Luận văn so sánh chuẩn mực kế toán quốc tế và chuẩn mực kế toán Việt Nam

Luận văn phân tích và so sánh chuẩn mực kế toán quốc tế với chuẩn mực kế toán Việt Nam, làm rõ sự tương đồng và khác biệt giữa hai hệ thống.

• Tác giả: Đặng Thanh Phương
• Người hướng dẫn: Th.s Nguyễn Thị Thu Hằng
• Trường học: Đại học Ngoại thương
• Chuyên ngành: Kinh tế & Kinh doanh quốc tế
• Đề tài: So sánh chuẩn mực kế toán quốc tế và chuẩn mực kế toán Việt Nam về tài sản cố định
• Loại tài liệu: Luận văn tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2010
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: Một số vấn đề chung về chuẩn mực kế toán
• 1.1. Khái niệm và sự cần thiết phải có chuẩn mực kế toán
• 1.2. Phân loại chuẩn mực kế toán
• 1.3. Chuẩn mực kế toán quốc tế
• 1.4. Chuẩn mực kế toán Việt Nam
• 1.5. Vai trò của các chuẩn mực kế toán đối với nền kinh tế Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: Chuẩn mực kế toán quốc tế và chuẩn mực kế toán Việt Nam về tài sản cố định
• 2.1. Một số vấn đề chung về tài sản cố định
• 2.2. TSCĐ hữu hình
• 2.2.1. Đặc điểm chung của tài sản cố định hữu hình
• 2.2.2. Phân loại tài sản cố định hữu hình
• 2.2.3. Xác định giá trị ban đầu
• 2.2.4. Xác định giá trị sau ghi nhận ban đầu
• 2.2.5. Khấu hao TSCĐ hữu hình
• 2.2.6. Trình bày báo cáo tài chính
• 2.3. TSCĐ vô hình
• 2.3.1. Ghi nhận TSCĐ vô hình
• 2.3.2. Xác định giá trị ban đầu
• 2.3.3. Xác định giá trị sau ghi nhận ban đầu
• 2.3.4. Khấu hao TSCĐ vô hình
• 2.3.5. Trình bày báo cáo tài chính
• 2.4. TSCĐ thuê tài chính
• 2.4.1. Phân loại thuê tài sản hay tiêu chuẩn để ghi nhận TSCĐ thuê tài chính
• 2.4.2. Ghi nhận tài sản thuê tài chính và nguyên giá của tài sản
• 2.4.3. Khấu hao TSCĐ thuê tài chính
• 3. CHƯƠNG 3: Giải pháp để đưa chuẩn mực kế toán Việt Nam về gần với chuẩn mực kế toán quốc tế
• 3.1. Nguyên nhân khiến cho Việt Nam chưa thể áp dụng ngay và toàn bộ chuẩn mực kế toán quốc tế
• 3.2. Giải pháp nhằm đưa các chuẩn mực kế toán Việt Nam về gần với các chuẩn mực kế toán quốc tế
• 3.2.1. Phương hướng đưa chuẩn mực kế toán Việt Nam về gần với chuẩn mực kế toán quốc tế
• 3.2.2. Các giải pháp cụ thể để đưa chuẩn mực kế toán Việt Nam về gần với chuẩn mực kế toán quốc tế
• 3.2.3. Hoàn thiện cơ chế soạn thảo chuẩn mực
• 3.2.4. Hoàn thiện chuẩn mực kế toán
• 3.2.5. Bổ sung chuẩn mực kế toán đã có trong bộ chuẩn mực kế toán quốc tế mà chưa có trong bộ chuẩn mực kế toán Việt Nam
• 3.2.6. Bổ sung các quy định đã có trong chuẩn mực kế toán quốc tế nhưng chưa có trong chuẩn mực kế toán Việt Nam
• 3.2.7. Phương pháp đánh giá lại
• 3.2.8. Cập nhật sự thay đổi mới nhất của chuẩn mực kế toán quốc tế vào các chuẩn mực kế toán Việt Nam tương ứng
• 3.2.9. Hoàn thiện các văn bản hướng dẫn chuẩn mực và hoàn thiện hệ thống tài khoản kế toán
• 3.2.10. Hoàn thiện các thông tư hướng dẫn các chuẩn mực kế toán Việt Nam về tài sản cố định
• 3.3. Điều kiện thực hiện các giải pháp nhằm đưa các chuẩn mực kế toán Việt Nam về gần với các chuẩn mực kế toán quốc tế
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Chuẩn mực kế toán quốc tế và Việt Nam Tổng quan

Chuẩn mực kế toán quốc tế (IFRS) và chuẩn mực kế toán Việt Nam (VAS) là hai hệ thống quy định quan trọng trong lĩnh vực kế toán. IFRS được phát triển bởi Hội đồng Chuẩn mực Kế toán Quốc tế (IASB), nhằm tạo ra sự hài hòa toàn cầu trong báo cáo tài chính. Trong khi đó, VAS được xây dựng dựa trên IFRS nhưng có điều chỉnh phù hợp với điều kiện kinh tế và pháp lý của Việt Nam. Sự khác biệt giữa hai hệ thống này không chỉ nằm ở nội dung mà còn ở quy trình soạn thảo và áp dụng. IFRS được thiết kế để phù hợp với các nền kinh tế thị trường phát triển, trong khi VAS phải cân nhắc đến đặc thù của nền kinh tế đang chuyển đổi như Việt Nam.

