm 2009, sau đó đạt mức 0.26 trong Quý 2 và duy trì mức trung bình 0.24 đến 0.29 trong toàn giai đoạn, phản ánh sức mạnh thị trường biến động mạnh theo chu kỳ vĩ mô.

Thứ hai, điểm số hiệu quả kỹ thuật đo lường qua mô hình phân tích bao dữ liệu ghi nhận sự chênh lệch đáng kể giữa các giả định quy mô. Điểm hiệu quả kỹ thuật thuần theo hiệu suất biến đổi theo quy mô đạt mức trung bình khoảng 0.88, cao hơn đáng kể so với mức hiệu quả kỹ thuật tổng thể theo hiệu suất không đổi theo quy mô vốn chỉ đạt khoảng 0.76. Điều này chứng minh sự lãng phí tài nguyên đầu vào của các ngân hàng bình quân ở mức 12% đến 24% so với đường biên tối ưu.

Thứ ba, sự thống trị của tình trạng phi hiệu quả quy mô trong hệ thống. Thống kê cho thấy có đến hơn 55% số lượng quan sát của các ngân hàng hoạt động dưới điều kiện hiệu suất giảm theo quy mô, khoảng 30% đạt trạng thái hiệu suất không đổi và chỉ có 15% hoạt động trong vùng hiệu suất tăng theo quy mô.

Thứ tư, kết quả kiểm định thực nghiệm xác nhận cạnh tranh có tác động ngược chiều tới hiệu quả hoạt động ngắn hạn của các ngân hàng thương mại cổ phần niêm yết. Khi áp lực cạnh tranh gia tăng khiến chỉ số Lerner suy giảm 10%, điểm hiệu quả kỹ thuật kỹ thuật thuần của ngân hàng giảm tương ứng khoảng 3.2% do chi phí huy động vốn và chi phí quản lý rủi ro tín dụng tăng đột biến.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính dẫn đến mối tương quan ngược chiều giữa cạnh tranh và hiệu quả hoạt động xuất phát từ đặc thù thị trường tài chính Việt Nam trong giai đoạn 2009-2013. Tình trạng bất cân xứng thông tin cao giữa ngân hàng và bên đi vay kết hợp với sự tăng trưởng nóng về tín dụng trước năm 2011 khiến các ngân hàng đẩy mạnh chạy đua lãi suất huy động và nới lỏng điều kiện thẩm định cho vay nhằm duy trì thị phần. Khi cạnh tranh gia tăng, các ngân hàng phải tăng chi phí trích lập dự phòng rủi ro nợ xấu và chi phí hoạt động, khiến chi phí biên tăng nhanh hơn doanh thu cận biên.

So sánh với các nghiên cứu quốc tế, phát hiện này hoàn toàn tương đồng với các kết luận của Berger và Hannan năm 1997 tại thị trường Mỹ cũng như nghiên cứu của Weill năm 2004 tại khu vực Tây Âu, ủng hộ cho giả thuyết cấu trúc hiệu quả và mô hình chi phí giám sát của Diamond. Đồng thời, kết quả này bổ sung bằng chứng thực nghiệm quan trọng cho thị trường các quốc gia đang phát triển, nơi hệ thống thông tin tín dụng chưa thực sự hoàn thiện.

Về mặt trình bày trực quan, diễn biến dữ liệu được thể hiện rõ nét qua biểu đồ đường xu hướng chỉ số Lerner kết hợp với bảng ma trận tương quan hiệu quả kỹ thuật. Biểu đồ đường chỉ rõ đáy suy giảm sức mạnh thị trường vào năm 2011 tương ứng với giai đoạn nợ xấu toàn ngành gia tăng và tốc độ tăng trưởng tín dụng chậm lại, minh chứng cho sự tác động sâu sắc của cạnh tranh đến chất lượng hoạt động của hệ thống ngân hàng.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động và tối ưu hóa năng lực cạnh tranh của các ngân hàng thương mại cổ phần niêm yết trong giai đoạn tái cấu trúc, các giải pháp cụ thể được đề xuất như sau:

Thứ nhất, cơ cấu lại nguồn vốn huy động và kiểm soát chặt chẽ chi phí biên. Ban điều hành các ngân hàng thương mại cổ phần cần chủ động cắt giảm tỷ lệ chi phí hoạt động trên thu nhập xuống dưới mức 45% trong lộ trình 2015-2020. Giải pháp trọng tâm là tái phân bổ danh mục cho vay hướng vào các phân khúc khách hàng cá nhân và doanh nghiệp nhỏ có biên lợi nhuận cao, giảm tỷ trọng cho vay các lĩnh vực tiềm ẩn rủi ro lớn.

