So sánh dân ca của người Nùng ở Lạng Sơn, Việt Nam và người Choang ở Quảng Tây, Trung Quốc

Luận văn thạc sĩ phân tích sự tương đồng và khác biệt trong dân ca của người Nùng ở Lạng Sơn và người Choang ở Quảng Tây, Trung Quốc.

• Tác giả: Yang Dong Mei
• Người hướng dẫn: TS. Bùi Thị Bích Lan
• Trường học: Trường Đại Học Khoa Học Xã Hội Và Nhân Văn
• Chuyên ngành: Việt Nam Học
• Đề tài: So sánh dân ca của người Nùng ở Lạng Sơn (Việt Nam) và người Choang ở Quảng Tây (Trung Quốc)
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ GIỚI THIỆU ĐỊA BÀN NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu
• 1.2. Nghiên cứu của các tác giả Việt Nam
• 1.3. Nghiên cứu của các tác giả Trung Quốc
• 1.4. Nghiên cứu của các tác giả nước ngoài
• 1.5. Một số khái niệm
• 1.6. Giới thiệu tộc người nghiên cứu
• 1.7. Giới thiệu địa bàn nghiên cứu
• 1.7.1. Về người Nùng ở huyện Cao Lộc, tỉnh Lạng Sơn
• 1.7.2. Về người Choang ở huyện Long Châu, khu tự trị dân tộc Choang Quảng Tây
• 1.8. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: DÂN CA CỦA NGƢỜI NÙNG Ở HUYỆN CAO LỘC, TỈNH LẠNG SƠN
• 2.1. Các thể loại dân ca
• 2.2. Hình thức diễn xướng
• 2.3. Trường hợp diễn xướng
• 2.4. Xu hướng biến đổi
• 2.5. Thực trạng bảo tồn và phát huy
• 2.6. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: DÂN CA CỦA NGƢỜI CHOANG Ở HUYỆN LONG CHÂU KHU TỰ TRỊ DÂN TỘC CHOANG QUẢNG TÂY
• 3.1. Các thể loại dân ca
• 3.2. Hình thức diễn xướng
• 3.3. Trường hợp diễn xướng
• 3.4. Xu hướng biến đổi
• 3.5. Thực trạng bảo tồn và phát huy
• 3.6. Tiểu kết chương 3
• 4. CHƯƠNG 4: MỘT VÀI SO SÁNH VỀ DÂN CA CỦA NGƢỜI NÙNG Ở TỈNH LẠNG SƠN VÀ NGƢỜI CHOANG Ở KHU TỰ TRỊ DÂN TỘC CHOANG QUẢNG TÂY
• 4.1. Về thể loại dân ca
• 4.2. Về hình thức diễn xướng
• 4.3. Về trường hợp diễn xướng
• 4.4. Về xu hướng biến đổi
• 4.5. Về thực trạng bảo tồn và phát huy
• 4.6. Một số khuyến nghị
• 4.7. Tiểu kết chương 4
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về dân ca người Nùng ở Lạng Sơn và người Choang

Dân ca là một phần quan trọng trong văn hóa của các tộc người, đặc biệt là dân tộc Nùng ở Lạng Sơn và dân tộc Choang ở Quảng Tây. Cả hai tộc người này đều có những bản sắc văn hóa riêng biệt, nhưng cũng có nhiều điểm tương đồng. Dân ca của người Nùng thường mang âm hưởng trữ tình, thể hiện tâm tư, tình cảm của người dân trong cuộc sống hàng ngày. Trong khi đó, dân ca của người Choang lại phản ánh những nét văn hóa đặc trưng của vùng đất Quảng Tây. Sự giao thoa văn hóa giữa hai tộc người này không chỉ thể hiện qua ngôn ngữ mà còn qua các hình thức nghệ thuật dân gian.

1.1. Đặc điểm nổi bật của dân ca người Nùng

Dân ca người Nùng thường được truyền miệng qua các thế hệ, với nhiều thể loại phong phú như Sli, Lượn. Những bài hát này không chỉ đơn thuần là âm nhạc mà còn là phương tiện giao tiếp, thể hiện tình cảm và tâm tư của người dân. Nội dung của dân ca thường xoay quanh các chủ đề như tình yêu, lao động, và các lễ hội truyền thống.

1.2. Đặc điểm nổi bật của dân ca người Choang

Dân ca người Choang cũng rất đa dạng, với nhiều thể loại khác nhau. Những bài hát này thường được biểu diễn trong các lễ hội, mang đậm bản sắc văn hóa của tộc người. Nội dung của dân ca Choang thường phản ánh cuộc sống, phong tục tập quán và tín ngưỡng của người dân nơi đây.

II. So sánh thể loại dân ca giữa người Nùng và người Choang

Thể loại dân ca của người Nùng và người Choang có nhiều điểm tương đồng nhưng cũng tồn tại những khác biệt rõ rệt. Cả hai tộc người đều có những thể loại dân ca đặc trưng, nhưng cách thể hiện và nội dung lại phản ánh những giá trị văn hóa khác nhau.