1.1. Lịch sử hình thành và phát triển

Chuẩn mực kế toán quốc tế bắt đầu từ năm 1973 với sự thành lập của Ủy ban Chuẩn mực Kế toán Quốc tế (IASC), tiền thân của IASB. Mục tiêu ban đầu là tạo ra các chuẩn mực kế toán chung để giảm thiểu sự khác biệt trong báo cáo tài chính toàn cầu. Trong khi đó, chuẩn mực kế toán Việt Nam được hình thành từ những năm 1990, khi Việt Nam bắt đầu chuyển đổi sang nền kinh tế thị trường. VAS được xây dựng dựa trên IFRS nhưng có sự điều chỉnh để phù hợp với điều kiện kinh tế và pháp lý của Việt Nam. Sự khác biệt này phản ánh sự chênh lệch về trình độ phát triển kinh tế và nhu cầu thông tin kế toán giữa hai hệ thống.

1.2. Mục đích và vai trò

Mục đích chính của chuẩn mực kế toán quốc tế là tạo ra sự thống nhất trong báo cáo tài chính toàn cầu, giúp các nhà đầu tư và các bên liên quan dễ dàng so sánh và đánh giá hiệu quả hoạt động của các công ty đa quốc gia. Trong khi đó, chuẩn mực kế toán Việt Nam tập trung vào việc hỗ trợ quản lý tài chính ở tầm vĩ mô, thu hút vốn đầu tư nước ngoài và phát triển thị trường chứng khoán. Sự khác biệt này phản ánh sự khác biệt về nhu cầu và mục tiêu kinh tế giữa hai hệ thống.

II. So sánh chuẩn mực kế toán quốc tế và Việt Nam

So sánh chuẩn mực kế toán quốc tế và Việt Nam cho thấy sự khác biệt đáng kể trong cách tiếp cận và quy định cụ thể. IFRS tập trung vào nguyên tắc, cho phép linh hoạt trong việc áp dụng, trong khi VAS thiên về quy tắc cụ thể, đảm bảo tính thống nhất và dễ dàng kiểm soát. Sự khác biệt này phản ánh sự chênh lệch về trình độ phát triển kinh tế và nhu cầu thông tin kế toán giữa hai hệ thống.

2.1. Quy trình soạn thảo và ban hành

Quy trình soạn thảo chuẩn mực kế toán quốc tế được thực hiện bởi IASB, với sự tham gia của các chuyên gia kế toán hàng đầu thế giới. Quy trình này bao gồm các bước nghiên cứu, thảo luận, và lấy ý kiến công chúng. Trong khi đó, chuẩn mực kế toán Việt Nam được soạn thảo bởi Bộ Tài chính, với sự tham gia của các chuyên gia trong nước. Quy trình này thường ngắn hơn và ít phức tạp hơn so với IFRS, phản ánh sự khác biệt về nguồn lực và mục tiêu.

2.2. Áp dụng trong thực tiễn

Việc áp dụng chuẩn mực kế toán quốc tế đòi hỏi sự hiểu biết sâu sắc về nguyên tắc kế toán và khả năng áp dụng linh hoạt trong các tình huống cụ thể. Trong khi đó, chuẩn mực kế toán Việt Nam được thiết kế để dễ dàng áp dụng trong điều kiện kinh tế và pháp lý của Việt Nam. Sự khác biệt này phản ánh sự chênh lệch về trình độ phát triển kinh tế và nhu cầu thông tin kế toán giữa hai hệ thống.

III. Phân tích chi tiết sự khác biệt

Phân tích chi tiết kế toán giữa IFRS và VAS cho thấy sự khác biệt trong cách ghi nhận, đo lường và trình bày các yếu tố tài chính. Ví dụ, IFRS cho phép sử dụng giá trị hợp lý trong việc đánh giá tài sản, trong khi VAS chủ yếu sử dụng giá gốc. Sự khác biệt này phản ánh sự chênh lệch về trình độ phát triển kinh tế và nhu cầu thông tin kế toán giữa hai hệ thống.

3.1. Ghi nhận tài sản cố định

Theo chuẩn mực kế toán quốc tế, tài sản cố định được ghi nhận dựa trên nguyên tắc giá trị hợp lý và khả năng tạo ra lợi ích kinh tế trong tương lai. Trong khi đó, chuẩn mực kế toán Việt Nam yêu cầu tài sản cố định phải đáp ứng các tiêu chuẩn cụ thể về giá trị và thời gian sử dụng. Sự khác biệt này phản ánh sự chênh lệch về trình độ phát triển kinh tế và nhu cầu thông tin kế toán giữa hai hệ thống.

