Chương 1 trình bày bối cảnh, vấn đề và câu hỏi nghiên cứu. Chương 2 đề cập đến lý thuyết nền tảng cho tiếp cận mô hình Ricardian nhằm đánh giá kinh tế của BĐKH tác động lên nông nghiệp nói chung (lý thuyết này cho rằng giá trị đất đai phản ánh qua năng suất nông nghiệp). Chương 3 trình bày các yếu tố ảnh hưởng đến TNTL ở Việt Nam, mô hình ước lượng, chiến lược ước lượng và nguồn dữ liệu. Chương 4 chủ yếu tiến hành phân tích, giải thích những kết quả nghiên cứu.
Chương 5 tóm lược những kết quả chính của luận văn. Qua đó, đưa ra những gợi ý chính sách nhằm ứng phó với BĐKH. Cuối cùng, đề tài đề cập một số hạn chế trong nghiên cứu này và đề xuất ra hướng nghiên cứu trong tương lai. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 5 Chương 2 CƠ SỞ LÝ THUYẾT 2.1 Tiếp cận Ricardian về đánh giá tác động biến đổi khí hậu 2.1 Vận dụng lý thuyết lợi thế so sánh trong sử dụng đất nông nghiệp Đất đai là điều kiện vật chất cần thiết cho sự tồn tại của mọi hoạt động, là cơ sở không gian lưu trữ, cư trú của chúng ta.
Trong nông nghiệp, đất có chức năng đặc biệt cung cấp cho cây trồng: nước, không khí và các chất dinh dưỡng cần thiết để cây trồng sinh trưởng và phát triển. Dân ta có câu “người sinh nhưng đất không sinh” - đất còn có đặc tính là cố định và không thể di chuyển trong khi vốn và lao động có thể di chuyển. Do vậy, đất có tính bền vững, là công cụ sản xuất không thể thay thế trong nông nghiệp. Ở các vùng khác nhau thì lợi thế từ đất đem lại sẽ khác nhau do năng suất và chất lượng của nông sản phụ thuộc rất nhiều vào chất lượng của đất.
Đất thường gắn với một giá trị kinh tế được thể hiện bằng giá tiền trên một đơn vị diện tích đất (Đỗ Thị Lan và Đỗ Anh Tài, 2007). David Ricardo (1772-1823), cha đẻ của trường phái kinh tế cổ điển, đã đề cập tới khái niệm về “đặc lợi kinh tế đất”. Đặc lợi kinh tế đất có thể hiểu giá trị chênh lệch về mặt năng suất được tạo ra giữa một mảnh đất này với một mảnh đất kém sinh lợi nhất đối với cùng một đối tượng sử dụng (ví dụ đất trồng lúa) với cùng yếu tố đầu vào như nhau là lao động, vốn, phương thức canh tác …. Năng suất được hiểu là khả năng sinh lợi từ đất trong việc tối đa hóa sử dụng lao động và vốn sẵn có hiện tại.
