Phát triển năng lực giải quyết vấn đề Tin học bằng sơ đồ tư duy

SKKN cấp tỉnh: Phát triển năng lực giải quyết vấn đề, tư duy sáng tạo cho học sinh qua sơ đồ bài dạy. Phương pháp làm mịn dần trong thiết kế chương trình.

• Tác giả: Nguyễn Thị Huyền
• Trường học: Trường THPT Chu Văn An
• Chuyên ngành: Tin học
• Đề tài: Phát triển năng lực tự giải quyết vấn đề và tư duy sáng tạo cho học sinh thông qua hình thức xây dựng sơ đồ qua bài dạy “Phương pháp làm mịn dần trong thiết kế chương trình”
• Loại tài liệu: Sáng kiến kinh nghiệm
• Năm xuất bản: 2025
• Địa điểm: Thanh Hoá

Mục lục chi tiết

• 1. MỞ ĐẦU
• 1.1. Lý do chọn đề tài
• 1.2. Mục đích nghiên cứu
• 1.3. Đối tượng nghiên cứu
• 1.4. Phương pháp nghiên cứu
• 1.5. Những điểm mới của sáng kiến kinh nghiệm
• 2. NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
• 2.1. Cơ sở lý luận của sáng kiến kinh nghiệm
• 2.2. Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm
• 2.3. Giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề
• 2.3.1. Xây dựng hệ thống câu hỏi cho bài dạy
• 2.3.2. Thiết kế làm mịn trên các bài toán
• 2.4. Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm đối với hoạt động giáo dục, với bản thân, đồng nghiệp và nhà trường
• 3. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CÁC ĐỀ TÀI SKKN MÀ TÁC GIẢ ĐÃ ĐƯỢC HỘI ĐỒNG SKKN NGÀNH GD HUYỆN, TỈNH VÀ CÁC CẤP CAO HƠN ĐÁNH GIÁ ĐẠT TỪ LOẠI C TRỞ LÊN

Tóm tắt

I. Tổng Quan SKKN Phát Triển Năng Lực Giải Quyết Vấn Đề

Sáng kiến kinh nghiệm (SKKN) này tập trung vào việc phát triển năng lực tự giải quyết vấn đề và tư duy sáng tạo cho học sinh. Giải pháp được đề xuất là ứng dụng hình thức xây dựng sơ đồ tư duy trong bài dạy phương pháp làm mịn dần khi thiết kế chương trình. SKKN này xuất phát từ thực tế chương trình giáo dục phổ thông mới, đặc biệt là môn Tin học với ngôn ngữ lập trình Python. Python có cú pháp đơn giản, dễ học, nhưng để học tốt lập trình, học sinh cần tư duy phản biện và khả năng phân tích tổng hợp. SKKN này hướng đến việc giúp học sinh vượt qua khó khăn trong việc chi tiết hóa các bước của thuật toán thành các câu lệnh cụ thể, cũng như xác định thứ tự đúng của các câu lệnh. Sáng kiến này là một phương pháp tiếp cận mới, tạo hứng thú cho học sinh trong học tập và nhận thấy sự cần thiết của phương pháp làm mịn dần. Mục tiêu là đưa ra giải pháp giúp học sinh hiểu bài, nắm vững kiến thức, phát triển tư duy để lập trình các bài toán, hình thành năng lực tự học, đáp ứng công việc trong thời đại công nghệ 4.0 và nâng cao chất lượng dạy và đổi mới phương pháp dạy học tích cực theo hướng tiếp cận năng lực cho giáo viên.

1.1. Bối cảnh và Sự Cần Thiết của Đề Tài SKKN Cấp Tỉnh

Chương trình giáo dục phổ thông từ năm học 2022-2023 có nhiều điểm mới, đặc biệt là việc lựa chọn Python thay thế Pascal. Python dễ học, nhưng để lập trình tốt, học sinh cần tư duy sáng tạo cho học sinh và phân tích. Sau khi có ý tưởng, học sinh vẫn gặp khó khăn trong việc viết chương trình hoàn chỉnh. Phương pháp làm mịn dần giúp chia bài toán lớn thành các bài toán con, nhưng học sinh thường khó hình dung các bước chi tiết. Do đó, cần có cách hướng dẫn tạo hứng thú học tập, giúp học sinh thấy được sự cần thiết của phương pháp làm mịn dần. Đề tài SKKN cấp tỉnh tập trung vào phát triển năng lực tự giải quyết vấn đề và tư duy sáng tạo cho học sinh thông qua xây dựng sơ đồ tư duy trong bài dạy phương pháp làm mịn dần.