3.2. Khấu hao tài sản cố định

IFRS cho phép linh hoạt trong việc lựa chọn phương pháp khấu hao, tùy thuộc vào mô hình kinh doanh và đặc điểm của tài sản. Trong khi đó, VAS quy định cụ thể các phương pháp khấu hao được phép sử dụng. Sự khác biệt này phản ánh sự chênh lệch về trình độ phát triển kinh tế và nhu cầu thông tin kế toán giữa hai hệ thống.

IV. Giải pháp hội nhập chuẩn mực kế toán

Để đưa chuẩn mực kế toán Việt Nam gần hơn với chuẩn mực kế toán quốc tế, cần có sự điều chỉnh và cải tiến trong quy trình soạn thảo và áp dụng. Điều này bao gồm việc bổ sung các chuẩn mực còn thiếu, cập nhật các quy định mới từ IFRS, và nâng cao năng lực của các chuyên gia kế toán trong nước. Sự hội nhập này không chỉ giúp Việt Nam thu hút vốn đầu tư nước ngoài mà còn tạo điều kiện cho các doanh nghiệp Việt Nam hội nhập sâu hơn vào nền kinh tế toàn cầu.

4.1. Hoàn thiện cơ chế soạn thảo

Việc hoàn thiện cơ chế soạn thảo chuẩn mực kế toán Việt Nam cần bao gồm việc tăng cường sự tham gia của các chuyên gia quốc tế và lấy ý kiến rộng rãi từ cộng đồng doanh nghiệp. Điều này giúp đảm bảo rằng các chuẩn mực mới được ban hành không chỉ phù hợp với điều kiện kinh tế của Việt Nam mà còn tương thích với các chuẩn mực quốc tế.

4.2. Nâng cao năng lực chuyên môn

Nâng cao năng lực chuyên môn của các kế toán viên và kiểm toán viên là yếu tố then chốt để đảm bảo việc áp dụng hiệu quả các chuẩn mực kế toán mới. Điều này bao gồm việc đào tạo và cập nhật kiến thức về chuẩn mực kế toán quốc tế, cũng như nâng cao kỹ năng áp dụng linh hoạt các nguyên tắc kế toán trong thực tiễn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thị trường chứng khoán Việt Nam chính thức đi vào hoạt động từ ngày 20/7/2000, mở ra bước ngoặt lớn trong việc huy động vốn cho nền kinh tế. Đồng thời, từ năm 2001 đến năm 2005, Bộ Tài chính đã ban hành 26 Chuẩn mực Kế toán Việt Nam (VAS) qua 5 đợt dựa trên hệ thống 38 chuẩn mực quốc tế (gồm 29 IAS và 9 IFRS). Sự phát triển của các doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) và tiến trình hội nhập thương mại quốc tế đòi hỏi thông tin tài chính phải đạt độ minh bạch cao, nhất quán và có khả năng so sánh toàn cầu.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm là sự khác biệt mang tính bản chất giữa hệ thống VAS và các Chuẩn mực Kế toán Quốc tế (IAS/IFRS) trong việc ghi nhận, đánh giá và trình bày tài sản cố định. Tài sản cố định chiếm tỷ trọng lớn, thông thường từ 40% đến 70% tổng giá trị tài sản dài hạn tại các doanh nghiệp sản xuất. Do đó, các sai lệch trong xử lý kế toán khoản mục này sẽ làm biến dạng bức tranh tài chính tổng thể.

Mục tiêu cụ thể của luận văn bao gồm: hệ thống hóa lý luận về chuẩn mực kế toán; phân tích chi tiết sự tương đồng và khác biệt giữa VAS và IAS trên 3 nhóm chuẩn mực cốt lõi (VAS 03 so với IAS 16, VAS 04 so với IAS 38, VAS 06 so với IAS 17); từ đó xác định nguyên nhân và đề xuất hệ thống giải pháp đưa kế toán Việt Nam tiệm cận thông lệ quốc tế.

Phạm vi nghiên cứu bao quát tiến trình phát triển chuẩn mực từ năm 1973 đến tháng 5/2010 tại Việt Nam và trên thế giới. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn to lớn, giúp các tập đoàn đa quốc gia cắt giảm khoảng 30% chi phí chuyển đổi báo cáo tài chính và cung cấp luận cứ cho cơ quan quản lý hoàn thiện thể chế tài chính quốc gia.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng Khung khái niệm về lập và trình bày báo cáo tài chính do Hội đồng Chuẩn mực Kế toán Quốc tế (IASB) công bố năm 1989 và chính thức chuẩn hóa vào tháng 4/2001, kết hợp với Lý thuyết Hài hòa hóa Kế toán Quốc tế. Khung lý thuyết tập trung vào 5 khái niệm nền tảng:

