Luận Văn Thạc Sĩ Về Sử Dụng Máy Tính Bỏ Túi Trong Dạy Học Khám Phá Lượng Giác Lớp 11

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu vnu ued sử dụng máy tính bỏ túi trong dạy học khám phá chủ đề lượng giác lớp 11, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện pháp hoàn thiện

• Tác giả: Bùi Thị Duyên
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Chí Thành
• Trường học: Trường đại học giáo dục - đại học quốc gia hà nội
• Chuyên ngành: Sư phạm toán
• Đề tài: Sử Dụng Máy Tính Bỏ Túi Trong Dạy Học Khám Phá Chủ Đề Lượng Giác Lớp 11
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Lý do chọn đề tài
• 0.2. Lịch sử nghiên cứu
• 0.3. Mục đích nghiên cứu
• 0.4. Nhiệm vụ nghiên cứu
• 0.5. Khách thể và đối tượng nghiên cứu
• 0.6. Phạm vi nghiên cứu
• 0.7. Giả thuyết khoa học
• 0.8. Phương pháp nghiên cứu
• 0.9. Cấu trúc luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI
• 1.1. Vấn đề đổi mới phương pháp dạy học
• 1.1.1. Nhu cầu đổi mới phương pháp dạy học
• 1.1.2. Định hướng đổi mới phương pháp dạy học
• 1.1.3. Đặc trưng của phương pháp dạy học tích cực
• 1.2. Phương pháp dạy học khám phá
• 1.3. Tổ chức các hoạt động khám phá trong dạy học
• 1.4. Phương tiện dạy học
• 1.4.1. Khái niệm và vai trò của phương tiện dạy học
• 1.4.2. Sử dụng máy tính bỏ túi trong dạy học Toán
• 1.5. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI
• 2.1. Phân tích chương trình lượng giác lớp 11
• 2.2. Yêu cầu cần đạt
• 2.3. Phân tích sách giáo khoa
• 2.4. Các hoạt động sử dụng máy tính bỏ túi trong sách giáo khoa
• 2.5. Thực tiễn sử dụng máy tính bỏ túi trong dạy học lượng giác lớp 11
• 2.6. Kết quả điều tra thực trạng về sử dụng máy tính bỏ túi trong dạy học lượng giác lớp 11
• 2.7. Nguyên nhân thực trạng
• 2.8. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: SỬ DỤNG MÁY TÍNH BỎ TÚI TRONG DẠY HỌC KHÁM PHÁ CHỦ ĐỀ LƯỢNG GIÁC LỚP 11
• 3.1. Một số biện pháp sử dụng máy tính bỏ túi
• 3.2. Sử dụng máy tính bỏ túi trong các bài toán góc và cung lượng giác
• 3.3. Thao tác chuyển đổi đơn vị đo góc (độ - radian) trong MTBT
• 3.4. Thao tác với các hàm lượng giác ngược
• 3.5. Sử dụng máy tính bỏ túi để giải phương trình bậc nhất, bậc hai đối với một hàm số lượng giác
• 3.6. Sử dụng máy tính bỏ túi hỗ trợ giải phương trình bậc nhất đối với sinx và cosx
• 3.7. Sử dụng chức năng CALC của máy tính bỏ túi để kiểm tra các đáp án
• 3.8. Kiểm tra một giá trị là nghiệm của phương trình lượng giác
• 3.9. Kiểm tra một họ là nghiệm của phương trình lượng giác
• 3.10. Kiểm tra một tập là tập xác định của hàm số lượng giác
• 3.11. Sử dụng chức năng TABLE của máy tính bỏ túi
• 3.12. Tìm giá trị lớn nhất, giá trị nhỏ nhất của hàm số lượng giác
• 3.13. Tìm nghiệm và số nghiệm của phương trình lượng giác trong một khoảng cho trước
• 3.14. Tiểu kết chương 3
• 4. CHƯƠNG 4: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 4.1. Mục đích thực nghiệm sư phạm
• 4.2. Nhiệm vụ thực nghiệm sư phạm
• 4.3. Phương pháp thực nghiệm sư phạm
• 4.4. Kế hoạch và nội dung thực nghiệm sư phạm
• 4.5. Kế hoạch và đối tượng thực hiện thực nghiệm sư phạm
• 4.6. Nội dung thực nghiệm. Tiến hành thực nghiệm. Đánh giá kết quả thực nghiệm sư phạm
• 4.7. Cơ sở đánh giá kết quả thực nghiệm
• 4.8. Đánh giá kết quả thực nghiệm sư phạm. Ý kiến đánh giá của giáo viên và học sinh tham gia các giờ học thực nghiệm sư phạm
• 4.9. Tiểu kết chương 4
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Sử Dụng Máy Tính Bỏ Túi Trong Dạy Học Lượng Giác

Sử dụng máy tính bỏ túi trong dạy học lượng giác lớp 11 đã trở thành một xu hướng quan trọng trong giáo dục hiện đại. Việc áp dụng công nghệ vào giảng dạy không chỉ giúp học sinh tiết kiệm thời gian mà còn nâng cao hiệu quả học tập. Máy tính bỏ túi cung cấp cho học sinh khả năng thực hiện các phép toán phức tạp một cách nhanh chóng và chính xác, từ đó tạo điều kiện cho việc khám phá và hiểu sâu hơn về các khái niệm lượng giác.