1.2. Mục Tiêu và Phạm Vi Nghiên Cứu SKKN Về Lập Trình Python

Mục tiêu chính của SKKN là đưa ra giải pháp giúp học sinh hiểu bài, nắm vững kiến thức, phát triển tư duy để lập trình các bài toán. Bên cạnh đó, SKKN còn hướng đến việc hình thành cho học sinh một số phẩm chất và năng lực cần thiết đáp ứng được công việc trong thời đại công nghệ 4.0, đồng thời nâng cao chất lượng dạy và đổi mới phương pháp dạy học tích cực theo hướng "tiếp cận năng lực" cho giáo viên. Đối tượng nghiên cứu là thực trạng cơ sở vật chất, giáo viên và học sinh trường THPT Chu Văn An trước khi áp dụng giải pháp. Phạm vi nghiên cứu bao gồm việc xây dựng sơ đồ khi dạy bài Phương pháp làm mịn dần trong thiết kế chương trình Tin học 10 (Sách kết nối tri thức theo định hướng khoa học máy tính). Khách thể nghiên cứu là các lớp 11A5, 11A6 Trường THPT Chu Văn An.

II. Thách Thức Khó Khăn Trong Dạy Và Học Lập Trình Python

Mặc dù Python là ngôn ngữ lập trình dễ tiếp cận, nhưng vẫn còn nhiều thách thức trong quá trình dạy và học. Học sinh thường gặp khó khăn trong việc chuyển đổi ý tưởng thành các câu lệnh cụ thể, sắp xếp các câu lệnh một cách logic và hiệu quả. Việc thiết kế bài giảng sao cho sinh động và dễ hiểu, đồng thời kích thích tư duy phản biện và khả năng giải quyết vấn đề của học sinh là một bài toán khó. Ngoài ra, cơ sở vật chất hạn chế, ít thời gian thực hành cũng là những yếu tố cản trở quá trình học tập của học sinh. Bên cạnh đó, năng lực tự học của học sinh chưa cao, dễ dẫn đến tình trạng học thụ động, thiếu sáng tạo. Vì vậy, cần có những giải pháp sáng tạo để giúp học sinh vượt qua những khó khăn này.

2.1. Những Hạn Chế Của Học Sinh Khi Tiếp Cận Lập Trình

Lập trình là một việc khá khó khăn và trừu tượng đối với học sinh, đặc biệt là những học sinh chưa có nhiều kinh nghiệm. Học sinh tiếp cận với máy tính không nhiều, dẫn đến việc thiếu kỹ năng thực hành. Trong thời gian đầu lập trình, nhiều học sinh thường viết những đoạn code rất lộn xộn. Chương trình viết ra sắp xếp các dòng lệnh thiếu logic và không rõ ràng. Điều này khiến việc sửa lỗi, hiệu chỉnh chương phải tốn nhiều thời gian cũng như việc đọc hiểu chương trình. Dễ dẫn đến hiểu lầm và sai sót trong quá trình sửa lỗi, chạy chương trình, nâng cấp hay thêm các tính năng khác.

2.2. Cơ Sở Vật Chất Và Phương Pháp Dạy Học Truyền Thống

Cơ sở vật chất nhà trường còn hạn chế, học sinh ít được thực hành, do vậy học sinh chỉ học một cách thụ động trên lý thuyết. Đổi mới phương pháp dạy học là rất quan trọng. Phương pháp dạy học truyền thống chưa thực sự phát huy được tư duy sáng tạo cho học sinh và khả năng giải quyết vấn đề. Cần có những phương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực để giúp học sinh chủ động hơn trong quá trình học tập.

III. Giải Pháp Sơ Đồ Tư Duy Trong Phương Pháp Làm Mịn Dần

Giải pháp chính được đề xuất là xây dựng sơ đồ tư duy kết hợp với phương pháp làm mịn dần trong bài dạy. Giáo viên sẽ cùng học sinh xây dựng các bước của thuật toán bằng sơ đồ, từ ý tưởng ban đầu đến các câu lệnh cụ thể. Sơ đồ tư duy giúp học sinh hình dung rõ ràng các bước, mối liên hệ giữa các bước và dễ dàng chuyển đổi sang code. Giáo viên sử dụng Powerpoint để trình bày sơ đồ, kết hợp mô phỏng các bước thuật toán trên bảng. Mục đích cuối cùng là tìm ra câu lệnh tương ứng với thao tác trên thuật toán. Lấy học sinh làm trung tâm, giáo viên đặt các câu hỏi vấn đáp để kích thích tư duy phản biện và khả năng giải quyết vấn đề của học sinh. Quá trình này giúp học sinh phát hiện và giải quyết vấn đề một cách chủ động.