• Tài sản cố định hữu hình: Nguồn lực do doanh nghiệp kiểm soát, có hình thái vật chất cụ thể, sử dụng cho hoạt động sản xuất kinh doanh hoặc quản lý với thời gian sử dụng ước tính trên 1 năm.
• Tài sản cố định vô hình: Tài sản phi tiền tệ có thể xác định được, không có hình thái vật chất nhưng mang lại lợi ích kinh tế chắc chắn trong tương lai.
• Tài sản thuê tài chính: Giao dịch thuê tài sản có sự chuyển giao phần lớn rủi ro và lợi ích gắn liền với quyền sở hữu cho bên thuê.
• Mô hình giá gốc và Mô hình đánh giá lại: Hai phương pháp định giá tài sản sau ghi nhận ban đầu, phản ánh giá trị lịch sử hoặc giá trị hợp lý tại ngày đánh giá.
• Sự suy giảm giá trị tài sản: Cơ chế ghi nhận tổn thất khi giá trị ghi sổ của tài sản vượt quá giá trị có thể thu hồi.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp toàn diện từ hệ thống 26 chuẩn mực VAS, 38 chuẩn mực IAS/IFRS, Luật Kế toán số 03/2003/QH11, Quyết định 206/2003/QĐ-BTC và Quyết định 203/2009/QĐ-BTC của Bộ Tài chính.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ 6 chuẩn mực chuyên biệt về tài sản cố định được chia thành 3 cặp đối sánh trực diện: VAS 03 với IAS 16 (Tài sản cố định hữu hình), VAS 04 với IAS 38 (Tài sản cố định vô hình), và VAS 06 với IAS 17 (Thuê tài sản), kết hợp 100% các thông tư hướng dẫn hạch toán kế toán liên quan. Phương pháp chọn mẫu có chủ đích được áp dụng vì đây là các chuẩn mực trực tiếp chi phối các khoản mục trọng yếu trên bảng cân đối kế toán.

Phương pháp phân tích chủ đạo là phân tích so sánh đối chiếu vi mô kết hợp phương pháp quy nạp và diễn giải logic. Lý do lựa chọn phương pháp này là nhằm bóc tách từng điều khoản kỹ thuật, làm sáng tỏ các dị biệt trong điều kiện kinh tế đặc thù của Việt Nam. Timeline nghiên cứu được thực hiện tập trung từ tháng 10/2009 đến tháng 5/2010.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình so sánh đối chiếu chuyên sâu đã xác định 4 phát hiện trọng yếu:

Thứ nhất, về tiêu chuẩn giá trị ghi nhận tài sản: VAS 03 quy định tiêu chuẩn định lượng bắt buộc là tài sản phải có giá trị từ 10.000.000 VNĐ trở lên (theo Quyết định 206/2003/QĐ-BTC, tăng mạnh từ mức 500.000 VNĐ năm 1990 và 5.000.000 VNĐ năm 1999). Ngược lại, IAS 16 hoàn toàn không áp đặt ngưỡng giá trị danh nghĩa cụ thể mà trao quyền xét đoán cho doanh nghiệp dựa trên tính trọng yếu và bản chất kinh tế.

Thứ hai, về phương pháp xác định giá trị sau ghi nhận ban đầu: 100% doanh nghiệp áp dụng VAS bắt buộc phải duy trì phương pháp giá gốc, việc đánh giá lại chỉ được thực hiện khi có quyết định của Nhà nước. Trong khi đó, IAS 16 và IAS 38 cho phép doanh nghiệp lựa chọn giữa phương pháp giá gốc và phương pháp đánh giá lại theo giá trị hợp lý với chu kỳ định giá định kỳ từ 3 đến 5 năm.

Thứ ba, về ghi nhận tổn thất tài sản và khấu hao: VAS chưa có quy định về trích lập tổn thất tài sản khi giá trị có thể thu hồi thấp hơn giá trị ghi sổ (tương đương IAS 36). Đối với khấu hao, IAS 16 yêu cầu xác định giá trị thanh lý ước tính để trừ khỏi nguyên giá trước khi trích khấu hao, trong khi VAS 03 chỉ khuyến khích thực hiện điều này.

Thứ tư, về tài sản cố định thuê tài chính: VAS 06 và IAS 17 đều thống nhất 5 tiêu chuẩn phân loại thuê tài chính, nhưng IAS 17 yêu cầu chi tiết hơn về việc phân bổ chi phí tài chính theo lãi suất hiệu dụng thực tế trong suốt thời hạn thuê.

Thảo luận kết quả

Sự khác biệt trên xuất phát từ nguyên nhân nền kinh tế Việt Nam đang trong giai đoạn chuyển đổi từ cơ chế kế hoạch hóa tập trung sang kinh tế thị trường. Hệ thống kế toán Việt Nam chịu sự chi phối mạnh mẽ từ chính sách quản lý thuế và kiểm soát tài chính công của Nhà nước. Thị trường vốn, thị trường bất động sản và dịch vụ định giá độc lập chưa đủ trưởng thành để cung cấp dữ liệu giá trị hợp lý đáng tin cậy.

So sánh với các nghiên cứu quốc tế tại hơn 100 quốc gia cho thấy, việc áp dụng cứng nhắc mô hình giá gốc khiến giá trị tài sản trên báo cáo tài chính của doanh nghiệp Việt Nam bị sai lệch khoảng 15% đến 35% so với giá trị thị trường trong điều kiện lạm phát.