Thứ hai, đẩy mạnh đa dạng hóa và khác biệt hóa sản phẩm dịch vụ tài chính. Các ngân hàng cần đặt mục tiêu nâng tỷ trọng thu nhập phi tín dụng từ mức 10% lên mức 25% đến 30% trên tổng thu nhập thuần trong giai đoạn 3 đến 5 năm tới. Khối phát triển sản phẩm cần triển khai mạnh mẽ các gói dịch vụ ngân hàng giao dịch, kinh doanh ngoại tệ, dịch vụ thanh toán quốc tế và tư vấn đầu tư để giảm sự phụ thuộc vào thu nhập lãi thuần.

Thứ ba, hiện đại hóa hạ tầng công nghệ thông tin và ngân hàng điện tử. Hội đồng quản trị các ngân hàng cần ưu tiên phân bổ ngân sách đầu tư nâng cấp hệ thống ngân hàng lõi, phát triển ngân hàng số trên nền tảng di động nhằm giảm thiểu chi phí giao dịch trên từng đơn vị khách hàng khoảng 20% đến 30% trước năm 2018.

Thứ tư, nâng cao năng lực quản trị rủi ro và chất lượng nguồn nhân lực. Khối quản trị rủi ro cần chuẩn hóa quy trình xếp hạng tín dụng nội bộ theo chuẩn mực Basel II, kiểm soát tỷ lệ nợ xấu dưới ngưỡng an toàn 3% theo đúng chỉ đạo của Ngân hàng Nhà nước trước năm 2016, đồng thời tăng cường đào tạo định kỳ cho hơn 80% đội ngũ chuyên viên thẩm định.

Thứ năm, hoàn thiện cơ chế điều hành từ phía Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước. Cơ quan quản lý cần tiếp tục hoàn thiện khung khổ pháp lý về thanh tra giám sát theo Luật Các tổ chức tín dụng số 20/2004/QH11 và các văn bản sửa đổi, đồng thời phối hợp cùng Công ty Quản lý tài sản của các tổ chức tín dụng đẩy nhanh tiến độ xử lý nợ xấu, tạo môi trường cạnh tranh lành mạnh và minh bạch cho toàn hệ thống.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả nghiên cứu của luận văn mang giá trị ứng dụng thiết thực cho 4 nhóm đối tượng chính:

Nhóm thứ nhất là ban lãnh đạo, thành viên Hội đồng quản trị và khối hoạch định chiến lược tại các ngân hàng thương mại cổ phần. Luận văn cung cấp công cụ định lượng chuẩn xác qua chỉ số Lerner và điểm hiệu quả kỹ thuật để các nhà quản trị nhận diện vị thế thị trường của đơn vị mình, từ đó thiết lập chính sách định giá lãi suất, kiểm soát chi phí đầu vào và phân bổ nguồn lực đạt hiệu suất cao nhất.

Nhóm thứ hai là các cơ quan quản lý nhà nước gồm Ngân hàng Nhà nước Việt Nam và Ủy ban Giám sát Tài chính Quốc gia. Báo cáo định lượng về mức độ tập trung thị trường và hiệu quả quy mô của 7 ngân hàng niêm yết là căn cứ thực tiễn quan trọng giúp cơ quan quản lý hoàn thiện chính sách điều hành tiền tệ, thiết lập rào cản an toàn vĩ mô và định hướng tái cơ cấu hệ thống các tổ chức tín dụng đến năm 2020.

Nhóm thứ ba là các nhà nghiên cứu, giảng viên và học viên cao học chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng, Kinh tế phát triển. Công trình là tài liệu tham khảo giá trị về phương pháp luận kết hợp giữa hàm chi phí Translog và mô hình phân tích bao dữ liệu phi tham số trong việc giải quyết các bài toán kinh tế lượng ứng dụng.

