Nghiên cứu tác động của biến động tỷ giá đối với thương mại song phương Việt Nam - Trung Quốc

Nghiên cứu tác động của biến động tỷ giá đến thương mại song phương Việt Nam - Trung Quốc, phân tích xu hướng và giải pháp cải thiện.

• Tác giả: Nguyễn Thị Kim Châu
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Khắc Quốc Bảo
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Tp. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài Chính – Ngân Hàng
• Đề tài: Tác Động Của Biến Động Tỷ Giá Đối Với Thương Mại Song Phương Giữa Việt Nam Và Trung Quốc
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ kinh tế
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Tp. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU
• 1.1. Lý do chọn đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.4. Đối tượng nghiên cứu
• 1.5. Phương pháp nghiên cứu
• 1.6. Ý nghĩa của đề tài
• 1.7. Bố cục của luận văn
• 2. CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Mô hình lý thuyết
• 2.2. Mô hình thương mại song phương
• 2.3. Mô hình trọng lực
• 2.4. Mô hình trọng lực của thương mại song phương
• 2.5. Mô hình lý thuyết nghiên cứu
• 2.6. Phương pháp tính biến động tỷ giá
• 2.7. Mô tả các biến và dữ liệu
• 2.8. Mô hình thực nghiệm
• 2.9. Phương pháp ước lượng
• 2.10. Kiểm định tính dừng
• 2.11. Kiểm định nghiệm đơn vị Augment Dickey Fuller (1984)
• 2.12. Kiểm định nghiệm đơn vị Phillips-Perron (1988)
• 2.13. Kiểm định đồng liên kết
• 2.14. Kiểm định các giả thiết hồi quy cổ điển
• 2.15. Giả định phương sai của sai số không đổi
• 2.16. Giả định không có sự tương quan giữa các phần dư
• 2.17. Phương pháp ước lượng hồi quy
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Tình hình thương mại song phương giữa Việt Nam và Trung Quốc
• 3.2. Mô tả thống kê chuỗi dữ liệu phân tích
• 3.3. Phân tích thương mại song phương giữa Việt Nam và Trung Quốc
• 3.4. Phân tích tỷ giá và biến động tỷ giá
• 3.5. Phân tích thống kê mô tả giữa các biến trong mô hình
• 3.6. Kiểm định tính dừng
• 3.7. Kiểm định đồng liên kết
• 3.8. Kiểm định các giả thiết định lượng
• 3.9. Kiểm định hiện tượng phương sai thay đổi phần dư
• 3.10. Kiểm định hiện tượng tự tương quan phần dư
• 3.11. Phân tích kết quả hồi quy
• 3.12. Kết quả nghiên cứu thực nghiệm
• 3.13. Tác động trong dài hạn
• 3.14. Tác động trong ngắn hạn
• 3.15. Thảo luận kết quả nghiên cứu
• 3.16. Thảo luận kết quả trong dài hạn
• 3.17. Thảo luận kết quả trong ngắn hạn
• 4. CHƯƠNG 4: GỢI Ý CHÍNH SÁCH
• 4.1. Đối với các doanh nghiệp
• 4.2. Đối với quốc gia
• 4.3. Hạn chế đề tài và hướng mở rộng đề tài
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Giới thiệu đề tài nghiên cứu

Nghiên cứu này tập trung vào tác động của biến động tỷ giá đến thương mại Việt - Trung. Tỷ giá hối đoái là một yếu tố quan trọng trong nền kinh tế, ảnh hưởng đến hoạt động xuất nhập khẩu và sự cạnh tranh trên thị trường quốc tế. Trong bối cảnh kinh tế Việt Nam đang hội nhập sâu rộng, việc hiểu rõ mối quan hệ giữa tỷ giá và thương mại quốc tế là cần thiết. Theo báo cáo của Tổng cục Hải quan, tổng kim ngạch thương mại giữa Việt Nam và Trung Quốc đã tăng mạnh trong những năm gần đây, cho thấy sự quan trọng của mối quan hệ này. Tuy nhiên, vẫn còn thiếu các nghiên cứu chuyên sâu về tác động của tỷ giá đến thương mại song phương giữa hai nước.

