VIàN HÀN LÂM KHOA HàC Xà HàI VIàT NAM HæC VIàN KHOA HæC Xà HÞI TNG MINH CHÂU ĐäA DANH LäCH SĀ VN HÓA VIàT NAM VÀ CÁCH CHUYÂN DäCH SANG TI¾NG ANH Ngành: Ngôn ngă hçc Mã sß: 922 90 20 LUÂN ÁN TI¾N S) NGÔN NGĂ HæC NG¯âI H¯àNG DÀN KHOA HæC 1.TS PH¾M HÙNG VIàT 2. TRÄN THä MINH PH¯þNG Hà Nßi - 2024 LâI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cău cāa riêng tôi. Những t° liáu và số liáu trong luận án là trung thực. Đề tài nghiên cău và các kết quÁ ch°a đ°ợc ai công bố.
Nái dung luận án có tham khÁo và sử dÿng há thống ngữ liáu từ các sách, báo, nguồn t° liáu đng trên các trang thông tin đián tử theo danh mÿc tài liáu tham khÁo cāa luận án. Tác giÁ luÃn án Tng Minh Châu LâI CÀM ¡N Tôi xin gửi lßi cÁm ¢n chân thành đến lãnh đ¿o Khoa Vn hóa - Ngôn ngữ hác, Ban lãnh đ¿o Hác vián Khoa hác Xã hái cùng toàn thể cán bá, nhân viên, quý thầy cô giáo cāa Hác vián Khoa hác Xã hái đã t¿o mái điều kián thuận lợi cho tôi trong suốt quá trình hác tập, nghiên cău, triển khai thực hián luận án. Đặc biát, tôi xin gửi lßi tri ân đến PGS.TS Ph¿m Hùng Viát và TS. Trần Thß Minh Ph°ợng đã luôn tận tình h°ớng dẫn, góp ý, đßnh h°ớng cho tôi trong suốt quá trình hác tập, nghiên cău để tôi có thể hoàn thành luận án cāa mình.
Tôi cũng xin gửi lßi cÁm ¢n đến Ban Giám đốc Công ty lữ hành quốc tế V&V travel đã quan tâm, t¿o điều kián thuận lợi cho tôi hác tập, nghiên cău, hoàn thành nhiám vÿ hác thuật đ°ợc giao phó. Tôi xin chân thành cÁm ¢n gia đình, b¿n bè, đồng nghiáp luôn quan tâm, đáng viên và đồng hành cùng tôi, t¿o điều kián để tôi hoàn thành luận án này.HCM, tháng 01 năm 2024 Tác giÁ luÃn án Tng Minh Châu MĀC LĀC Mä ĐÄU. TâNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CĄU VÀ C¡ Sä LÝ THUY¾T. Tổng quan tình hình nghiên cău.
Tình hình nghiên cău đßa danh. Tình hình nghiên cău về đßa danh lßch sử vn hóa trên thế giới và Viát Nam. Tình hình nghiên cău về dßch thuật trên thế giới và Viát Nam. Về đßa danh và phân lo¿i đßa danh.
Khái niám đßa danh lßch sử vn hóa. VÃn đề về từ, ngữ và nghĩa cāa từ. Về lí thuyết tên gái và đßnh danh. Mát số vÃn đề về lý thuyết chuyển dßch.
Tiểu kết ch°¢ng 1. ĐÀC ĐIÂM CÂU T¾O Hà THÞNG ĐäA DANH LäCH SĀ VN HÓA VIàT NAM. VÃn đề thu thập - phân lo¿i đßa danh lßch sử vn hóa Viát Nam. Nguyên tắc thu thập và phân lo¿i đßa danh.
Kết quÁ thu thập và phân lo¿i đßa danh. Đặc điểm phân lo¿i đßa danh. Tiêu chí phân lo¿i đßa danh. Đßa danh tự nhiên - không tự nhiên.
Tiêu chí nguồn gốc ngôn ngữ. VÃn đề cÃu trúc đßa danh lßch sử vn hóa Viát Nam. Mối quan há giữa thành tố chung và thành tố riêng trong cÃu trúc đßa danh lßch sử vn hóa Viát Nam. Thành tố chung.
Thành tố riêng. Tiểu kết ch°¢ng 2. ĐÀC ĐIÂM ĐäNH DANH Hà THÞNG ĐäA DANH LäCH SĀ VN HÓA VIàT NAM. VÃn đề phân lo¿i ý nghĩa.
Đặc điểm đßnh danh đßa danh lßch sử vn hóa Viát Nam. Đßnh danh theo ph°¢ng thăc tự t¿o. Đßnh danh bằng ph°¢ng thăc chuyển hóa. Mối quan há giữa tác thể đßnh danh - chā thể đßnh danh - ý nghĩa đßa danh.
Tiểu kết ch°¢ng 3. THĄC TR¾NG VÀ ĐÀ XUÂT CHUYÂN DäCH ĐäA DANH LäCH SĀ VN HÓA VIàT NAM SANG TI¾NG ANH. Các tiêu chí đÁm bÁo t°¢ng đ°¢ng cāa sÁn phẩm dßch thuật. Thực tr¿ng cách chuyển dßch há thống đßa danh lßch sử vn hóa Viát Nam.