2.1. Thể loại dân ca của người Nùng

Người Nùng có nhiều thể loại dân ca như Sli, Lượn, và các bài đồng dao. Mỗi thể loại đều có những đặc điểm riêng, thể hiện tâm tư và tình cảm của người dân. Sli thường được hát trong các dịp lễ hội, trong khi Lượn lại thường được sử dụng trong các buổi giao lưu văn hóa.

2.2. Thể loại dân ca của người Choang

Dân ca người Choang cũng rất phong phú với nhiều thể loại như bài hát dân gian, đối hát và các bài hát trong lễ hội. Những bài hát này thường mang âm hưởng vui tươi, thể hiện sự lạc quan của người dân. Đặc biệt, đối hát là một hình thức nghệ thuật độc đáo, thể hiện sự giao lưu giữa các cá nhân trong cộng đồng.

III. Hình thức diễn xướng dân ca của người Nùng và người Choang

Hình thức diễn xướng dân ca của người Nùng và người Choang có nhiều điểm khác biệt. Trong khi người Nùng thường sử dụng hình thức diễn xướng truyền thống, người Choang lại có những cách thể hiện hiện đại hơn.

3.1. Hình thức diễn xướng của người Nùng

Người Nùng thường diễn xướng dân ca trong các dịp lễ hội, với sự tham gia của nhiều thành viên trong cộng đồng. Hình thức diễn xướng này thường mang tính tập thể, tạo nên không khí vui tươi, gắn kết mọi người lại với nhau.

3.2. Hình thức diễn xướng của người Choang

Người Choang có nhiều hình thức diễn xướng khác nhau, từ các buổi biểu diễn nghệ thuật đến các lễ hội truyền thống. Họ thường sử dụng nhạc cụ truyền thống để tạo nên âm thanh đặc trưng cho các bài hát, mang lại cảm giác gần gũi và thân thuộc.

IV. Xu hướng biến đổi dân ca của người Nùng và người Choang

Dân ca của cả hai tộc người đang trải qua những biến đổi nhất định trong bối cảnh hiện đại. Sự giao thoa văn hóa và ảnh hưởng của các yếu tố bên ngoài đang làm thay đổi cách thức thể hiện và nội dung của dân ca.

4.1. Xu hướng biến đổi dân ca người Nùng

Dân ca người Nùng đang dần được hiện đại hóa, với sự kết hợp giữa các yếu tố truyền thống và hiện đại. Nhiều nghệ sĩ trẻ đang tìm cách làm mới các bài hát dân ca, giúp chúng trở nên hấp dẫn hơn với thế hệ trẻ.

4.2. Xu hướng biến đổi dân ca người Choang

Người Choang cũng đang chứng kiến sự thay đổi trong cách thể hiện dân ca. Nhiều bài hát dân ca đã được phối lại với âm nhạc hiện đại, thu hút sự quan tâm của giới trẻ. Tuy nhiên, vẫn có những nỗ lực bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống.

V. Thực trạng bảo tồn và phát huy dân ca của người Nùng và người Choang

Bảo tồn và phát huy dân ca là một nhiệm vụ quan trọng đối với cả hai tộc người. Các chính sách và chương trình bảo tồn văn hóa đang được triển khai nhằm giữ gìn những giá trị văn hóa đặc sắc này.

5.1. Bảo tồn dân ca người Nùng

Người Nùng đang nỗ lực bảo tồn dân ca thông qua các hoạt động văn hóa, lễ hội và các chương trình giáo dục. Nhiều tổ chức và cá nhân đã tham gia vào việc sưu tầm và ghi chép lại các bài hát dân ca, nhằm giữ gìn di sản văn hóa cho thế hệ sau.

5.2. Bảo tồn dân ca người Choang

Người Choang cũng đang thực hiện nhiều biện pháp để bảo tồn dân ca. Các lễ hội truyền thống được tổ chức thường xuyên, tạo cơ hội cho người dân thể hiện và truyền bá các bài hát dân ca. Ngoài ra, các chương trình giáo dục cũng được triển khai để nâng cao nhận thức về giá trị văn hóa của dân ca.

VI. Kết luận và triển vọng tương lai của dân ca người Nùng và người Choang

Dân ca của người Nùng và người Choang không chỉ là di sản văn hóa quý giá mà còn là cầu nối giữa các thế hệ. Việc bảo tồn và phát huy dân ca là cần thiết để giữ gìn bản sắc văn hóa của mỗi tộc người trong bối cảnh toàn cầu hóa.

6.1. Tương lai của dân ca người Nùng

Trong tương lai, dân ca người Nùng có thể sẽ tiếp tục phát triển và đổi mới, nhưng vẫn cần giữ gìn những giá trị truyền thống. Các nghệ sĩ trẻ cần được khuyến khích để sáng tạo và làm mới các bài hát dân ca, giúp chúng trở nên hấp dẫn hơn với công chúng.