3.1. Xây Dựng Hệ Thống Câu Hỏi Hướng Dẫn Học Sinh

Dựa trên ý tưởng ban đầu, giáo viên bắt đầu cùng học sinh xây dựng các bước của thuật toán với các yêu cầu sau: Dạy bằng Powerpoint để hình thành sơ đồ kết hợp mô phỏng các bước thuật toán trên bảng. Mục đích cuối cùng là tìm ra câu lệnh tương ứng với thao tác trên thuật toán. Lấy học sinh làm trung tâm. Giáo viên đặt các câu hỏi vấn đáp như sau: Với ý tưởng bài toán, các em xác thuật toán gồm những bước nào? Câu lệnh mô tả cho bước này là gì? Nếu chưa xác định được câu lệnh thì ta làm như thế nào? Việc làm mịn ở lượt này cần giải quyết các vấn đề gì? Các vấn đề được giải quyết tương ứng với những thao tác cụ thể nào? Câu lệnh của thao tác này là gì? Thao tác này cần chia thành những trường hợp nào? Hình thành sơ đồ tiếp theo như thế nào? Sơ đồ làm mịn cho thao tác này là gì?

3.2. Vai Trò Của Giáo Viên Trong Quá Trình Xây Dựng Sơ Đồ

Giáo viên đóng vai trò là người hướng dẫn, đặt câu hỏi gợi mở, khuyến khích học sinh tự tìm tòi và khám phá. Giáo viên dựa vào nhiệm vụ mà học sinh thực hiện được để hình thành sơ đồ, nhằm ghi nhận quá trình thực hiện làm mịn của học sinh và ghi lại câu lệnh tương ứng với mỗi thao tác, cũng chính là kết quả cuối cùng của quá trình làm mịn đó. Quá trình hướng dẫn học sinh giải quyết các nhiệm vụ, chính là hình thành sơ đồ cho bài toán. Giáo viên cần thiết kế bài giảng một cách linh hoạt, điều chỉnh nội dung và phương pháp dạy học phù hợp với trình độ và khả năng của từng học sinh.

IV. Ứng Dụng Bài Toán Sắp Xếp Với Phương Pháp Làm Mịn Dần

Một ví dụ cụ thể về ứng dụng của phương pháp làm mịn dần kết hợp với xây dựng sơ đồ tư duy là bài toán sắp xếp dãy số. Đầu tiên, giáo viên giới thiệu bài toán và ý tưởng ban đầu của thuật toán sắp xếp. Sau đó, giáo viên cùng học sinh xác định các bước chính của thuật toán: duyệt từng phần tử trong dãy, chèn phần tử vào đúng vị trí trong dãy con đã sắp xếp. Tiếp theo, giáo viên hướng dẫn học sinh làm mịn từng bước, chia nhỏ thành các thao tác cụ thể hơn, cho đến khi có thể viết được câu lệnh tương ứng. Quá trình này được thể hiện bằng sơ đồ tư duy, giúp học sinh dễ dàng theo dõi và nắm bắt.

4.1. Phân Tích Bài Toán Và Xác Định Các Bước Thuật Toán

Cho trước dãy A: A[0], A[1], A[2], ………A[n-1]. Cần tiến hành sắp xếp lại dãy A theo thứ tự tăng dần: A[0]≤A[1]≤A[2]≤……. Ý tưởng ban đầu của thuật toán là cần duyệt lần lượt từ phần tử thứ 2 đến phần tử cuối của dãy sao cho khi kết thúc dãy thì dãy cũng được sắp xếp. Như vậy phần chính của thuật toán là một vòng lặp mà biến i chạy từ 1 đến n-1. Với mỗi giá trị i, cần thực hiện một số thao tác để bổ sung A[i] vào dãy các phần tử đã được sắp xếp A[0], A[1], A[2],……. Sao cho dãy mới thu được từ A[0] đến A[i] được sắp xếp đúng. Các bước của thuật toán: Duyệt từng phần tử trong A, từ A[1] đến A[n-1]. Chèn A[i] vào đúng vị trí trong dãy con từ A[0] đến A[i-1].

