So Sánh Kearifan Địa Phương Hattanjou Iwai và Tedhak Siten trong Văn Hóa Nhật Bản và Java

Bài viết này khám phá sâu sắc Kearifan Lokal Hattanjou Iwai trong Budaya Jepang và Tedhak Siten trong Budaya… 78 trang · Universitas Sumatera Utara · 2017.

• Tác giả: Kartini Sary Batubara
• Người hướng dẫn: Prof. Hamzon Situmorang, MS.D
• Trường học: Universitas Sumatera Utara
• Chuyên ngành: Sastra Jepang
• Đề tài: So Sánh Kearifan Địa Phương Hattanjou Iwai và Tedhak Siten trong Văn Hóa Nhật Bản và Java
• Loại tài liệu: Skripsi
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Medan

Mục lục chi tiết

• KATA PENGANTAR
• 1. BAB I: PENDAHULUAN
• 1.1. Latar Belakang Masalah
• 1.2. Ruang Lingkup Masalah
• 1.3. Tinjauan Pustaka Dan Kerangka Teori
• 1.4. Tujuan Dan Manfaat Penelitian
• 2. BAB II: PERFORMANSI HATTANJOU IWAI PADA MASYARAKAT JEPANG DAN TEDHAK SITEN PADA MASYARAKAT JAWA
• 2.1. Performansi Pelaksanaan Upacara Hattanjou Iwai
• 2.1.1. Tempat Dan Waktu
• 2.1.2. Konteks Ideologi Dan Budaya
• 2.2. Performansi Pelaksanaan Upacara Tedhak Siten
• 2.2.1. Tempat Dan Waktu
• 2.2.2. Konteks Ideologi Dan Budaya
• 2.3. Perbandingan Performansi pelaksanaan Upacara Hattanjou Iwai Dan Performansi Pelaksanaan Upacara Tedhak Siten Pada Masyarakat Jepang Dan Jawa
• 2.3.1. Persamaan Upacara Hattanjou Iwai Dan Upacara Tedhak Siten
• 2.3.2. Perbedaan Upacara Hattanjou Iwai Dan Upacara Tedhak Siten
• 3. BAB III: KEARIFAN LOKAL DALAM UPACARA HATTANJOU IWAI PADA MASYARAKAT JEPANG DAN UPACARA TEDHAK SITEN PADA MASYARAKAT JAWA
• 3.1. Pengertian kearifan Lokal
• 3.2. Kearifan Lokal Dalam Upacara Hattanjou Iwai
• 3.3. Kearifan Lokal Dalam Upacara Tedhak Siten
• 3.4. Perbandingan Kearifan Lokal Hattanjou Iwai Dan Tedhak Siten
• 4. BAB IV: KESIMPULAN DAN SARAN
• DAFTAR PUSTAKA
• LAMPIRAN
• ABSTRAK

Tóm tắt

I. Tổng Quan Hattanjou Iwai Tedhak Siten So Sánh Văn Hóa

Bài viết này khám phá sâu sắc Kearifan Lokal Hattanjou Iwai trong Budaya Jepang và Tedhak Siten trong Budaya Jawa, hai nghi lễ đánh dấu cột mốc quan trọng trong cuộc đời một đứa trẻ. Hattanjou Iwai, lễ kỷ niệm sinh nhật đầu tiên của trẻ sơ sinh Nhật Bản, và Tedhak Siten, nghi lễ “xuống đất” của Java, tuy khác biệt về hình thức nhưng chia sẻ chung mục đích: cầu chúc may mắn, sức khỏe và tương lai tươi sáng cho đứa trẻ. Nghiên cứu này Perbandingan Budaya giữa hai Upacara Adat này, làm nổi bật Makna và Simbolisme ẩn sau mỗi nghi lễ. Nó cũng phân tích cách các giá trị văn hóa được truyền tải qua các Tradisi này, thể hiện sự phong phú và đa dạng của Warisan Budaya Á Đông. Nguồn tài liệu chính là luận văn chuyên ngành Sastra Nhật Bản của Kartini Sary Batubara, Đại học Sumatera Utara năm 2017.

1.1. Mục đích của Nghiên cứu So Sánh Văn Hóa Nhật Bản Java

Mục tiêu chính của nghiên cứu là khám phá và so sánh Kearifan Lokal thể hiện trong Hattanjou Iwai và Tedhak Siten. Phân tích tập trung vào Nilai Budaya cốt lõi được truyền đạt thông qua các nghi lễ này, cũng như Simbolisme được sử dụng để thể hiện những giá trị đó. Nghiên cứu cũng tìm hiểu cách mỗi nền văn hóa, Budaya Jepang và Budaya Jawa, tiếp cận việc nuôi dưỡng và giáo dục trẻ em thông qua các Ritual Kelahiran. So sánh này cung cấp cái nhìn sâu sắc về những điểm tương đồng và khác biệt trong cách các xã hội này coi trọng và bảo vệ Budaya Anak.

1.2. Ý nghĩa của việc Bảo tồn Adat Istiadat Nhật Bản Java

Việc bảo tồn Adat Istiadat Jepang và Adat Istiadat Jawa, như Hattanjou Iwai và Tedhak Siten, có ý nghĩa quan trọng trong việc duy trì bản sắc văn hóa và truyền thống của mỗi cộng đồng. Các nghi lễ này không chỉ là những sự kiện vui vẻ mà còn là những phương tiện để truyền lại Warisan Budaya cho các thế hệ tương lai. Thông qua việc tham gia vào các Upacara Adat, trẻ em học hỏi về lịch sử, giá trị và niềm tin của tổ tiên mình, từ đó củng cố ý thức cộng đồng và lòng tự hào dân tộc. Việc nghiên cứu và bảo tồn những Kearifan Lokal này đóng góp vào sự đa dạng văn hóa toàn cầu.