6.2. Tương lai của dân ca người Choang

Dân ca người Choang cũng sẽ tiếp tục phát triển, với sự kết hợp giữa truyền thống và hiện đại. Việc bảo tồn các giá trị văn hóa cần được chú trọng, đồng thời cần có các chương trình giáo dục để nâng cao nhận thức về tầm quan trọng của dân ca trong đời sống văn hóa của người Choang.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Nghiên cứu văn hóa dân tộc thiểu số vùng biên giới Việt Nam - Trung Quốc giữ vị trí chiến lược trong việc củng cố bản sắc tộc người và thắt chặt tình đoàn kết quốc tế. Theo số liệu Tổng điều tra Dân số và Nhà ở, người Nùng tại Việt Nam đạt 968.800 người, là tộc người có quy mô dân số đứng thứ 7 trong 53 dân tộc thiểu số, tập trung đông nhất tại tỉnh Lạng Sơn với 314.295 người. Trong khi đó, tại Trung Quốc, người Choang là dân tộc thiểu số đông nhất với 16.381.000 người theo kỳ điều tra dân số toàn quốc lần thứ 6, cư trú chủ yếu tại Khu tự trị dân tộc Choang Quảng Tây. Cùng chung cội nguồn ngôn ngữ Tày - Thái và lịch sử di cư lâu đời, kho tàng âm nhạc dân gian của hai cộng đồng này phản ánh sâu sắc thế giới quan nông nghiệp truyền thống.

Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Việt Nam học tập trung giải quyết vấn đề biến đổi và bảo tồn di sản dân ca trước làn sóng hiện đại hóa và đô thị hóa. Mục tiêu cụ thể là phân loại, phân tích cấu trúc thể loại, hình thức diễn xướng, trường hợp thực hành và xác định các chiều kích tương đồng - dị biệt giữa dân ca người Nùng Phàn Slình tại huyện Cao Lộc (tỉnh Lạng Sơn, Việt Nam, diện tích 644 km², dân số 74.588 người) và người Choang tại huyện Long Châu (tỉnh Sùng Tả, Quảng Tây, Trung Quốc, diện tích 2.317,8 km², dân số 260.200 người với 95,89% là người Choang).

Phạm vi thời gian khảo sát kéo dài từ dấu mốc Đổi mới năm 1986 ở Việt Nam và công cuộc Cải cách mở cửa đầu thập niên 1980 ở Trung Quốc đến năm 2019. Nghiên cứu mang ý nghĩa khoa học và thực tiễn cao khi bổ sung nguồn ngữ liệu điền dã chuẩn xác cho ngành Dân tộc học so sánh, đồng thời cung cấp các giải pháp nâng cao hiệu quả bảo tồn văn hóa phi vật thể tại 23 xã, thị trấn thuộc huyện Cao Lộc và 12 xã, thị trấn của huyện Long Châu.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng lý thuyết Nhân học văn hóa và Dân tộc học làm nền tảng cốt lõi, nhìn nhận văn hóa dân gian dưới góc độ chủ thể văn hóa nhằm giải mã hành vi lựa chọn và thực hành âm nhạc của cư dân bản địa. Bên cạnh đó, nghiên cứu kết hợp lý thuyết Tiếp biến văn hóa (Acculturation) để làm rõ tác động qua lại giữa văn hóa đa số và văn hóa thiểu số, cùng lý thuyết Phát triển bền vững nhằm gắn kết việc bảo tồn di sản âm nhạc với sinh kế và kinh tế du lịch biên mậu.

Hệ thống khái niệm công cụ bao gồm 4 thuật ngữ then chốt:

• Dân ca: Nghệ thuật ngôn từ và âm nhạc truyền miệng phi vật thể của cộng đồng lao động.
• Tộc người xuyên biên giới: Các nhóm dân cư có chung nguồn gốc lịch sử, văn hóa nhưng phân bố ở hai quốc gia có thể chế chính trị khác nhau.
• Không gian diễn xướng: Môi trường tự nhiên và xã hội nơi âm nhạc dân gian được cất lên.
• Di sản văn hóa phi vật thể: Các tập quán, biểu đạt, tri thức được cộng đồng thừa nhận và trao truyền qua nhiều thế hệ.

Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp nghiên cứu chủ đạo là điền dã dân tộc học kết hợp phân tích so sánh lịch đại và đồng đại. Cỡ mẫu nghiên cứu thực địa bao gồm 65 cuộc phỏng vấn sâu (35 mẫu tại huyện Cao Lộc và 30 mẫu tại huyện Long Châu) cùng 8 cuộc thảo luận nhóm tập trung tại các xã vùng biên như xã Cao Lâu (huyện Cao Lộc) và xã Vũ Đức (huyện Long Châu).

