Đặt vấn đề Chuối là loại trái cây có công dụng đa dạng, rất thông dụng ở Việt Nam. Từ quả chuối, hoa chuối, thân chuối có thể chế biến ra nhiều món ăn như chuối khô, chuối sấy, mứt chuối, rượu chuối, nước cốt chuối, bột chuối,. Trái chuối tây, chuối tiêu, chuối hột có thể điều chế ra các bài thuốc điều trị hơn 20 căn bệnh khác nhau: sỏi thận, tiêu chảy, rụng tóc, tiểu đường, viêm loét dạ dày, phong thấp, hắc lào… Thân chuối còn được dùng làm hàng thủ công mỹ nghệ hoặc chế biến thức ăn chăn nuôi gia súc, gia cầm. Rác thải từ cây chuối còn được sử dụng làm than tổ ong, sản xuất chất dẻo.
Đặc biệt trái chuối bị hư hỏng, vặt bỏ trong quá trình thu hoạch, chế biến còn được nghiên cứu nhằm phân hủy tạo ra một nguồn năng lượng điện mới. Trong công tác sản xuất giống chuối, phần lớn cây chuối thường được trồng bằng cây giống tách chồi. Chúng có độ đồng đều và chất lượng quả không cao nên chưa đáp ứng yêu cầu của thị trường. Trong khi đó, cây chuối được sản xuất bằng công nghệ nuôi cấy mô tế bào cho hệ số nhân giống cao, sạch bệnh, đồng đều và sinh trưởng khỏe.
Việc ứng dụng phương pháp này để nhân nhanh giống chuối tiêu mới từ nguồn ngoại nhập là một phương pháp có ý nghĩa quan trọng cho công tác giống cây trồng, mang lại hiệu quả kinh tế cao. Ở Việt nam, chuối tiêu hồng bằng phương pháp nuôi cấy mô tế bào đã được áp dụng phổ biến ở nhiều vùng, nhiều địa phương. Qua thực tế cho thấy giống chuối tiêu hồng có sức sinh trưởng và phát triển tốt. Trong những năm gần đây Viện nghiên cứu và phát triển vùng – Bộ Khoa học và Công nghệ đã đưa về trường Đại học Nông lâm một giống chuối tiêu mới với mục đích đa dạng hóa giống chuối trong sản xuất.
Việc đánh n 2 giá khả năng sinh trưởng và phát triển của giống chuối tiêu mới trong điều kiện sinh thái của địa phương là hết sức cần thiết. Dựa trên cơ sở đó chúng tôi thực hiện đề tài: “So sánh đặc điểm sinh trưởng và phát triển của giống chuối tiêu mới từ nguồn nguyên liệu ngoại nhập và giống chuối tiêu hồng trong vụ thu 2014 tại thị xã Sông Công – tỉnh Thái Nguyên”. Mục tiêu và yêu cầu của đề tài 1. Mục đích của đề tài So sánh được đặc điểm sinh trưởng, phát triển của giống chuối tiêu mới từ nguồn nguyên liệu ngoại nhập và giống chuối tiêu hồng trong vụ thu 2014 tại thị xã Sông Công, Thái Nguyên làm cơ sở cho chọn tạo giống chuối tiêu đạt chất lượng cao, phù hợp với thị xã Sông Công – tỉnh Thái Nguyên.
Yêu cầu của đề tài - So sánh được động thái tăng trưởng thân, lá của hai giống chuối tiêu nghiên cứu. - Theo dõi thành phần và mức độ gây hại của các đối tượng sâu bệnh chủ yếu trên hai giống chuối tiêu nghiên cứu. Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa khoa học - Kết quả nghiên cứu của đề tài cung cấp những thông tin khoa học có giá trị và có tính hệ thống về đặc điểm sinh trưởng, phát triển của 2 giống chuối tiêu.
- Bổ sung nguồn tài liệu tham khảo phục vụ nghiên cứu, giảng dạy và sản xuất giống chuối tiêu mới thương phẩm có năng suất cao. Ý nghĩa thực tiễn Cung cấp những đặc điểm sinh trưởng và phát triển của 2 giống chuối tiêu trong vụ thu 2014. Làm cơ sở cho xây dựng kỹ thuật thâm canh chuối tiêu phù , bổ sung thêm giống vào cơ cấu giống chuối tiêu trong sản xuất cho n 3 thị xã Sông Công – tỉnh Thái Nguyên nói riêng và vùng trung du miền núi phía Bắc nói chung. n 4 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.