1.1. Lợi Ích Của Việc Sử Dụng Máy Tính Bỏ Túi

Việc sử dụng máy tính bỏ túi trong dạy học mang lại nhiều lợi ích cho học sinh. Đầu tiên, nó giúp học sinh thực hiện các phép tính phức tạp mà không cần phải làm thủ công, từ đó tiết kiệm thời gian và giảm áp lực trong quá trình học tập. Thứ hai, máy tính bỏ túi giúp học sinh kiểm tra và xác nhận kết quả của các bài toán, từ đó nâng cao độ chính xác trong việc giải quyết vấn đề. Cuối cùng, việc sử dụng công cụ này cũng khuyến khích học sinh phát triển tư duy phản biện và khả năng giải quyết vấn đề.

1.2. Vai Trò Của Máy Tính Bỏ Túi Trong Giáo Dục

Máy tính bỏ túi không chỉ là một công cụ hỗ trợ tính toán mà còn là một phần không thể thiếu trong quá trình dạy học. Nó giúp giáo viên dễ dàng truyền đạt các khái niệm phức tạp trong lượng giác thông qua các ví dụ thực tế. Hơn nữa, việc sử dụng máy tính bỏ túi trong lớp học cũng tạo ra một môi trường học tập tích cực, nơi học sinh có thể tự do khám phá và thực hành.

II. Thách Thức Trong Việc Sử Dụng Máy Tính Bỏ Túi

Mặc dù có nhiều lợi ích, việc sử dụng máy tính bỏ túi trong dạy học cũng gặp phải một số thách thức. Một trong những vấn đề lớn nhất là sự phụ thuộc vào công nghệ, khiến học sinh có thể không phát triển được kỹ năng tính toán cơ bản. Ngoài ra, không phải tất cả học sinh đều có khả năng sử dụng máy tính bỏ túi một cách hiệu quả, điều này có thể dẫn đến sự không đồng đều trong kết quả học tập.

2.1. Sự Phụ Thuộc Vào Công Nghệ

Sự phụ thuộc vào máy tính bỏ túi có thể dẫn đến việc học sinh không phát triển được kỹ năng tính toán cơ bản. Khi học sinh quá dựa vào công nghệ, họ có thể gặp khó khăn trong việc giải quyết các bài toán mà không có sự hỗ trợ của máy tính. Điều này có thể ảnh hưởng đến khả năng tư duy và phân tích của học sinh trong tương lai.

2.2. Khả Năng Sử Dụng Máy Tính Bỏ Túi

Không phải tất cả học sinh đều có khả năng sử dụng máy tính bỏ túi một cách hiệu quả. Một số học sinh có thể gặp khó khăn trong việc làm quen với các chức năng của máy tính, dẫn đến việc không thể tận dụng tối đa lợi ích mà công cụ này mang lại. Điều này có thể tạo ra sự không đồng đều trong kết quả học tập giữa các học sinh.

III. Phương Pháp Sử Dụng Máy Tính Bỏ Túi Trong Dạy Học Lượng Giác

Để tối ưu hóa việc sử dụng máy tính bỏ túi trong dạy học lượng giác lớp 11, giáo viên cần áp dụng một số phương pháp cụ thể. Việc hướng dẫn học sinh cách sử dụng máy tính một cách hiệu quả sẽ giúp họ phát huy tối đa khả năng của công cụ này. Ngoài ra, giáo viên cũng nên kết hợp việc sử dụng máy tính với các hoạt động học tập khác để tạo ra một môi trường học tập đa dạng và phong phú.

3.1. Hướng Dẫn Sử Dụng Máy Tính Bỏ Túi

Giáo viên cần cung cấp hướng dẫn chi tiết về cách sử dụng máy tính bỏ túi cho học sinh. Việc này bao gồm cách thực hiện các phép toán cơ bản, cách sử dụng các chức năng nâng cao như tính toán hàm lượng giác và chuyển đổi đơn vị đo góc. Hướng dẫn cụ thể sẽ giúp học sinh tự tin hơn khi sử dụng công cụ này trong học tập.

3.2. Kết Hợp Hoạt Động Học Tập

Kết hợp việc sử dụng máy tính bỏ túi với các hoạt động học tập khác như thảo luận nhóm, thực hành và giải quyết vấn đề sẽ tạo ra một môi trường học tập tích cực. Điều này không chỉ giúp học sinh hiểu sâu hơn về các khái niệm lượng giác mà còn phát triển kỹ năng làm việc nhóm và tư duy phản biện.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Máy Tính Bỏ Túi Trong Dạy Học

Việc áp dụng máy tính bỏ túi trong dạy học lượng giác lớp 11 đã cho thấy nhiều kết quả tích cực. Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng học sinh sử dụng máy tính bỏ túi có kết quả học tập tốt hơn so với những học sinh không sử dụng. Điều này cho thấy rằng việc tích hợp công nghệ vào giảng dạy không chỉ nâng cao hiệu quả học tập mà còn tạo ra sự hứng thú cho học sinh.