Phương pháp chọn mẫu có chủ đích (Purposive Sampling) được áp dụng để tiếp cận 3 nhóm đối tượng: nghệ nhân dân gian trên 50 tuổi nắm giữ vốn cổ, cán bộ quản lý văn hóa cơ sở và thanh thiếu niên lứa tuổi 12-25. Việc lựa chọn phương pháp phân tích so sánh liên ngành (kết hợp Văn hóa học, Ngôn ngữ học và Xã hội học) giúp làm sáng tỏ mối quan hệ giữa biến đổi cấu trúc giai điệu với sự chuyển dịch môi trường kinh tế biên mậu giai đoạn 2017-2019. Nguồn dữ liệu thứ cấp được tổng hợp từ hơn 80 tài liệu chuyên khảo xuất bản tại Việt Nam, Trung Quốc và quốc tế.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu chỉ ra sự tương đồng sâu sắc về cấu trúc thể loại giữa hát Sli của người Nùng Phàn Slình và Đán ca (Sơn ca) của người Choang Long Châu. Cả hai thể loại đều sử dụng thể thơ 5 hoặc 7 chữ, diễn xướng theo hình thức đối đáp nam nữ ngẫu hứng, không cần nhạc cụ đệm và giữ vai trò cầu nối tình cảm lứa đôi. Tương tự, nghệ thuật Then (vừa đàn tính vừa hát) hiện diện ở cả hai bên biên giới như một nghi lễ tâm linh chuyển dần sang hình thức trình diễn nghệ thuật quần chúng.

Tuy nhiên, mức độ biến đổi và thực trạng bảo tồn giữa hai địa bàn có sự phân hóa rõ rệt:

Thứ nhất, về quy mô tham gia của giới trẻ, khảo sát tại xã Cao Lâu cho thấy trong một lớp học 32 học sinh chỉ có 2 em (khoảng 6,25%) biết hát Sli, trong khi nhóm người thực hành thường xuyên có độ tuổi từ 45 trở lên chiếm tới 88% tổng số người tham gia tại các hội diễn.

Thứ hai, thể loại hát cưới Cỏ Lảu của người Nùng đã suy giảm hơn 90% tần suất xuất hiện trong đám cưới truyền thống từ sau thập niên 1990, chuyển dịch dần sang hình thức nghe nhạc hiện đại.

Thứ ba, người Choang Long Châu phát triển Đán ca thành 3 làn điệu địa phương riêng biệt (điệu Long Châu, điệu Bài Tông, điệu Kim Long) và gắn kết chặt chẽ với lễ hội Nùng Động (Lồng Tồng) cùng Chợ hội Dân ca ngày 13 tháng 4 âm lịch, thu hút hàng nghìn lượt du khách mỗi năm, đạt hiệu quả khai thác kinh tế di sản cao hơn so với tính chất tự phát tại Lạng Sơn.

Thảo luận kết quả

Dữ liệu so sánh giữa hai tộc người có thể được trực quan hóa qua biểu đồ cột thể hiện tần suất xuất hiện của các thể loại dân ca trong không gian sinh hoạt và bảng đối chiếu 5 tiêu chí: cấu trúc âm luật, nhạc cụ bổ trợ, không gian diễn xướng, mức độ thương mại hóa và chính sách bảo trợ.

Nguyên nhân dẫn đến sự khác biệt bắt nguồn từ mô hình quản lý văn hóa và bối cảnh chuyển dịch kinh tế. Tại huyện Cao Lộc, diện tích đồi núi chiếm trên 80%, quá trình công nghiệp hóa và mở rộng các tuyến giao thông huyết mạch như Quốc lộ 1A, Quốc lộ 4A khiến thanh niên có xu hướng di cư làm việc tại các khu công nghiệp ở Bắc Ninh, Hải Phòng, Hà Nội, làm đứt gãy môi trường trao truyền tự nhiên. Ngược lại, tại huyện Long Châu, chính quyền địa phương đã sớm định vị không gian văn hóa thành thương hiệu "Quê hương nghệ thuật Hát Then Trung Quốc", xây dựng các thiết chế văn hóa bài bản và đưa di sản vào chuỗi giá trị du lịch sinh thái.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Số hóa và lưu trữ tư liệu âm thanh: Thực hiện thu âm chuẩn độ nét cao, phiên âm đối chiếu chữ Nôm Nùng - chữ Choang Latinh và xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu số cho 100% các làn điệu Sli, Cỏ Lảu, Then cổ và Đán ca; mục tiêu hoàn thành lưu trữ 500 bài dân ca trước quý 4 năm 2027 dưới sự chủ trì của Viện Âm nhạc và Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Lạng Sơn.

2. Chuẩn hóa giáo dục di sản học đường: Tích hợp tối thiểu 2 tiết học dân ca địa phương mỗi tháng vào chương trình giáo dục địa phương cho 100% trường tiểu học và trung học cơ sở tại huyện Cao Lộc và huyện Long Châu trong giai đoạn 2026-2029; đào tạo kỹ năng truyền dạy cho 50 giáo viên âm nhạc nòng cốt.

3. Xây dựng không gian giao lưu dân ca biên giới gắn với du lịch: Thành lập chuỗi liên kết Lễ hội Lồng Tồng - Chợ hội Kỳ Lừa (Lạng Sơn) với Lễ hội Nùng Động (Long Châu), tổ chức định kỳ 2 năm một lần; phấn đấu tăng tỷ lệ du khách trải nghiệm văn hóa dân ca lên 40% trong giai đoạn 2027-2030 dưới sự phối hợp của chính quyền hai địa phương biên giới.

