Nghiên Cứu Biến Đổi Văn Hóa Làng Ở Bắc Ninh Qua Làng Đại Lâm Và Làng Bất Lự

Đề tài khảo sát Biến Đổi Văn Hóa Làng Ở Bắc Ninh: Nghiên Cứu Trường Hợp ... với dữ liệu thực nghiệm, giải pháp cụ thể cho bài toán thực tế chuyên

• Người hướng dẫn: Nguyễn Thị Phương Châm
• Trường học: Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Văn hóa học
• Đề tài: Biến Đổi Văn Hóa Làng Ở Bắc Ninh: Nghiên Cứu Trường Hợp Làng Đại Lâm Và Làng Bất Lự
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN
• 1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu
• 1.2. Cơ sở lý luận về biến đổi văn hóa làng
• 2. CHƯƠNG 2: BỐI CẢNH CÔNG NGHIỆP HÓA, ĐÔ THỊ HÓA Ở BẮC NINH VÀ SỰ BIẾN ĐỔI KINH TẾ, XÃ HỘI Ở LÀNG ĐỒI LÂM VÀ LÀNG BẤT LÃ
• 2.1. Bối cảnh công nghiệp hóa, đô thị hóa ở Bắc Ninh
• 2.2. Biến đổi kinh tế - xã hội ở làng Đồi Lâm và làng Bất Lã
• 3. CHƯƠNG 3: BIẾN ĐỔI VĂN HÓA Ở LÀNG ĐỒI LÂM VÀ LÀNG BẤT LÃ TRONG QUÁ TRÌNH CÔNG NGHIỆP HÓA, ĐÔ THỊ HÓA
• 3.1. Biến đổi không gian, cảnh quan làng
• 3.2. Biến đổi quan hệ gia đình, họ hàng, làng xã
• 3.3. Biến đổi di tích, tín ngưỡng, lễ hội và các phong tục, tập quán
• 3.4. Biến đổi lối sống, tiếp cận thông tin và các hoạt động giải trí
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN ĐỀI VỀ VĂN HÓA LÀNG ĐỒI LÂM VÀ BẤT LÃ: XU HƯỚNG, SỰ THÍCH ỨNG VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA
• 4.1. Một số xu hướng cơ bản của quá trình biến đổi văn hóa ở hai làng
• 4.2. Sự thích ứng văn hóa của cộng đồng dân cư hai làng trong bối cảnh chuyển đổi
• 4.3. Một số vấn đề đặt ra từ sự biến đổi văn hóa ở hai làng
• 4.4. Kiến nghị và đề xuất
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Giới thiệu về biến đổi văn hóa làng ở Bắc Ninh

Biến đổi văn hóa làng ở Bắc Ninh là một chủ đề quan trọng trong nghiên cứu văn hóa hiện nay. Tình hình công nghiệp hóa và đô thị hóa đã tạo ra những thay đổi sâu sắc trong đời sống văn hóa của các làng quê. Đặc biệt, làng Đại Lâm và làng Bất Lự là hai ví dụ điển hình cho sự chuyển mình này. Nghiên cứu văn hóa làng không chỉ giúp nhận diện những biến đổi trong các phong tục tập quán, mà còn phản ánh sự thay đổi trong cấu trúc xã hội và kinh tế. Theo đó, việc bảo tồn di sản văn hóa làng trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. "Văn hóa làng là nền tảng của bản sắc dân tộc, và việc bảo tồn nó là trách nhiệm của mỗi thế hệ".

1.1. Tình hình nghiên cứu văn hóa làng

Tình hình nghiên cứu văn hóa làng ở Bắc Ninh đã có nhiều tiến bộ trong những năm gần đây. Tuy nhiên, vẫn còn thiếu những nghiên cứu chuyên sâu về biến đổi văn hóa trong bối cảnh công nghiệp hóa. Các nghiên cứu trước đây chủ yếu tập trung vào các khía cạnh kinh tế, trong khi văn hóa lại ít được chú trọng. "Nghiên cứu văn hóa làng cần phải được thực hiện một cách toàn diện, từ lịch sử đến hiện tại, để có cái nhìn sâu sắc hơn".