II. Thực Hiện Hattanjou Iwai Hướng Dẫn Chi Tiết Ý Nghĩa

Hattanjou Iwai là Upacara Adat Jepang đánh dấu sinh nhật đầu tiên của một đứa trẻ, một sự kiện quan trọng trong Perayaan Anak dalam Budaya Jepang. Nghi lễ này thường bao gồm việc đặt một loạt các vật phẩm trước mặt đứa trẻ, chẳng hạn như bút, tiền, thước đo, vv. Vật phẩm mà đứa trẻ chọn được cho là sẽ tiết lộ về tương lai và nghề nghiệp của trẻ. Ví dụ, nếu trẻ chọn bút, người ta tin rằng trẻ sẽ trở thành một học giả hoặc nhà văn. Makna Hattanjou Iwai nằm ở việc cầu chúc cho đứa trẻ có một cuộc sống khỏe mạnh, hạnh phúc và thành công. Đây là một dịp để gia đình và bạn bè sum vầy, cùng nhau ăn mừng và trao lời chúc tốt đẹp cho tương lai của đứa trẻ.

2.1. Nghi thức chọn đồ vật trong Hattanjou Iwai và Simbolisme

Một phần quan trọng của Hattanjou Iwai là nghi thức chọn đồ vật, nơi đứa trẻ được đặt trước một loạt các vật phẩm tượng trưng. Simbolisme Hattanjou Iwai thể hiện mong muốn của gia đình về tương lai của đứa trẻ. Ví dụ, tiền tượng trưng cho sự giàu có và thịnh vượng, sách hoặc bút tượng trưng cho trí tuệ và học vấn, và thức ăn tượng trưng cho sức khỏe và sự dồi dào. Vật phẩm mà đứa trẻ chọn được xem là một dấu hiệu dự báo về con đường mà trẻ sẽ theo đuổi trong cuộc sống. Nghi thức này không chỉ mang tính giải trí mà còn là một cách để cha mẹ thể hiện hy vọng và ước mơ của họ cho con cái.

2.2. Ảnh hưởng của Hattanjou Iwai đến Sự phát triển của Trẻ

Mặc dù Hattanjou Iwai là một nghi lễ truyền thống, nó vẫn có ảnh hưởng đến sự phát triển của trẻ trong Budaya Jepang. Nghi lễ này tạo ra một cảm giác gắn kết gia đình và cộng đồng, giúp trẻ cảm thấy được yêu thương và hỗ trợ. Nó cũng khuyến khích cha mẹ suy nghĩ về tương lai của con mình và đặt ra những mục tiêu phù hợp. Ngoài ra, Hattanjou Iwai có thể giúp trẻ phát triển ý thức về bản sắc văn hóa và niềm tự hào về nguồn gốc của mình. Nghiên cứu cũng cho thấy Perkembangan Hattanjou Iwai theo thời gian và ảnh hưởng của nó đến Budaya Anak.

III. Tedhak Siten Khám Phá Nghi Lễ Xuống Đất của Văn Hóa Java

Tedhak Siten, hay còn gọi là nghi lễ xuống đất, là một Upacara Adat Jawa quan trọng được tổ chức khi một đứa trẻ Java bắt đầu tập đi. Makna Tedhak Siten sâu sắc, mang ý nghĩa giới thiệu đứa trẻ với Mẹ Đất, cầu mong sự bảo vệ và ban phước lành cho cuộc sống của trẻ. Nghi lễ này bao gồm một loạt các hành động tượng trưng, như đi qua bảy loại bánh có màu sắc khác nhau, leo lên thang, và chọn các vật phẩm tượng trưng cho nghề nghiệp tương lai. Tradisi Tedhak Siten không chỉ là một nghi lễ vui nhộn mà còn là một cách để cha mẹ Java thể hiện tình yêu thương và hy vọng cho con cái của họ.

3.1. Các bước thực hiện Tedhak Siten Ý nghĩa của từng bước

Tedhak Siten bao gồm nhiều bước, mỗi bước mang một ý nghĩa tượng trưng riêng. Đầu tiên, đứa trẻ được dẫn đi qua bảy loại bánh có màu sắc khác nhau, tượng trưng cho các giai đoạn khác nhau của cuộc đời và những thử thách mà trẻ sẽ phải đối mặt. Sau đó, trẻ leo lên thang, tượng trưng cho sự tiến bộ và thành công. Cuối cùng, trẻ chọn các vật phẩm tượng trưng cho nghề nghiệp tương lai, tương tự như nghi thức trong Hattanjou Iwai. Filosofi Tedhak Siten là dạy trẻ về sự kiên trì, sự nỗ lực và tầm quan trọng của việc kết nối với Mẹ Đất.

3.2. Tác động của Tedhak Siten đến Quan niệm về Cuộc sống của Trẻ

Tedhak Siten có tác động sâu sắc đến quan niệm về cuộc sống của trẻ em Java. Nghi lễ này giúp trẻ nhận thức được mối liên hệ của mình với thiên nhiên và cộng đồng. Nó cũng khuyến khích trẻ phát triển lòng biết ơn đối với những điều tốt đẹp trong cuộc sống và sự tôn trọng đối với truyền thống văn hóa. Thông qua Tedhak Siten, trẻ học hỏi về Nilai Budaya Tedhak Siten và tầm quan trọng của việc sống hài hòa với thiên nhiên và xã hội. Nghiên cứu về Perkembangan Tedhak Siten cũng cho thấy sự thay đổi và Adaptasi Budaya theo thời gian.

IV. So Sánh Chi Tiết Hattanjou Iwai và Tedhak Siten Điểm Giống Khác

Mặc dù Hattanjou Iwai và Tedhak Siten là hai nghi lễ riêng biệt, chúng chia sẻ một số điểm tương đồng đáng chú ý. Cả hai đều là những Ritual Kelahiran quan trọng, đánh dấu những cột mốc quan trọng trong cuộc đời của một đứa trẻ. Cả hai đều bao gồm các hành động tượng trưng và được tổ chức để cầu chúc may mắn, sức khỏe và thành công cho đứa trẻ. Tuy nhiên, cũng có những khác biệt rõ ràng giữa hai nghi lễ. Perbandingan Budaya này tập trung vào các yếu tố văn hóa và lịch sử khác nhau đã định hình nên mỗi nghi lễ.