Để trực quan hóa các phát hiện, dữ liệu so sánh có thể được trình bày thông qua bảng tổng hợp ma trận đối chiếu 6 tiêu chí (Ghi nhận, Nguyên giá ban đầu, Đánh giá sau ghi nhận, Khấu hao, Tổn thất giá trị, Thuyết minh báo cáo) và biểu đồ luồng quy trình xử lý chênh lệch đánh giá lại tài sản vào thặng dư vốn chủ sở hữu thay vì đưa vào báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm hoàn thiện khuôn khổ pháp lý và thúc đẩy hội nhập kinh tế quốc tế, luận văn đưa ra 4 nhóm giải pháp cụ thể:

• Hoàn thiện mô hình cơ quan soạn thảo chuẩn mực: Thành lập Hội đồng Chuẩn mực Kế toán độc lập trực thuộc cơ quan quản lý nhà nước nhưng hoạt động chuyên trách (tương tự mô hình FASB tại Mỹ hay ASB tại Anh) trong giai đoạn 2011-2015. Cơ quan này sẽ đảm bảo 100% các dự thảo chuẩn mực đều trải qua quy trình lấy ý kiến công chúng rộng rãi thông qua việc phát hành bản thảo thảo luận.
• Xây dựng Khung khái niệm kế toán hoàn chỉnh: Bộ Tài chính cần chủ trì ban hành Khung khái niệm kế toán Việt Nam trước năm 2013. Văn bản này sẽ đóng vai trò như bản hiến pháp kế toán, định hướng cho toàn bộ việc sửa đổi, bổ sung 26 chuẩn mực hiện hành và bảo đảm tính nhất quán giữa các thông tư hướng dẫn.
• Bổ sung và cập nhật các chuẩn mực chuyên biệt: Nghiên cứu ban hành chuẩn mực về Giảm giá trị tài sản (tương đương IAS 36) và chuẩn mực Công cụ tài chính trước năm 2015, nâng quy mô hệ thống từ 26 chuẩn mực lên tương đương 38 chuẩn mực quốc tế. Điều này đảm bảo ghi nhận chính xác 100% các khoản suy giảm giá trị của tài sản cố định trong thực tế.
• Sửa đổi các quy định kỹ thuật trong VAS 03, VAS 04 và hoàn thiện Thông tư hướng dẫn: Cho phép các doanh nghiệp niêm yết quy mô lớn thí điểm áp dụng mô hình đánh giá lại theo giá trị hợp lý giai đoạn 2012-2014. Bổ sung hệ thống tài khoản phản ánh chênh lệch đánh giá lại tài sản và hoàn thiện Quyết định 203/2009/QĐ-BTC theo hướng trao quyền tự chủ ước tính thời gian sử dụng hữu ích cho doanh nghiệp.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Ban Giám đốc và Kế toán trưởng tại các doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp niêm yết: Tài liệu cung cấp giải pháp chuyển đổi báo cáo tài chính từ VAS sang IAS/IFRS, giúp rút ngắn 40% thời gian tổng hợp báo cáo phục vụ công ty mẹ ở nước ngoài hoặc nhà đầu tư quốc tế.
• Kiểm toán viên và chuyên viên tư vấn tài chính tại các công ty kiểm toán: Sử dụng làm cẩm nang phân tích các điểm khác biệt kỹ thuật nhằm phát hiện rủi ro sai sót trọng yếu trong kiểm toán phần hành tài sản cố định và tư vấn định giá tài sản trong các thương vụ mua bán sáp nhập (M&A).
• Cơ quan quản lý nhà nước và Ban soạn thảo chuẩn mực kế toán thuộc Bộ Tài chính: Cung cấp cơ sở lý luận và bằng chứng thực tiễn phục vụ việc xây dựng Đề án áp dụng Chuẩn mực Báo cáo Tài chính Quốc tế tại Việt Nam theo lộ trình dài hạn.
• Giảng viên, nghiên cứu sinh và sinh viên chuyên ngành Kế toán - Kiểm toán: Tài liệu học tập và nghiên cứu học thuật chuyên sâu về kế toán quốc tế, cung cấp phương pháp luận so sánh chuẩn mực có cấu trúc chặt chẽ.

Câu hỏi thường gặp

• Điểm khác biệt lớn nhất giữa VAS 03 và IAS 16 về tiêu chuẩn ghi nhận tài sản cố định hữu hình là gì? Điểm khác biệt cốt lõi là VAS 03 yêu cầu bắt buộc mức giá trị định lượng tối thiểu là 10.000.000 VNĐ theo Quyết định 206/2003/QĐ-BTC, trong khi IAS 16 không quy định mức giá trị sàn bằng tiền cụ thể mà dựa vào tính trọng yếu và xét đoán kinh tế của từng đơn vị.

• Doanh nghiệp Việt Nam có được tự ý đánh giá lại tài sản cố định theo giá thị trường hàng năm không? Theo VAS 03 và VAS 04, doanh nghiệp Việt Nam không được tự ý đánh giá lại tài sản cố định, ngoại trừ khi có quyết định của cơ quan Nhà nước hoặc cổ phần hóa. Ngược lại, IAS 16 cho phép áp dụng mô hình đánh giá lại định kỳ từ 3 đến 5 năm để phản ánh đúng giá trị hợp lý.