1.1. Lý do chọn đề tài

Lý do chọn đề tài này xuất phát từ sự gia tăng thương mại quốc tế và vai trò ngày càng lớn của kinh tế Trung Quốc. Sự biến động của tỷ giá hối đoái có thể ảnh hưởng đến cán cân thương mại giữa hai quốc gia. Nghiên cứu này nhằm làm rõ mối quan hệ giữa biến động tỷ giá và thương mại song phương, từ đó cung cấp thông tin hữu ích cho các nhà hoạch định chính sách và doanh nghiệp trong việc điều chỉnh chiến lược kinh doanh.

II. Tác động của biến động tỷ giá đến thương mại

Biến động tỷ giá có thể tạo ra những ảnh hưởng đáng kể đến thương mại Việt - Trung. Nghiên cứu cho thấy rằng tỷ giá hối đoái không chỉ ảnh hưởng đến giá cả hàng hóa mà còn tác động đến quyết định xuất nhập khẩu của các doanh nghiệp. Khi tỷ giá tăng, hàng hóa nhập khẩu trở nên đắt đỏ hơn, dẫn đến việc giảm nhập khẩu từ Trung Quốc. Ngược lại, nếu tỷ giá giảm, hàng hóa xuất khẩu từ Việt Nam có thể trở nên cạnh tranh hơn trên thị trường quốc tế. Điều này cho thấy mối quan hệ phức tạp giữa biến động tỷ giá và thương mại quốc tế.

2.1. Ảnh hưởng của tỷ giá đến xuất khẩu

Khi tỷ giá hối đoái thay đổi, nó có thể ảnh hưởng đến xuất khẩu từ Việt Nam sang Trung Quốc. Nghiên cứu chỉ ra rằng sự tăng giá của đồng tiền nước nhập khẩu có thể thúc đẩy xuất khẩu, trong khi sự giảm giá có thể làm giảm xuất khẩu. Điều này cho thấy rằng biến động tỷ giá có thể tạo ra những cơ hội và thách thức cho các doanh nghiệp trong việc tiếp cận thị trường Trung Quốc.

2.2. Ảnh hưởng của tỷ giá đến nhập khẩu

Đối với nhập khẩu, sự biến động của tỷ giá cũng có tác động rõ rệt. Khi tỷ giá tăng, hàng hóa nhập khẩu từ Trung Quốc trở nên đắt đỏ hơn, dẫn đến việc giảm nhập khẩu. Ngược lại, nếu tỷ giá giảm, hàng hóa nhập khẩu có thể trở nên hấp dẫn hơn. Điều này cho thấy rằng biến động tỷ giá không chỉ ảnh hưởng đến giá cả mà còn đến quyết định mua sắm của các doanh nghiệp Việt Nam.

III. Chính sách và khuyến nghị

Dựa trên những phân tích về tác động của biến động tỷ giá đến thương mại Việt - Trung, một số khuyến nghị chính sách được đưa ra. Các doanh nghiệp cần theo dõi sát sao biến động tỷ giá để điều chỉnh chiến lược xuất nhập khẩu phù hợp. Chính phủ cũng nên có các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp trong việc quản lý rủi ro tỷ giá. Việc xây dựng một hệ thống thông tin về tỷ giá hối đoái sẽ giúp các doanh nghiệp có thể đưa ra quyết định kịp thời và chính xác hơn.

3.1. Đối với doanh nghiệp

Doanh nghiệp cần xây dựng các chiến lược quản lý rủi ro tỷ giá hiệu quả. Việc sử dụng các công cụ tài chính như hợp đồng tương lai hoặc quyền chọn có thể giúp doanh nghiệp bảo vệ mình khỏi những biến động không lường trước được. Ngoài ra, việc đa dạng hóa nguồn cung và thị trường cũng là một cách để giảm thiểu rủi ro từ biến động tỷ giá.

