CHƯƠNG 1. BOI CANH LICH SỬ Ở TAY AU TRONG THE KY XIV-XV 1. Tinh hình chính trị - tư tưởng tôn giáo Sự mở rộng mạnh mẽ của các quốc gia châu Âu từ thế ki XI đến thén ki XIII đã đến lúc phải tạm dừng lại vào thập niên 1300. Dịch bệnh, nạn đói kém và chiến tranh tái dién đã làm tiêu hao dân số và suy giảm sự thịnh vượng trước đó.
Đồng thời, các chính quyền phong kiến đã phải dau tranh chóng lại những cuộc nồi dậy của dân chúng. Những that bại của nên kinh tế Trung cô và bat mãn về chính quyên chính là nguyên nhân dẫn đến sự nỗi đậy ở thời kì này. Trước khi Dai dịch Den bùng phát vào năm 1348, Tây Âu đã là một khu vực thịnh vượng với các thành phô lớn phát triển. Tuy nhiên, dịch bệnh này đã gây ra một thảm họa lớn và giảm đi đáng kể dân số của khu vực nay.
Nó cũng đã gây ra sự suy yếu vẻ tôn giáo và chính trị. Ngoài ra, thể ki XIV và XV cũng là thời điểm của cuộc chiến tranh và xung đột giữa các quốc gia châu Au, với những cuộc chiến giữa Anh và Pháp, và cuộc xung đột giữa các quốc gia Ý. Sự suy tàn của chế độ phong kiến Chủ nghĩa phong kiến và chủ nghĩa tôn giáo, nều một người chọn chấp nhận sự ton tại của chúng, đã phát triển ở châu Âu thé kỷ thứ IX và thứ X khi Dé chế Carolingian tan rã. Ché độ phong kiến đã tô chức các tàng lớp thượng lưu của xã hội Tây Âu xung quanh việc trao đôi nghĩa vụ quân sự dé lay đất đai và lợi ích từ các sản pham của vùng đắt đó.
Kết quả cho hệ thống thứ bậc đã tạo ra địa hình chính trị mà ở đó chính quyền trung ương (các vị vua, hoàng để) phải biết ơn, trân trọng đối với các chư hầu của họ (công tước, bá tước, nam tước, giám mục), bởi họ là những người thống lĩnh các quân đoàn kiểm soát vùng nông thôn và cưỡi ngựa vào trận chiến (Joseph P. Trong chế độ phong kiến, các vị vua thường có quyên lực và sự tôn trọng nhưng ít quyền lực dé thực thi ý chi của họ. Dé đôi lấy lòng trung thành và sự phục vụ, các vị vua thường nhường bớt phan lớn chức trách của chính quyền cho những vị chư hầu. Vào giữa những năm 1300, cả chế độ phong kiến và chủ nghĩa tôn quý đã thay đổi hoàn toàn so với các hình thức cô điển của chúng.
Trong tat cả các sự phát triển, có ba yếu tổ nôi bật: sự gia tăng dan sé, tiên bạc và các thành phó. Khi Cái chết đen xáy ra, ba yếu tô da bị thay đổi và kết hợp lại dé đây nhanh sự suy tàn của chế độ phong kiến và chủ nghĩa trọng nam khinh nữ. Dau tiên, dan số giảm đột ngột và nhanh chóng. Mặc dù tầng lớp thượng lưu cũng như người lao động đã chết, nhưng tỷ lệ lớn người lao động trong xã hội - không dưới 85% ở hau hết các khu vực đã cân nhắc những mat mát của họ (Joseph P.
Giá trị của sức lao động tăng lên và sự hỗn loạn của thời đại đồng nghĩa với việc dé dàng thoát khỏi cuộc sóng làng quê dé đến các thi tran 15 thưa dân. Mặc dù các quốc vương đã tìm cách ôn định tình hình bang cách thông qua luật chong tăng lương hoặc giảm bớt các phong tục lang xã, địa chủ và thợ thú công thành thị đã khuyến khích người lao động bằng cách tăng thu nhập và giảm nghĩa vụ của họ trong lao động (Joseph P. Tam quan trọng của các thị trường tiếp tục tăng lên tiếp tục hỗ trợ sự gia tăng của tầng lớp trung lưu hùng mạnh, đặc biệt là ở Ý, Anh và Hà Lan. Dan dan ở Pháp và Tây Ban Nha, xuất hiện nhanh hơn ở Anh một tang lớp trung lưu ở nông thôn nỗi lên - tiêu điền chủ ở Anh giúp giải thé cả những ràng buộc phong kiến đã tô chức xã hội nông thôn.