Cơ sở khoa học của đề tài 2.1 Giới thiệu chung về cây chuối Chuối là loại cây ăn quả nhiệt đới hàng năm, dễ trồng và cho sản lượng khá cao, trung bình có thể đạt năng suất 20 - 30 tấn/ha. Chuối có giá trị kinh tế khá lớn và là mặt hàng xuất khẩu của nhiều nước. Bên cạnh đó, chuối cũng là cây có giá trị dinh dưỡng cao gồm: nhiều chất bột, chất đạm, chất xơ, sinh tố và nhiều khoáng chất. Đặc biệt chuối có hàm lượng kali rất cao và 10 loại acid amin thiết yếu cho cơ thể.
Theo Viện Nghiên cứu và Phát triển Nông nghiệp Malaysia (MARDI), chuối là loại trái cây duy nhất hội tụ đầy đủ thành phần những chất dinh dưỡng và năng lượng cần thiết cho cơ thể con người. Do đó, chuối đặc biệt thích hợp để bổ sung khẩu phần dinh dưỡng cho trẻ em và người già, có tác động ngăn ngừa và trị bệnh rất tốt. Nhờ những giá trị này mà hiện nay chuối đang trở thành mặt hàng mang lại lợi nhuận cao cho người nông dân ở hầu khắp các quốc gia trên thế giới đặc biệt là các quốc gia vùng nhiệt đới với thị trường tiêu thụ hứa hẹn nhiều triển vọng. Trồng cây ăn quả nói chung muốn có năng suất cao, phẩm chất quả tốt, kéo dài chu kỳ kinh tế của cây cần áp dụng đúng kỹ thuật của từng loại cây.
Không những thế, mỗi loại giống lại có những yêu cầu, đòi hỏi riêng, chỉ khi đáp ứng được những yêu cầu đó thì giống cây mới phát huy đầy đủ những đặc tính tốt của nó, mang lại lợi ích thiết thực cho chủ vườn (Trần Thế Tục, 2008) [5]. Ở nước ta, khí hậu bốn mùa đều phù hợp cho chuối phát triển, từ Bắc đến Nam, đồng bằng cũng như miền núi, ở đâu và mùa nào cũng có chuối. Chuối đối với người Việt Nam là rau, là quả, là lương thực, thực phẩm. Sản n 5 lượng chuối ở ta hàng năm cũng khá, ngoài việc tiêu thụ nội địa, chúng ta còn xuất khẩu một lượng khá lớn.
Tuy vậy, so với nhiều nước xuất khẩu chuối thì năng suất trồng chuối nước ta còn thấp, do việc trồng chuối ở nước ta hiện nay chưa áp dụng được những biện pháp kỹ thuật hợp lý trong sản xuất. Nghiên cứu sự sinh trưởng, phát triển của cây chuối tiêu nhằm đánh giá đặc điểm của giống cũng như ảnh hưởng của điều kiện tự nhiên, biện pháp kỹ thuật đến sự sinh trưởng và phát triển của chuối. Trên cơ sở đó xác định được các biện pháp kỹ thuật canh tác, có ảnh hưởng tốt đến năng suất, chất lượng chuối tại Sông Công – Thái Nguyên, góp phần nâng cao sản lượng chuối, nâng cao thu nhập cho người dân, mở rộng thêm nguồn cung cấp chuối cho thị trường nội địa và xuất khẩu. Nguồn gốc, sự phân bố và hệ thống phân loại chuối 2.
Nguồn gốc và phân bố Cây chuối là một cây được con người sớm biết đến và được đưa về trồng cách đây 3000 - 4000 năm. Là thức ăn chính của người nguyên thủy, còn cung cấp xơ bẹ để làm quần áo cho họ che thân; khi biết chuyển từ kinh tế hái lượm sang trồng tỉa, con người đã biết đưa cây chuối về trồng. Về nguồn gốc cây chuối, nhiều tác giả nghiên cứu đã thống nhất là chuối có nguồn gốc ở vùng nhiệt đới Đông Nam Á, Ấn Độ, Nê Pan, Miến Điện, bán đảo Đông Dương, Malaixia, Philippin. Từ vùng khởi sinh cây chuối được đưa đi theo 2 đường: - Phát triển về phía Tây: Ấn Độ - Ả Rập - Trung Mỹ - Nam Mỹ.