4.2. Làm Mịn Các Bước Và Xây Dựng Câu Lệnh Tương Ứng

Bước 1: Duyệt từng phần tử trong A, từ A[1] đến A[n-1]. Giáo viên đặt câu hỏi: Để duyệt các phần tử trong danh sách chúng ta có câu lệnh duyệt nào? Học sinh: Xác định được câu lệnh lặp for. Giáo viên: Hãy xác định chỉ số đầu và chỉ số cuối cho lệnh for trong trường hợp này? Học sinh: Chỉ số đầu là 1, chỉ số cuối là n. Vì theo ý tưởng ta duyệt từ phần tử thứ 2 trong danh sách A đến hết mà danh sách thì chỉ số bắt đầu là 0. Giáo viên: Hãy viết câu lệnh for đúng? Học sinh.for i in range(1,n):. Bước 2: Chèn A[i] vào đúng vị trí trong dãy con từ A[0] đến A[i-1]. Học sinh xác định 3 nhiệm vụ: Nhấc phần tử tìm được là A[i] ra ngoài. Dịch chuyển các phần tử chưa đúng trật tự sang phải. Đặt A[i] vào vị trí đúng.

V. Hiệu Quả SKKN Nâng Cao Năng Lực Tư Duy Cho Học Sinh

Việc áp dụng phương pháp làm mịn dần kết hợp với xây dựng sơ đồ tư duy đã mang lại những hiệu quả tích cực. Học sinh hiểu bài sâu sắc hơn, nắm vững kiến thức và có khả năng vận dụng vào giải quyết các bài toán tương tự. Năng lực tự giải quyết vấn đề và tư duy sáng tạo cho học sinh được phát triển. Học sinh trở nên chủ động hơn trong quá trình học tập, tự tin hơn khi đối mặt với những thách thức. Ngoài ra, phương pháp này còn giúp giáo viên đổi mới phương pháp dạy học, tạo hứng thú cho học sinh và nâng cao chất lượng dạy và học.

5.1. Cải Thiện Khả Năng Lập Trình Và Giải Quyết Vấn Đề

Phương pháp này giúp học sinh hiểu rõ yêu cầu chung của bài toán, xác định đầu vào và đầu ra của bài toán chính xác. Giúp định hướng rõ ràng cho quá trình thiết kế chương trình. Đảm bảo chương trình được xây dựng đúng theo yêu cầu của bài toán và đáp ứng được các yêu cầu của người dùng. Chi tiết thiết kế chương trình, bao gồm việc lựa chọn thuật toán, cấu trúc dữ liệu, giao diện người dùng, kiểm tra lỗi, v.v. Tiết kiệm thời gian và nguồn lực trong quá trình phát triển chương trình.

5.2. Tác Động Tới Hoạt Động Giáo Dục Và Phương Pháp Dạy

Góp phần nâng cao chất lượng dạy học môn Tin học nói chung và phần lập trình Python nói riêng. Từ đó tạo ra hứng thú cho học sinh trong việc học lập trình sau này. Giúp giáo viên đổi mới phương pháp dạy học, tạo hứng thú cho học sinh và nâng cao chất lượng dạy và học. Giúp giáo viên tiếp cận gần hơn với phương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực

VI. Kết Luận Tiềm Năng Phát Triển Phương Pháp Dạy Lập Trình

SKKN này đã chứng minh được tính hiệu quả của việc kết hợp phương pháp làm mịn dần với xây dựng sơ đồ tư duy trong dạy học lập trình. Phương pháp này có tiềm năng ứng dụng rộng rãi trong nhiều môn học khác, góp phần phát triển toàn diện năng lực cho học sinh. Trong tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu và hoàn thiện phương pháp này, đồng thời xây dựng các chương trình đào tạo giáo viên để ứng dụng hiệu quả vào thực tiễn.

6.1. Bài Học Kinh Nghiệm Và Hướng Phát Triển Trong Tương Lai

Cần tiếp tục nghiên cứu và hoàn thiện phương pháp này, đồng thời xây dựng các chương trình đào tạo giáo viên để ứng dụng hiệu quả vào thực tiễn. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa giáo viên, học sinh và nhà trường để tạo ra môi trường học tập tốt nhất. Cần khuyến khích học sinh tự học, tự nghiên cứu và sáng tạo.