Các hệ thống chính quyền Tây Âu được tạo nên sự cộng tác về nhiều mặt từ các vi vua với các chu hầu vì vậy đã xuất hiện những xáo trộn chính trị cho sự tranh giành quyền lợi của các dòng đỗi hoàng tộc (Lưu Văn Hy — Nguyễn Đức Phú, 2004, tr. Trong một số nguyên nhân chính gây ra sự suy thoái này là chiến tranh và xung đột nội bộ, sự thất bại của các chế độ quân chủ và nên tảng kinh tế Tây Au đang phát triển chậm. Sự suy thoái chính trị đã dẫn đến sự phân rã và chiến tranh giữa các quốc gia, đặc biệt là cuộc chiến tranh Trăm năm giữa Anh và Pháp. Nhiều vương quốc và đề quốc lớn đã phải đổi mặt với sự đe doa của những cuộc xâm lược từ các quốc gia khác và nội bộ đang chia rẽ.
Chiến tranh Trăm năm là một cuộc chiến giữa Anh và Pháp kéo đài từ năm 1337- 1453. Nguyên nhân chính của cuộc chiến này là tranh chấp quyên kế vị ngai vàng của Pháp giữa nhà Valois và nhà Plantagenet của Anh. Trong suốt thời kỳ chiến tranh, hai bên đều thay đổi lãnh đạo và có những chiến thắng và that bại đáng ké. Các trận đánh nôi tiếng trong cuộc chiến này bao gồm tran Crecy, trận Poitiers và trận Agincourt.
Xuất phát từ những cuộc khủng hoảng. trong thế kỉ XIV và XV đã có nhiều chính quyền mới xuất hiện dé thông lĩnh toàn nên chính trị Tây Âu. Cuộc chiến đã làm hao mòn tinh than dân chúng. Sự cam vận kinh tế và cản trở thương mại đã trở thành những vũ khí của các quốc gia để chiến thắng trong các trận đánh.
Cuộc hỗn chiến này dién ra trong 3 giai đoạn: những chiến thắng khởi dau của Anh từ 1338 đến 1360; sự vùng lên của Pháp. sau đó là sự bế tắc, từ 1367 đến 1415; cuối cùng sự kết thúc của trào lưu hỗn chiến chuyên biến nhanh chóng từ năm 1415 đến 1453 (Lưu Van Hy — Nguyễn Đức Phu, 2004, tr. l6 BANG LIET KE BIEN CO THEO NIÊN ĐẠI! VE CUỘC CHIEN TRAM NAM Charles IV, vị vua cuối cùng theo 1370 1370 Bertrand du Guesclin, nguyên soái Pháp, trực hệ của đòng họ Capetian, bằng hà; lãnh đạo cuộc nỗi đậy của Pháp. Philip xử Valois được chọn làm vua, vua Philip VI của Pháp: Philip đã đánh bại đân Flanders ở Cassel; xáo trận vẫn tiếp tục ở những thi tran của người Flanders.
Vua Edward If] của Anh chỉ phục Cuộc nôi đậy của nông dân ở Anh. quyền của Philip đối với các vùng đất trên lục địa nhưng không chịu Wn trọng các chư hâu của ông ta Vua Edward cắm vận len xuất khẩu cho Vua Charles VỊ của Pháp gánh chịu tan Flanders tan công điên cuồng đầu tiên; dân Burgundy và Armagnacs tranh giành quyền lực của nhà vua; cuộc tranh đầu suy tin khi ca hai bên đều mệt mỏi. Các đạo quân của vua Philip quay pha Henry IV người Lancaster chiém ngôi vùng Guiennne của Anh; vì dân vua, truất phé Richard II. Flanders thúc giục, vua Edward yêu sách vua Pháp; chien tranh bắt đâu.