4.1. Kết Quả Nghiên Cứu Về Sử Dụng Máy Tính Bỏ Túi

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc sử dụng máy tính bỏ túi trong dạy học lượng giác giúp học sinh cải thiện đáng kể kết quả học tập. Học sinh có thể giải quyết các bài toán phức tạp một cách nhanh chóng và chính xác hơn, từ đó nâng cao sự tự tin trong học tập.

4.2. Tạo Sự Hứng Thú Trong Học Tập

Việc sử dụng máy tính bỏ túi không chỉ giúp học sinh giải quyết bài toán mà còn tạo ra sự hứng thú trong học tập. Học sinh cảm thấy thú vị hơn khi được sử dụng công nghệ trong quá trình học, từ đó khuyến khích họ tìm tòi và khám phá thêm về các khái niệm lượng giác.

V. Kết Luận Về Sử Dụng Máy Tính Bỏ Túi Trong Dạy Học Lượng Giác

Sử dụng máy tính bỏ túi trong dạy học lượng giác lớp 11 là một phương pháp hiệu quả giúp nâng cao chất lượng giáo dục. Tuy nhiên, cần có sự cân nhắc trong việc áp dụng để tránh sự phụ thuộc vào công nghệ. Việc kết hợp giữa công nghệ và phương pháp dạy học truyền thống sẽ tạo ra một môi trường học tập tốt nhất cho học sinh.

5.1. Tương Lai Của Việc Sử Dụng Máy Tính Bỏ Túi

Trong tương lai, việc sử dụng máy tính bỏ túi trong dạy học sẽ ngày càng trở nên phổ biến. Các công nghệ mới sẽ tiếp tục được phát triển, giúp học sinh có thêm nhiều công cụ hỗ trợ trong quá trình học tập. Điều này sẽ tạo ra nhiều cơ hội cho học sinh trong việc nâng cao kiến thức và kỹ năng.

5.2. Khuyến Nghị Đối Với Giáo Viên

Giáo viên cần thường xuyên cập nhật kiến thức và kỹ năng sử dụng máy tính bỏ túi để có thể hướng dẫn học sinh một cách hiệu quả nhất. Việc tổ chức các buổi tập huấn và chia sẻ kinh nghiệm giữa các giáo viên sẽ giúp nâng cao chất lượng dạy học và tạo ra một môi trường học tập tích cực cho học sinh.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong chương trình Trung học phổ thông, chuyên đề Lượng giác lớp 11 chiếm thời lượng 21 tiết, tương đương khoảng 50% dung lượng môn Đại số và Giải tích trong học kỳ 1. Khi Bộ Giáo dục và Đào tạo chuyển đổi phương thức thi tốt nghiệp THPT sang 100% trắc nghiệm khách quan, áp lực thời gian làm bài trung bình chỉ còn 1,8 phút cho mỗi câu hỏi. Thực tế này tạo ra thách thức rất lớn đối với học sinh khi phải xử lý khối lượng công thức đồ sộ và các phương trình biến đổi phức tạp. Tuy nhiên, phương pháp dạy học truyền thống mang nặng tính thuyết trình một chiều khiến học sinh ghi nhớ thụ động, thiếu kỹ năng tư duy độc lập và dễ mất điểm trong các kỳ thi lớn.

Nghiên cứu của tác giả Bùi Thị Duyên dưới sự hướng dẫn khoa học của Phó Giáo sư Nguyễn Chí Thành tại Đại học Giáo dục, Đại học Quốc gia Hà Nội đã giải quyết trực diện vấn đề này. Mục tiêu cụ thể của đề tài là xây dựng hệ thống biện pháp sư phạm ứng dụng máy tính bỏ túi vào tiến trình dạy học khám phá chủ đề lượng giác, chuyển hóa công cụ tính toán thành phương tiện nhận thức trực quan. Nghiên cứu được triển khai thực nghiệm và khảo sát thực trạng trên quy mô 160 học sinh cùng 20 giáo viên tại hai trường THPT Lê Quý Đôn và THPT Trực Ninh, tỉnh Nam Định trong năm học 2019 - 2020. Ý nghĩa thực tiễn của công trình thể hiện qua việc nâng cao năng lực giải toán độc lập, giúp tỷ lệ học sinh đạt điểm khá giỏi môn Toán tăng trưởng trên 18% và tối ưu hóa thời gian thao tác trắc nghiệm khoảng 30% đến 40%.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng trên nền tảng thuyết kiến tạo của Jean Piaget và Lev Vygotsky, kết hợp cùng mô hình dạy học khám phá do Jerome Bruner đề xuất. Thuyết kiến tạo khẳng định tri thức không được truyền thụ theo cách áp đặt một chiều mà được người học chủ động kiến tạo thông qua tương tác với môi trường và công cụ hỗ trợ, đặc biệt trong vùng phát triển gần. Mô hình của Bruner chia tiến trình học tập thành ba giai đoạn kế tiếp nhau: thao tác hành động trên đối tượng thực tế, mô hình hóa hình ảnh và ký hiệu hóa quy tắc trừu tượng.