6.2. Kiến Nghị Về Ứng Dụng Rộng Rãi Phương Pháp Trong Giáo Dục

Kiến nghị Sở Giáo dục và Đào tạo Thanh Hóa xem xét và nhân rộng mô hình SKKN cấp tỉnh này trong các trường THPT trên địa bàn tỉnh. Kiến nghị các trường THPT tăng cường đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị dạy học, đặc biệt là phòng máy tính. Kiến nghị các giáo viên Tin học tích cực đổi mới phương pháp dạy học, áp dụng các phương pháp dạy học tích cực để nâng cao chất lượng dạy và học.

Trích đoạn nội dung tài liệu

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ TRƯỜNG THPT CHU VĂN AN SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TỰ GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ VÀ TƯ DUY SÁNG TẠO CHO HỌC SINH THÔNG QUA HÌNH THỨC XÂY DỰNG SƠ ĐỒ QUA BÀI DẠY “PHƯƠNG PHÁP LÀM MỊN DẦN TRONG THIẾT KẾ CHƯƠNG TRÌNH” Người thực hiện : Nguyễn Thị Huyền Chức vụ : Giáo viên SKKN thuộc lĩnh vực (môn) : Tin học THANH HOÁ NĂM 2025 MỤC LỤC 1. Lý do chọn đề tài. Mục đích nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu.

Phương pháp nghiên cứu. Những điểm mới của sáng kiến kinh nghiệm. NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM. Cơ sở lý luận của sáng kiến kinh nghiệm.

Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm. Giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề. Xây dựng hệ thống câu hỏi cho bài dạy. Thiết kế làm mịn trên các bài toán.

Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm đối với hoạt động giáo dục, với bản thân, đồng nghiệp và nhà trường. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ. 19 TÀI LIỆU THAM KHẢO DANH MỤC CÁC ĐỀ TÀI SKKN MÀ TÁC GIẢ ĐÃ ĐƯỢC HỘI ĐỒNG SKKN NGÀNH GD HUYỆN, TỈNH VÀ CÁC CẤP CAO HƠN ĐÁNH GIÁ ĐẠT TỪ LOẠI C TRỞ LÊN 1. Lý do chọn đề tài Trong chương trình giáo dục phổ thông từ năm học 2022 - 2023, bộ môn Tin học có rất nhiều điểm mới.

Đặc biệt là việc lựa chọn ngôn ngữ lập trình Python để thay thế cho ngôn ngữ Pascal. Python được biết đến là ngôn ngữ lập trình có cú pháp đơn giản, dễ học. Môi trường lập trình Python sử dụng phổ biến, không phụ thuộc vào hệ điều hành, chạy trên nhiều loại máy tính, điện thoại thông minh, robot giáo dục… Để học tốt lập trình, người học cần phải có tư duy, có khả năng phân tích tổng hợp. Muốn đạt được điều đó, cần phải cung cấp cho học sinh các kiến thức cơ bản, các cấu trúc câu lệnh, các bước thiết kế thuật toán đúng.

Tuy nhiên, sau khi học sinh đã có ý tưởng cho bài toán thì việc viết được một chương trình đúng có thể thực hiện hoàn chỉnh vẫn còn nhiều khó khăn như: không biết chi tiết hóa các bước của thuật toán thành nhưng câu lệnh cụ thể như thế nào. Thứ tự các câu lệnh đã đúng hay chưa. Đã bỏ qua câu lệnh nào không?. Có nhiều cách để giải quyết những khó khăn trên cho học sinh.

Một trong những cách đó là sử dụng phương pháp làm mịn dần trong thiết kế chương trình. Phương pháp thiết kế làm mịn dần sẽ chia bài toán gốc thành các bài toán con, mỗi bài toán con sẽ lại được phân tích và chia thành các bài toán con nhỏ hơn nữa. Quá trình phân rã thành các bài toán con đó sẽ còn tiếp tục cho đến khi nhận được bài toán đủ đơn giản để có thể giải ngay bằng các câu lệnh lập trình. Thế nhưng, khi dạy phương pháp làm mịn dần này, học sinh thường khó hình dung ra các bước chi tiết, bước nào cần chi tiết hóa, trình tự các bước ra sao.