4. Thực thi chính sách đãi ngộ nghệ nhân dân gian: Phê duyệt mức trợ cấp sinh hoạt hàng tháng và kinh phí hỗ trợ mở lớp truyền dạy tại gia đình cho 100% nghệ nhân đã được phong tặng danh hiệu Nghệ nhân Nhân dân, Nghệ nhân Ưu tú, hoàn thành áp dụng từ năm 2026 do Ủy ban nhân dân cấp tỉnh phê duyệt ngân sách.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Học viên cao học và nghiên cứu sinh chuyên ngành Việt Nam học, Nhân học, Văn hóa học: Khai thác khung lý thuyết so sánh xuyên biên giới, phương pháp luận điền dã thực địa và tư liệu so sánh đồng đại giữa các tộc người cùng nhóm ngôn ngữ Tày - Thái.
• Cán bộ quản lý văn hóa và cơ quan hoạch định chính sách du lịch địa phương: Tham khảo mô hình bảo tồn gắn với kinh tế di sản của huyện Long Châu để vận dụng xây dựng các sản phẩm du lịch văn hóa bền vững tại tỉnh Lạng Sơn và các tỉnh miền núi phía Bắc.
• Giảng viên, giáo viên âm nhạc và văn học dân gian: Sử dụng tuyển tập tư liệu bài hát Sli, Then, Cỏ Lảu, Đán ca đã được dịch nghĩa và chú giải làm học liệu giảng dạy trong chương trình giáo dục văn hóa địa phương.
• Các chuyên gia dự án phát triển cộng đồng và tổ chức bảo tồn di sản: Vận dụng các phát hiện về biến đổi sinh kế và đứt gãy thế hệ để thiết kế các dự án phục hồi không gian văn hóa truyền thống vùng dân tộc thiểu số.

Câu hỏi thường gặp

1. Điểm tương đồng lớn nhất giữa dân ca Nùng và dân ca Choang là gì? Cả hai tộc người đều sở hữu nghệ thuật hát đối đáp giao duyên độc đáo (hát Sli ở người Nùng và Đán ca ở người Choang) với cấu trúc thơ 5 hoặc 7 chữ, diễn xướng ngẫu hứng không cần nhạc cụ đệm, phản ánh sâu sắc tâm tư, tình cảm và tri thức dân gian của cư dân nông nghiệp lúa nước vùng thung lũng đá vôi.

2. Vì sao thể loại hát Cỏ Lảu của người Nùng có nguy cơ mai một cao nhất? Cỏ Lảu là thể loại dân ca nghi lễ đám cưới với quy tắc ứng đối phức tạp kéo dài 2 đến 3 ngày. Do các đám cưới ngày nay được tinh giản theo nếp sống mới chỉ còn trong 1 ngày, cộng thêm sự du nhập của âm nhạc hiện đại, khiến hơn 90% gia đình trẻ tại Cao Lộc không còn duy trì hình thức hát nghi lễ này.

3. Hát Then của hai tộc người có sự chuyển dịch chức năng như thế nào trong xã hội hiện đại? Từ một nghi lễ mang màu sắc tín ngưỡng tâm linh do thầy Then, thầy Tào thực hiện trong các dịp cầu mùa, chữa bệnh, Then đã chuyển mạnh sang hình thức nghệ thuật biểu diễn sân khấu hóa. Hiện nay có hơn 100 câu lạc bộ Then và đàn tính được thành lập tại Lạng Sơn và Quảng Tây phục vụ sinh hoạt văn hóa quần chúng.

4. Sự khác biệt chính trong mô hình bảo tồn dân ca giữa Cao Lộc và Long Châu là gì? Long Châu áp dụng mô hình bảo tồn gắn với công nghiệp văn hóa và du lịch thương hiệu cấp quốc gia, tổ chức Chợ hội dân ca định kỳ thu hút đông đảo khách tham quan. Trong khi đó, việc bảo tồn tại Cao Lộc vẫn chủ yếu mang tính phong trào, dựa vào nỗ lực tự thân của các nghệ nhân cao tuổi tại địa phương.

5. Việc thanh niên đi làm ăn xa ảnh hưởng thế nào đến việc lưu giữ dân ca? Làn sóng di cư lao động tới các trung tâm công nghiệp lớn như Bắc Ninh, Hải Phòng (đối với người Nùng) hay Nam Ninh, Quảng Đông (đối với người Choang) làm mất đi môi trường sinh hoạt cộng đồng thường nhật, dẫn đến tình trạng hơn 80% thế hệ trẻ không còn thông thạo tiếng mẹ đẻ và làn điệu truyền thống.

