Luận văn vai trò của phụ nữ trong phân loại rác thải tại thành phố Tuy Hòa, Phú Yên - Deasy Amalia Sari

Nghiên cứu vai trò của phụ nữ trong phân loại rác thải tại thành phố Tuy Hòa, tỉnh Phú Yên cùng các giải pháp nâng cao hiệu quả bảo vệ môi trường sống.

• Tác giả: Deasy Amalia Sari
• Người hướng dẫn: TS. Trương Thị Ánh Tuyết
• Trường học: Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Khoa học môi trường
• Đề tài: Vai trò của phụ nữ trong thực hành phân loại rác thải tại thành phố Tuy Hòa, tỉnh Phú Yên, Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2025
• Địa điểm: Thái Nguyên

Tóm tắt

I. Tổng quan vai trò của phụ nữ phân loại rác tại Tuy Hòa

Phân loại rác tại nguồn là mắt xích thiết yếu trong chiến lược quản lý chất thải rắn bền vững tại đô thị. Thành phố Tuy Hòa thuộc tỉnh Phú Yên đang đối mặt áp lực rác thải ngày càng tăng do tốc độ đô thị hóa nhanh chóng. Trong bối cảnh đó, phụ nữ giữ vai trò tiên phong thúc đẩy hành vi bảo vệ môi trường trong mỗi gia đình. Các nghiên cứu học thuật chỉ ra rằng phụ nữ đảm nhận phần lớn công việc nội trợ và xử lý rác thải sinh hoạt hằng ngày. Vị thế đặc thù này tạo cơ hội thuận lợi để phụ nữ đưa ra các quyết định tiêu dùng xanh và giảm thiểu rác thải phát sinh. Khi tham gia các hội thảo môi trường, phụ nữ tiếp thu kiến thức kỹ thuật nhanh chóng và có cam kết cá nhân rất cao. Tỷ lệ phụ nữ sẵn sàng phân loại rác tái chế tại địa phương đạt mức ấn tượng tới 98%. Sự tham gia tích cực của phụ nữ không chỉ cải thiện chất lượng môi trường khu dân cư mà còn đặt nền móng xây dựng lối sống xanh đô thị. Đây là nhân tố then chốt quyết định thành công của các chính sách môi trường tại Phú Yên.

1.1. Thực trạng quản lý rác thải rắn tại thành phố Tuy Hòa

Thành phố Tuy Hòa là trung tâm kinh tế và du lịch đang phát triển mạnh mẽ của tỉnh Phú Yên. Lượng chất thải rắn sinh hoạt gia tăng nhanh chóng tạo sức ép lớn lên hệ thống thu gom và các bãi chôn lấp địa phương. Việc phân loại rác tại nguồn trước đây chưa đồng bộ, dẫn đến lãng phí nguồn tài nguyên tái chế và gây ô nhiễm môi trường đất, nước. Để giải quyết thách thức này, chính quyền địa phương triển khai nhiều chương trình tập huấn cộng đồng nhằm nâng cao nhận thức người dân. Trọng tâm của các chiến dịch này hướng vào nhóm phụ nữ nội trợ, đối tượng trực tiếp tạo ra và xử lý dòng rác thải gia đình mỗi ngày.

1.2. Nhận thức và sự cam kết của phụ nữ đối với rác tái chế

Khảo sát từ 89 phụ nữ tham gia các hội thảo môi trường tại Tuy Hòa cho thấy mức độ nhận thức vượt trội về lợi ích của việc tái chế. Khoảng 98% đối tượng thể hiện tinh thần sẵn sàng phân loại rác tái chế ngay tại hộ gia đình. Tỷ lệ này phản ánh mối quan tâm sâu sắc cùng trách nhiệm đạo đức cao đối với môi trường sống xung quanh. Nhận thức đúng đắn giúp phụ nữ tự giác phân tách rác hữu cơ, đồ nhựa và kim loại có thể thu hồi. Sự gắn kết cảm xúc với cảnh quan sinh thái thúc đẩy phụ nữ duy trì hành động này một cách kiên định, tạo tiền đề vững chắc cho việc lan tỏa thói quen xanh ra toàn cộng đồng dân cư.