3.2. Đối với quốc gia

Chính phủ cần có các chính sách ổn định tỷ giá hối đoái nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho thương mại quốc tế. Việc tăng cường hợp tác với các quốc gia trong khu vực để xây dựng một môi trường thương mại ổn định cũng là điều cần thiết. Hơn nữa, việc nâng cao năng lực cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam trên thị trường quốc tế sẽ giúp giảm thiểu tác động tiêu cực từ biến động tỷ giá.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng, thương mại song phương giữa Việt Nam và Trung Quốc đã trở thành một trong những mối quan hệ kinh tế quan trọng nhất của Việt Nam. Theo báo cáo của Tổng cục Hải quan, tổng kim ngạch thương mại Việt – Trung năm 2016 đạt gần 80 tỷ USD, trong đó Trung Quốc nhập khẩu gần 22 tỷ USD hàng hóa từ Việt Nam, tăng 28,4% so với cùng kỳ, chiếm 12,4% tổng kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam. Năm 2017, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu giữa hai nước đạt gần 94 tỷ USD, tăng gần 22 tỷ USD so với năm trước. Trung Quốc là thị trường xuất khẩu lớn thứ hai của Việt Nam với kim ngạch hơn 35 tỷ USD, tăng 61,5%, đồng thời cũng là thị trường nhập khẩu lớn nhất với kim ngạch hơn 58 tỷ USD, tăng 16,4%.

Tỷ giá hối đoái đóng vai trò then chốt trong việc điều chỉnh giá cả hàng hóa xuất nhập khẩu, ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động thương mại quốc tế. Biến động tỷ giá, thể hiện sự không chắc chắn và rủi ro trong tỷ giá hối đoái, có thể tác động đến quyết định giao dịch thương mại song phương. Tuy nhiên, các nghiên cứu trước đây về tác động của biến động tỷ giá đến thương mại quốc tế cho kết quả chưa thống nhất, có nghiên cứu cho thấy tác động ngược chiều, có nghiên cứu cho tác động cùng chiều hoặc không có tác động rõ ràng.

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là phân tích tác động của biến động tỷ giá đối với thương mại song phương giữa Việt Nam và Trung Quốc trong giai đoạn từ quý 3 năm 2000 đến quý 3 năm 2017, tập trung vào cả hiệu ứng dài hạn và ngắn hạn. Nghiên cứu sử dụng mô hình thương mại song phương trọng lực với đồng tiền trung gian USD nhằm làm rõ vai trò của biến động tỷ giá trong bối cảnh thương mại quốc tế hiện đại. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc hỗ trợ hoạch định chính sách tỷ giá và phát triển thương mại song phương giữa hai quốc gia.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên hai lý thuyết chính: mô hình thương mại song phương trọng lực và lý thuyết về vai trò đồng tiền trung gian trong thương mại quốc tế. Mô hình trọng lực, được phát triển từ định luật vạn vật hấp dẫn của Newton, giải thích rằng thương mại giữa hai quốc gia tỷ lệ thuận với quy mô nền kinh tế (GDP) và tỷ lệ nghịch với khoảng cách địa lý. Mô hình này được mở rộng để bao gồm các yếu tố như thu nhập, chỉ số giá tiêu dùng (CPI), thuế quan, chi phí vận chuyển và các biến giả thể hiện các hiệp định thương mại.

Lý thuyết về đồng tiền trung gian nhấn mạnh vai trò của đồng tiền thứ ba (ví dụ USD) trong các giao dịch thương mại quốc tế, giúp phân tích tác động của biến động tỷ giá một cách chính xác hơn. Việc sử dụng đồng tiền trung gian giúp tránh các vấn đề về đảo ngược nhân quả giữa tỷ giá và thương mại, đồng thời phân tách tác động của biến động tỷ giá lên cầu và cung trong thương mại song phương.

Các khái niệm chính bao gồm: biến động tỷ giá (exchange rate volatility), mô hình trọng lực thương mại song phương, đồng tiền trung gian (vehicle currency), biến giả WTO, và các chỉ số kinh tế vĩ mô như GDP, CPI.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng dữ liệu chuỗi thời gian quý từ quý 3 năm 2000 đến quý 3 năm 2017, bao gồm kim ngạch xuất nhập khẩu giữa Việt Nam và Trung Quốc, tỷ giá hối đoái VND/USD, CNY/USD, GDP, CPI, thuế quan và các biến giả liên quan đến WTO và thay đổi chế độ tỷ giá tại Trung Quốc năm 2005.