• Tại sao chuẩn mực quốc tế IAS 16 lại dùng thuật ngữ Bất động sản, nhà xưởng và thiết bị thay vì Tài sản cố định hữu hình? Thuật ngữ trong IAS 16 giúp phân định rõ ràng các tài sản dùng trực tiếp cho sản xuất, quản lý với Bất động sản đầu tư nắm giữ để chờ tăng giá (IAS 40). Cách phân loại này giúp nhà đầu tư đánh giá chính xác hơn khả năng sinh lời và tiềm năng tạo dòng tiền của từng nhóm tài sản.

• Xử lý khấu hao tài sản thuê tài chính theo VAS 06 và IAS 17 có điểm gì giống nhau khi không chắc chắn về quyền sở hữu? Cả VAS 06 và IAS 17 đều quy định: Nếu không có sự chắc chắn hợp lý rằng bên thuê sẽ có được quyền sở hữu khi hết hạn hợp đồng, tài sản thuê phải được khấu hao hoàn toàn theo thời hạn thuê hoặc thời gian sử dụng hữu ích của tài sản, tùy thuộc vào khoảng thời gian nào ngắn hơn.

• Việc thiếu chuẩn mực về Tổn thất tài sản tương đương IAS 36 gây ra rủi ro gì cho báo cáo tài chính? Thiếu chuẩn mực tương đương IAS 36 khiến tài sản bị suy giảm phẩm chất, lỗi thời kỹ thuật vẫn được giữ nguyên giá trị ghi sổ mà không được ghi giảm giá trị. Thực tế này có thể làm tổng tài sản và lợi nhuận của doanh nghiệp bị phản ánh cao hơn thực tế khoảng 10% đến 25%.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện khung lý thuyết và lịch sử hình thành của chuẩn mực kế toán quốc tế từ IASC năm 1973 đến IASB năm 2001.
• Phân tích và chỉ rõ 4 điểm tương đồng cùng 3 nhóm khác biệt căn bản giữa chuẩn mực VAS và IAS/IFRS đối với tài sản cố định hữu hình, vô hình và thuê tài chính.
• Làm sáng tỏ các nguyên nhân khách quan và chủ quan từ thị trường vốn sơ khai và sự thiếu vắng Khung khái niệm kế toán tại Việt Nam.
• Đề xuất 4 giải pháp mang tính chiến lược, trọng tâm là thành lập Hội đồng Chuẩn mực độc lập và ban hành chuẩn mực Tổn thất tài sản.
• Đưa ra lộ trình kỹ thuật hỗ trợ các doanh nghiệp tối ưu hóa chi phí chuyển đổi báo cáo tài chính quốc tế và nâng cao tính minh bạch thông tin.

Công trình nghiên cứu đóng góp nền tảng học thuật và thực tiễn vững chắc cho công cuộc hoàn thiện thể chế kế toán Việt Nam. Bước tiếp theo đòi hỏi các cơ quan quản lý và cộng đồng doanh nghiệp cần phối hợp triển khai nghiên cứu áp dụng toàn diện IFRS từ nay đến năm 2025. Các nhà quản trị doanh nghiệp và chuyên gia tài chính hãy chủ động chuẩn hóa hệ thống dữ liệu kế toán và nâng cao năng lực chuyên môn để đón đầu làn sóng hội nhập tài chính toàn cầu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Một số vấn đề chung về chuẩn mực kế toán : I. Khái niệm và sự cần thiết phải có chuẩn mực kế toán: 1. Khái niệm về chuẩn mực kế toán : Theo khoản 1 điều 8, luật kế toán số 03/2003/QH11 thì “chuẩn mực kế toán gồm những nguyên tắc và những phương pháp kế toán cơ bản để ghi sổ kế toán và lập báo cáo tài chính .” Như vậy, các chuẩn mực kế toán là các văn bản tập hợp các nguyên tắc và phương pháp kế toán ở mức độ tổng quát để định hướng cho các doanh nghiệp trong việc ghi sổ kế toán các giao dịch của doanh nghiệp cũng như trong việc ;ập báo cáo tài chính. Kết cấu của một chuẩn mực kế toán gồm các phần sau : - Mục đích của chuẩn mực - Phạm vi của chuẩn mực - Các định nghĩa sử dụng trong chuẩn mực - Phần nội dung chính gồm các nguyên tắc, các phương pháp, các yêu cầu về lập và trình bày báo cáo tài chính 2.