II. Tác động của công nghiệp hóa và đô thị hóa đến văn hóa làng

Công nghiệp hóa và đô thị hóa đã tác động mạnh mẽ đến văn hóa làng ở Bắc Ninh. Sự chuyển đổi từ nền kinh tế nông nghiệp sang nền kinh tế công nghiệp đã làm thay đổi không chỉ cách thức sản xuất mà còn cả các giá trị văn hóa. Làng Đại Lâm và Bất Lự đã chứng kiến sự thay đổi trong cấu trúc gia đình, quan hệ xã hội và các phong tục tập quán. "Sự thay đổi này không chỉ là sự mất mát, mà còn là cơ hội để phát triển và làm mới văn hóa". Việc nghiên cứu các tác động này giúp nhận diện rõ hơn những thách thức và cơ hội trong việc bảo tồn văn hóa làng.

2.1. Biến đổi không gian và cảnh quan làng

Không gian và cảnh quan làng đã có sự thay đổi đáng kể do quá trình đô thị hóa. Nhiều diện tích đất nông nghiệp đã bị thu hẹp để phục vụ cho các khu công nghiệp và đô thị mới. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến đời sống kinh tế mà còn làm thay đổi cách thức sinh hoạt văn hóa của người dân. "Không gian sống là một phần quan trọng trong văn hóa, và sự thay đổi này cần được ghi nhận và bảo tồn".

2.2. Biến đổi trong quan hệ gia đình và làng xã

Quan hệ gia đình và làng xã cũng đã có sự thay đổi lớn. Sự gia tăng của các gia đình hạt nhân và sự giảm sút của các gia đình mở rộng đã làm thay đổi cách thức tương tác xã hội. Các phong tục tập quán như cưới hỏi, tang ma cũng đã có sự thay đổi để phù hợp với bối cảnh mới. "Việc duy trì các giá trị truyền thống trong bối cảnh hiện đại là một thách thức lớn".

III. Xu hướng và thách thức trong bảo tồn văn hóa làng

Trong bối cảnh biến đổi văn hóa, việc bảo tồn các giá trị văn hóa làng trở nên cấp thiết. Các xu hướng hiện nay cho thấy sự cần thiết phải kết hợp giữa bảo tồn và phát triển. Làng Đại Lâm và Bất Lự cần có những chính sách phù hợp để bảo tồn di sản văn hóa trong khi vẫn phát triển kinh tế. "Bảo tồn văn hóa không chỉ là trách nhiệm của chính quyền mà còn là của mỗi người dân". Việc nâng cao nhận thức về giá trị văn hóa làng sẽ giúp cộng đồng tự tin hơn trong việc gìn giữ bản sắc văn hóa.

3.1. Đề xuất giải pháp bảo tồn văn hóa

Để bảo tồn văn hóa làng, cần có những giải pháp cụ thể như tổ chức các hoạt động văn hóa, giáo dục cộng đồng về giá trị văn hóa truyền thống. Các chương trình du lịch văn hóa cũng có thể được phát triển để tạo nguồn thu cho cộng đồng và nâng cao nhận thức về giá trị văn hóa. "Giá trị văn hóa là tài sản quý giá, và việc bảo tồn nó là trách nhiệm của tất cả chúng ta".

Trích đoạn nội dung tài liệu

HâC VIÈN CHÍNH TRà QUæC GIA Hè CHÍ MINH TRàNH V£¡NG C£äNG BIÀN ĐêI VN HÓA LÀNG æ BÀC NINH HIÈN NAY (QUA TR£äNG HêP LÀNG Đ¾I LÂM, Xà TAM ĐA, HUYÈN YÊN PHONG VÀ LÀNG BÂT LĂ, Xà HOÀN S¡N, HUYÈN TIÊN DU) LU¾N ÁN TIÀN SĨ NGÀNH: VN HÓA HâC HÀ NàI - 2023 HâC VIÈN CHÍNH TRà QUæC GIA Hè CHÍ MINH TRàNH V£¡NG C£äNG BIÀN ĐêI VN HÓA LÀNG æ BÀC NINH HIÈN NAY (QUA TR£äNG HêP LÀNG Đ¾I LÂM, Xà TAM ĐA, HUYÈN YÊN PHONG VÀ LÀNG BÂT LĂ, Xà HOÀN S¡N, HUYÈN TIÊN DU) LU¾N ÁN TIÀN SĨ NGÀNH: VN HÓA HâC Mã sç: 9229040 Người hướng dẫn khoa học: 1. NGUYàN THÞ PH£¡NG CHÂM 2. NGUYÆN THà TUYÀN HÀ NàI - 2023 LäI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu cāa riêng tôi. Các sá liáu, kết qu¿ nêu trong luận án là trung thāc, có nguãn gác rõ ràng và đ°ợc trích dẫn đầy đā theo quy đánh.