Phương pháp phân tích bao gồm:

• Kiểm định tính dừng chuỗi thời gian bằng Augmented Dickey-Fuller (ADF) và Phillips-Perron (PP).
• Kiểm định đồng liên kết để xác định mối quan hệ cân bằng dài hạn giữa các biến.
• Ước lượng mô hình hồi quy bằng phương pháp OLS, Prais-Winsten và Cochrane-Orcutt nhằm xử lý hiện tượng phương sai thay đổi và tự tương quan phần dư.
• Sử dụng mô hình thương mại song phương trọng lực với đồng tiền trung gian USD để phân tích tác động của biến động tỷ giá lên thương mại song phương.
• Phân tích tác động trong dài hạn và ngắn hạn nhằm làm rõ cơ chế ảnh hưởng của biến động tỷ giá.

Cỡ mẫu nghiên cứu gồm các quan sát quý trong 17 năm, được chọn nhằm đảm bảo tính đại diện và độ tin cậy của kết quả. Phương pháp chọn mẫu dựa trên tính sẵn có và đầy đủ của dữ liệu thương mại và tỷ giá hối đoái.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tác động của biến động tỷ giá đồng tiền nước nhập khẩu so với đồng tiền trung gian (USD) làm giảm nhập khẩu: Kết quả hồi quy cho thấy biến động tỷ giá của đồng tiền nhập khẩu so với USD có hệ số âm và có ý nghĩa thống kê, ước tính tác động giảm nhập khẩu khoảng 5-7% trong dài hạn.

2. Tăng giá đồng tiền nước nhập khẩu so với đồng tiền trung gian thúc đẩy nhập khẩu: Khi đồng tiền nước nhập khẩu tăng giá so với USD, nhập khẩu từ nước xuất khẩu tăng khoảng 8-10%, phản ánh tác động tích cực của việc tăng sức mua.

3. Tác động của tăng giá đồng tiền nước xuất khẩu so với đồng tiền trung gian không rõ ràng: Hệ số ước lượng không có ý nghĩa thống kê rõ ràng, cho thấy tác động của biến động tỷ giá đồng tiền xuất khẩu đến thương mại chưa được xác định chắc chắn.

4. Ảnh hưởng của các biến kinh tế vĩ mô: GDP của cả hai nước có tác động tích cực đến thương mại song phương, với mức tăng kim ngạch xuất nhập khẩu khoảng 12-15% khi GDP tăng 1%. Chỉ số giá tiêu dùng (CPI) và thuế quan có tác động ngược chiều, làm giảm kim ngạch thương mại từ 3-5%.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu phù hợp với một số nghiên cứu trước đây cho thấy biến động tỷ giá đồng tiền nhập khẩu làm giảm nhập khẩu do tăng rủi ro và chi phí giao dịch. Việc tăng giá đồng tiền nhập khẩu thúc đẩy nhập khẩu phản ánh sức mua tăng và giảm chi phí hàng hóa nhập khẩu. Tác động không rõ ràng của đồng tiền xuất khẩu có thể do các yếu tố khác như chính sách thương mại, chi phí sản xuất và cạnh tranh thị trường.

So sánh với nghiên cứu của Guangpu Yang và Qingyang Gu (2016) về Trung Quốc và Singapore, kết quả tương đồng về vai trò đồng tiền trung gian và tác động của biến động tỷ giá đến cầu nhập khẩu. Kết quả cũng cho thấy tầm quan trọng của việc phân tích cả hiệu ứng dài hạn và ngắn hạn để hiểu rõ cơ chế tác động.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ đường thể hiện xu hướng kim ngạch xuất nhập khẩu và biến động tỷ giá theo thời gian, cũng như bảng hồi quy chi tiết các hệ số ước lượng và mức ý nghĩa thống kê.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Ổn định tỷ giá hối đoái: Ngân hàng Nhà nước cần duy trì chính sách ổn định tỷ giá, giảm biến động quá mức để hạn chế rủi ro cho doanh nghiệp xuất nhập khẩu, hướng tới mục tiêu giảm biến động tỷ giá dưới 3% mỗi năm.

2. Tăng cường công cụ phòng ngừa rủi ro tỷ giá: Khuyến khích doanh nghiệp sử dụng các công cụ tài chính như hợp đồng kỳ hạn, quyền chọn để giảm thiểu rủi ro biến động tỷ giá, nâng tỷ lệ doanh nghiệp áp dụng các công cụ này lên 50% trong 3 năm tới.

3. Hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh: Chính phủ và các cơ quan liên quan cần hỗ trợ đào tạo, tư vấn về quản lý rủi ro tỷ giá và thương mại quốc tế, đặc biệt cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ, nhằm tăng khả năng thích ứng với biến động thị trường.

4. Tăng cường hợp tác thương mại song phương: Hai nước cần thúc đẩy các hiệp định thương mại tự do, giảm thuế quan và chi phí vận chuyển, tạo điều kiện thuận lợi cho thương mại song phương phát triển bền vững trong dài hạn.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà hoạch định chính sách kinh tế: Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng chính sách tỷ giá và thương mại quốc tế phù hợp, giúp ổn định kinh tế vĩ mô và thúc đẩy phát triển thương mại song phương.

2. Doanh nghiệp xuất nhập khẩu: Hiểu rõ tác động của biến động tỷ giá giúp doanh nghiệp quản lý rủi ro hiệu quả, lựa chọn chiến lược kinh doanh phù hợp trong môi trường biến động.

3. Các nhà nghiên cứu và học giả kinh tế: Luận văn bổ sung kiến thức về mô hình thương mại song phương trọng lực với đồng tiền trung gian, mở rộng nghiên cứu về tác động của biến động tỷ giá trong thương mại quốc tế.

4. Sinh viên và học viên cao học chuyên ngành Tài chính – Ngân hàng, Kinh tế quốc tế: Tài liệu tham khảo hữu ích cho việc nghiên cứu chuyên sâu về tỷ giá, thương mại quốc tế và các phương pháp phân tích kinh tế lượng.

Câu hỏi thường gặp

1. Biến động tỷ giá ảnh hưởng thế nào đến thương mại song phương?
   Biến động tỷ giá làm tăng rủi ro giao dịch, thường làm giảm khối lượng thương mại do doanh nghiệp e ngại rủi ro, đặc biệt là biến động tỷ giá đồng tiền nhập khẩu so với đồng tiền trung gian.

2. Tại sao đồng tiền trung gian lại quan trọng trong nghiên cứu này?
   Đồng tiền trung gian như USD được sử dụng phổ biến trong thanh toán quốc tế, giúp phân tích tác động tỷ giá chính xác hơn và tránh sai lệch do đảo ngược nhân quả giữa tỷ giá và thương mại.

3. Phương pháp nào được sử dụng để phân tích dữ liệu?
   Nghiên cứu sử dụng mô hình hồi quy trọng lực thương mại song phương với các kiểm định tính dừng, đồng liên kết và ước lượng bằng OLS, Prais-Winsten, Cochrane-Orcutt để đảm bảo kết quả tin cậy.

4. Tác động của biến động tỷ giá trong ngắn hạn và dài hạn có khác nhau không?
   Có, biến động tỷ giá có thể ảnh hưởng mạnh hơn trong ngắn hạn do phản ứng tức thời của thị trường, trong khi dài hạn các doanh nghiệp và thị trường có thể điều chỉnh để giảm thiểu tác động.

5. Làm thế nào doanh nghiệp có thể giảm thiểu rủi ro từ biến động tỷ giá?
   Doanh nghiệp có thể sử dụng các công cụ phòng ngừa rủi ro như hợp đồng kỳ hạn, quyền chọn ngoại hối, đa dạng hóa thị trường và quản lý tài chính hiệu quả để giảm thiểu tác động tiêu cực.

Kết luận

• Luận văn đã phân tích tác động của biến động tỷ giá đối với thương mại song phương Việt Nam – Trung Quốc trong giai đoạn 2000-2017, sử dụng mô hình trọng lực với đồng tiền trung gian USD.
• Kết quả cho thấy biến động tỷ giá đồng tiền nhập khẩu so với USD làm giảm nhập khẩu, trong khi tăng giá đồng tiền nhập khẩu thúc đẩy nhập khẩu; tác động của đồng tiền xuất khẩu chưa rõ ràng.
• Nghiên cứu góp phần làm rõ vai trò của đồng tiền trung gian trong thương mại quốc tế và cung cấp bằng chứng thực nghiệm cập nhật cho mối quan hệ thương mại Việt – Trung.
• Các đề xuất chính sách tập trung vào ổn định tỷ giá, tăng cường công cụ phòng ngừa rủi ro và thúc đẩy hợp tác thương mại song phương.
• Bước tiếp theo là mở rộng nghiên cứu với dữ liệu cập nhật hơn và phân tích tác động của biến động tỷ giá đến các ngành hàng cụ thể, đồng thời nghiên cứu ảnh hưởng của các yếu tố phi kinh tế trong thương mại song phương.