Kết quÁ khÁo sát kiểu lo¿i t°¢ng đ°¢ng sÁn phẩm dßch thuật đßa danh lßch sử vn hóa Viát Nam. T°¢ng đ°¢ng thành tố chung. T°¢ng đ°¢ng thành tố riêng. Những thuận lợi và khó khn trong chuyển dßch há thống đßa danh lßch sử vn hóa Viát Nam.
Ph°¢ng h°ớng và giÁi pháp chuẩn hóa chuyển dßch Viát - Anh đßa danh lßch sử vn hóa Viát Nam. Ph°¢ng h°ớng chuẩn hóa chuyển dßch. GiÁi pháp chuẩn hóa chuyển dßch. Ý kiến đề xuÃt chuyển dßch Viát - Anh đßa danh lßch sử vn hóa Viát Nam.
Về chuẩn hóa hình thăc sÁn phẩm chuyển dßch. Về chuẩn hóa nái dung sÁn phẩm chuyển dßch. Tiểu kết ch°¢ng 4. 135 TÀI LIàU THAM KHÀO.
140 DANH MĀC CHĂ VI¾T TÄT Chă vi¿t tÅt Chă vi¿t đÅy đă BVHTT & DL Bá Vn hóa Thể thao & Du lßch DTQGĐB Di tích quốc gia đặc biát DTTS Dân tác thiểu số ĐDCTNT Đßa danh công trình nhân t¿o ĐDKG2C Đßa danh không gian 2 chiều ĐDKG3C Đßa danh không gian 3 chiều ĐDLSVH Đßa danh lßch sử vn hóa ĐDLSVHVN Đßa danh lßch sử vn hóa Viát Nam ĐDTN Đßa danh tự nhiên ĐDV Đßa danh vùng YTAA Yếu tố Ân - Âu DANH MĀC BÀNG BIÂU, S¡ Đà 1. BÀNG BIÂU BÁng 2.2: BÁng kết quÁ thu thập ĐDLSVHVN theo đối t°ợng đßa lý .2: BÁng thống kê kết quÁ phân lo¿i ĐDLSVHVN .2: BÁng thống kê số l°ợng âm tiết ĐDLSVHVN .3: BÁng thống kê đặc điểm cÃu t¿o âm tiết thành tố riêng ĐDLSVHVN .1: BÁng phân lo¿i đßnh danh thành tố chung xét theo lo¿i hình ĐDLSVHVN .2: BÁng đặc điểm đßnh danh phăc cāa đßa danh tự nhiên .3: BÁng đặc điểm đßnh danh phăc cāa đßa danh công trình nhân t¿o .4: BÁng đặc điểm đßnh danh phăc cāa đßa danh hành chính .5: BÁng đặc điểm đßnh danh phăc cāa đßa danh vùng .1: BÁng khÁo sát t°¢ng đ°¢ng <từ - từ= trong thành tố chung .2: BÁng khÁo sát t°¢ng đ°¢ng <từ - ngữ= trong thành tố chung .3: BÁng khÁo sát t°¢ng đ°¢ng <ngữ - ngữ= trong thành tố chung .4: BÁng khÁo sát t°¢ng đ°¢ng <ngữ - từ= trong thành tố chung .5: BÁng khÁo sát t°¢ng đ°¢ng <1:1= trong thành tố chung .6: BÁng khÁo sát t°¢ng đ°¢ng <1:2= trong thành tố chung .7: BÁng khÁo sát t°¢ng đ°¢ng <1:3= trong thành tố chung .1: BÁng khÁo sát t°¢ng đ°¢ng <từ - từ= trong thành tố riêng .2: BÁng khÁo sát t°¢ng đ°¢ng <từ - ngữ= trong thành tố riêng .3: BÁng khÁo sát t°¢ng đ°¢ng <ngữ - ngữ= trong thành tố riêng .4: BÁng khÁo sát <BÃt t°¢ng đ°¢ng= trong thành tố riêng .5: BÁng khÁo sát t°¢ng đ°¢ng <1:1= trong thành tố riêng .6: BÁng khÁo sát t°¢ng đ°¢ng <1:2= trong thành tố riêng .1: BÁng đề xuÃt chuẩn hóa sÁn phẩm chuyển dßch về hình thăc .1: BÁng đề xuÃt chuẩn hóa sÁn phẩm dßch thành tố chung đßa danh bằng ph°¢ng pháp <từ đối từ= và <dßch thông báo= .2: BÁng đề xuÃt chuẩn hóa sÁn phẩm dßch thành tố riêng đßa danh bằng ph°¢ng pháp <từ đối từ= .3: BÁng đề xuÃt chuẩn hóa sÁn phẩm dßch thành tố riêng đßa danh bằng ph°¢ng pháp <dßch thông báo= .4: BÁng đề xuÃt chuẩn hóa sÁn phẩm dßch đßa danh kết hợp 3 ph°¢ng pháp .3: Qui trình dißn dßch trong ph°¢ng pháp dßch giÁi nghĩa .2: S¢ đồ mô hình phân lo¿i há thống ĐDLSVHVN .4: Mối quan há ba khái niám trong đßnh danh. MÔ HÌNH Mô hình 2.5: Mô hình cÃu trúc ĐDLSVHVN. Tính cÃp thi¿t căa đÁ tài Trong những nm đầu thế kỷ XXI, đÃt n°ớc Viát Nam từng b°ớc nâng tầm phát triển nền kinh tế vĩ mô và phần nào đ¿t những kết quÁ khÁ quan từ các ngành kinh tế tráng tâm và mũi nhán.