- Phát triển về phía Đông: Indonesia - châu Úc, Tân Ghinê và các quần đảo Thái Bình Dương, Trung Mỹ (Trần Như Ý và cs, 2000) [8]. Cây chuối được trồng ở Nam Ấn Độ từ cách đây khoảng 500 năm trước công nguyên và từ nơi này chúng được đưa đến Malaixia qua Mandagaca rồi chuyển dịch về phương đông qua Thái Bình Dương đến Nhật Bản và Samoa ở n 6 miền trung Thái Bình Dương khoảng 1000 năm sau công nguyên. Có lẽ chuối được du nhập vào Đông Phi khoảng 500 năm sau công nguyên và được ổn định ở Tây Phi khoảng 1400 năm sau công nguyên, cuối cùng chuối đã có mặt ở vùng Caribê và Mỹ La Tinh ngay sau năm 1500 sau công nguyên (Simmond 1962 - 1966 - 1976). Cuối thế kỷ XI cây chuối đã được trồng phổ biến khắp các vùng nhiệt đới.
Ở Nam Mỹ người ta đã thấy cây chuối được trồng nhiều ở phía Nam Bolivia và hầu khắp Braxin. Ở châu Phi khu vực trồng chuối trải rộng từ vùng Sahara tới Tanzania, ở phía Tây và Đông Cotdivia qua Côngô đến các vùng Tây và Trung nước Nam Phi. Những bằng chứng khảo cổ cho thấy: đầu thế kỷ I sau công nguyên chuối đã được trồng ở Trung Quốc, sau đó vào năm 700 sau công nguyên chuối được trồng ở vùng Địa Trung Hải. Khoảng thế kỷ XV người Tây Ba Nha đã đưa chuối từ châu Âu về trồng ở đảo Cana của Đôminica và mãi đến thế kỷ XIX chuối mới được buôn bán phổ biến trên thế giới.
Những bằng chứng khảo cổ khác lại cho thấy khoảng 10.000 năm trước đây ở châu Á vào thời kỳ đồ đá, con người đã tìm thấy một giống cây đột biến có thể ăn được mà không có hạt. Họ nhân giống chuối bằng cách tách mầm con từ thân ngầm của cây mẹ để đem trồng, phương pháp này vẫn được duy trì đến ngày nay. Điều này có ý nghĩa là các cây chuối đều giống nhau về mặt di truyền (không có sự kết hợp gen giữa các cây khác nhau), do vậy qua thời gian dài chúng sẽ mất đi đặc tính chống chịu sâu bệnh và một khi dịch bệnh xuất hiện sẽ rất nghiêm trọng. Vào những năm 50 giống chuối Gros Michel đã bị quét sạch khỏi trái đất.
Theo chân chuối Gros Michel là Cavendish hiện bị đe dọa bởi đại dịch toàn cầu khác do nấm đen Sigatoka gây ra. Loại nấm này xuất hiện đầu tiên ở núi Phú Sĩ (Nhật Bản) từ năm 1963, sau đó đã nhanh chóng phát tán và phá hủy gần hết các cánh đồng chuối ở Amaron, làm giảm tới 70% sản lượng n 7 chuối ở đây. Ngày nay chuối được trồng hầu hết ở các vùng nhiệt đới, Á nhiệt đới ẩm, phân bố từ 300 vĩ Bắc đến 300 vĩ Nam. Theo FAOSTAT, tổng diện tích trồng chuối trên toàn thế giới tính đến năm 2010 là 4.944 ha tập trung chủ yếu ở các nước Trung và Nam Mỹ, châu Á và châu Phi.
Các nước trồng nhiều chuối là: Ấn Độ, Braxin, Ecuador, Honduras, Philippin, Columbia, Panama, Thái Lan, Trung Quốc, Venezuela. Phân loại Cây chuối nói chung thuộc chi Musa do nhà phân loại học người Anh CarlVon Linne (1707 - 1778) đặt ra để tưởng nhớ đến Antonius Musa một thầy thuốc sống vào thời hoàng đế Rome thứ nhất Caius Octavius. Việc phân loại chuối từ lâu đã là một vấn đề lớn đối với các nhà phân loại thực vật.