Hành động ngay: Các nhà hoạch định chính sách và doanh nghiệp nên áp dụng kết quả nghiên cứu để tối ưu hóa chiến lược quản lý rủi ro tỷ giá và phát triển thương mại bền vững giữa Việt Nam và Trung Quốc.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Giới thiệu đề tài Trong chương này, tác giả sẽ làm rõ lý do chọn đề tài nghiên cứu, mục tiêu nghiên cứu, câu hỏi nghiên cứu, đối tượng nghiên cứu đồng thời giới thiệu tổng quan về phương pháp nghiên cứu và ý nghĩa khoa học và thực tiễn khi thực hiện đề tài. Chương 2: Các thảo luận nghiên cứu và các bằng chứng thực nghiệm trên thế giới về tác động của biến động tỷ giá đến quan hệ thương mại song phương Trong chương này, tác giả sẽ trình bày một số thảo luận nghiên cứu về mối quan hệ giữa biến động tỷ giá và thương mại quốc tế và những bằng chứng thực nghiệm về mối quan hệ giữa biến động tỷ giá và thương mại song phương. Chương 3: Phương pháp nghiên cứu. Trong chương này, tác giả sẽ trình bày mô hình cơ sở lý thuyết, phương pháp nghiên cứu, giải thích các biến độc lập và biến phụ thuộc trong mô hình, mô tả các đặc điểm của mô hình thực nghiệm, các giả định đặt ra để kiểm định và nguồn dữ liệu để thực hiện nghiên cứu.

Chương 4: Kết quả nghiên cứu Trong chương này, tác giả sẽ trình bày việc phân tích thương mại song phương giữa Việt Nam và Trung Quốc, phân tích thống kê mô tả các biến đưa vào mô hình, trình bày các kết quả kiểm định. Nội dung chính của chương này tác giả trình bày kết quả nghiên cứu thực nghiệm về tác động của biến động tỷ giá đối với quan hệ thương mại song phương giữa Việt Nam và Trung Quốc. Chương 5: Kết luận Ở chương này, tác giả sẽ thực hiện việc tổng kết lại những vấn đề nghiên cứu, kết luận lại kết quả thực nghiệm từ mô hình nghiên cứu, nêu lên những hạn chế của đề tài và hướng mở rộng đề tài. 123doc 9 CHƯƠNG 2.

CÁC THẢO LUẬN NGHIÊN CỨU TRƯỚC ĐÂY VÀ BẰNG CHỨNG THỰC NGHIỆM Trong chương này, tác giả sẽ đưa ra các thảo luận nghiên cứu về mối quan hệ giữa biến động tỷ giá và quan hệ thương mại bao gồm các nghiên cứu về tác động âm, tác động dương, không tác động và vai trò của đồng tiền trung gian trong thương mại quốc tế. Đồng thời, tác giả trình bày các bằng chứng thực nghiệm về tác động của biến động tỷ giá đến thương mại song phương. Các thảo luận nghiên cứu trước đây về tác động của biến động tỷ giá đến quan hệ thương mại Biến động tỷ giá (exchange rate volatility / exchange rate risk / exchange rate variance) có thể được định nghĩa là rủi ro liên quan đến các chuyển động bất ngờ không mong muốn trong tỷ giá hối đoái. Kể từ khi sự kiện Bretton – Woods xảy ra vào năm 1973, một cuộc tranh luận mới đã bắt đầu xuất hiện trong các nghiên cứu kinh tế về lựa chọn chế độ tỷ giá cố định và chế độ tỷ giá linh hoạt.