Nhóm thứ tư là các nhà đầu tư chứng khoán tổ chức, quỹ đầu tư và chuyên viên phân tích tài chính. Nguồn dữ liệu chuyên sâu về sức mạnh định giá và hiệu quả quy mô của các mã cổ phiếu ngân hàng lớn như Á Châu, Công Thương Việt Nam hay Ngoại Thương Việt Nam hỗ trợ nhà đầu tư định giá chính xác và xây dựng danh mục đầu tư hiệu quả.

Câu hỏi thường gặp

Chỉ số Lerner phản ánh điều gì về mức độ cạnh tranh của các ngân hàng thương mại cổ phần niêm yết? Chỉ số Lerner đo lường mức độ sức mạnh thị trường thông qua tỷ lệ chênh lệch giữa giá đầu ra và chi phí biên. Giá trị Lerner dao động từ 0.08 đến 0.38 trong giai đoạn 2009-2013 cho thấy thị trường ngân hàng Việt Nam thuộc hình thái cạnh tranh không hoàn hảo, trong đó áp lực cạnh tranh gia tăng mạnh vào các giai đoạn tái cấu trúc và mở cửa thị trường.

Tại sao mô hình phân tích bao dữ liệu lại được ưu tiên lựa chọn hơn phương pháp tham số trong nghiên cứu này? Phương pháp phân tích bao dữ liệu là cách tiếp cận phi tham số, không đòi hỏi việc đặt giả định cứng nhắc về dạng hàm sản xuất hay phân phối sai số ngẫu nhiên. Mô hình cho phép đo lường đồng thời 3 yếu tố đầu vào và 1 yếu tố đầu ra, cung cấp điểm số hiệu quả kỹ thuật thuần và hiệu quả quy mô một cách khách quan từ dữ liệu thực tế.

Cạnh tranh gia tăng có luôn đồng nghĩa với việc hiệu quả hoạt động của ngân hàng được nâng cao không? Trong ngắn hạn tại thị trường Việt Nam, cạnh tranh gia tăng có tương quan ngược chiều với hiệu quả kỹ thuật. Khi cạnh tranh gay gắt, chi phí thu thập thông tin khách hàng tăng lên và sự gia tăng của nợ xấu khiến chi phí trích lập dự phòng tăng mạnh, làm giảm hiệu quả khai thác tài sản của các ngân hàng quy mô vừa và nhỏ.

Những ngân hàng nào duy trì được hiệu quả kỹ thuật vượt trội trong giai đoạn nghiên cứu 2009-2013? Các ngân hàng có quy mô tài sản lớn và mạng lưới rộng khắp như Ngân hàng Ngoại Thương Việt Nam và Ngân hàng Công Thương Việt Nam duy trì điểm số hiệu quả kỹ thuật ổn định nhờ lợi thế chi phí vốn thấp và danh mục khách hàng doanh nghiệp truyền thống, trong khi khối ngân hàng cổ phần đô thị chịu biến động lớn hơn về chi phí hoạt động.

Kết quả nghiên cứu đóng góp gì cho đề án cơ cấu lại hệ thống các tổ chức tín dụng đến năm 2020? Nghiên cứu chỉ ra rằng hơn 55% ngân hàng hoạt động trong trạng thái hiệu suất giảm theo quy mô. Kết quả này cung cấp cơ sở khoa học để Ngân hàng Nhà nước khuyến khích các thương vụ sáp nhập, hợp nhất có chọn lọc nhằm tối ưu hóa quy mô và nâng cao năng lực cạnh tranh toàn ngành.

Kết luận

• Luận văn đã xây dựng thành công quy trình định lượng toàn diện kết hợp chỉ số Lerner và mô hình phân tích bao dữ liệu để đo lường sức mạnh thị trường và hiệu quả kỹ thuật của 7 ngân hàng thương mại cổ phần niêm yết tại Việt Nam.
• Thực nghiệm chứng minh chỉ số Lerner trung bình giai đoạn 2009-2013 dao động trong khoảng 0.24 đến 0.29, phản ánh đặc trưng cấu trúc thị trường cạnh tranh không hoàn hảo.
• Nghiên cứu phát hiện mối tương quan ngược chiều giữa cạnh tranh và hiệu quả hoạt động kỹ thuật trong ngắn hạn do tác động của chi phí giám sát và bất cân xứng thông tin.
• Hơn 55% ngân hàng trong mẫu nghiên cứu rơi vào tình trạng hiệu suất giảm theo quy mô, cho thấy sự cấp thiết của việc tái cấu trúc mạng lưới và tối ưu hóa chi phí vận hành.
• Hệ thống 5 nhóm giải pháp đồng bộ từ kiểm soát chi phí biên, nâng tỷ trọng thu ngoài lãi lên 25% đến hiện đại hóa ngân hàng số tạo nền tảng vững chắc cho lộ trình phát triển đến năm 2020.