Trong thßi gian tới, cùng với sự phát triển v°ợt bậc cāa công nghá 4.0, Viát Nam hăa hẹn hái nhập hiáu quÁ và nhanh chóng với thßi đ¿i công nghá cao hián nay cāa thế giới. Mát trong những thành công v°ợt bậc trong nền kinh tế cāa Viát Nam là sự phát triển cāa các ngành công nghiáp du lßch, ngành công nghiáp <không khói=. Du lßch Viát Nam bắt đầu có những b°ớc tiến đáng kể khi chúng ta đ°ợc UNESCO công nhận h¢n 30 di sÁn thế giới á nhiều h¿ng mÿc khác nhau tính đến tháng 10 nm 2019. Nhiều di tích, đßa danh đ°ợc các t¿p chí uy tín trên thế giới nh° Forbes, Travellers bầu chán là những điểm đến đ°ợc du khách toàn thế giới °a thích.
Trong quá trình hái nhập thế giới, công tác nghiên cău về từ ngữ du lßch góp phần chuẩn hóa há thuật ngữ du lßch á n°ớc ta hián nay còn đ¢n điáu và thiếu tính há thống. Tác giÁ đ¢n cử mát phần nhỏ trong băc tranh từ ngữ cāa cÁ ngành du lßch đó là há thống đßa danh lßch sử vn hóa Viát Nam (ĐDLSVHVN). Công viác xác đßnh các từ ngữ chuyên ngành này t°áng chừng đ¢n giÁn nh°ng cho đến hián nay, vẫn ch°a có mát quyển từ điển chính thăc để làm c¢ sá tra cău cho các từ ngữ chuyên môn thuác ĐDLSVHVN. Nếu có chỉ là các cuốn từ điển biên so¿n mà tác giÁ nêu các từ ngữ chỉ tên gái sau đó giÁi nghĩa bằng tiếng Viát dựa trên tên gái cāa các ĐDLSVHVN.
Vì vậy, viác nghiên cău đối dßch Viát Anh giữa các ĐDLSVHVN chā yếu đ°ợc thực hián bằng ph°¢ng pháp vay m°ợn trực tiếp, tra cău từ điển sau đó chuyển sang ngữ đích (tiếng Anh). Viác chuyển ngữ không đ°ợc thực hián trên c¢ sá phân tích cÃu t¿o từ pháp, ngữ nghĩa từ vựng để xác đßnh nghĩa cũng nh° ý nghĩa cāa các thành tố trực thuác đßa danh. Những nm qua, đã có những nghiên cău ban đầu về đối chiếu ngôn ngữ trong lĩnh vực Du lßch nh° luận án <Đái chiÁu thuật ngữ du lịch Anh Việt= cāa Lê Thß Thúy Hà (2014); Từ điển du lịch Việt Nam (Nhiều tác giÁ) (2011); Tourism through festivals in Vietnam cāa Lê Thß Tuyết Mai (2012); mát số tài liáu khác đ°ợc cho là cung cÃp các thuật ngữ về chuyên ngành lữ hành cũng đa 1 phần dựa vào giÁi nghĩa từ điển và chuyển ngữ trực tiếp mà ch°a đ°ợc nghiên cău hác thuật mát cách có há thống. Tựu trung, viác nghiên cău và xác lập đßnh danh ngôn ngữ cho các ĐDLSVHVN là công viác hết săc cần thiết t¿i thßi điểm đÃt n°ớc đang xúc tiến công tác tuyên truyền, quÁng bá về hình Ánh đÃt n°ớc con ng°ßi Viát Nam.
Du lßch Viát Nam đang từng b°ớc khẳng đßnh vß trí và th°¢ng hiáu trên bÁn đồ du lßch thế giới. Trong 20 nm làm công tác h°ớng dẫn du lßch và gần 10 nm tham gia công tác giÁng d¿y thực tế t¿i các tr°ßng cao đẳng, đ¿i hác chuyên ngành lữ hành á thành phố Hồ Chí Minh, nhận thÃy viác nghiên cău về vÃn đề này là rÃt cần thiết, chúng tôi chán đề tài <ĐäA DANH LäCH SĀ VN HÓA VIàT NAM VÀ CÁCH CHUYÂN DäCH SANG TI¾NG ANH= làm đề tài cāa luận án.