Bốn khái niệm then chốt được chuẩn hóa trong công trình bao gồm:

1. Dạy học khám phá: Phương pháp tổ chức cho học sinh tự tìm tòi, phát hiện quy luật toán học thông qua các câu hỏi dẫn dắt và thực nghiệm cá nhân hoặc nhóm.
2. Phương tiện dạy học: Hệ thống thiết bị hỗ trợ giáo viên điều khiển nhận thức và là nguồn cung cấp dữ liệu cho học sinh trực quan hóa tri thức.
3. Tích cực hóa hoạt động nhận thức: Quá trình chuyển hóa học sinh từ đối tượng tiếp nhận thụ động thành chủ thể điều tra, chứng minh và kiểm chứng giả thuyết.
4. Công cụ nhận thức: Máy tính bỏ túi không chỉ đóng vai trò tính toán cơ học thuần túy mà là môi trường thử nghiệm số liệu, giúp hình thành tư duy thuật toán và kiểm định nhanh các tính chất tuần hoàn, tập xác định của hàm số lượng giác.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu sơ cấp được thu thập từ cuộc khảo sát diện rộng với cỡ mẫu gồm 160 học sinh khối 11 và 20 giáo viên dạy Toán tại hai trường THPT của tỉnh Nam Định, kết hợp hồ sơ điểm số của lớp thực nghiệm 11D2. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu thuận tiện kết hợp phân tầng ngẫu nhiên giữa các trường có điều kiện cơ sở vật chất và mặt bằng học lực tương đồng, đảm bảo tính đại diện cao cho khối trường công lập vùng đồng bằng Bắc Bộ.

Phương pháp phân tích kết hợp giữa định tính và định lượng. Về định tính, tác giả tiến hành dự giờ, phỏng vấn sâu giáo viên và quan sát hành vi thao tác của học sinh qua từng phiếu học tập. Về định lượng, nghiên cứu sử dụng thống kê mô tả, phân tích bảng tần số điểm số và kiểm định tham số để so sánh kết quả học tập trước và sau tác động. Lý do lựa chọn kết hợp hai phương pháp này là nhằm đo lường chính xác cả sự biến chuyển về mặt thái độ, mức độ hứng thú học tập lẫn sự cải thiện rõ rệt về điểm số định lượng. Toàn bộ tiến trình điều tra thực trạng, thiết kế giáo án và triển khai thực nghiệm sư phạm được tiến hành chặt chẽ từ tháng 9 năm 2019 đến đầu năm 2020.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu đã ghi nhận ba phát hiện thực tiễn mang tính then chốt:

Thứ nhất, mức độ phổ cập thiết bị đạt mức tuyệt đối nhưng năng lực khai thác còn hạn chế. Khảo sát 160 học sinh chỉ ra 100% các em đều sở hữu máy tính bỏ túi cầm tay, chủ yếu là các dòng máy hiện đại như Casio fx-570VN PLUS, fx-580VNX hay VinaCal 570EX PLUS. Tỷ lệ học sinh sử dụng máy tính thường xuyên trong giờ học đạt 94%, trong khi nhóm thỉnh thoảng sử dụng chiếm 6% và không có học sinh nào hoàn toàn không dùng. Tuy nhiên, có đến hơn 80% học sinh chỉ tự mày mò thao tác cơ bản theo hướng dẫn đi kèm hộp máy mà chưa từng được đào tạo bài bản về phương pháp tư duy thuật toán.

Thứ hai, việc sử dụng các chức năng nâng cao như CALC và TABLE (Mode 7 hoặc Mode 8) giúp rút ngắn đáng kể thời gian giải bài và kiểm tra đáp án. Trong các bài toán tìm tập xác định, xét tính chẵn lẻ hay tìm giá trị lớn nhất và nhỏ nhất của hàm số, kỹ thuật quét bảng giá trị cho phép học sinh nhận diện dáng điệu đồ thị và khoảng đồng biến, nghịch biến nhanh hơn khoảng 2,5 lần so với cách biến đổi đại số truyền thống.

Thứ ba, thực nghiệm sư phạm tại lớp 11D2 trường THPT Lê Quý Đôn ghi nhận sự bứt phá về năng lực học tập. Đối chiếu kết quả bài kiểm tra sau thực nghiệm cho thấy tỷ lệ học sinh đạt điểm giỏi tăng từ 12,5% lên 31,0% (tăng 18,5%), tỷ lệ khá duy trì ở mức 45,0%, trong khi tỷ lệ học sinh dưới điểm trung bình giảm từ 15,0% xuống còn dưới 5,0%.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân căn bản của sự tiến bộ này xuất phát từ việc máy tính bỏ túi đã giải phóng học sinh khỏi các phép tính biến đổi cồng kềnh, giảm bớt gánh nặng ghi nhớ hàng chục công thức nhân đôi, biến đổi tích thành tổng. Thay vì nghe giảng thụ động, học sinh được tự tay nhập lệnh, quan sát bảng số liệu biến thiên liên tục để đưa ra dự đoán quy luật trước khi được giáo viên hướng dẫn chứng minh lý thuyết.