4.1. Điểm Tương Đồng giữa Perayaan Anak trong Budaya Nhật Java

Cả Perayaan Anak dalam Budaya Jepang (Hattanjou Iwai) và Perayaan Anak dalam Budaya Jawa (Tedhak Siten) đều nhấn mạnh tầm quan trọng của gia đình và cộng đồng trong việc nuôi dưỡng và giáo dục trẻ em. Cả hai nghi lễ đều là dịp để gia đình và bạn bè sum vầy, cùng nhau ăn mừng và trao lời chúc tốt đẹp cho tương lai của đứa trẻ. Hơn nữa, cả hai đều sử dụng các biểu tượng để truyền tải những giá trị và niềm tin văn hóa quan trọng.

4.2. Điểm Khác Biệt trong Simbolisme và Thực Hành Nghi Lễ

Sự khác biệt chính giữa Hattanjou Iwai và Tedhak Siten nằm ở Simbolisme và thực hành nghi lễ. Hattanjou Iwai tập trung vào việc dự đoán tương lai của đứa trẻ thông qua việc chọn đồ vật, trong khi Tedhak Siten tập trung vào việc giới thiệu đứa trẻ với Mẹ Đất và cầu mong sự bảo vệ của bà. Các hành động trong Tedhak Siten cũng mang tính biểu tượng hơn và gắn liền với các giá trị và niềm tin cụ thể của văn hóa Java.

V. Ảnh Hưởng của Toàn Cầu Hóa đến Hattanjou Iwai và Tedhak Siten

Trong bối cảnh toàn cầu hóa ngày càng gia tăng, Hattanjou Iwai và Tedhak Siten đang trải qua những thay đổi và Akulturasi Budaya đáng kể. Một số gia đình có thể kết hợp các yếu tố hiện đại vào các nghi lễ truyền thống, trong khi những người khác có thể đơn giản hóa hoặc bỏ qua một số phần của nghi lễ. Tuy nhiên, bất chấp những thay đổi này, cả Hattanjou Iwai và Tedhak Siten vẫn tiếp tục là những phần quan trọng của Warisan Budaya Nhật Bản và Java.

5.1. Xu hướng Hiện đại hóa Upacara Adat Nhật Bản Java

Xu hướng hiện đại hóa đang ảnh hưởng đến Upacara Adat Jepang và Upacara Adat Jawa, dẫn đến sự thay đổi trong cách thức thực hiện các nghi lễ. Một số gia đình có thể tổ chức Hattanjou Iwai hoặc Tedhak Siten tại các địa điểm hiện đại, chẳng hạn như nhà hàng hoặc khách sạn, thay vì tại nhà. Họ cũng có thể sử dụng các vật phẩm hiện đại thay vì các vật phẩm truyền thống trong nghi lễ.

5.2. Bảo tồn Giá trị Kearifan Lokal trong Bối cảnh Toàn cầu

Mặc dù có những thay đổi do toàn cầu hóa, nhiều gia đình vẫn cố gắng bảo tồn Giá trị Budaya Hattanjou Iwai và Nilai Budaya Tedhak Siten. Họ nhận ra tầm quan trọng của việc truyền lại Kearifan Lokal cho các thế hệ tương lai và duy trì bản sắc văn hóa của mình. Điều này cho thấy sự kiên cường và khả năng thích ứng của các nghi lễ truyền thống trong một thế giới đang thay đổi.

VI. Kết luận Tầm Quan Trọng của Nghiên Cứu So Sánh Văn Hóa

Nghiên cứu so sánh Hattanjou Iwai và Tedhak Siten cung cấp cái nhìn sâu sắc về sự phong phú và đa dạng của văn hóa Á Đông. Nó cho thấy cách các nghi lễ truyền thống có thể phản ánh và truyền tải những giá trị và niềm tin văn hóa quan trọng. Nghiên cứu này cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc bảo tồn Kearifan Lokal trong bối cảnh toàn cầu hóa ngày càng gia tăng. Hy vọng rằng nghiên cứu này sẽ khuyến khích các nghiên cứu sâu hơn về các nghi lễ và truyền thống khác trên khắp thế giới.

6.1. Giá trị của Nghiên cứu Perbandingan Budaya trong Xã hội

Nghiên cứu Perbandingan Budaya có giá trị to lớn trong việc thúc đẩy sự hiểu biết và tôn trọng lẫn nhau giữa các nền văn hóa khác nhau. Nó giúp chúng ta nhận ra những điểm tương đồng và khác biệt giữa các nền văn hóa, từ đó phá vỡ những định kiến và xây dựng cầu nối giữa các cộng đồng.

6.2. Hướng Nghiên Cứu Tương Lai về Ritual Kelahiran Jawa Nhật Bản

Nghiên cứu này chỉ là một bước khởi đầu trong việc khám phá sự phong phú và đa dạng của Ritual Kelahiran Jepang và Ritual Kelahiran Jawa. Nghiên cứu trong tương lai có thể tập trung vào các khía cạnh khác nhau của các nghi lễ này, chẳng hạn như vai trò của phụ nữ, ảnh hưởng của tôn giáo, hoặc tác động của chính trị. Hy vọng rằng những nghiên cứu này sẽ tiếp tục làm sáng tỏ những giá trị và niềm tin văn hóa quan trọng được truyền tải qua các nghi lễ truyền thống.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong tiến trình phát triển nhân học và xã hội học, con người luôn được nhìn nhận là chủ thể văn hóa với các hệ giá trị định hình hành vi và thái độ đối với thế giới xung quanh (Cassirer, 1987). Ở mọi cộng đồng, chu kỳ đời người luôn trải qua các nấc thang chuyển tiếp sinh học và xã hội nối tiếp nhau, từ giai đoạn trong bụng mẹ, lúc sinh ra, thời thơ ấu, tuổi vị thành niên, trưởng thành, về già cho đến khi qua đời (Koentjaraningrat, 1985). Theo quan niệm dân gian của nhiều nền văn hóa, các thời khắc chuyển giao giữa các giai đoạn sống tiềm ẩn nhiều rủi ro, hiểm họa cả về mặt thực tế lẫn siêu nhiên, đòi hỏi cộng đồng phải tổ chức các nghi lễ vòng đời (life cycle rites hay crisis rites) để cầu an và thiết lập sự cân bằng.