Một trong các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả kinh tế trong sản xuất nông nghiệp được thể hiện qua phương trình sau: VA = GO – IE (2.1) trong đó: VA là giá trị tăng thêm hay giá trị sản phẩm mới tạo ra trong quá trình sản xuất trên 1 hecta (ha) đất GO là giá trị sản xuất được tính bằng sản lượng sản phẩm trên một ha đất sản xuất ra nó nhân với giá bán sản phẩm IE là chi phí trực tiếp trên 1 ha đất bao gồm: giống, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, nước và các dịch vụ sản xuất khác như vận tải, thuê đất, dịch vụ khuyến nông, lãi vay ngân hàng, thuê lao động ngoài v. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 Tiếp cận Ricardian lấy nền tảng rằng giá trị đất đai phản ánh qua năng suất nông nghiệp. Với giả định rằng đất nhạy cảm với khí hậu, tiếp cận này đo lường khả năng thay đổi giá trị đất khi các yếu tố môi trường thay đổi thông qua thay đổi giá trị TNR hiện tại (Reinsborough, 2003). Nếu năng suất của một loại cây trồng cho thấy khả năng sinh lợi tối ưu từ đất thì “đặc lợi kinh tế đất” sẽ tương đương TNR/ha đất.2 Mô hình Ricardian Nhiều nghiên cứu trước sử dụng khung phân tích Ricardian thường được trình bày theo Mendelsohn và Dinar (2004) như sau: = = ∑ , , , − ∑ (2.2) trong đó: VA là giá trị tăng thêm hay giá trị sinh lợi từ đất trồng trọt/ha PLE là thu nhập ròng/ha Pi là giá trị thị trường của mùa vụ Qi là sản lượng sản xuất F là các biến khí hậu Z là các biến về loại đất G là các biến thị trường như chi phí tiếp cận thị trường và chi phí vốn X là chi phí các yếu tố đầu vào (không tính giá trị đất) R là chi phí giá cả đầu vào t là thời gian theo năm δ là suất chiết khấu trung bình năm Mô hình Ricardian cơ bản được rút gọn còn lại các biến F, Z và G dưới dạng phương trình như sau: VA = PLE = b0 + b1F + b2F2 + b3Z + b4G + u (2.3) trong đó: b0, b1, b2, b3, b4 là các hệ số hồi quy của mô hình u: phần dư của mô hình Các yếu tố khí hậu được đánh giá là trung bình tháng theo mùa hơn là theo năm.
Theo mô hình này, yếu tố khí hậu có tác động phi tuyến tính đối với TNR, ví dụ cho trường hợp nhiệt độ như thể hiện Hình 2. Khi nhiệt độ tăng năng suất cây trồng tăng lên > 0. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 Nhiệt độ ở ngưỡng tối ưu T1, năng suất đạt tới giá trị tối ưu = 0. Tuy nhiên nếu nhiệt độ vượt quá ngưỡng này thì năng suất cây trồng giảm và có thể dẫn đến TNR giảm < 0.1 Giá trị của đất đối với sự thay đổi nhiệt độ 3 >0 3 Năng suất/ha hay lợi nhuận 3 <0 3 T1 Thay đổi về môi trường (nhiệt độ) Nguồn: Amiraslany (2010) Nhằm đo lường sự thay đổi TNR khi giá trị của yếu tố khí hậu tăng lên 1 đơn vị, thì phân tích tác động biên là vô cùng quan trọng trong mô hình này.
Từ phương trình (2.3), công thức tính tác động biên của một yếu tố khí hậu F (nhiệt độ hoặc lượng mưa) theo mùa i (ví dụ mùa khô hoặc mùa mưa) sẽ được xác định như sau: $% # $ &' ) = b+, + 2 b/, F, (2.4) ( trong đó: Fi : trung bình số học của yếu tố khí hậu đó. Trong một năm, tác động biên của một yếu tố khí hậu đối với TNR sẽ bằng tổng các tác động biên của các mùa trong năm đó.5) Để thực hiện công tác dự báo, chúng ta đo lường mức thay đổi TNR từ yếu tố khí hậu dự báo F so với yếu tố khí hậu hiện tại F0, áp dụng theo công thức sau: ∆ = − 2 (2.6) Nếu ∆ > 0 thì BĐKH là có lợi cho TNR; ngược lại nếu ∆ < 0 thì BĐKH gây thiệt hại cho TNR. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.2 Tổng quan các kết quả nghiên cứu trước Chúng ta thấy có rất nhiều nghiên cứu thế giới áp dụng tiếp cận Ricardian để đánh giá mối quan hệ chủ yếu giữa khí hậu và TNR từ nông nghiệp. Bên cạnh, các nghiên cứu đồng thời đề xuất ra các giải pháp nhằm đối phó BĐKH thông qua các biến kiểm soát như loại đất đặc điểm kinh tế và hành vi của hộ có ảnh hưởng đến nông nghiệp.1 Các yếu tố khí hậu ảnh hưởng đến thu nhập ròng Thời tiết là trạng thái khí quyển tại một địa điểm nhất định được xác định bằng tổ hợp các yếu tố: nhiệt độ, áp suất, độ ẩm, tốc độ gió, mưa… Khí hậu thường được định nghĩa là trung bình theo thời gian của thời tiết, thường là 30 năm theo Tổ chức Khí tượng thế giới (IMHEN, 2011).