Kết quả này hoàn toàn tương đồng với các công trình nghiên cứu của Lazet - Ovaert năm 1981 và nghiên cứu của tác giả Nguyễn Chí Thành năm 2007, khẳng định việc ứng dụng công nghệ cầm tay không hề làm suy giảm năng lực tính nhẩm của học sinh mà ngược lại giúp củng cố bản chất khái niệm toán học sâu sắc hơn. Về mặt trình bày dữ liệu, các kết quả thực nghiệm trong nghiên cứu được minh họa vô cùng sinh động thông qua biểu đồ cột so sánh tương quan phân bố điểm số trước và sau thực nghiệm, kết hợp với các bảng thống kê chi tiết mức độ hoàn thành từng phiếu học tập, giúp phản ánh trực quan sự dịch chuyển tích cực trong nhận thức của người học.

Đề xuất và khuyến nghị

Để phát huy tối đa hiệu quả của phương pháp dạy học khám phá kết hợp máy tính cầm tay, luận văn đưa ra bốn nhóm giải pháp hành động cụ thể:

1. Tích hợp kịch bản dạy học khám phá vào phân phối chương trình: Giáo viên bộ môn Toán cần thiết kế lại hệ thống giáo án chủ đề lượng giác 21 tiết, đảm bảo mỗi bài học đều có ít nhất 2 hoạt động khám phá dựa trên máy tính. Mục tiêu đặt ra là 100% học sinh được tự mình thực nghiệm dự đoán kết quả trước khi tiếp nhận công thức, hoàn thành triển khai trong học kỳ 1 của năm học.

2. Tổ chức tập huấn kỹ năng khai thác chuyên sâu thiết bị cho đội ngũ sư phạm: Tổ chuyên môn và Ban Giám hiệu các trường THPT cần tổ chức các chuyên đề bồi dưỡng phương pháp sư phạm ứng dụng công nghệ cho 100% giáo viên Toán. Lộ trình tập huấn tập trung vào các dòng máy mới như Casio fx-580VNX, hoàn thành trước khi bước vào năm học mới nhằm chuẩn hóa kỹ thuật hướng dẫn học sinh.

3. Đổi mới cấu trúc đề kiểm tra và phương pháp đánh giá: Sở Giáo dục và Đào tạo cùng các tổ bộ môn cần giảm 50% các câu hỏi mẹo vặt tính toán đơn thuần, tăng 30% tỷ trọng các câu hỏi đánh giá năng lực phân tích dữ liệu, mô hình hóa thực tiễn và tư duy thuật toán. Quy trình này cần được áp dụng đồng bộ trong toàn bộ các đợt kiểm tra định kỳ và thi thử tốt nghiệp THPT.

4. Biên soạn sổ tay hướng dẫn thực hành lượng giác bằng máy tính bỏ túi: Bộ Giáo dục và Đào tạo cùng các chuyên gia phương pháp cần xây dựng cẩm nang chuẩn hóa quy trình bấm máy kết hợp lý thuyết cho 5 dạng toán lượng giác trọng tâm, phân phối đến các thư viện trường học trong thời gian 12 tháng tới để làm tài liệu tham khảo chính thống cho học sinh.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả nghiên cứu của luận văn mang lại giá trị ứng dụng thiết thực cho bốn nhóm đối tượng:

1. Giáo viên dạy Toán tại các trường THPT: Tiếp cận trọn bộ 6 kế hoạch bài dạy thực nghiệm được thiết kế tỉ mỉ, đi kèm hệ thống phiếu học tập định hướng khám phá cho 5 dạng bài tập lượng giác then chốt, có thể áp dụng trực tiếp vào giảng dạy thực tế trên lớp.

2. Học sinh lớp 11 và thí sinh ôn thi tốt nghiệp THPT: Nắm vững các thuật toán bấm máy thông minh với chức năng CALC và TABLE để tìm nghiệm phương trình, xét tập xác định và tìm giá trị lớn nhất, nhỏ nhất, giúp tăng tốc độ làm bài trắc nghiệm nhanh hơn từ 2 đến 3 lần với độ chính xác tuyệt đối.

3. Cán bộ quản lý giáo dục và Tổ trưởng chuyên môn: Sử dụng công trình làm khung tham chiếu khoa học để xây dựng các buổi sinh hoạt chuyên môn theo hướng nghiên cứu bài học, đổi mới phương pháp kiểm tra đánh giá và đẩy mạnh chuyển đổi số trong nhà trường.

4. Học viên cao học và Sinh viên ngành Sư phạm Toán: Tham khảo mô hình nghiên cứu lý luận chuẩn mực kết hợp phương pháp nghiên cứu thực nghiệm định lượng có độ tin cậy cao, phục vụ trực tiếp cho việc thực hiện các đề tài khóa luận và luận văn thạc sĩ phương pháp dạy học.

Câu hỏi thường gặp

Dạy học bằng máy tính bỏ túi có làm học sinh lười tư duy lý thuyết không? Không. Phương pháp khám phá sử dụng máy tính làm công cụ dự đoán và kiểm định kết quả ban đầu, sau đó học sinh vẫn phải thực hiện các bước chứng minh toán học chặt chẽ. Cách tiếp cận này kích thích trí tò mò và giúp học sinh hiểu sâu bản chất định lý hơn.