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Kartini Sary Batubara (Khoa Khoa học Văn hóa, Đại học Sumatera Utara, Medan, 2017) tập trung nghiên cứu nghi lễ dành cho trẻ em trong năm đầu đời thông qua việc so sánh hai nền văn hóa: nghi lễ thôi nôi Hattanjou Iwai của người Nhật Bản và nghi lễ xuống đất Tedhak Siten của người Java (Indonesia). Cả hai nghi lễ này đều đánh dấu mốc phát triển vận động quan trọng (tập đứng, tập đi, tiếp xúc với đất mẹ) và chứa đựng tập quán bói đoán tương lai nghề nghiệp cho đứa trẻ.

Nhiệm vụ và câu hỏi nghiên cứu của đề tài được xác định cụ thể qua ba vấn đề:

1. Diễn xướng thực hành (performansi) của nghi lễ Hattanjou Iwai trong xã hội Nhật Bản diễn ra như thế nào?
2. Diễn xướng thực hành của nghi lễ Tedhak Siten trong xã hội Java diễn ra như thế nào?
3. Những giá trị tri thức bản địa (kearifan lokal) nào được hàm chứa trong nghi lễ Hattanjou Iwai của người Nhật và Tedhak Siten của người Java?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Hình thức diễn xướng nghi lễ, các thành tố biểu trưng văn hóa (văn bản lời khấn, đạo cụ, bối cảnh thực hành) và các giá trị tri thức địa phương trong hai nghi lễ Hattanjou Iwai và Tedhak Siten.
• Phạm vi không gian và văn hóa: Văn hóa truyền thống Nhật Bản (chịu ảnh hưởng Thần đạo Shinto và Phật giáo) và không gian văn hóa truyền thống của cộng đồng người Java tại Indonesia (chịu ảnh hưởng tập quán bản địa, Ấn Độ giáo và Hồi giáo).

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng nền tảng nghiên cứu dựa trên các lý thuyết nghi lễ vòng đời, lý thuyết diễn xướng văn hóa dân gian và phương pháp nghiên cứu so sánh:

• Lý thuyết nghi lễ chuyển giao (Rites de passage / Tsuka Girei): Ứng dụng khung phân tích ba giai đoạn của Arnold van Gennep (thông qua Dhavamony, 1995; Situmorang, 2000): Giai đoạn tách biệt (separation), Giai đoạn chuyển tiếp (liminality/transisi) và Giai đoạn tái hòa nhập/hợp nhất (incorporation). Trong văn hóa Nhật Bản, khái niệm Tsuka Girei (通過儀礼) giải thích chu trình linh hồn từ lúc sinh ra mang nhiều uế tạp (kekotoran) trải qua các nghi lễ cúng tế (kuyou) để dần đạt đến sự thanh khiết (kesucian), dựa trên quan điểm nhân học của Yanagita Kunio (1875–1962), Tsuboi Yobumi và Suzuki (dẫn theo Hamzon Situmorang, 2000, 2006).
• Lý thuyết diễn xướng (Performance Theory): Dựa trên mô hình của Robert Sibarani (2012) về nghiên cứu truyền thống truyền khẩu (khảo sát văn bản text, cận văn bản co-text, và bối cảnh context để tìm ra giá trị tri thức bản địa cùng chuẩn mực); mô hình 4 thành tố diễn xướng của Muleka (2014) gồm cấu tạo (komposisi), truyền dẫn (transmisi), người tiếp nhận/khán giả (audiens) và hoàn cảnh/bối cảnh (konteks); cùng các quan điểm của Turner (1982), Burke (1966, dẫn theo Finnegan 2005) và Richard Schechner (1993) về chức năng thẩm mỹ, thiêng liêng, giáo dục và củng cố cộng đồng của diễn xướng nghi lễ.
• Khái niệm tri thức bản địa (Kearifan lokal / Local Wisdom): Tiếp cận theo định nghĩa của Robert Sibarani (2014), xem tri thức địa phương là trí tuệ, giá trị đạo đức và tri thức truyền đời giúp con người điều chỉnh hành vi xã hội, chung sống hòa hợp với thiên nhiên và cộng đồng.
• Phương pháp nghiên cứu:
  • Phương pháp mô tả định tính (metode deskriptif - theo Bungin, 2001 và Koentjaraningrat, 1976): Mô tả tường tận các bước thực hành nghi lễ và các biểu tượng văn hóa.
  • Phương pháp phân tích so sánh (analisis komparatif - theo Malo Manase, 1985): Đối sánh cấu trúc diễn xướng, đồ vật biểu trưng, mục đích và giá trị tri thức giữa hai nền văn hóa.
  • Kỹ thuật thu thập dữ liệu: Nghiên cứu tài liệu thứ cấp (studi kepustakaan - theo Sirait, 2008) từ sách chuyên khảo, tài liệu lưu trữ học thuật và các nguồn tư liệu trang web văn hóa được ghi nhận thời điểm trích xuất.

Nội dung chính theo từng chương

Chương I: Pendahuluan (Mở đầu)

Chương I thiết lập cơ sở khoa học cho toàn bộ khóa luận. Tác giả phân tích tính tất yếu của các nghi lễ vòng đời trong sự tồn tại của con người; trình bày tổng quan lịch sử hình thành quan niệm linh hồn trong Thần đạo Nhật Bản và thế giới quan tâm linh của người Java; xác định mục tiêu làm rõ diễn xướng và giá trị tri thức bản địa của Hattanjou Iwai và Tedhak Siten; đồng thời trình bày tổng quan tài liệu, khung lý thuyết diễn xướng, phương pháp mô tả so sánh và kỹ thuật nghiên cứu thư tịch.

Chương II: Performansi Hattanjou Iwai Pada Masyarakat Jepang Dan Tedhak Siten Pada Masyarakat Jawa (Diễn xướng nghi lễ Hattanjou Iwai trong xã hội Nhật Bản và Tedhak Siten trong xã hội Java)

Chương II đi sâu miêu tả chi tiết từng thành tố cấu thành diễn xướng của hai nghi lễ, bao gồm thời gian, không gian, đối tượng tham gia (audiens), bối cảnh tư tưởng, cận văn bản (koteks - đạo cụ) và văn bản lời chúc/khấn (teks), sau đó lập bảng đối chiếu sự tương đồng và dị biệt.