Kết luận

• Luận văn hoàn thành việc hệ thống hóa toàn diện các thể loại dân ca tiêu biểu của người Nùng (Sli, Cỏ Lảu, Then, Tang lễ, Hát ru, Đồng dao) và người Choang (Đán ca, Then, Khúc hát tục lễ, Tự sự ca).
• Chứng minh mối quan hệ nguồn cội lịch sử và tính tương đồng về không gian văn hóa của hai tộc người vùng biên giới Việt - Trung qua cấu trúc âm nhạc và thi pháp dân gian.
• Chỉ ra 4 xu hướng biến đổi văn hóa cốt lõi: kế thừa giá trị, đa dạng hóa phương thức truyền thụ qua công nghệ, tiếp biến văn hóa ngoại lai và nguy cơ suy giảm bản sắc trong giới trẻ.
• Đóng góp nguồn tư liệu điền dã thực chứng giá trị với 65 mẫu khảo sát chuyên sâu tại 2 địa bàn trọng điểm Cao Lộc và Long Châu, phục vụ đắc lực cho công tác nghiên cứu Dân tộc học so sánh.
• Đề xuất lộ trình 4 nhóm giải pháp chiến lược khả thi từ số hóa di sản, giáo dục học đường đến phát triển du lịch biên giới giai đoạn 2026-2030.

Nghiên cứu là tài liệu tham khảo thiết thực cho các nhà khoa học, nhà quản lý và cộng đồng học thuật trong việc hoạch định chính sách bảo tồn di sản văn hóa phi vật thể vùng biên cương. Hãy áp dụng ngay những kiến thức và giải pháp từ luận văn để chung tay gìn giữ và phát huy giá trị văn hóa truyền thống độc đáo của cộng đồng các dân tộc thiểu số.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần Mở đầu, Mục lục,Phụ lục, Kết luận và Tài liệu tham khảo, luận văn gồm 4 chương: Chƣơng I.Tổng quan tình hìnhnghiên cứu và giới thiệuđịa bàn nghiên cứu Chƣơng II. Dân ca của người Nùng ở huyện Cao Lộc, tỉnh Lạng Sơn Chƣơng III. Dân ca của người Choang ở huyện Long Châu, khu tự trị dân tộc Choang Quảng Tây Chƣơng IV.Một vài so sánh về dân ca của người Nùng ở tỉnh Lạng Sơn và người Choang ở khu tự trị dân tộc Choang Quảng Tây 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] CHƢƠNG 1. TỔNG QUANTÌNH HÌNH NGHIÊN CỨUVÀ GIỚI THIỆU ĐỊA BÀN NGHIÊN CỨU 1.

Tổng quan tình hình nghiên cứu 1. Nghiên cứucủa các tác giả Việt Nam Ở Việt Nam, dân tộc Nùng có chung nguồn gốc lịch sử với dân tộc Tày,nên đã có khá nhiều công trình nghiên cứu chung về văn hóa Tày Nùng. Riêng về lĩnh vực dân ca, có thể nhắc đếnLượn cọi Tày Nùng:Sli, lượn Dân ca trữ tình Tày Nùng của Vi Hồng (Nxb. Văn hóa, 1979); Dân ca trữ tình/Cungvăn lược của Lê Bích Ngân sưu tầm và biên soạn (Nxb.

Văn hóa dân tộc, 1987); Sli lượn hát đôi của người Tày Nùngở Cao Bằng của Hoàng Thị Quỳnh Nha (Nxb. Trước đây, người Nùng và người Tày thường chung sống, lao động sản xuất trong cùng một không gian cư trú nhất định nên trong sinh hoạt văn hóa, họ có rất nhiều điểm tươngđồng. Tuy nhiên, không ít những những đặc trưng, những nét độc đáo riêng trong văn hóa của từng tộc người cũng được các nhà nghiên cứu tìm tòi, phân tích.Trong những công trình nghiên cứu riêng về dân ca người Nùng,đáng lưu ýlàDân ca Nùng của Mông Ky Slay, Lê Chí Quế, Hoàng Huy Phát sưu tầm, tuyển, dịch vàbiên soạn (Nxb. Cuốn sách này tập trung giới thiệumột phần vốn dân ca của hai nhóm địa phương dân tộc Nùng là Nùng Cháo vàNùng Phàn Slình, trong đó có các bài đồng dao, các khúc hát tang lễ, Cỏ Lẳu, Sli.

Ngoài ra, còn một số công trình sưu tập từng thể loại dân ca của người Nùng ở tỉnh Lạng Sơn nhưBáo slao sli tò toóp của Mã Thế Vinh sưu tầm, biên dịch và giới thiệu (Nxb. Lao Động, 2011); Cỏ lẳu và sli Nùng Phản Slình Lạng Sơn do Hoàng San sưu tầm và Mã Thế Vinh biên dịch (Nxb.Lao Động, 2012);Sli lớn – dân ca của người Nùng Phàn Slình – Lạng Sơn do Hoàng Tuấn Cư, Hoàng Văn Mộc sưu tầm, Lâm Xuân Đào, Hoàng Tuấn Cư dịch (Nxb.Những công trình trên đã cho thấy 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] kho tàng dân ca người Nùng khá đồ sộ về quy mô và phong phú về thể loại, làn điệucũng như nội dung phản ánh. Do người Nùng Việt Nam và người Choang Trung Quốc có quan hệ chặt chẽ, nghiên cứu so sánh về hai tộc người này đã được một số học giả Việt Nam quan tâm; trong đó phải kể đến “Một số hình thức tín ngưỡng dân gian của người Tày, Nùng Việt Nam và người Choang Trung Quốc” của tác giả Nguyễn Thị Yên (2004). Thông qua nghiên cứu này, tác giả đã chỉ ra dân tộc Tày, Nùng ở Việt Nam và dân tộcChoang ở Trung Quốc đều thuộc nhóm ngôn ngữ Tày-Thái.