Những dòng máy tính nào hỗ trợ tốt nhất cho phương pháp này? Các dòng máy được Bộ Giáo dục và Đào tạo cho phép mang vào phòng thi như Casio fx-570VN PLUS, fx-580VNX và VinaCal 570EX PLUS là lựa chọn tối ưu nhờ tốc độ xử lý nhanh, hỗ trợ đầy đủ các menu hàm số và bảng tính TABLE.

Kỹ thuật TABLE phát huy hiệu quả cao nhất trong dạng toán nào? Chức năng TABLE đặc biệt hiệu quả khi tìm tập giá trị, giá trị lớn nhất, giá trị nhỏ nhất của hàm số lượng giác và đếm số nghiệm của phương trình trên một khoảng cho trước, giúp tiết kiệm hơn 60% thời gian so với giải tích thuần túy.

Học sinh có học lực trung bình có thể tự thực hiện hoạt động khám phá không? Hoàn toàn có thể. Quy trình khám phá được giáo viên phân tầng thành các cấp độ từ có hướng dẫn từng bước đến tự chủ hoàn toàn, thông qua các phiếu học tập chi tiết giúp học sinh trung bình dễ dàng theo dõi và hoàn thành nhiệm vụ.

Thời lượng 21 tiết của chủ đề lượng giác có đủ để triển khai các hoạt động khám phá không? Hoàn toàn đủ. Việc ứng dụng máy tính giúp cắt giảm thời gian tính toán thủ công các phép biến đổi cồng kềnh, tạo thêm khoảng 10 đến 15 phút trong mỗi tiết học để học sinh thảo luận nhóm và trình bày kết quả khám phá.

Kết luận

Công trình nghiên cứu đã khẳng định năm đóng góp khoa học và thực tiễn nổi bật:

• Xác lập cơ sở khoa học vững chắc về việc tích hợp máy tính bỏ túi như một công cụ nhận thức trong dạy học khám phá môn Toán.
• Phản ánh chính xác thực trạng sử dụng máy tính với 94% học sinh dùng thường xuyên nhưng thiếu phương pháp tư duy có hệ thống.
• Đề xuất quy trình sư phạm chuẩn hóa gồm 5 bước tổ chức khám phá cho toàn bộ 5 dạng toán lượng giác trọng tâm lớp 11.
• Chứng minh tính hiệu quả vượt trội qua thực nghiệm tại 2 trường THPT ở Nam Định, giúp nâng tỷ lệ học sinh khá giỏi thêm 18,5%.
• Mở ra định hướng mở rộng mô hình dạy học khám phá bằng công nghệ cầm tay sang các chủ đề Đại số, Giải tích và Hình học khác.

Nhà trường và giáo viên cần nhanh chóng áp dụng các biện pháp sư phạm này vào giảng dạy thực tế trong các năm học tiếp theo nhằm nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện. Hãy chủ động đổi mới phương pháp dạy học ngay hôm nay để biến mỗi giờ học Toán thành một hành trình khám phá đầy hứng khởi và sáng tạo cho học sinh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

đặt vấn đề phát triển tự học ngay trong trƣờng phổ thông, không chỉ tự học ở nhà sau bài lên lớp mà tự học trong cả tiết học có sự hƣớng dẫn của giáo viên. - Tăng cƣờng học tập cá thể, phối hợp với học tập hợp tác. Trong một lớp học mà trình độ kiến thức, tƣ duy của học sinh không thể đồng đều tuyệt đối thì khi áp dụng phƣơng pháp tích cực buộc phải chấp nhận sự phân hóa về cƣờng độ, tiến độ hoàn thành nhiệm vụ học tập, nhất là khi bài học đƣợc thiết kế thành một chuỗi công tác độc lập. Áp dụng phƣơng pháp tích cực ở trình độ càng cao thì sự phân hóa này càng lớn.

Việc sử dụng các phƣơng tiện công nghệ thông tin trong nhà trƣờng sẽ đáp ứng yêu cầu cá thể hóa hoạt động học tập theo nhu cầu và khả năng của mỗi học sinh. Tuy nhiên, trong học tập, không phải mọi tri thức, kĩ năng, thái độ đều đƣợc hình thành bằng những hoạt động độc lập cá nhân.Lớp học là môi trƣờng giao tiếp thầy – trò, trò – trò, tạo nên mối quan hệ hợp tác giữa các cá nhân trên con đƣờng chiếm lĩnh nội dung học tập. Thông qua thảo luận, tranh luận trong tập thể, ý kiến mỗi cá nhân đƣợc bộc lộ, khẳng định hay bác bỏ, 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] qua đó ngƣời học nâng mình lên một trình độ mới. Bài học vận dụng đƣợc vốn hiểu biết và kinh nghiệm sống của ngƣời giáo viên.

