ĐẶT VẤN ĐỀ 1. Lí do chọn đề tài Đời người vốn có nhiều thăng trầm nên không thể tránh khỏi những chuyện không hay có thể ập đến. Lúc đó, hầu hết chúng ta đều sẽ có tâm trạng không vui, những suy nghĩ tiêu cực bắt đầu xâm chiếm hết tâm trí, khiến ta càng trở nên hỗn loạn. Những suy nghĩ và cảm xúc tiêu cực ấy như quả bóng tuyết càng lăn càng lớn, không chỉ tác động xấu đến tâm lý mà còn làm cho thể chất bị hao mòn theo thời gian.Thỉnh thoảng có một vài suy nghĩ và cảm xúc tiêu cực có thể không gây ra vấn đề gì quá to tát nhưng nếu những suy nghĩ này lặp đi lặp lại trong một khoảng thời gian thì có thể nhanh chóng “vùi dập” một con người.
Làm thế nào để thay đổi suy nghĩ và cảm xúc tiêu cực để có thái độ lạc quan, tích cực trong cuộc sống đó không phải là điều quá khó khăn nhưng cũng không phải dễ dàng. Ở những người trưởng thành, bằng vốn sống và kinh nghiệm của bản thân, họ biết cách chấp nhận những khó khăn và biến cố đến trong cuộc sống, biết cân bằng trạng thái cảm xúc và đối mặt với thực tại để đưa ra cách giải quyết phù hợp. Nhưng đối với những người trẻ tuổi, nhất là các em học sinh THPT, lứa tuổi vừa trẻ con vừa người lớn nên nhận thức, hành động cũng không giống nhau về một vấn đề. Có em chấp nhận được những biến cố bất ngờ xảy ra trong cuộc đời mình và có thể vượt qua.
Cũng có những học sinh không thể chấp nhận được điều đó, thậm chí bị “sốc” trước những tình huống, những sự kiện không mong muốn tự nhiên ập đến, tác động mạnh mẽ đến suy nghĩ, dẫn đến mất cân bằng cảm xúc, bi quan, chản nản, mất động lực, niềm tin, sợ hãi và tự ti về bản thân, từ đó dẫn đến những hành động tiêu cực, nặng nề hơn là tìm đến cái chết để “giải thoát” cho sự khủng hoảng về tinh thần mà các em đang phải chịu đựng. Những năm gần đây, số học sinh THPT nghĩ quẩn rồi quyết định tự vẫn tăng lên rất nhiều, điều đó đã vọng lên hồi chuông cảnh tỉnh đối với toàn xã hội, trong đó có vai trò của những người làm giáo dục. Suy nghĩ tiêu cực như một "con sâu" đang đục khoét vào cảm xúc của mỗi học sinh, nhất là trong xu thế hội nhập cùng với sự phát triển mạnh mẽ của khoa học kĩ thuật. Nhiều phương tiện truyền thông ra đời như máy tính, điện thoại thông minh, mạng xã hội.đã và đang dẫn dắt biết bao học sinh lao vào thế giới ảo, việc giao tiếp hàng ngày bằng ngôn ngữ nói, sự quan tâm, chia sẻ và thấu hiểu giữa bạn bè ngày một ít đi, thay vào đó là những cạm bẫy giăng đầy khắp nơi nơi trong thế giới ảo đầy sự tò mò, lôi cuốn.
Biết bao học sinh ngày đêm đang bị tra tấn về tinh thần khi lỡ sa vào những trò chơi, những trang web khiêu dâm, bạo lực, kinh dị.lừa tiền, lừa tình. Và thêm một thực trạng vô cùng đáng sợ nữa là có rất nhiều hội nhóm quái đản “hướng dẫn tự tử” lan tràn trên mạng xã hội đang hoạt động công khai chi phối và điều hành tâm lí rất nhiều học sinh, đẩy các em đi đến bước đường cùng. Thực tế cho thấy rằng, một khi ta mở cánh cửa để đón luồng gió mới, luồng sinh khí mới của văn minh nhân loại thì phải chấp nhận trong luồng gió ấy cũng có 1 rất nhiều khí độc đã và đang tác động tiêu cực đến suy nghĩ, nhận thức và hành động của mỗi chúng ta, đặc biệt là giới trẻ. Người có trách nhiệm ngăn chặn, sàng lọc và loại bỏ những luồng khí độc ấy trước hết phải là gia đình và thầy cô.