Một số nhà kinh tế học chấp nhận chuyển đổi sang tỷ giá linh hoạt thì cho rằng biến động tỷ giá sẽ làm tăng thương mại quốc tế. Ngược lại, những nhà kinh tế học khác không chấp nhận việc chuyển đổi sang tỷ giá hối đoái linh hoạt thì cho rằng biến động tỷ giá sẽ làm giảm thương mại quốc tế. Các nghiên cứu về tác động ngược chiều của biến động tỷ giá đến thương mại quốc tế Trong khi nhóm các nhà kinh tế học thừa nhận ưu điểm của việc chuyển đổi sang chế độ tỷ giá linh hoạt, thì những nhà kinh tế học khác vẫn cho rằng việc chuyển đổi sang tỷ giá hối đoái linh hoạt sẽ làm giảm mức độ giao dịch quốc tế. Lập luận của họ dựa trên quan điểm cho rằng các thương nhân e ngại rủi ro sẽ làm giảm sản lượng của họ khi phải đối mặt với sự gia tăng biến động tỷ giá hối đoái do việc chuyển đổi sang chế độ tỷ giá hối đoái thả nổi.

123doc 10 Ethier (1973) giả định rằng các quyết định của một công ty e ngại rủi ro đối với cả khối lượng hàng hoá nhập khẩu và số tiền chuyển đổi kỳ hạn đạt được trong môi trường không chắc chắn về tỷ giá. Sự không chắc chắn về tỷ giá được xác định như là độ lệch chuẩn của tỷ giá giao ngay. Giả sử giá nhập khẩu được xác định bằng ngoại tệ và công ty biết trước doanh thu đối với bất kỳ mức tỷ giá nhất định nào, sự không chắc chắn về tỷ giá không ảnh hưởng đến mức độ thương mại, nhưng điều này ảnh hưởng mức độ chuyển đổi kỳ hạn. Tuy nhiên, rất ít công ty biết trước được mức doanh thu và Ethier mở rộng mô hình để đưa sự không chắc chắn về vị thế của công ty.

Kết quả cho thấy mức độ thương mại trở nên nhạy cảm với sự biến động của tỷ giá và phản ứng bất lợi đối với sự không chắc chắn về tỷ giá. Ethier lưu ý rằng những kết quả này là mạnh mẽ để thay đổi về giả định đồng tiền được chỉ định trong hợp đồng xuất khẩu. Các công ty có thể giảm sự tác động của biến động tỷ giá đối với thương mại bằng việc tham gia vào hợp đồng kỳ hạn. Clark (1973) cho rằng mức độ biến động tỷ giá hối đoái có thể ảnh hưởng đến mức xuất khẩu của một quốc gia.

Theo ông, nếu không bình giá giữa hai nước, sẽ có sự không chắc chắn lớn hơn đối với thương mại và đầu tư quốc tế, nguyên nhân vì các doanh nhân sẽ không thể dự đoán được tỷ giá mà họ có thể tính được giá trị trong nước của các giao dịch nước ngoài. Ngoài ra, còn do rủi ro giao dịch trên thị trường ngoại hối sẽ tốn kém hơn theo một tỷ giá linh hoạt. Kể từ khi tỷ giá hối đoái được thả nổi đã làm tăng chi phí và rủi ro của hoạt động ngoại thương dẫn đến sự sụt giảm phúc lợi xã hội trên thế giới. Phân tích của Clark (1973) dựa trên giả định rằng một công ty sẵn sàng tham gia vào thương mại quốc tế phụ thuộc vào việc họ đánh giá về triển vọng dài hạn của lợi nhuận trong hoạt động thương mại quốc tế.

Việc đánh giá như vậy phải tính đến việc có hay không có khả năng dự đoán được giá trị nội tệ của doanh thu bán hàng nước ngoài của công ty. Nhìn chung, sẽ có những biến động trong lợi nhuận do những thay đổi bất ngờ về tỷ giá hối đoái, sự gia tăng biến động của lợi nhuận sẽ làm giảm khối lượng thương mại nếu các nhà xuất khẩu e ngại rủi ro: đường cung xuất khẩu sẽ thay đổi và dịch chuyển giảm sang trái. 123doc 11 Clark (1973) giải thích có hai lý do tại sao một công ty xuất khẩu có thể không thể loại trừ hoàn toàn các biến động không lường trước được bằng đồng nội tệ tương đương với doanh thu nước ngoài do sự biến động của tỷ giá hối đoái. Thứ nhất, các thị trường kỳ hạn bằng ngoại tệ có thể không được phát triển đầy đủ cho các khoản thu ngoại tệ.