Tác giÁ Tránh V¤¢ng C¤ång MìC LìC Trang Mæ ĐÄU 1 Ch¤¢ng 1: TêNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CðU VÀ C¡ Sæ LÝ 11 LU¾N 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu 11 1. C¡ sá lý luận về biến đổi văn hóa làng 31 Ch¤¢ng 2: BæI CÀNH CÔNG NGHIÈP HÓA, ĐÔ THà HÓA æ BÀC 42 NINH VÀ SĂ BIÀN ĐêI KINH TÀ, Xà HàI æ LÀNG Đ¾I LÂM VÀ LÀNG BÂT LĂ 2. Bái c¿nh công nghiáp hóa, đô thá hóa á Bắc Ninh 42 2.

Biến đổi kinh tế - xã hội á làng Đ¿i Lâm và làng BÁt Lā 48 Ch¤¢ng 3: BI¾N ĐàI VN HÓA à LÀNG Đ¾I LÂM VÀ LÀNG BÂT Lþ 75 TRONG QUÁ TRÌNH CÔNG NGHIÞP HÓA, ĐÔ THÞ HÓA 3. Biến đổi không gian, c¿nh quan làng 75 3. Biến đổi quan há gia đình, hã hàng, làng xã 82 3. Biến đổi di tích, tín ng°ỡng, lß hội và các phong tÿc, tập quán 93 3.

Biến đổi lái sáng, tiếp cận thông tin và các ho¿t động gi¿i trí 107 Ch¤¢ng 4: BIÀN ĐêI VN HÓA LÀNG Đ¾I LÂM VÀ BÂT LĂ: XU 125 H£âNG, SĂ THÍCH ðNG VÀ NHĀNG VÂN Đ ĐẶT RA 4. Một sá xu h°ớng c¡ b¿n cāa quá trình biến đổi văn hóa á hai làng 125 4. Sā thích ứng văn hóa cāa cộng đãng dân c° hai làng trong bái c¿nh 136 chuyển đổi 4. Một sá vÁn đề đặt ra từ sā biến đổi văn hóa á hai làng 140 4.