Để tiếp tục phát triển chủ đề này, các nghiên cứu tiếp theo có thể mở rộng khung thời gian sau năm 2014 và tích hợp thêm các yếu tố rủi ro thanh khoản. Quý độc giả, các nhà nghiên cứu và nhà quản trị ngân hàng quan tâm đến mô hình phân tích định lượng hãy áp dụng ngay phương pháp luận này để nâng cao năng lực cạnh tranh và hiệu quả hoạt động cho tổ chức tài chính của mình.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 LÝ LUẬN CHUNG VỀ CẠNH TRANH VÀ HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1.1 TỔNG QUAN VỀ CẠNH TRANH TRONG NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG 1.1 Khái niệm về cạnh tranh Cạnh tranh là một thuật ngữ rất phổ biến trong kinh tế, là một đặc trưng của nền kinh tế sản xuất hàng hóa và là một khái niệm có nhiều cách hiểu khác nhau.Vì vậy chúng ta có thể nhìn nhận cạnh tranh theo những cách riêng của mình. Theo quan điểm kinh doanh, các nhà kinh tế học cho rằng: “Cạnh tranh là hoạt động tranh đua giữa những người sản xuất hàng hoá, giữa các thương nhân, các nhà kinh doanh trong nền kinh tế thị trường, chi phối quan hệ cung cầu, nhằm dành các điều kiện sản xuất, tiêu thụ thị trường có lợi nhất”. Theo hai nhà kinh tế học Mỹ P.Nordhaus thì cho rằng: “Cạnh tranh là sự kình địch giữa các doanh nghiệp cạnh tranh với nhau để giành khách hàng hoặc thị trường”. Hai tác giả này cho cạnh tranh đồng nghĩa với cạnh tranh hoàn hảo (Perfect Competition).

Môi trường cạnh tranh hoàn hảo là ngành trong đó mọi người đều tin rằng hành động của họ không gây ảnh hưởng tới giá cả thị trường, phải có nhiều người bán và nhiều người mua (theo D. Các tác giả trong cuốn "Các vấn đề pháp lý về thể chế và chính sách cạnh tranh kiểm soát độc quyền kinh doanh, thuộc dự án VIE/97/016” thì cho rằng:“Cạnh tranh có thể được hiểu là sự ganh đua giữa các doanh nghiệp trong LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 8 việc giành một số nhân tố sản xuất hoặc khách hàng nhằm nâng cao vị thế của mình trên thị trường, để đạt đựơc một mục tiêu kinh doanh cụ thể, ví dụ như lợi nhuận, doanh số hoặc thị phần. Cạnh tranh trong một môi trường như vậy đồng nghĩa với ganh đua”. Tuy nhiên, những mục tiêu này mới chỉ đúng trong phạm vi doanh nghiệp.

Mục tiêu cạnh tranh xét trên tầm vĩ mô còn phải kể đến khả năng tạo thêm thu nhập, việc làm và nâng cao phúc lợi cho người dân. Theo Michael Porter thì cho rằng: “Cạnh tranh là giành lấy thị phần. Bản chất của cạnh tranh là tìm kiếm lợi nhuận, là khoản lợi nhuận cao hơn mức lợi nhuận trung bình mà doanh nghiệp đang có. Kết quả của quá trình cạnh tranh là sự bình quân hóa lợi nhuận trong ngành theo chiều hướng cải thiện sâu dẫn đến hệ quả là giá cả có thể giảm đi”.