1. Thực hành nghi lễ Hattanjou Iwai (Nhật Bản)

• Bối cảnh lịch sử và ý nghĩa: Xuất phát từ thời Heian và duy trì mạnh mẽ qua giai đoạn hậu Thế chiến II, khi tỷ lệ tử vong ở trẻ sơ sinh còn cao. Đứa trẻ tròn 1 tuổi khỏe mạnh là niềm hạnh phúc lớn, cần làm lễ tạ ơn thần linh (Kami).
• Thời gian và không gian: Diễn ra tại tư gia khi đứa trẻ tròn đúng 1 tuổi (giai đoạn trẻ bắt đầu chập chững biết đi).
• Thành tố tham gia: Cha mẹ, đứa trẻ, ông bà và người thân ruột thịt (đôi khi có thêm bạn bè thân thiết).
• Nghi thức vác bánh Mochi (Shoi Mochi / Issho Mochi - 一升餅): Đứa trẻ được đeo bọc bánh nếp đỏ trắng (tanjo mochi) nặng 1 sho (khoảng 1,8 kg, tương ứng dung tích cổ 1800 cc) bọc trong khăn vải furoshiki trên lưng như chiếc ba lô (hoặc trẻ em gái đi dép rơm waraji dẫm lên bánh mochi - Mochi Fumi tại vùng Kyushu). Từ đồng âm 一升 (issho - 1 thăng) và 一生 (issho - suốt đời) gửi gắm mong ước cả đời đứa trẻ không bao giờ thiếu ăn.
• Nghi thức ngã giải hạn (Yaku Otoshi): Cha mẹ nhẹ nhàng đẩy ngã hoặc khách mời ném những viên mochi nhỏ để đứa trẻ không đi quá nhanh. Quan niệm dân gian Nhật xem trẻ biết đi quá sớm là điềm báo sau này sẽ rời xa gia đình sớm, hoặc bị gọi là "con của quỷ" (oni ko). Cú ngã biểu trưng cho sự thanh tẩy tâm linh (yaku otoshi) và rèn luyện ý chí rằng cuộc đời luôn có gian truân, thăng trầm.
• Nghi thức bói nghề nghiệp (Erabitori): Đặt các vật dụng trước mặt đứa trẻ để trẻ tự chọn món đầu tiên:
  • Bút lông/bút viết (fude/pen): Trở thành nhà văn, nghệ sĩ.
  • Bàn tính/máy tính (soroban/calculator): Giỏi tính toán, kinh doanh.
  • Kéo (hasami): Đôi tay khéo léo, ngành thời trang/may mặc.
  • Thước kẻ (sashigane): Xây dựng, sở hữu nhà cửa to lớn.
  • Đũa, thìa, bát gạo: Trở thành đầu bếp, cuộc sống no đủ ấm no.
  • Từ điển: Thành tựu học thuật xuất sắc, tri thức uyên bác.
  • Quả bóng hoặc đôi giày: Trở thành vận động viên thể thao.
• Văn bản lời chúc (Teks): Các câu chúc tụng bình an, tạ ơn thần linh (Kami-sama) và chúc đứa trẻ đạt được ước mơ bằng tiếng Nhật.

2. Thực hành nghi lễ Tedhak Siten (Java)

• Thời gian và không gian: Tiến hành tại nhà hoặc sân nhà khi trẻ đủ 7 lapan (theo lịch Java: 1 lapan = 35 ngày; 7 lapan = 245 ngày, tương đương khoảng 7-8 tháng tuổi). Thời điểm làm lễ được tính toán cẩn thận theo thuật chiêm tinh/lịch pháp Java (petungan) dựa trên ngày sinh (weton), ngày can chi (neptu, pasaran).
• Thành tố tham gia: Đứa trẻ, cha mẹ, người đỡ đẻ/thầy cúng (dukun bayi), họ hàng nội ngoại và đông đảo xóm giềng.
• Quy trình diễn xướng tuần tự:
  1. Đi qua 7 đĩa xôi Jadah 7 màu: Trẻ được cha mẹ dìu bước qua 7 phần xôi nếp (jadah) xếp thứ tự từ màu tối đến màu sáng. Biểu thị cuộc sống có nhiều khó khăn, thử thách nhưng từ chỗ bế tắc (tối) sẽ luôn tìm ra lối thoát và giải pháp sáng tỏ (sáng).
  2. Leo thang cây mía (Tebu): Trẻ bước lên thang 7 bậc làm từ thân cây mía tím. Chữ tebu trong triết lý Java là viết tắt của antebing kalbu (sự kiên định của tâm hồn), biểu trưng cho quyết tâm vững vàng và từng bước tiến bộ trong cuộc sống.
  3. Bới cát (Ceker-ceker): Đặt chân bới cát tượng trưng cho bản năng tìm kiếm thức ăn, tự lập mưu sinh sau này.
  4. Vào lồng gà (Kurungan ayam) chọn đồ vật: Trẻ được đặt vào trong lồng tre úp gà trang trí lá dừa non (janur kuning tượng trưng cho sự chân thành, trong sạch). Trong lồng đặt tiền, vàng, vòng, bút, sách, gương, dao... Vật phẩm trẻ cầm đầu tiên dự báo thiên hướng nghề nghiệp.
  5. Rải tiền xu và gạo vàng (Sebar udik-udik): Người cha hoặc ông rải tiền xu trộn gạo nhuộm vàng cho quan khách và trẻ nhỏ xung quanh nhặt, biểu trưng cho sự sẻ chia tài lộc và lòng nhân ái.
  6. Tắm nước hoa bảy loài (Kembang setaman): Tắm nước ngâm hoa lài, hoa hồng, hoa ngọc lan tây, hoa giấy để thanh tẩy các uế tạp trần tục, sau đó mặc lễ phục mới đẹp đẽ.
• Văn bản lời khấn (Teks): Bài khấn bằng tiếng Java cổ do dukun bayi xướng lên, kính lạy Thượng đế Allah, cầu phúc từ Đấng Tiên tri Muhammad và gia quyến, các vị Thánh tông đồ, các bậc tiền hiền khai sơn lập làng (cikal bakal), thiên thần hộ mệnh, hai vị thánh bảo trợ rừng và nước (Sayyidina Ilyas và Sayyidina Khidr), cùng toàn thể vạn vật đất trời phù hộ cho đứa trẻ bình an.