Vì vậy, giáo dục và rèn luyện kỹ năng giúp học sinh thay đổi cảm xúc và suy nghĩ tiêu cực là việc làm cần thiết ở mỗi lớp học, cấp học, nhất là với học sinh THPT. Khi học sinh biết chấp nhận những biến cố xấu xảy ra với mình, coi những điều tiêu cực là "hạt bụi" trong cuộc sống để bản thân không để ý và quan tâm đến nó, tự nhắc nhở bản thân luôn sống tích cực, biết lắng nghe bản thân mình và tìm hiểu nguyên nhân của thói quen suy nghĩ tiêu cực, biết cách gạt bỏ được những suy nghĩ tiêu cực, hướng tới sự tích cực thì thành tích học tập sẽ cao hơn, cuộc sống cũng sẽ nhẹ nhàng và tốt đẹp hơn. Trong chương trình giáo dục phổ thông 2018, các hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp ở trường THPT rất được quan tâm, có rất nhiều chủ đề được thiết kế dưới dạng hoạt động theo quy trình học dựa vào trải nghiệm, đó là những hoạt động được tổ chức để các em khám phá những hiểu biết, kinh nghiệm đã có của bản thân, kết nối và chuyển hoá những kinh nghiệm cũ thành kinh nghiệm mới, rèn luyện, áp dụng những kinh nghiệm mới vào giải quyết các tình huống các tình huống có thể xảy ra trong cuộc sống để hình thành những kỹ năng mới. Đó là điều kiện để giáo viên chủ nhiệm có thể vận dụng phát triển năng lực giao tiếp và kỹ năng ứng xử cho học sinh.
Là người thường xuyên tiếp xúc và gần gũi với học sinh, hiểu được suy nghĩ, hành động của các em nên giáo viên chủ nhiệm có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc giáo dục, định hướng, hướng dẫn hành vi đạo đức và hành động trong thực tiễn cho học sinh. Giúp học sinh khắc phục tình trạng suy nghĩ tiêu cực, thay đổi thói quen suy nghĩ tiêu cực bằng cách hướng đến suy nghĩ tích cực để mang lại lợi ích cho sức khỏe và tinh thần, góp phần nâng cao kết quả học tập. Từ những lí do trên, chúng tôi chọn đề tài “Những giải pháp cần thiết của giáo viên chủ nhiệm nhằm giáo dục và rèn luyện kỹ năng thay đổi suy nghĩ và cảm xúc tiêu cực ở học sinh THPT thông qua một số hoạt động trải nghiệm” để nghiên cứu và thực hiện, với mong muốn đưa ra những giải pháp hiệu quả có thể áp dụng rộng rãi, góp phần rèn luyện kỹ năng chung sống và thích nghi với mọi hoàn cho học sinh THPT, hạn chế tối đa hiện tượng tự vẫn đang xảy ra khá nghiêm trọng và nhức nhối ở đối tượng học sinh THPT. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu - Nhằm đáp ứng được những yêu cầu của chương trình giáo dục phổ thông mới, hình thành các phẩm chất tốt đẹp cho học sinh, trong đó tập trung vào phẩm chất nhân ái, chăm chỉ, trung thực và trách nhiệm.