Sau khi chi tiết hóa các bước xong, học sinh lại khó trong việc viết lại chương trình hoàn chình. Do đó, để học sinh hiểu và có thể sử dụng phương pháp làm mịn trong thiết kế chương trình, cần thiết phải có cách hướng dẫn tạo nên hứng thú học tập cho học sinh, từ đó học sinh thấy được việc sử dụng phương pháp này là cần thiết. Đây chính là lý do tôi chọn đề tài: Phát triển năng lực tự giải quyết vấn đề và tư duy sáng tạo cho học sinh thông qua hình thức xây dựng sơ đồ qua bài dạy “Phương pháp làm mịn dần trong thiết kế chương trình” 1. Mục đích nghiên cứu Đưa ra giải pháp giúp học sinh hiểu bài, nắm vững kiến thức, phát triển tư duy để lập trình các bài toán Hình thành cho học sinh một số phẩm chất và năng lực cần thiết đáp ứng được công việc trong thời đại công nghệ 4.0 Nâng cao chất lượng dạy và đổi mới phương pháp dạy học theo hướng “tiếp cận năng lực” cho giáo viên.

Đối tượng nghiên cứu - Thực trạng cơ sở vật chất, giáo viên và học sinh trường THPT Chu Văn An trước khi áp dụng giải pháp 1 2. Thiết kế làm mịn trên các bài toán 2. Bài toán 1 Cho trước dãy A: A[0], A[1], A[2], ………A[n-1]. Cần tiến hành sắp xếp lại dãy A theo thứ tự tăng dần: A[0]≤A[1]≤A[2]≤…….

Tìm hiểu bài toán  Ý tưởng ban đầu của thuật toán là: Cần duyệt lần lượt từ phần tử thứ 2 đến phần tử cuối của dãy sao cho khi kết thúc dãy thì dãy cũng được sắp xếp. Như vậy phần chính của thuật toán là một vòng lặp mà biến i chạy từ 1 đến n-1. Với mỗi giá trị i, cần thực hiện một số thao tác để bổ sung A[i] vào dãy các phần tử đã được sắp xếp A[0], A[1], A[2],……. Sao cho dãy mới thu được từ A[0] đến A[i] được sắp xếp đúng.

Giáo viên mô phỏng thuật toán theo ý tưởng trên. Duyệt từ phần tử thứ 2: b. Xây dựng sơ đồ * Xác định các bước của thuật toán - Dựa theo ý tưởng của bài toán ta xác nhận được 2 bước như sau: Duyệt từng phần tử trong A, từ A[1] đến A[n-1] Chèn A[i] vào đúng vị trí trong dãy con từ A[0] đến A[i-1] * Làm mịn các bước trong thuật toán Bước 1: Duyệt từng phần tử trong A, từ A[1] đến A[n-1] - Giáo viên: Để duyệt các phần tử trong danh sách chúng ta có câu lệnh duyệt nào? - Học sinh: Xác định được câu lệnh lặp for. - Giáo viên: Hãy xác định chỉ số đầu và chỉ số cuối cho lệnh for trong trường hợp này? 6  Nhiệm vụ 1: Đưa ra câu lệnh tương ứng với thao tác.

 Nhiệm vụ 2: Xác định thao tác này chưa thể có câu lệnh phải tiếp tục chi tiết các bước (làm mịn)  Nhiệm vụ 3: Xây dựng bước tiếp theo - Giáo viên dựa nhiệm vụ mà học sinh thực hiện được hình hành sơ đồ nhằm ghi nhận quá trình thực hiện làm mịn của học sinh và ghi lại câu lệnh tương ứng với mỗi thao tác cũng chính là kết quả cuối cùng của quá trình làm mịn đó. Quá trình hướng dẫn học sinh giải quyết các nhiệm vụ trên, chỉnh là hình thành sơ đồ cho bài toán có dạng như sau: 4 Chuyển các phần tử bên trái A[i] và lớn hơn A[i] sang phải Do chưa xác định câu lệnh, cần tiếp tục làm mịn - Giáo viên: Nêu ý tưởng gợi ý. Giả sử A[j] là giá trị thỏa mãn điều kiện cần dịch chuyển thì cần đảm 3 điều kiện: ĐK 1: j<i, vậy j=i-1 - Giáo viên: Thao tác cho điều kiện này là Thiết lập biến j=i-1 là chỉ số ngay bên trái của A[i] - Giáo viên: Câu lệnh thiết lập biến j được viết như thế nào? - Học sinh: Câu lệnh: j=i-1 Như vậy bước làm mịn đã thực hiện được ĐK 2: A[j]>A[i] tức là A[j]>value So sánh A[j] với value nếu A[j]>value thì chuyển A[j] sang phải một vị trí và giảm j - Giáo viên: Nhận thấy điều kiện 2 là quá trình lặp có điều kiện. Khi mà A[j]>value thì sẽ dịch chuyển A[j] sang phải 1 vị trí.