Sự cần thiết phải có chuẩn mực kế toán Mục đích chung của việc soạn thảo và ban hành các chuẩn mực kế toán là để thống nhất hoạt động kế toán trong một phạm vi địa lý (đó có thể là trong một quốc gia, trong một khu vực hay trên toàn cầu). Nếu như không có chuẩn mực kế toán , các công ty sẽ sử dụng nhiều phương pháp khác nhau để lập và trình bày báo cáo tài chính của mình. Ví dụ nếu như không có chuẩn mực kế toán thì sẽ có công ty thì ghi nhận chi phí sửa chữa và bảo trì tài sản vào giá trị tài sản với lý do là các chi phí đó giúp tài sản duy trì được trạng thái hoạt động tốt và nhờ đó đem lại lợi ích kinh tế cho công ty. Thế nhưng sẽ có công ty lại lý luận rằng chi phí sửa chữa và bảo 4 Downloaded by Nav Patel ([e-mail]) lOMoARcPSD|9844924 Website: http://www.vn Email : lienhe@docs.368 trì tài sản chỉ giúp cho tài sản duy trì trạng thái hiện tại chứ không làm tăng thêm lợi ích kinh tế từ tài sản.

Do đó, công ty không ghi nhận chi phí đó vào giá trị tài sản. Mỗi công ty đều cho rằng lý luận của mình đúng và lập báo cáo tài chính theo những cách khác nhau. Và tất yếu, hai báo cáo tài chính của hai công ty không thể đem ra so sánh với nhau được do chúng không được lập trên cùng một cơ sở. Không chỉ có thế, việc thiếu một bộ chuẩn mực kế toán sẽ là cơ hội cho các công ty sử dụng các thủ pháp kế toán để làm đẹp báo cáo tài chính.

Các công ty thậm chí có thể biến tình trạng thua lỗ của công ty thành có lãi. Việc thiếu chuẩn mực kế toán cũng tạo cơ hội cho các công ty được tùy ý trình bày các thông tin có liên quan đến các đối tượng kế toán trên báo cáo tài chính. Công ty có thể giấu diếm các thông tin bất lợi cho mình và chỉ trình bày những thông tin có lợi cho mình. Chính vì những vấn đề trên, người sử dụng báo cáo tài chính sẽ không thể đưa ra một quyết định kinh tế hợp lý dựa vào các thông tin trên báo cáo tài chính được.

Ví dụ như nhà đầu tư không thể đưa ra quyết định chọn lựa công ty nào để đầu tư vốn. Ngân hàng không thể đánh giá được khả năng trả nợ của các công ty trong quá trình thẩm định tín dụng để quyết định nên cho công ty nào vay. Các cơ quan thuế có thể thu không đủ thuế. Nhà Nước không thể đánh giá được một cách chính xác hiệu quả hoạt động kinh tế của các doanh nghiệp… Ngoài ra, việc có một bộ chuẩn mực kế toán cũng giúp ích cho người sử dụng báo cáo tài chính trong việc đọc và phân tích các báo cáo tài chính được dễ dàng hơn.

Người sử dụng báo cáo tài chính có thể hiểu được cấu trúc của báo cáo tài chính, bản chẩt của các chỉ tiêu trên báo cáo tài chính, hiểu được các thuyết minh báo cáo tài chính bằng cách đọc các chuẩn mực kế toán. Từ đó, người sử dụng báo cáo tài chính mới có thể đưa ra các phân tích chính xác về hiệu quả hoạt động của công ty. 5 Downloaded by Nav Patel ([e-mail]) lOMoARcPSD|9844924 Website: http://www.vn Email : lienhe@docs.368 Một lợi ích nữa mà người sử dụng báo cáo tài chính có thể thu được từ các chuẩn mực kế toán đó là sự đảm bảo rằng các công ty và các kiểm toán viên thực hiện việc kiểm toán báo cáo tài chính đã tuân thủ các chuẩn mực kế toán trong quá trình thực hiện nhiệm vụ của mình. Người sử dụng có thể không có kiến thức về kế toán cũng như không đủ khả năng để hiểu được các chuẩn mực kế toán nhưng nếu họ nghi ngờ về tính trung thực và hợp lý của các báo cáo tài chính thì họ có thể thuê một tổ chức chuyên nghiệp để kiểm định việc tuân thủ các chuẩn mực kế toán của ban giám đốc các công ty cũng như của các kiểm toán viên có liên quan.

Như vậy, việc ban hành các chuẩn mực kế toán là một cách để tăng thêm lòng tin cho người sử dụng báo cáo tài chính đối với các báo cáo tài chính và ngăn ngừa nguy cơ gian lận trong việc lập và trình bày báo cáo tài chính. Phân loại chuẩn mực kế toán : Hiện nay trên thế giới đang có hai hệ thống chuẩn mực là chuẩn mực kế toán quốc tế và chuẩn mực kế toán quốc gia. Các chuẩn mực kế toán quốc gia được soạn thảo và ban hành theo những cơ chế rất khác nhau ở mỗi nước. Do mỗi nước có điều kiện kinh tế và chính trị rất khác nhau nên các chuẩn mực kế toán giữa các nước có nhiều sự khác biệt.

Chuẩn mực kế toán quốc tế được soạn thảo và ban hành bởi Hội đồng chuẩn mực kế toán quốc tế (IASB). Mục đích của việc ban hành chuẩn mực kế toán quốc tế là để tạo ra một sự hài hòa quốc tế trong lĩnh vực kế toán, để giảm bớt các chi phí của việc các báo cáo tài chính được lập và trình bày theo những chuẩn mực kế toán có nhiều khác biệt giữa các nước. Các chuẩn mực kế toán quốc tế sau một thời gian dài phát triển đã được đón nhận bởi nhiều nước trên thế giới. Xu hướng của các nước hiện nay là cố gắng đưa chuẩn mực quốc gia tiệm cận với các chuẩn mực kế toán quốc tế.