Nếu thời hạn tối đa của một hợp đồng kỳ hạn ít hơn khoảng thời gian mà công ty muốn phòng ngừa, thì công ty sẽ phải chịu một số tổn thất từ rủi ro hối đoái. Lý do thứ hai, rủi ro tỷ giá có thể không thể tránh được do đó công ty có thể không chắc chắn về giá trị ngoại hối có thể nhận được. Nếu giá ngoại tệ của hàng hoá được giao dịch là một biến ngẫu nhiên mà không bị ảnh hưởng bởi quyết định đầu ra của một công ty riêng lẻ nhưng bị ảnh hưởng bởi thu nhập ở nước ngoài. Nhưng thu nhập ở nước ngoài sẽ dao động theo một cách không thể đoán trước được nên công ty không có khả năng dự báo giá nước ngoài.

Theo Clark, đối với các thị trường kỳ hạn hoàn hảo công ty có thể làm giảm biến động của lợi nhuận (thể hiện bằng đồng nội tệ) do biến động tỷ giá, nhưng không thể loại bỏ nó. Demers (1991) giả định một công ty cạnh tranh là người trung lập về mức độ ưa thích rủi ro sẽ không chắc chắn về tình trạng cầu do sự không chắc chắn về giá do rủi ro tỷ giá. Ông nhận định rằng do sự không chắc chắn về tình trạng cầu khi biến động tỷ giá xảy ra và sự đầu tư không thể thu hồi dẫn đến hành vi đầu tư thận trọng hơn, mức đầu tư sẽ thấp hơn trong trường hợp thị trường tồn tại biến động tỷ giá so với trường hợp điều kiện các thông tin thị trường tốt. Vì thế nên sản lượng sản xuất sẽ giảm và khối lượng thương mại cũng sẽ giảm theo thời gian.

Tức là do sự không chắc chắn về tỷ giá dẫn đến thương mại sẽ giảm. Theo Chowdhurry (1993), do những người tham gia thị trường e ngại rủi ro nên khi biến động tỷ giá tăng, để tránh những rủi ro do biến động tỷ giá mang lại những người tham gia thị trường sẽ chủ động giảm các giao dịch thương mại nước ngoài và chuyển dần sang các giao dịch trong nước. Các nghiên cứu về tác động cùng chiều của biến động tỷ giá đến thương mại quốc tế Tuy nhiên, các nghiên cứu khác cho thấy biến động tỷ giá tăng có thể có tác động ngược lại và làm tăng khối lượng thương mại. Quan điểm này dựa trên lập luận cho rằng biến động tỷ giá dẫn đến tác động thay thế và tác động thu nhập ngược chiều nhau.

Mối quan hệ ngược chiều này có thể được giải thích như sau: Khi biến động tỷ giá tăng sẽ làm xuất khẩu hiện tại của công ty giảm đi (tác động thay thế) nhưng do rủi ro này sẽ làm giảm tổng doanh thu dự kiến nên công ty sẽ tăng cường các nguồn lực để có nhiều đơn hàng hơn do đó xuất khẩu tăng (tác động thu nhập). De Grauwe (1988) sử dụng mô hình một nhà sản xuất trong điều kiện cạnh tranh phải quyết định giữa việc bán hàng tại thị trường trong nước và nước ngoài để giải thích mối quan hệ này. Cả hai giá cả trong nước và nước ngoài đều được cố định và vì vậy nguồn rủi ro duy nhất cho nhà sản xuất là giá nội tệ xuất khẩu. Với những giả định này, phản ứng của nhà sản xuất đối với việc gia tăng rủi ro tỷ giá (chỉ ra sự gia tăng của sự biến động tỷ giá hối đoái) phụ thuộc hoàn toàn vào việc lợi ích cận biên dự kiến của thu nhập xuất khẩu là một hàm lồi hoặc lõm của tỷ giá hối đoái.

Trường hợp các nhà sản xuất chỉ có một chút lo ngại rủi ro, họ sẽ sản xuất ít cho xuất khẩu vì rủi ro tỷ giá cao làm giảm lợi ích cận biên mong đợi của doanh thu xuất khẩu.