Từ sự phân tích như trên có thể thấy cạnh tranh là sự ganh đua giữa các chủ thể kinh tế với nhau thông qua các hành động và sự phấn đấu cùng với những biện pháp, chiến lược khác nhau để giành được những lợi thế nhất định trên thương trường, như ưu thế về thị phần, danh tiếng và lợi nhuận so với đối thủ. Trên cơ sở đó có thể đưa ra khái niệm tổng quát về cạnh tranh như sau: “Cạnh tranh là phạm trù chỉ quan hệ kinh tế theo đó các chủ thể kinh tế huy động tất cả các nguồn lực, sử dụng những phương pháp tối ưu nhất nhằm giành được những mục tiêu kinh tế và mang lại hiệu quả cao nhất”.2 Phân loại cạnh tranh Căn cứ vào tính chất cạnh tranh, cạnh tranh được phân thành 3 loại - Cạnh tranh hoàn hảo: Cạnh tranh hoàn hảo phải hội đủ những điều kiện sau: thứ nhất, có nhiều doanh nghiệp và số doanh nghiệp này phải đủ lớn; thứ hai, các sản phẩm sản xuất ra có thể được thay thế bằng nhiều sản phẩm khác; thứ ba, người mua và người bán phải nắm được thông tin thực tế về giá cả sản phẩm trên thị trường; thứ tư, có thể tự do gia nhập và xuất khỏi ngành mà không có sự khuyến khích nào đối với sự cấu kết LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 9 của các doanh nghiệp hiện hành. Nói cách khác, đây là hình thức cạnh tranh giữa nhiều người bán trên thị trường trong đó không người nào có đủ ưu thế khống chế giá cả trên thị trường. Các sản phẩm bán ra đều được người mua xem là đồng thức, tức là không khác nhau về quy cách, phẩm chất mẫu mã.

- Cạnh tranh độc quyền: Trên thị trường chỉ có một hoặc một số ít người bán một sản phẩm hoặc dịch vụ vào đó, giá cả của sản phẩm hoặc dịch vụ đó trên thị trường sẽ do họ quyết định không phụ thuộc vào quan hệ cung cầu. Một sự cạnh tranh độc quyền khi thỏa mãn các điều kiện sau:  Một là, những đối thủ cạnh tranh không thể gia nhập ngành. Doanh nghiệp hoàn toàn không có đối thủ cạnh tranh, do đó có thể định giá hay sản lượng bán ra mà không cần e ngại các doanh nghiệp khác nhập ngành.  Hai là, không có sản phẩm thay thế tương tự.

Nếu không có sản phẩm thay thế tương tự sản phẩm của mình, nhà độc quyền không lo ngại về phản ứng của các doanh nghiệp cung ứng những sản phẩm dịch vụ khác bởi vì những sản phẩm đó hầu như không thể thay thế cho sản phẩm và dịch vụ của nhà độc quyền. - Cạnh tranh không hoàn hảo: Là hình thức cạnh tranh giữa những người bán có các sản phẩm không đồng nhất với nhau. Mỗi sản phẩn đều mang hình ảnh hay uy tín khác nhau hay có thể dễ thay thế cho nhau và mỗi doanh nghiệp chỉ có khả năng hạn chế ảnh hưởng tới giá của mình. Từ khái niệm trên chúng ta có thể rút ra hai đặc điểm của cạnh tranh không hoàn hảo:  Thứ nhất, có sự tự do gia nhập ngành.

Các doanh nghiệp mới có thể tự do nhập ngành nếu thấy ngành này đang sinh lời cao hay tự do rút khỏi ngành nếu thấy ngành này không còn khả năng sinh lời. Sự nhập và xuất ngành bảo đảm cho ngành luôn có một lượng doanh LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 10 nghiệp nhất định, do vậy có sự cạnh tranh giữa các doanh nghiệp trong việc định giá và thay thế sản phẩm.  Thứ hai, các doanh nghiệp cạnh tranh bằng việc bán ra các sản phẩm riêng biệt. Các sản phẩm này thay thế cho nhau ở mức độ cao nhưng không phải ở mức độ hoàn toàn.

Một khi sản phẩm của mình định giá quá cao thì người ta sẵn sàng chuyển sang sử dụng sản phẩm khác. Do vậy, các doanh nghiệp có thể chi phối các sản phẩm của mình ở một mức độ giới hạn. Trong thị trường cạnh tranh không hoàn hảo, mỗi doanh nghiệp bán ra các sản phẩm riêng biệt để phục vụ cho phân khúc thị trường riêng; do đó, để giành được ưu thế trong cạnh tranh, người bán phải sử dụng các công cụ hỗ trợ bán như: Quảng cáo, khuyến mại, cung cấp dịch vụ, ưu đãi giá cả, tạo ra sản phẩm riêng biệt… đây là loại hình cạnh tranh phổ biến trong giai đoạn hiện nay.3 Các phương pháp đo lường cạnh tranh 1.1 Phương pháp truyền thống Đo lường cạnh tranh dựa trên mô hình cấu trúc thị trường tác động đến hiệu quả SCP (Structure- Conduct- Performance). Ý tưởng cơ bản là các ngân hàng có thị phần lớn thì sức mạnh thị trường càng lớn và do đó hiệu quả cao.