Dựa theo các nghiên cứu thực nghiệm trước, khí hậu thông thường hiện nay là khí hậu với dữ liệu dài hạn, thường 30 năm gần đây. Trong số các yếu tố thuộc về khí hậu, nhiệt độ và lượng mưa là 2 yếu tố được tìm thấy trong nhiều nghiên cứu đánh giá mối quan hệ chủ yếu giữa khí hậu và TNR từ nông nghiệp. Trong nghiên cứu sinh học, nhiệt độ liên quan khả năng quang hợp của cây trồng, còn lượng mưa cung cấp nước, các yếu tố không thể thiếu trong nông nghiệp. Trong nghiên cứu địa lý, chính sự biến đổi của nhiệt độ và lượng mưa của các tháng trong năm và chu kỳ đó được lặp lại qua các năm để người ta phân mùa khí hậu.
Do đó, nông dân tận dụng mùa có lượng mưa thích hợp để bắt đầu vụ canh tác nông nghiệp. Lược khảo các nghiên cứu trước cho thấy sự tác động của nhiệt độ và lượng mưa theo mùa đến năng suất nông nghiệp hay TNR từ nông nghiệp thường gắn liền với phương thức tưới tiêu và quy mô canh tác.1 Nhiệt độ Nghiên cứu của Seo và Mendelsohn (2007) ở các nước châu Mỹ La-tinh2 cho thấy nhiệt độ gây bất lợi cho trang trại quy mô nhỏ nhiều hơn (quy mô nhỏ có diện tích nhỏ hơn 30 ha). Nhiệt độ vào mùa Hè gây tác động tiêu cực đến đất nước trời nhưng có tác động tích cực đối với đất tưới tiêu trong khi sự tác động bị đảo ngược lại giữa các loại trang trại đối với nhiệt độ vào mùa Đông. 2 Nghiên cứu này bao gồm 7 nước Argentina, Brazil, Chilê, Colombia, Ecuador, Uruguay, Venezuela bao gồm các kiểu khí hậu điển hình như kiểu khí hậu nhiệt đới, kiểu khí hậu khô và khí hậu ôn đới LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 9 Nghiên cứu của Benhin (2008) ở Nam Phi - nước có khí hậu vừa ẩm và khô của sa mạc và kiểu khí hậu ôn đới cho thấy nhiệt độ có tác động tích cực lên TNR cho hầu hết các loại trang trại ngoại trừ trang trại đất khô.
Tương tự như nghiên cứu của Seo và Mendelsohn (2007), nhiệt độ mùa Hè có tác động xấu đối với trang trại đất khô, nhiệt độ mùa Đông, mùa Xuân mới có lợi cho đất khô. Nếu hai nghiên cứu trên thực hiện ở Nam bán cầu thì nghiên cứu của Wang và đ.g (2008) ở Trung Quốc thuộc Bắc bán cầu với câu hỏi đặt ra liệu Trung Quốc vẫn có thể tự lo đủ lương thực trước viễn cảnh của BĐKH hay không, bởi dân số của họ chiếm gần 20% so với thế giới. Kết quả khẳng định rằng nhiệt độ ấm lên dường như có lợi cho các nông trại được tưới tiêu nhưng nó sẽ gây thiệt hại đến các nông trại nước trời. Nông trại nhờ nước trời sẽ thuận lợi chỉ nhiệt độ ấm lên vào mùa Đông.
Nhiệt độ cả mùa Hè và mùa Đông đều có lợi cho nông trại tưới tiêu nhưng tác động này ngược lại vào mùa Xuân và mùa Thu.