Kiến nghá và đề xuÁt 150 KÀT LU¾N 157 DANH MìC CÔNG TRÌNH CîA TÁC GIÀ Đà CÔNG Bæ LIÊN QUAN 160 ĐÀN Đ TÀI LU¾N ÁN DANH MìC TÀI LIÈU THAM KHÀO 161 PHì LìC 175 DANH MìC CÁC CHĀ CÁI VIÀT TÀT CLB : Câu l¿c bộ KCN : Khu công nghiáp KT - XH : Kinh tế - xã hội NCS : Nghiên cứu sinh UBND : Āy ban nhân dân DANH MìC CÁC BÀNG Trang B¿ng 2.1: Nghề nghiáp cāa các hộ gia đình á Đ¿i Lâm và BÁt Lā 58 tr°ớc và sau năm 2007 B¿ng 2.2: Nhÿng ngành nghề đóng góp chính vào thu nhập cāa các 60 hộ gia đình á Đ¿i Lâm và BÁt Lā tr°ớc và sau năm 2007 B¿ng 2.3: Ý kiến đánh giá cāa ng°ßi dân á hai làng về mức sáng cāa 63 gia đình tr°ớc và sau năm 2007 B¿ng 2.4: Đánh giá cāa ng°ßi dân về mức sáng gia đình so với thßi 64 điểm tr°ớc năm 2007 B¿ng 2.5: Đã dùng, tián nghi trong các hộ gia đình (á Đ¿i Lâm và 65 BÁt Lā) tr°ớc và sau năm 2007 B¿ng 2.6: Sā tham gia cāa ng°ßi dân vào Câu l¿c bộ, hội, nhóm á 68 Đ¿i Lâm và BÁt Lā thßi điểm tr°ớc và sau năm 2007 B¿ng 2.7: Đánh giá cāa ng°ßi dân về vai trò cāa sức khße cāa b¿n 69 thân và gia đình B¿ng 2.8: ¯u tiên đầu t° cāa các hộ gia đình hián nay 71 B¿ng 2.9: Tiêu chuẩn về sā giàu có, thành đ¿t tr°ớc đây và hián nay 71 B¿ng 3.1: Mức độ dāa vào sā trợ giúp cāa hã hàng mỗi khi có công 88 viác cāa các hộ gia đình á Đ¿i Lâm và BÁt Lā hián nay so với thßi điểm tr°ớc năm 2007 B¿ng 3.2: Mức độ dāa vào sā trợ giúp cāa hàng xóm khi có công viác 91 cāa các gia đình á Đ¿i Lâm và BÁt Lā hián nay so với tr°ớc năm 2007 B¿ng 3.3: Ý kiến cāa ng°ßi dân về nhÿng thay đổi trong viác tổ chức 100 cũng nh° trong các ho¿t động dißn ra á lß hội làng hián nay so với tr°ớc đây B¿ng 3.4: Ý kiến cāa ng°ßi dân về sā thay đổi cāa các phong tÿc tập 102 quán (c°ới xin, tang ma) á Đ¿i Lâm và BÁt Lā hián nay so với tr°ớc đây B¿ng 3.5: Mức độ sử dÿng các lo¿i hình dách vÿ cāa ng°ßi dân 113 B¿ng 3.6: Nguãn giúp đỡ chā yếu cāa ng°ßi dân khi gia đình có 115 công viác B¿ng 3.7: Đã dùng, tián nghi sinh ho¿t trong các hộ gia đình tr°ớc và 119 sau năm 2007 B¿ng 3.8: Các nguãn tiếp cận thông tin chā yếu cāa cāa ng°ßi dân á 119 hai làng B¿ng 3.9: Các ho¿t động gi¿i trí và sử dÿng thßi gian nhàn rỗi cāa 120 ng°ßi dân á Đ¿i Lâm và BÁt Lā tr°ớc đây và hián nay 1 Mæ ĐÄU 1. Tính cÃp thiÁt cïa đà tài Kể từ khi đổi mới đÁt n°ớc, nhÁt là từ thập kỷ 90 cāa thế kỷ XX cho đến nay, Viát Nam đã tham gia quá trình công nghiáp hóa và đô thá hóa với tác độ ngày càng nhanh và quy mô ngày càng rộng. Quá trình công nghiáp hóa, đô thá hóa nhanh khiến cho nhiều vùng nông thôn bá lÁy đi một phần đáng kể dián tích đÁt nông nghiáp và các lo¿i đÁt khác để phÿc vÿ cho xây dāng các nhà máy, khu chế xuÁt, khu du lách, khu đô thá mới,& đãng thßi kéo theo nhÿng biến đổi trên mãi mặt đßi sáng kinh tế - xã hội (KT – XH) cāa các cộng đãng dân c° n¡i đây, từ không gian – c¿nh quan, ph°¡ng thức s¿n xuÁt, c¡ cÁu nghề nghiáp, tổ chức xã hội, phân bá dân c°,& Về thāc chÁt đây là quá trình thay đổi từ c¡ cÁu tổ chức xã hội nông thôn sang tổ chức xã hội đô thá, từ ho¿t động nông nghiáp là chā yếu sang ho¿t động phi nông nghiáp. Đi cùng với nhÿng chuyển đổi về mặt KT – XH là nhÿng biến đổi trong đßi sáng văn hoá cāa cộng đãng dân c° nông thôn nói chung và á nhiều làng quê nói riêng trong quá trình công nghiáp hóa và đô thá hóa, nhÁt là á nhÿng n¡i bá lÁy đÁt làm các khu công nghiáp (KCN), khu chế xuÁt, khu du lách, khu đô thá mới.

Đó là sā thay đổi trong lái sáng, sáng t¿o văn hoá, há giá trá, chuẩn māc, các phong tÿc tập quán,& Sā xuÁt hián cāa hàng lo¿t các KCN, khu chế xuÁt đã t¿o nên bức tranh đa d¿ng, mới mẻ, nhiều màu sắc cho khu vāc nông thôn nói chung và á các làng quê nói riêng. Tßnh Bắc Ninh nằm á khu vāc châu thổ sông Hãng, từ ngàn x°a đ°ợc xem nh° phên dậu phía Bắc cāa <Thăng Long - Đông Đô - Hà Nội=, cái nôi cāa văn hóa Kinh Bắc, là vùng đÁt có bề dày lách sử và truyền tháng văn hóa. B°ớc vào thßi kỳ đổi mới, đẩy m¿nh công nghiáp hóa, hián đ¿i hóa đÁt n°ớc, với lợi thế nằm trong vùng tam giác tăng tr°áng kinh tế trãng điểm phía Bắc, m¿ng l°ới giao thông thuận tián, Bắc Ninh nhanh chóng trá thành điểm hÁp dẫn đầu t°, đáa bàn kinh tế năng động và có tác độ đô thá hóa, công nghiáp hóa nhanh chóng vào bậc nhÁt cāa vùng châu thổ sông Hãng. 2 Nằm trong khu vāc kinh tế năng động, l¿i ván là nhÿng làng quê cổ có bề dày văn hóa và sớm tiếp xúc với ho¿t động th°¡ng m¿i, nhiều làng quê Bắc Ninh đã có sā chuyển mình nhanh chóng và hián nay trá thành nhÿng làng quê điển hình cho sā chuyển đổi và phát triển kinh tế hiáu qu¿ cāa tßnh Bắc Ninh nói riêng và khu vāc châu thổ sông Hãng nói chung.