3. So sánh diễn xướng giữa hai nghi lễ

Tiêu chí so sánh	Nghi lễ Hattanjou Iwai (Nhật Bản)	Nghi lễ Tedhak Siten (Java)
Thời điểm tiến hành	Khi trẻ tròn đúng 1 tuổi (12 tháng).	Khi trẻ tròn 7 lapan (khoảng 7-8 tháng tuổi).
Tính toán thời gian	Theo ngày sinh dương lịch/thực tế của trẻ.	Tính theo thuật lịch pháp Java (petungan), xét can chi neptu và pasaran.
Quy mô và khách mời	Đơn giản, ấm cúng, chủ yếu trong nội bộ gia đình ruột thịt.	Trọng thể, đông đúc, mời toàn thể họ hàng, xóm giềng tham dự.
Biểu tượng gánh nặng / Vượt khó	Vác bánh nếp Issho Mochi 1,8 kg trên lưng; chấp nhận bị làm ngã (Yaku Otoshi).	Đi qua 7 đĩa xôi nếp Jadah từ tối sang sáng; leo thang mía (Tebu).
Không gian bói nghề nghiệp	Đặt vật dụng trên sàn nhà trước mặt trẻ (Erabitori).	Đặt trẻ vào trong lồng tre úp gà (Kurungan ayam) có gắn lá dừa non.
Nghi thức cộng đồng & Tẩy trần	Ném mochi nhỏ, lời chúc tụng của người thân.	Rải tiền xu gạo vàng (Udik-udik) cho khách nhặt; tắm nước hoa (Kembang setaman).
Nền tảng tín ngưỡng thể hiện	Tín ngưỡng Thần đạo Shinto kết hợp quan niệm Phật giáo.	Tín ngưỡng truyền thống Java kết hợp yếu tố Ấn giáo và lời khấn Hồi giáo.

Chương III: Kearifan Lokal Dalam Upacara Hattanjou Iwai Pada Masyarakat Jepang Dan Upacara Tedhak Siten Pada Masyarakat Jawa (Trí tuệ địa phương trong nghi lễ Hattanjou Iwai và Tedhak Siten)

Chương III luận giải các giá trị tri thức bản địa được đúc kết từ hai nghi lễ:

• Khái niệm chung: Tri thức địa phương là tổng hòa kinh nghiệm, triết lý sống nhân văn được tích lũy qua nhiều thế hệ nhằm duy trì sự hòa hợp giữa con người với môi trường tự nhiên và xã hội.
• Giá trị tôn giáo và tâm linh (Nilai Religius): Cả hai nghi lễ đều thể hiện lòng biết ơn sâu sắc đối với đấng tạo hóa/thần linh đã bảo bọc sinh mệnh đứa trẻ qua giai đoạn nhũ nhi mong manh. Ở Nhật Bản là lời tạ ơn gửi tới chư thần Thần đạo; ở Java là sự hòa trộn giữa lòng tôn kính Mẹ Đất (Ibu Pertiwi) và lời nguyện cầu Thượng đế tối cao.
• Giá trị giáo dục và rèn luyện nhân cách:
  • Qua Hattanjou Iwai, hành động chấp nhận bước đi dù mang tải nặng 1,8 kg và bài học từ cú ngã Yaku Otoshi giáo dục ý thức kiên cường, chuẩn bị tinh thần đương đầu với sóng gió cuộc đời.
  • Qua Tedhak Siten, các bước dẫm xôi Jadah, trèo thang Tebu, bới cát Ceker-ceker dạy cho đứa trẻ về lòng kiên định (antebing kalbu), đức tính chăm chỉ lao động và niềm tin vào việc vượt qua nghịch cảnh.
• Giá trị cố kết cộng đồng và đạo đức xã hội: Nghi thức rải Udik-udik và bữa ăn chung trong lễ Tedhak Siten củng cố tình làng nghĩa xóm (gotong royong), giáo dục tinh thần sẻ chia của cải. Trong khi đó, Hattanjou Iwai thắt chặt tình cảm gia đình hạt nhân và tổ tiên.

Chương IV: Kesimpulan Dan Saran (Kết luận và Kiến nghị)

Chương IV tổng kết toàn bộ kết quả nghiên cứu: khẳng định cả hai nghi lễ dù thuộc hai không gian văn hóa khác nhau nhưng đều chia sẻ triết lý nhân sinh chung về sự bảo bọc con trẻ, định hướng tương lai và tạ ơn nguồn cội. Tác giả kiến nghị việc tiếp tục gìn giữ các nghi lễ truyền thống trong bối cảnh hiện đại hóa và mở rộng hướng nghiên cứu so sánh liên văn hóa sang các nghi lễ vòng đời khác (như nghi lễ trưởng thành, cưới hỏi).