Mô hình này sử dụng chỉ số Hirschman-Heerfindaf và thường được đo lường bằng thị phần của 5 ngân hàng lớn nhất thị trường hoặc mức độ tập trung của thị trường.2 Phương pháp mới Đo lường cạnh tranh thông qua hành vi của các ngân hàng khi có thêm đối thủ cạnh tranh gia nhập ngành.1 Phương pháp của Bresnahan (1982) và Lau (1982) LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 11 Phương pháp này đo lường cạnh tranh ở mức độ toàn ngành thông qua việc phân tích hành vi của ngân hàng trong điều kiện thị trường cân bằng. Trong môi trường cạnh tranh hoàn hảo, các ngân hàng sẽ tối đa hóa lợi nhuận thông qua việc định giá và lượng sản phẩm sao cho chi phí biên bằng lợi nhuận biên. Sự chênh lệch giữa giá và chi phí biên phản ánh mức độ cạnh tranh. Nếu chênh lệch bằng 1 thì thị trường là cạnh tranh hoàn hảo.

Trong thời gian gần đây phương pháp này được sử dụng trong nghiên cứu của Bikker (2003), Uchida và Tsutsui (2005).2 Phương pháp của Panzar và Rosse (1987) Phương pháp này đề xuất đo lường cạnh tranh thông qua H-statistic được tính bằng tổng của độ co dãn của thu nhập theo giá các yếu tố đầu vào. H-statistic nằm trong khoảng -∞ đến 1. Giá trị của H nhỏ hơn hoặc bằng 0 cho thấy thị trường độc quyền, nằm trong khoảng 0 và 1 thì phản ánh thị trường cạnh tranh. H bằng 1 cho thấy thị trường cạnh tranh hoàn hảo.

Phương pháp này đã được áp dụng cho tất cả các quốc gia ở Châu Âu trong nghiên cứu của Bikker và Haaf (2002). Phương pháp này đo lường cạnh tranh ở mức độ toàn ngành.3 Chỉ số Lerner Một chỉ báo đo lường sức mạnh thị trường và được sử dụng chủ yếu trong việc đo lường cạnh tranh trong hoạt động ngân hàng là chỉ số Lerner. Nó thể hiện khả năng mà một công ty có thể định giá cao hơn chi phí biên (MC). Chỉ số Lerner cho thấy sức mạnh thị trường của công ty nằm trong khoảng nào giữa mức cạnh tranh hoàn hảo và mức cạnh tranh độc quyền, và vai trò của độ giãn của cầu đối với khả năng tăng giá của công ty.

- Ưu nhược điểm của chỉ số Lerner Đầu tiên, giá trị của chỉ số Lerner bị ảnh hưởng bởi quan điểm đo lường lợi nhuận và chi phí. Do đó, nó không thể chỉ tập trung vào lợi nhuận và chi phí tài LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 12 chính mà bỏ qua lợi nhuận và chi phí giao dịch khác. Đối với các tổ chức tín dụng truyền thống chỉ gồm hoạt động cho vay và nhận tiền gửi, mô hình này sẽ không xét đến các hoạt động dịch vụ của ngân hàng. Sự gia tăng của hoạt động dịch vụ những năm gần đây dẫn đến sự thay đổi cấu trúc tài chính của các ngân hàng, lợi nhuận ròng từ hoạt động tài chính bị giảm đi, trong khi lợi nhuận từ các hoạt động dịch vụ lại tăng lên.

Thứ hai, mô hình này không quan tâm đến chi phí của rủi ro, mặc dù rủi ro tác động rất lớn vào lợi nhuận và gây tổn thất cho hệ thống ngân hàng. Có nhiều nguyên nhân của việc không quan tâm đến chi phí này là do: việc thiếu dữ liệu, khó khăn trong việc tính toán và khó khăn trong việc xác định thời điểm xảy ra chi phí rủi ro do chi phí này thường xuất hiện ở một thời điểm nhất định trong quá trình đầu tư.