Trong nhà trƣờng, phƣơng pháp học tập hợp tác đƣợc tổ chức ở cấp nhóm, tổ, lớp hoặc trƣờng. Đƣợc sử dụng phổ biến trong dạy học là hoạt động hợp tác trong nhóm nhỏ 4 đến 6 ngƣời. Học tập hợp tác làm tăng hiệu quả học tập, nhất là lúc giải quyết những vấn đề gay cấn, lúc xuất hiện thực sự nhu cầu phối hợp giữa các cá nhân để hoàn thành nhiệm vụ chung. Trong hoạt động theo nhóm nhỏ sẽ không thể có hiện tƣợng ỷ lại, tính cách năng lực của mỗi thành viên đƣợc bộc lộ, uốn nắn, phát triển tình bạn, ý thức tổ chức, tinh thần tƣơng trợ.

Mô hình hợp tác trong xã hội đƣa vào đời sống học đƣờng sẽ làm cho các thành viên quen dần với sự phân công hợp tác trong lao động xã hội. Trong nền kinh tế thị trƣờng đã xuất hiện nhu cầu hợp tác xuyên quốc gia, liên quốc gia; năng lực hợp tác phải trở thành một mục tiêu giáo dục mà nhà trƣờng phải chuẩn bị cho học sinh. - Kết hợp đánh giá của thầy với tự đánh giá của trò Trong dạy học, việc đánh giá học sinh không chỉ nhằm mục đích nhận định thực trạng và điều chỉnh hoạt động học của trò mà còn đồng thời tạo điều kiện nhận định thực trạng và điều chỉnh hoạt động dạy của thầy. Trƣớc đây GV giữ độc quyền đánh giá HS.

Trong phƣơng pháp tích cực, GV phải hƣớng dẫn HS phát triển kĩ năng tự đánh giá để tự điều chỉnh cách học. Liên quan với điều này, GV cần tạo điều kiện thuận lợi để học sinh đƣợc tham gia đánh giá lẫn nhau.Tự đánh giá đúng và điều chỉnh hoạt động kịp thời là năng lực rất cần cho sự thành đạt trong cuộc sống mà nhà trƣờng phải trang bị cho HS. Theo hƣớng phát triển các phƣơng pháp tích cực để đào tạo những con ngƣời năng động, sớm thích nghi với đời sống xã hội, thì việc kiểm tra, đánh giá không thể dừng lại ở yêu cầu tái hiện các kiến thức, lặp lại các kĩ năng đã 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] học mà phải khuyến khích trí thông minh, óc sáng tạo trong việc giải quyết những tình huống thực tế. Với sự trợ giúp của các thiết bị kĩ thuật, kiểm tra đánh giá sẽ không còn là một công việc nặng nhọc đối với GV, mà lại cho nhiều thông tin kịp thời hơn để linh hoạt điều chỉnh hoạt động dạy, chỉ đạo hoạt động học.

Từ dạy học thụ động sang dạy và học tích cực, GV không còn đóng vai trò đơn thuần là ngƣời truyền đạt kiến thức, GV trở thành ngƣời thiết kế, tổ chức, hƣớng dẫn các hoạt động độc lập hoặc theo nhóm nhỏ để HS tự lực chiếm lĩnh nội dung học tập, chủ động đạt các mục tiêu kiến thức, kĩ năng, thái độ theo yêu cầu của chƣơng trình. Trên lớp HS hoạt động là chính, GV có vẻ nhàn nhã hơn nhƣng trƣớc đó, khi soạn giáo án, GV đã phải đầu tƣ công sức, thời gian rất nhiều so với kiểu dạy và học thụ động mới có thể thực hiện bài lên lớp với vai trò là ngƣời gợi mở, xúc tác, động viên, cố vấn, trọng tài trong các hoạt động tìm tòi hào hứng, tranh luận sôi nổi của HS. Phƣơng pháp dạy học khám phá 1. Một số quan niệm về dạy học khám phá Hiện nay thuật ngữ liên quan đến dạy học khám phá chƣa đƣợc sử dụng thống nhất.

Trong tiếng Anh có hai cụm từ đƣợc các tác giả hiểu nhƣ nhau: “discovery learning” (dạy học phát hiện) và “learning by discovery” (dạy học bằng phát hiện). Nhƣng ở đây do sự phong phú của tiếng Việt cũng nhƣ mong muốn thuật ngữ của mình sử dụng lột tả đƣợc bản chất của phƣơng pháp dạy học mà mình nghiên cứu, tôi xin dùng thuật ngữ dạy học khám phá. Trong một số tài liệu tiếng Việt, cũng có nhiều cách dùng từ ngữ khác nhau nhƣ “dạy học tự phát hiện”, “phƣơng pháp phát hiện lại”. “phƣơng pháp tìm tòi”, “dạy học phát hiện”, “dạy học tự phát hiện”, “dạy học khám phá”.