Kết quả và đóng góp

1. Hệ thống hóa toàn diện hai nghi lễ vòng đời đặc sắc: Khóa luận đã mô tả chi tiết, chính xác cấu trúc diễn xướng của nghi lễ thôi nôi Hattanjou Iwai (với các tập tục đặc trưng như Issho Mochi, Yaku Otoshi, Erabitori) và nghi lễ xuống đất Tedhak Siten (với chuỗi 6 bước thực hành biểu tượng).
2. Làm rõ sự tương đồng và khác biệt về mặt biểu trưng văn hóa:
   • Điểm tương đồng: Cả hai cộng đồng đều coi trọng mốc phát triển đầu đời của trẻ; cùng sử dụng phương thức bói nghề nghiệp bằng cách cho trẻ tự do chọn vật phẩm; cùng hướng đến mục tiêu cầu nguyện sức khỏe, bình an và giáo dục tính tự lập.
   • Điểm khác biệt: Người Nhật Bản tổ chức gọn nhẹ trong gia đình vào mốc 1 tuổi với điểm nhấn là gánh bánh nếp mochi; người Java tổ chức long trọng với sự tham gia của cộng đồng vào mốc 7 lapan (khoảng 7-8 tháng tuổi) với hệ thống đạo cụ nghi lễ phong phú gắn liền với nông nghiệp và đất đai.
3. Đóng góp học thuật: Cung cấp góc nhìn nghiên cứu so sánh liên văn hóa (cross-cultural comparative study) giữa văn hóa Đông Á (Nhật Bản) và Đông Nam Á (Indonesia), bổ sung tư liệu chuyên khảo cho ngành Nhật Bản học tại Đại học Sumatera Utara.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Nghiên cứu chủ yếu dựa trên phương pháp nghiên cứu tài liệu thư tịch (studi kepustakaan) và nguồn dữ liệu internet thứ cấp; chưa tiến hành khảo sát thực địa trực tiếp (fieldwork) tại Nhật Bản và các làng quê Java đương đại; dung lượng phân tích một số khía cạnh tri thức bản địa ở chương III còn ngắn gọn.
• Hướng nghiên cứu tiếp:
  • Thực hiện điền dã thực tế để khảo sát sự biến đổi của hai nghi lễ này trong đời sống đô thị hiện đại.
  • Mở rộng so sánh các nghi lễ vòng đời khác giữa Nhật Bản và Indonesia (như lễ thôi nôi, lễ thành nhân Seijin Shiki, lễ cưới truyền thống hay nghi lễ tang ma).

Giá trị tham khảo

Khóa luận là nguồn tài liệu hữu ích cho:

• Sinh viên và giảng viên ngành Nhật Bản học, Đông phương học: Tham khảo cách thức vận dụng lý thuyết diễn xướng và lý thuyết nghi lễ chuyển giao (Tsuka Girei) trong phân tích văn hóa dân gian Nhật Bản.
• Nhà nghiên cứu Nhân học văn hóa và Văn hóa so sánh: Cung cấp khung đối chiếu cụ thể về biểu tượng học nghi lễ giữa hai nền văn hóa truyền thống châu Á.
• Người thực hiện khóa luận tốt nghiệp: Tham khảo cấu trúc trình bày một đề tài so sánh phong tục tập quán chuẩn mực.

Câu hỏi thường gặp

1. Khối lượng và ý nghĩa của chiếc bánh Mochi trong nghi lễ Hattanjou Iwai là gì? Bánh nếp Issho Mochi (一升餅) có khối lượng 1 sho (khoảng 1,8 kg, tương đương 1800 cc). Chữ 一升 (issho - một thăng) đồng âm với 一生 (issho - suốt đời), mang biểu trưng cầu chúc cho đứa trẻ suốt cả cuộc đời không bao giờ phải chịu cảnh thiếu thốn thức ăn.

2. Tại sao cha mẹ Nhật Bản lại cố tình làm ngã đứa trẻ trong lễ thôi nôi (Yaku Otoshi)? Hành động đẩy ngã nhẹ hoặc ném mochi nhỏ nhằm ngăn trẻ đi quá nhanh vì dân gian quan niệm trẻ đi quá sớm dễ rời nhà sớm hoặc bị coi là "con của quỷ" (oni ko). Cú ngã này mang ý nghĩa giải hạn, thanh tẩy tâm linh (yaku otoshi) và răn dạy đứa trẻ rằng đường đời luôn có chông gai, thử thách cần vượt qua.

3. Nghi lễ Tedhak Siten được tổ chức vào thời điểm nào theo cách tính của người Java? Nghi lễ được tổ chức khi đứa trẻ tròn 7 lapan (mỗi lapan là 35 ngày, 7 lapan tương đương 245 ngày hay khoảng 7-8 tháng tuổi), vào giai đoạn trẻ bắt đầu tập ngồi và tập đi, được ấn định ngày cụ thể theo thuật chiêm tinh lịch pháp Java (petungan).

4. Cây thang làm bằng cây mía trong lễ Tedhak Siten mang hàm nghĩa biểu tượng gì? Thang được làm từ cây mía (tebu), trong triết lý Java là cách chơi chữ của cụm từ antebing kalbu (nghĩa là "sự kiên định của tâm hồn"), biểu thị lời chúc đứa trẻ bước vào đời với ý chí sắt đá, quyết tâm vững vàng để chinh phục từng nấc thang thành công.

5. Người chủ trì phần nghi lễ và đọc văn bản lời khấn trong lễ Tedhak Siten là ai? Người đại diện gia đình điều hành buổi lễ và xướng bài khấn cầu an truyền thống là dukun bayi (bà đỡ/thầy cúng dân gian chuyên chăm sóc sản phụ và trẻ sơ sinh).

Kết luận

Khóa luận của tác giả Kartini Sary Batubara đã hoàn thành việc khảo sát và so sánh hai nghi lễ chuyển giao quan trọng đầu đời của trẻ em là Hattanjou Iwai trong văn hóa Nhật Bản và Tedhak Siten trong văn hóa Java. Thông qua lăng kính của lý thuyết diễn xướng và phân tích biểu tượng, công trình đã làm nổi bật những điểm tương đồng sâu sắc trong khát vọng nuôi dưỡng thế hệ tương lai cũng như những nét dị biệt bắt nguồn từ bối cảnh văn hóa - tín ngưỡng của mỗi dân tộc. Đây là một tài liệu tham khảo có giá trị học thuật đối với sinh viên chuyên ngành Ngôn ngữ & Văn hóa Nhật Bản và các nhà nghiên cứu văn hóa dân gian so sánh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

PERBANDINGAN KEARIFAN LOKAL HATTANJOU IWAI PADA MASYARAKAT JEPANG DAN TEDHAK SITEN PADA MASYARAKAT JAWA NIHON NO SHAKAI NI OKERU HATTANJOU IWAI JAWA NO SHAKAI NO TEDHAK SITEN TO NO HIKAKU SKRIPSI Skripsi Ini Diajukan Kepada Panitia Ujian Fakultas Ilmu Budaya Universitas Sumatera Utara Medan Untuk Melengkkapi Salah Satu Syarat Ujian Sarjana Dalam Bidang Ilmu Sastra Jepang Oleh: KARTINI SARY BATUBARA 130708012 Pembimbing Prof. 19580704198410001 PROGRAM STUDI SASTRA JEPANG FAKULTAS ILMU BUDAYA UNIVERSITAS SUMATERA UTARA MEDAN 2017 UNIVERSITAS SUMATERA UTARA KATA PENGANTAR Puji syukur kehadirat Allah S.T yang telah melimpahkan segala karunia dan rahmat-Nya, sehingga penulis dapat menyelesaikan penyusunan skripsi ini dengan baik. Shalawat dan salam semoga selalu tercurah keharibaan Rasulallah Muhammad SWA. Tidak sedikit kendala yang penulis hadapi dalam mengerjakan skripsi ini.