Từ đó xây dựng lớp học thân thiện, đoàn kết và yêu thương, rèn luyện các kỹ năng sống cần thiết để các em dễ dàng hội nhập. - Hạn chế hiện tượng bạo lực trong trường học, chứng tự kỉ của học sinh, 2 hạn chế việc học sinh nghĩ quẩn rồi tìm đến cái chết để giải thoát, từ việc giáo dục đạo đức cho học sinh thông qua các hoạt động cụ thể, giúp học sinh nhận ra những suy nghĩ tiêu cực của bản thân không chỉ gây tổn hại cho chính mình mà còn gây tổn thương rất lớn cho người thân, bạn bè và thầy cô. - Xác định yêu cầu và đề xuất các giải pháp giáo dục và rèn luyện học sinh kỹ năng thay đổi suy nghĩ và cảm xúc tiêu cực một cách rõ ràng và tiến hành thực hiện ở thực tế. Khách thể, đối tƣợng nghiên cứu - Đề tài được áp dụng thực hiện ở học sinh lớp 10,11,12 trường THPT Nguyễn Duy Trinh.
- Đề tài được chúng tôi nghiên cứu và thực hiện từ tháng 9 năm học 2022- 2023 đến tháng 3 năm học 2023-2024, thực nghiệm ở nhiều lớp thuộc khối THPT. Giả thuyết khoa học Nếu chúng tôi không đề xuất và thực hiện được các giải pháp để giáo dục và rèn luyện cho học sinh kỹ năng thay đổi suy nghĩ và cảm xúc tiêu cực cho học sinh THPT thì những suy nghĩ tiêu cực sẽ chi phối và ảnh hưởng không tốt đến quá trình học tập và rèn luyện, đến không khí lớp học, nảy sinh nhiều hệ lụy ảnh hưởng trực tiếp đến cuộc sống của các em, đến những người thân, bạn bè và thầy cô, thậm chí gây mất mát cho gia đình và xã hội. Điều quan trọng nhất khi chúng tôi nghiên cứu và thực hiện đề tài này chính là mong muốn thông qua những biện pháp giáo dục và rèn luyện kỹ năng thay đổi suy nghĩ và cảm xúc tiêu cực sẽ hình thành nhân cách, giúp các em biết cách đối mặt với những khó khăn, thử thách trong trạng thái tinh thần và suy nghĩ tích cực, hướng tới những điều tốt đẹp hơn, biết vượt qua những biến cố để trưởng thành, rút ra được bài học kinh nghiệm cho bản thân tránh lặp lại những sai lầm, đồng thời hạn chế bạo lực học đường, hạn chế việc học sinh bị kỳ thị, cô lập, tẩy chay sẽ dẫn đến nguy cơ bị trầm cảm cùng những hậu quả đáng tiếc khác. Nhiệm vụ và phạm vi nghiên cứu - Tìm hiểu những vấn đề về lí luận và thực tiễn của việc giáo dục và rèn luyện cho học sinh thay đổi suy nghĩ và cảm xúc tiêu cực cho học sinh THPT.
- Xác định các yêu cầu và đề xuất các giải của việc giáo dục và rèn luyện cho học sinh thay đổi suy nghĩ và cảm xúc tiêu cực ở trường THPT. - Tiến hành khảo sát sự cấp thiết và tính khả thi của các giải pháp giáo dục và rèn luyện các kỹ năng thay đổi suy nghĩ và cảm xúc tiêu cực cho học sinh THPT mà sáng kiến đề xuất, nhằm kiểm tra và khẳng định tính khả thi và hiệu quả của đề tài. Phƣơng pháp nghiên cứu - Khảo sát, nghiên cứu lý luận và thực tiễn việc thay đổi suy nghĩ và cảm xúc tiêu cực của học sinh THPT thông qua điều tra, phóng vấn, nghiên cứu các tài liệu, các mẩu chuyện về hậu quả của suy nghĩ và cảm xúc tiêu cực đến cuộc sống của con người. - Nghiên cứu các nguyên nhân dẫn đến những vấn đề nổi cộm hiện đang xảy ra rất nhiều trong trường học như sự tự ti, bất mãn, trầm cảm, không có động cơ học tập và bạo lực học đường, học sinh tự tử.
- Tiến hành khảo sát tính khả thi và cấp thiết của những giải pháp đã đề xuất trong đề tài, xử lí số liệu thống kê từ đó rút ra kết luận về tính khả thi và phù hợp của đề tài.