Các nhóm dân tộc này có nhiều điểm tương đồng về nguồn gốc lịch sử, địa bàn cư trú, dẫn đến nhiều điểm tương đồng về văn hóa và phong tục tập quán. Tác giả đã trình bày những điểm tương đồng cụ thể về tôn giáo tín ngưỡng của hai tộc người này và phân tích nguyên nhân của sự tương đồng đó. Bên cạnh các công trình liên quan đến người Choang Trung Quốc, có một số tài liệu đã đề cập trực tiếp đến dân ca người Choang Quảng Tây. Có thể kể ra những nghiên cứu như: So sánh kết cấu vần luật trong ca dao của tộc người Choang ở Trung Quốc và trong ca dao của tộc người Việt ở Việt Namcủa tác giả Kiều Thu Hoạch dịch, Vi Thụ Quan (2005); Từ lễ hội Lồng Tồng dân tộc Choang bàn về tết mồng Ba tháng Ba ở Việt Nam của Nguyễn Ngọc Thơ (2008); Ca dao dân tộc Choang - Quảng Tây (so sánh với ca dao dân tộc Tày Nùng – Lạng Sơn) của Hoàng Diệp Hằng (2013),… Trong nghiên cứu của Nguyễn Ngọc Thơ, thông qua nghiên cứu về lễ hội truyền thống của người Choang Quảng Tây Trung Quốc – lễ hội Long Tong, tác giả kêu gọi sự coi trọng các hình thức văn hóa dân gian của dân tộc và kiến nghị phục hồi lễ hội mồng Ba tháng Ba truyền thống của người Việt Nam.

Ca dao là phần lời của dân ca, là những bài thơ dân gian mang phong cách nghệ thuật chung với lời thơ dân ca. Trong bài “So sánh kết cấu vần luật trong ca dao của tộc người Choang ở Trung Quốc và trong ca dao của tộc 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] người Việt ở Việt Nam”, thông qua so sánh kết cấu vần luật trong các hình thức ca dao của hai tộc người Choang – Việt, tác giả cho thấy kết cấu vần luật của hai tộc người này đại thể giống nhau, và đã phân tích bối cảnh văn hóa của sự tương đồng về vần luật trong ca dao hai dân tộc Choang – Việt. Luận văn thạc sỹ của Hoàng Diệp Hằng “Ca dao dân tộc Choang – Quảng Tây (so sánh với ca dao dân tộc Tày Nùng – Lạng Sơn)” đã tập trung nghiên cứu ca dao dân tộc Choang ở các khía cạnh như nguồn gốc văn hóa, nội dung và những phương diện nghệ thuật, trong đó có sự so sánh với ca dao của dân tộc Tày, Nùng ở Việt Nam. Nghiên cứu của các tác giảTrung Quốc Do sự tác động của các chính sách nhà nước Trung Quốc, các vấn đề về văn hóa dân gian ngày càng được nhiều học giả quan tâm nghiên cứu.

Từ thập kỷ 80 của thế kỷ XX, dân ca người Choang ngày càng được coi trọng trong bối cảnh khuyến khích bảo tồn và phát huy văn hóa dân gian truyền thống. Hội nghị về dân ca người Choang lần đầu tiên được triệu tập tại Học viện Dân tộc Quảng Tây vào năm 1984. Tình hình nghiên cứu về dân ca người Choang cũng đã đạt được nhiều thành tựu to lớn, kể từ thập kỷ 80 của thế kỷ XX đến nay.Trong đó, các hướng nghiên cứu chủ yếu bao gồm: nghiên cứu về nguồn gốc lịch sử, nghiên cứu về nội dung và hình thức, nghiên cứu về bản thể âm nhạc, nghiên cứu về sự bảo tồn và phát huy. Trong số những công trình nghiên cứu tiêu biểu, phải kể đến những bài viết được công bố trên các tạp chí và báo chí như: -潘其旭（ ，壮族歌圩的起源及其发展问题的探讨；民族研究， ） （ ）： (Phan Kì Húc (1981),Nghiên cứu về vấn đề khởi nguyên và phát triển của hội chợ dân ca dân tộc Choang; Nghiên cứu Dân tộc, 01 (001), trang.

7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] -周作秋（ ），谈壮歌的形式问题；广西师范学院学报 （ ）： (Châu Tác Thu (1982), Thảo luận về hình thức dân ca Choang; Báo Học viện Sư phạm Quảng Tây, 04 (004), trang. -黄革（ ）， 广西壮族民歌概略； 广西大学报 （ ）： (Hoàng Cách (1989), Khái lược dân ca dân tộc Choang Quảng Tây; Báo Đại học Quảng Tây, 01(016), trang. -覃桂清（ ），论广西民歌中的“对歌”；民族艺术 （ ）： (ĐàmQuế Thanh (1994),Thảo luận về “Đối hát” trong dân ca Quảng Tây; Nghệ thuật Dân tộc, 03(009), trang. - 韦桂喜 ，广西壮族民歌演唱风格的探析 ；民族音乐 （ ） (Vi Quế Hỷ (2012), Nghiên cứu và phân tích vềphong cáchdiễn xướng của dân ca người Choang Quảng Tây; Âm nhạc Dân tộc, 2012(01), trang.