Baik dari segi keterbatasan bahan maupun keterbatasan dari diri penulis sendiri dalam menyelesaikan skripsi ini. Skripsi yang berjudul Perbandingan Kearifan Lokal Hattanjou Iwai Pada Masyarakat Jepang Dan Tedhak Siten Pada Masyarakat Jawa ini, penulis susun sebagai salah satu syarat untuk meraih gelar sarjana pada Departemen Sastra Jepang Fakultas Ilmu Budaya Universitas Sumatera Utara. Ucapan terima kasih yang begitu sederhana rasanya tidaklah cukup untuk mengucapkan rasa terima kasih penulis. Namun hanya itulah yang mampu penulis ucapkan.

Oleh karena itu, pada kesempatan ini izinkanlah penulis mengutarakan rasa terima kasih yang sedalam – dalamnya kepada orang – orang yang telah banyak membantu dalam penyelesaian skripsi ini : 1.Sselaku Dekan Fakultas Ilmu Budaya Universitas Sumatera Utara. Hamzon Situmorang, MS.D selaku ketua Departemen Sastra Jepang Fakultas Ilmu Budaya Universitas Sumatera Utara. Sekaligus sebagia dosen penasehat akademik dan selaku pembimbing I yang dalam kesibukannya sebagai pengajar telah menyediakan waktu dan pikiran dalam membimbing dan mengarahkan skripsi ini. Terima kasih i UNIVERSITAS SUMATERA UTARA atas bimbingan dan arahan yang diberikan selama proses penyusunan skripsi ini.

Seluruh dosen – dosen beserta staf pegawai Departemen Sastra Jepang Universitas Sumatera Utara yang telah membekali penulis dengan berbagai ilmu selama mengikuti perkuliahan sampai penulisan skipsi ini selesai. Secara khusus penulis mengucapkan terima kasih yang sebesar – besarnya kepada Ayah dan Umak tercinta yang telah menjadi motivator untuk penulis, terimakasih atas doa, dukungan moril dan materil selama ini,dan juga terima kasih kepada nenekku, etek dan apak, kakak dan abang sepupuku, kak Ijah, kak Mardiah, kak Marlina, kak Aisah, bang Leman, bang Alwi, bang Ibrahim,bang Abdi dan juga adik-adikku tercinta Ade ismail marzuki, Eva bella andryani, Khoirul Insan Batubara, Devi Yolanda Sari, Hutriyansyah,serta seluruh keluarga yang telah banyak memberikan dorongan, dan juga kedua ponakanku Arsyila Ismail Batubara dan Kayyisa Naila Lubis dukungan moril dan materil, dan semangat dalam menyelesaikan skripsi ini. Untuk sahabat tercinta, yang jadi teman dan tempat berbagi segala suka cita yang sama berjuang selama ini Ari Adi, Yuni Saputri, Khoiriah Hannum,Helly Sahara, Kiky Sulandari, Uyun Maysyarah, Diana, Yessi, Kartini, Iko, Jonathan terimakasih untuk semua bantuan, dukungan dan dorongan semangatnya selama ini. ii UNIVERSITAS SUMATERA UTARA 6.

Mahasiswa – mahasiswi tahun 2013 yang telah menjalin hubungan silaturahmi dengan baik bersama – sama saling berjuang dalam menimba ilmu. Serta semua pihak yang tidak dapat penulis sebutkan satu – persatu disini, yang telah memberi bantuan sehingga skripsi ini dapat tersusun seperti adanya Penulis sadar bahwa skripsi ini masih banyak kekurangan dan jauh dari kata sempurna, untuk itu penulis sangat mengharapkan kritik dan saran yang membangun agar dapat memperbaiki kesalahan pada masa mendatang. Akhir kata, penulis berharap kiranya skripsi ini bermanfaat bagi penulis sendiri khususnya pembaca. Medan, Agustus 2017 Penulis Kartini Sary Batubara NIM : 130708012 iii UNIVERSITAS SUMATERA UTARA DAFTAR ISI KATA PENGANTAR.

iv BAB I PENDAHULUAN 1.1 Latar Belakang Masalah .3 Ruang Lingkup Masalah.4 Tinjauan Pustaka Dan KerangkaTeori.5 Tujuan Dan Manfaat Penelitian. 12 BAB II PERFORMANSI HATTANJOU IWAI PADA MASYARAKAT JEPANG DAN TEDHAK SITEN PADA MASYARAKAT JAWA 2.1 Performansi Pelaksanaan Upacara Hattanjou Iwai.1 Tempat Dan Waktu .3 Konteks Ideologi Dan Budaya. 21 iv UNIVERSITAS SUMATERA UTARA 2.2 Performansi Pelaksanaan Upacara Tedhak Siten .1 Tempat Dan Waktu .3 KonteksIdeologi Dan Budaya .3 Perbandingan Performansi pelaksanaan UpacaraHattanjou Iwai Dan Performansi Pelaksanaan Upacara Tedhak Siten Pada Masyarakat Jepang Dan Jawa .1 Persamaan Upacara Hattanjou Iwai Dan Upacara Tedhak Siten .2 Perbedaan Upacara Hattanjou Iwai Dan Upacara Tedhak Siten. 38 BAB III KEARIFAN LOKAL DALAM UPACARA HATTANJOU IWAI PADA MASYARAKAT JEPANG DAN UPACARA TEDHAK SITEN PADA MASYARAKAT JAWA 3.