- Giáo viên: Câu lệnh lặp có điều kiện là gì? - Học sinh: Câu lệnh While…. - Giáo viên: Điều kiện lặp là gì? - Học sinh: j>=0 và A[j]>value - Giáo viên: Chuyển A[j] sang phải thực hiện như thế nào? - Học sinh: A[j+1]=A[j] - Giáo viên: Việc giảm j thực hiện bằng câu lệnh nào? - Học sinh: j=j-1 Như vậy bước làm mịn đã thực hiện được 8 - Đảm bảo chương trình được xây dựng đúng theo yêu cầu của bài toán và đáp ứng được các yêu cầu của người dùng. - Chi tiết thiết kế chương trình, bao gồm việc lựa chọn thuật toán, cấu trúc dữ liệu, giao diện người dùng, kiểm tra lỗi, v. - Tiết kiệm thời gian và nguồn lực trong quá trình phát triển chương trình.

Hạn chế - Lập trình là một việc khá khó khăn và trừu tượng đối với học sinh. - Học sinh tiếp cận với máy tính không nhiều. - Cơ sở vật chất nhà trường còn hạn chế, học sinh ít được thực hành do vậy học sinh chỉ học một cách thụ động trên lý thuyết. - Trong thời gian đầu lập trình nhiều học sinh thường viết những đoạn code rất lộn xộn.

- Chương trình viết ra sắp xếp các dòng lệnh thiếu logic và không rõ ràng. Điều này khiến việc sửa lỗi, hiệu chỉnh chương phải tốn nhiều thời gian cũng như việc đọc hiểu chương trình. - Dễ dẫn đến hiểu lầm và sai sót trong quá trình sửa lỗi, chạy chương trình, nâng cấp hay thêm các tính năng khác. Giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề 2.

Xây dựng hệ thống câu hỏi cho bài dạy Dựa trên ý tưởng ban đầu giáo viên bắt đầu cùng học sinh xây dựng các bước của thuật toán với các yêu cầu sau: - Dạy bằng Powerpoint để hình thành sơ đồ kết hợp mô phỏng các bước thuật toán trên bảng - Mục đích cuối cùng là tìm ra câu lệnh tương ứng với thao tác trên thuật toán - Lấy học sinh làm trung tâm. Giáo viên đặt các câu hỏi vấn đáp như sau: Bảng 1: Bảng câu hỏi xây dựng cho bài dạy Câu Nội dung hỏi 1 Với ý tưởng bài toán, các em xác thuật toán gồm những bước nào? 2 Câu lệnh mô tả cho bước này là gì? 3 Nếu chưa xác định được câu lệnh thì ta làm như thế nào? 4 Việc làm mịn ở lượt này cần giải quyết các vấn đề gì? Các vấn đề được giải quyết tương ứng với những thao tác cụ thể 5 nào? 6 Câu lệnh của thao tác này là gì? 7 Thao tác này cần chia thành những trường hợp nào? 8 Hình thành sơ đồ tiếp theo như thế nào? 9 Sơ đồ làm mịn cho thao tác này là gì? …. …… - Học sinh phát hiện giải quyết vấn đề với các nhiệm vụ: 3 - Tìm hiểu và áp dụng phương pháp đối với học sinh trường THPT Chu Văn An - Tiến hành dạy thực nghiệm, khảo sát để đánh giá học sinh - Thu thập các dữ liệu, số liệu cụ thể để đánh giá, nhận xét cho kết quả của đề tài. - Phạm vi nghiên cứu: Xây dụng sơ sồ khi dạy bài “Phương pháp làm mịn trong thiết kế chương trình” Tin học 10 (Sách kết nối tri thức theo định hướng khoa học máy tinh) - Khách thể nghiên cứu: Các lớp 11A5, 11A6 Trường THPT Chu Văn An 1.