Tuy nhiên, có một thāc tế dß nhận thÁy, quá trình công nghiáp hóa, đô thá hóa và kinh tế thá tr°ßng, một mặt, có tác động tích cāc làm thay đổi dián m¿o cāa các làng quê cũng nh° c¿i thián đáng kể mức sáng cho ng°ßi dân n¡i đây; tuy nhiên mặt khác, cũng có nhÿng tác động tiêu cāc và đặt ra nhÿng thách thức về ô nhißm môi tr°ßng, tá n¿n xã hội gia tăng, nhÿng phức t¿p trong qu¿n lý xã hội, đßi sáng văn hoá tinh thần cāa các c° dân ván c° trú trong các cộng đãng làng xã nay bá các luãng di c° làm xáo trộn, nhiều giá trá văn hóa truyền tháng tát đẹp đang đứng tr°ớc nguy c¡ bá mai một,& Đó là một thāc tißn đang dißn ra phức t¿p á nhÿng cộng đãng nông nghiáp - nông thôn khi một phần đáng kể dián tích đÁt canh tác cāa hã bá chuyển đổi sang phÿc vÿ cho các mÿc tiêu phi nông nghiáp. Trong bái c¿nh này, viác nghiên cứu thāc tr¿ng đßi sáng văn hóa á các làng quê trong quá trình chuyển đổi từ cộng đãng có tính chÁt nông nghiáp - nông thôn sang cộng đãng có tính chÁt công nghiáp, đô thá, tìm ra nhÿng yếu tá biến đổi trong văn hoá làng, sẽ góp phần nhận dián đßi sáng văn hoá n°ớc ta trong giai đo¿n chuyển đổi toàn dián, m¿nh mẽ hián nay, đãng thßi góp phần cung cÁp luận cứ khoa hãc phÿc vÿ cho viác xây dāng và phát triển nền văn hoá Viát Nam tiến tiến, đậm đà b¿n sắc dân tộc cũng nh° cho viác ho¿ch đánh, triển khai chính sách phù hợp với thāc tr¿ng cāa các làng. Trong nhÿng năm gần đây, mặc dù đã có nhiều nghiên cứu đề cập đến sā biến đổi văn hóa á các làng quê trên đáa bàn tßnh Bắc Ninh do nhÿng tác động và ¿nh h°áng cāa quá trình công nghiáp hóa, đô thá hóa và chuyển đổi KT - XH, tuy nhiên, nhÿng công trình nghiên cứu chuyên sâu về chā đề này từ góc độ tiếp cận cāa chuyên ngành văn hóa hãc ch°a nhiều. Mặt khác, từ thāc tißn nghiên cứu về biến đổi văn hóa cāa các cộng đãng nông nghiáp, nông thôn nhÿng năm qua cho thÁy, mặc dù không còn là chā đề nghiên cứu mới và đã nhận đ°ợc 3 nhiều sā quan tâm tìm hiểu từ nhÿng chuyên ngành khác nhau, song vẫn <còn khá nhiều vÁn đề trong đó cần đ°ợc nghiên cứu một cách thÁu đáo h¡n và cập nhật h¡n với thāc tế biến đổi văn hóa đang dißn ra nhanh chóng và phức t¿p hián nay=, nhÁt là <nghiên cứu sā biến đổi văn hóa làng - một d¿ng thức văn hóa tãn t¿i lâu đßi, bền vÿng và là nền t¿ng quan trãng cāa văn hóa Viát Nam - trong bái c¿nh đô thá hóa và toàn cầu hóa.

Míc đích, nhiÉm ví nghiên cñu 2.