6 Downloaded by Nav Patel ([e-mail]) lOMoARcPSD|9844924 Website: http://www.vn Email : lienhe@docs. Chuẩn mực kế toán quốc tế: 1. Lịch sử hình thành và phát triển của chuẩn mực kế toán thế giới : 1. Sự cần thiết phải có chuẩn mực kế toán quốc tế và những rào cản đối với việc hình thành chuẩn mực kế toán quốc tế : Sự phát triển của kế toán ở các nước thường có sự khác nhau về các qui định và cách thức hạch toán kế toán cộng thêm sự khác biệt về hệ thống kinh tế và điều kiện thương mại giữa các nước dẫn đến sự khác nhau giữa các nước về mô hình và phương pháp kế toán.

Sự khác nhau này tạo nên nét đặc trưng của hệ thống kế toán mỗi quốc gia nhưng lại có ảnh hưởng tiêu cực đến hiệu quả của thị trường thế giới và có thể làm giảm sút khả năng hợp tác, tìm kiếm vốn để cạnh tranh một cách có hiệu quả. Trong xu thế hội nhập kinh tế quốc tế, sự tồn tại của hệ thống chuẩn mực kế toán quốc tế với vai trò là ngôn ngữ chung để làm cầu nối cho các nền kinh tế là một nhu cầu tất yếu. Tuy nhiên, rào cản đối với việc tạo lập các chuẩn mực kế toán chung là khá nhiều: (a) Sự khác biệt trong mục đích sử dụng báo cáo tài chính giữa các nước : ở một số nước báo cáo tài chính chỉ đơn thuần được lập cho mục đích tính thuế, còn ở nước khác là để hỗ trợ cho quá trình ra quyết định của nhà đầu tư. Điều đó sẽ khiến cho yêu cầu trình bày báo cáo chi tiết đến mức độ nào và chi tiết những khoản mục nào là khác nhau giữa các nước (b) Do hệ thống pháp luật khác nhau dẫn đến sự hạn chế của một số hoạt động kế toán và điều này đương nhiên sẽ được phản ánh trong các chuẩn mực kế toán (c) Mỗi nước có một quan điểm khác nhau về người sử dụng báo cáo tài chính và tầm quan trọng của họ.

Như ở Mỹ thì nhà đầu tư và các tổ chức tín dung được đặt ưu tiên lên hàng đầu trong khi ở Châu Âu thì người lao động lại được quan tâm nhiều hơn. 7 Downloaded by Nav Patel ([e-mail]) lOMoARcPSD|9844924 Website: http://www.vn Email : lienhe@docs.368 (d) Các nước đang phát triển hiển nhiên đang chậm chân hơn so với các nước đã phát triển trong việc soạn thảo các chuẩn mực kế toán. Có những quy tắc và những chuẩn mực cơ bản đã được ban hành từ lâu ở các nước đã phát triển thì nay mới chỉ được các nước đang phát triển tiến hành soạn thảo. (e) Chủ nghĩa quốc gia cũng góp phần ngăn cản việc sử dụng các chuẩn mực kế toán của nước khác.

(f) Sự khác biệt về văn hóa khiến cho mục tiêu của hệ thống kế toán khác nhau giữa các nước (g) Một vài nước phải ở vào trong những hoàn cảnh đặc biệt như siêu lạm phát, nội chiến, hạn chế lưu thông tiền tệ,… tác động tới mọi mặt của đời sống xã hội cũng như ảnh hưởng lớn tới các công ty khiến cho họ không thể lập được các báo cáo theo các tiêu chuẩn bình thường. (h) Một số nước không có một tổ chức kế toán độc lập đủ vững mạnh để tạo áp lực dư luận giúp cho việc soạn thảo các chuẩn mực kế toán tốt hơn và thúc đẩy sự hài hòa về các nguyên tắc kế toán giữa các quốc gia. Sự hình thành và phát triển của tổ chức soạn thảo chuẩn mực kế toán quốc tế: 1. Ủy ban xây dựng chuẩn mực kế toán quốc tế (IASC)1 : 1.

Ra đời năm 1973 ở London, nước Anh : Thế nhưng, bất chấp những rào cản kể trên, năm 1973, Ủy ban xây dựng chuẩn mực kế toán quốc tế (IASC) đã ra đời tại London, nước Anh với tư cách là tổ chức soạn thảo chuẩn mực quốc tế đầu tiên trên thế. Sự ra đời của IASC là kết quả của một thỏa thuận giữa các hiệp hội nghề nghiệp 2 của các 1 Nguồn tham khảo: Barry J. Epstein và Eva K. Jermakowicz, Wiley IFRS 2009 : Interpretation and Application of International Accounting and Financial Reporting Standards, John Wiley & Sons © 2009, chuơng 1.