Chiến thắng lớn của Anh ở Crécy. Henry V thang lớn ở Agincourt. Dịch hạch hoành hành ở Âu châu. Hiệp ước Troyes; vua Charles VI chap nhận vua Henry V kẻ vị hợp pháp ngôi vua của Pháp: mức tài sản cao nhất của Anh.
Hoàng tử Den đánh bại quân Pháp ở Joan người xứ Arc giải vậy Orléans khỏi Poitiers. cuộc phong tỏa của quân Anh; Dauphin lên ngôi vua tại Reims lay hiệu là Charles VIL Joan bị thiêu sông tại Rouen. Hòa ước Brétigny; quân Anh giành Hòa ước Arras; Burgundy không đứng vẻ được những nhượng quyền lớn vẻ lãnh phía Anh. thô nhưng loại bỏ vương quyền của Pháp.
Chiến tranh tái dién ở Pháp. Vua Charles chiêm lại Paris. Bordeaux thất thủ về tay Pháp quân Anh chỉ pitt lại được Calais trên lục địa; cuộc chiến kết thúc thật có hiệu lực, di: không cần phải ký một hiệp ước nào. ! Trích theo: Lưu Văn Hy — Nguyễn Dire Phú (dich).
Lịch sứ vấn minh phương Tay. Nxb Văn hóa thông tin. 17 Cả Anh và Pháp đều đã kinh qua sự chia rẽ nội bộ trong suốt cuộc chiến Tram năm. Sau khi vua Edward III băng hà năm 1377, Anh quốc đã phải đương đầu với hơn một thé kỷ hỗn loạn, giới quý tộc cô gắng duy trì những tài sản kinh tế của họ bằng những cuộc xung đột bè phái.
Những nhân vật quyền thé và các tùy tùng mặc chế phục của họ đã sử dụng luật pháp và bạo lực dé giành ruộng đất của các đối thủ, như chúng ta đã thay trong trường hợp của dòng họ Paston. Con trai của vua Henry V và hoàng hậu Catherine là vua Henry VI của Pháp đã trải qua những thời kỳ điên rô, đã lãnh đạo một cuộc nội chiến hong tranh giành ngôi vua. Hai bên là Lancaster và York, đã đòi vị trí vương vị cao nhất và các nhà quý tộc Anh đã nga theo phe Lancaster hoặc phe của York. Cuộc chiến sau đó được các sử gia gọi là Cuộc chiến tranh Hoa hồng (Biểu tượng của phe Lancaster là một bông hong đỏ và biểu tượng của phe York là một bông hồng trắng) (Lưu Văn Hy - Nguyễn Đức Phú, 2004.
Cuộc nội chiến đã kéo dai khoảng 35 năm. Dù không làm đỗ máu của dân chúng, tuy vậy cuộc chiến này đã làm tiêu hao các thành viên của giai cấp quý tộc. Cuối cùng, nam 1485, tại cánh đồng Bosworth, Henry Tudor của phe Lencaster đã đánh bai Richard II. Vua Henry HI đã lấy Elizabeth của phe York dé hàn gắn lại mối hiềm khích giữa hai phe phái.
Đến cuỗi thé kỷ XV sự thịnh vượng từ chế độ vững mạnh và trật tự mà vua Henry đã thiết lập đã làm giảm áp lực trên giới quý tộc Anh và dan chúng đang kiệt qué vì chiến tranh (Lưu Văn Hy - Nguyễn Đức Phú. Từ cuối thé ki XV, chế độ phong kiến trung ương tập quyên đã hình thành, tiếp tục phát trién thành nhà nước quân chủ chuyên chế (Anh, Pháp, Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha). Bên cạnh vua vẫn có nghị viện, hội nghị 3 đăng cấp như một cơ quan tư vẫn giúp nhà vua cai trị. Nhả nước quân chủ chuyên chế thời kì này có sự liên minh giữa tư sản và phong kiến.
Chính quyền phong kiến khuyến khích tư sản kinh doanh phát trién kinh tế nhưng trong khuôn khé của chế độ phong kiến. Từ thé ki XIV cho tới đầu thé ki XV chế độ phong kiến Tây Âu lâm vào tình trạng khủng hoảng trầm trọng. Đối lập với quá trình ấy, những mam mống của quan hệ sản xuất mới tư bản chủ nghĩa đã nảy sinh và bước dau phát triển. Đối lập với hệ tư tưởng phong kiến.