-张承伟（ ，广西龙州壮族民歌初探；歌海， ） （ ）： (Trương Thừa Vĩ (2015), Sơ lược về dân ca người Choang Long Châu Quảng Tây;Ca Hải, 2015(03), trang. -张利群（ ），“壮族三月三”歌圩传统及其节庆文化品牌构建； 广西师范学院学报， （ ）： của (Trương Lợi Quần(2017), Truyền thống ngày chợ hội dân ca “Mùng Ba Tháng Ba dân tộc Choang” và việc xây dựng thương hiệu văn hóa ngày lễ; Báo Học viện Sư phạm Quảng Tây,03(018), trang. Ngoài các công trình nghiên cứu được đăng tải trên các tạp chívà báo 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] chí,ngày càng nhiều học giả chọn dân ca người Choang làm đềtài nghiên cứu cho khóa luận cử nhân, luận văn thạc sỹ,.Về luận văn Thạc sỹ, có thể kể đến: -李伟华，壮族歌咏文化的现代转型和阐扬；广西师范大学，桂林， (Lý Vĩ Hoa, Sự tuyên truyền và chuyển hình hiện đại của văn hóa dân ca dân tộc Choang; Đại học Sư phạm Quảng Tây, Quế Lâm, 2006). - 吴晓山，壮族民歌的当下境遇；广西师范大学， (Ngô Hiểu Sơn, Hoàn cảnh hiện nay của dân ca người Choang; Đại học Sư phạm Quảng Tây,Quế Lâm,2007).

- 李安然，改革开放以来壮族民歌的传承与创新研究；广西师范大 学，桂林， (Lý An Nhiên, Nghiên cứu về sáng tác và kế thừa của dân ca người Choang từ khi bắt đầu cải cách mở cửa;Đại học Sư phạm Quảng Tây, Quế Lâm, 2011). - 蔡阿利 南宁市壮族歌圩文化旅游开发研究 广西师范学院 南宁， (Thái A Lợi, Nghiên cứu về khai thác ngành du lịch văn hóa hộichợ dân ca người Choang ở thành phố Nam Ninh; Học viện Sư phạm Quảng Tây, Nam Ninh, 2011)… Các công trình nghiên cứu trên chủ yếu nghiên cứu về sự bảo tồn và phát huy của dân ca người Choang,trong đó, đáng lưu ý hơn cả là luận văn của Thái A Lợi,khi tác giả đã phân tích được tiềm năng du lịch của hội chợdân ca và đề xuất những giải phápđể phát triển du lịch văn hóadân tộc. Thông qua những công trình nghiên cứu trên, người đọc thấy được những triển vọng của các loại hình văn hóa dân gian của dân tộc trong phục vụ phát triển ngành du lịch. Trong số những công trình về dân ca người Choang Quảng Tây, cómột số tác giả Trung Quốc đề cập đến cả người Nùng ở Việt Nam, tiêu biểu là một 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] số luận văn Thạc sỹ và luận án Tiến sỹ như: 黄小奕 跨境壮语研究 华中科 技大学 武汉 (Hoàng Tiểu Dịch, Nghiên cứu về tiếng Choang vượt cảnh; Đại học Khoa học kỹ thuật Hoa Trung, Vũ Hán, 2005); 蒲春春 壮 岱侬语熟 语比较研究 广西民族大学 南宁 (Bồ Xuân Xuân, Nghiên cứu về sự so sánh của tục ngữ tiếng Tày Nùng và tiếng Choang,Đại học Dân tộc Quảng Tây, Nam Ninh, 2008); 欧阳武 越南岱侬语和中国壮语南部方言语音比较 研究 广西民族大学 南宁 (Âu Dương Vũ, Nghiên cứu về ngữ âm của phương ngữ nam bộ tiếng Choang Trung Quốc và tiếng Tày Nùng Việt Nam từ góc nhìn so sánh, Đại học Dân tộc Quảng Tây, 2015);…Những công trình trên chủ yếu nghiên cứu về ngôn ngữ của dân tộc Tày-Nùng Việt Nam và dân tộc Choang Trung Quốc, chỉ ra những điểm tương đồng trong ngôn ngữ của hai nhóm dân tộc này, đồng thời cho thấysự liênquan giữa tiếng Tày-Nùng với tiếng Choang.

Một số nghiên cứu khác đã chứng minh, dân tộc Choang Quảng Tây và dân tộc Tày, Nùng Việt Nam có quan hệ gần gũi, qua việc tìm ra khá nhiều điểm tương đồng về tín ngưỡng dân gian, phong tục tập quán và văn hóa xã hội giữa hai tộc người này.