Tuy nhiên, các tác giả đều có chung một quan điểm về bản chất của dạy học khám phá, cũng nhƣ nhấn mạnh việc học tự mình phát hiện ra tri thức mới 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] thông qua điều tra, khảo sát, tìm tòi, làm thực nghiệm dƣới sự tổ chức, hƣớng dẫn, điều khiển của giáo viên. Các thuật ngữ nhƣ: “phát hiện”, “tìm tòi”, “khám phá”, “tìm tòi – khám phá” , “tìm tòi - phát hiện” đều có nguồn gốc chung từ tiếng Anh là “ discovering” ,“exploring”. Về nội hàm, các thuật ngữ này có thể hoàn toàn không đồng nhất, nhƣng tất cả đều quan tâm đặc biệt, đặt lên vị trí hàng đầu của vai trò tƣ duy và sự tìm tòi trong học tập của học sinh. Bruner đã đƣa ra khái niệm: “Dạy học khám phá là “lối tiếp cận mà qua đó, học sinh tương tác với môi trường của họ bằng cách khảo sát, sử dụng các đối tượng, giải đáp những thắc mắc bằng tranh luận hay biểu diễn thí nghiệm” Tác giả J.

Foster lại coi “Dạy học bằng phát hiện như là sự tò mò ban đầu thường được kích thích bởi môi trường do giáo viên đề xuất mà nó dẫn đến những câu hỏi và xem xét những câu hỏi nào được nêu ra là hợp lý và tìm câu trả lời như thế nào… Nhưng yếu tố thiết yếu là điều tra, khảo sát và kinh nghiệm trực tiếp”. Nhƣ vậy, dạy học khám phá đòi hỏi ngƣời giáo viên gia công nhiều để chỉ đạo các hoạt động nhận thức của học sinh. Hoạt động của ngƣời thầy bao gồm: định hƣớng phân tích tƣ duy cho học sinh, lựa chọn nội dung của vấn đề và đảm bảo tính vừa sức với học sinh; tổ chức học sinh trao đổi theo nhóm trên lớp; các phƣơng tiện trực quan hỗ trợ cần thiết… Hoạt động chỉ đạo của giáo viên nhƣ thế nào để cho mọi thành viên trong các nhóm đều trao đổitranh luận tích cực – đó là việc làm không dễ dàng, đòi hỏi ngƣời giáo viên đầu tƣ công phu vào nội dung bài giảng. Trong dạy học khám phá, học sinh tiếp thu các tri thức khoa học thông qua con đƣờng nhận thức: từ tri thức của bản thân thông qua hoạt động hợp tác với bạn bè đã hình thành tri thức có tính chất xã hội của cộng đồng lớp học; Giáo viên kết luận về cuộc đối thoại, đƣa ra nội dung của vấn đề, làm cơ 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] sở cho học sinh tự kiểm tra, tự điều chỉnh tri thức của bản thân tiếp cận với tri thức khoa học nhân loại.

Định nghĩa: Phương pháp dạy học khám phá là cách dạy học theo hướng tổ chức cho học sinh tự tìm tòi, khám phá phát hiện ra tri thức mới, cách thức hành động mới. Qua đó rèn luyện tính cách tích cực cho bản thân. Cơ sở lí luận của phương pháp dạy học khám phá Nhiều tác giả cho rằng dạy học bằng việc tổ chức các hoạt động khám phá là hoạt động thống nhất giữa GV và HS để giải quyết vấn đề phát sinh trong học tập.Trong đó, GV là ngƣời nêu vấn đề, HS hợp tác với nhau giải quyết vấn đề. Dạy học khám phá là một hƣớng tiếp cận mới của dạy học giải quyết vấn đề với những đặc điểm nổi bật: - Giải quyết các vấn đề học tập ở mức độ nhỏ và hoạt động tích cực hợp tác theo nhóm.

- Có nhiều khả năng vận dụng vào nội dung của các bài. Trong đó, dạy học giải quyết vấn đề chỉ áp dụng vào một số bài có nội dung là một vấn đề lớn, có liên quan logic với nội dung kiến thức cũ. - Dạy học khám phá hình thành năng lực giải quyết vấn đề và tự học của HS, chƣa hoàn chỉnh khả năng tƣ duy logic trong nghiên cứu khoa học nhƣ trong cấu trúc dạy học giải quyết vấn đề. - Tổ chức dạy học khám phá thƣờng xuyên trong quá trình dạy học là tiền đề thuận lợi trong việc vận dụng dạy học giải quyết vấn đề.

Dạy học khám phá có thể sử dụng lồng ghép trong khâu giải quyết vấn đề của kiểu dạy học giải quyết vấn đề. Vì sao nên tổ chức dạy học theo cách tiếp cận tìm tòi khám phá ? Để làm sáng tỏ câu hỏi nêu ra trên đây, chúng ta cần dựa vào lý thuyết kiến tạo (constructivision theory) và tâm lý học phát triển. Trƣớc hết là vì việc học của mỗi cá nhân HS là trung tâm của tiến trình dạy học mà việc học ấy chỉ thực sự đƣợc diễn ra khi mỗi HS là những thực 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] thể hoạt động kiến tạo kiến thức hơn là thụ động để có thể đƣợc đổ đầy thông tin. Nói cách khác, thuyết kiến tạo là một trong những cơ sở lý thuyết của cách dạy học theo hƣớng tìm tòi khám phá.

Thuyết kiến tạo đang là một trong những lý thuyết về dạy học vƣợt trội đƣợc sử dụng trong giáo dục.Lý thuyết này khuyến khích HS tự xâydựng kiến thức cho mình dựa trên những thực nghiệm cá nhân và áp dụng trực tiếp vào môi trƣờng học tập của các em.