II. Phân tích ảnh hưởng của phụ nữ đến phân loại rác Tuy Hòa

Phân tích dữ liệu thực nghiệm chứng minh vai trò giáo dục gia đình mang tính quyết định của phụ nữ tại Tuy Hòa. Sau các khóa tập huấn, 96% phụ nữ chủ động truyền đạt kiến thức môi trường cho người thân. Đáng chú ý, 91% phụ nữ trực tiếp hướng dẫn kỹ thuật phân loại rác cho con cái và bạn đời. Cơ chế lan tỏa thông tin diễn ra tự nhiên thông qua các tương tác sinh hoạt hằng ngày. Phụ nữ trở thành kênh truyền thông môi trường hiệu quả nhất trong cấu trúc hộ gia đình. Tác động lan tỏa này biến nhận thức cá nhân thành hành động tập thể. Tuy vậy, nghiên cứu cũng ghi nhận sự sụt giảm hành vi khi phụ nữ vắng nhà. Khoảng 80% gia đình vẫn duy trì phân loại rác khi thiếu người phụ nữ giám sát, nhưng 20% còn lại nhanh chóng quay về thói quen cũ. Hiện tượng này chứng tỏ thói quen tự giác của các thành viên gia đình chưa thực sự ăn sâu vào tiềm thức. Sự thiếu vắng các cơ sở hạ tầng tái chế đồng bộ và chế tài giám sát tại cơ sở cũng làm giảm động lực duy trì lâu dài của các hộ gia đình.

2.1. Cơ chế truyền đạt kiến thức môi trường trong gia đình

Quá trình phổ biến kiến thức của phụ nữ vượt xa việc tiếp nhận thông tin thụ động từ các khóa đào tạo. Phụ nữ chủ động giải thích lý do cần phân loại rác và minh họa cách phân chia từng loại chất thải cụ thể. Sự kết nối tình cảm gia đình giúp thông điệp bảo vệ môi trường trở nên gần gũi, dễ tiếp thu hơn các khẩu hiệu tuyên truyền chung chung. Kết quả phân tích hệ số tương quan Pearson cho thấy nỗ lực giáo dục của người mẹ tỷ lệ thuận với mức độ gắn bó cảm xúc và quyết tâm tái chế của chính họ. Khi phụ nữ thể hiện cam kết mạnh mẽ, các thành viên khác có xu hướng làm theo với thái độ hợp tác tích cực.

2.2. Rào cản hình thành thói quen khi phụ nữ vắng mặt

Nghiên cứu chỉ ra mối liên kết yếu hơn giữa việc phụ nữ vắng nhà và việc người thân duy trì phân loại rác. Khi thiếu sự giám sát trực tiếp, nhiều thành viên gia đình dễ dàng xả rác lẫn lộn như trước. Nguyên nhân chính bắt nguồn từ việc nhận thức chưa chuyển hóa trọn vẹn thành thói quen phản xạ tự nhiên. Bên cạnh đó, áp lực thời gian và sự tiện lợi tức thời thường lấn át ý thức bảo vệ môi trường. Các yếu tố ngoại cảnh như thiếu thùng rác phân loại riêng biệt tại khu dân cư cũng cản trở hành vi tích cực. Sự phụ thuộc quá mức vào người phụ nữ tạo ra điểm nghẽn trong nỗ lực duy trì lối sống xanh gia đình lâu dài.

III. Giải pháp nâng cao vai trò phụ nữ phân loại rác Tuy Hòa

Để củng cố vị thế của phụ nữ và nhân rộng kết quả phân loại rác tại Tuy Hòa, các can thiệp chính sách cần có cách tiếp cận toàn diện. Trước hết, chương trình tập huấn cộng đồng cần đổi mới phương thức truyền tải. Các khóa học nên bổ sung bài tập thực hành cụ thể, mô phỏng tình huống thực tế và hướng dẫn kỹ thuật ủ phân hữu cơ tại gia. Thứ hai, chính quyền địa phương cần thiết lập hệ thống cơ sở hạ tầng thu gom riêng biệt cho từng nhóm rác. Việc bố trí thùng rác màu sắc chuẩn hóa tại các tổ dân phố giúp củng cố thói quen của người dân. Thứ ba, mạng lưới Hội Liên hiệp Phụ nữ cơ sở cần phát huy vai trò giám sát, biểu dương các hộ gia đình tiêu biểu. Hoạt động khen thưởng kịp thời tạo động lực gắn kết cộng đồng mạnh mẽ. Ngoài ra, việc lồng ghép giáo dục môi trường vào trường học sẽ hỗ trợ phụ nữ xây dựng ý thức bảo vệ môi trường cho thế hệ trẻ ngay từ nhỏ.

3.1. Đổi mới chương trình tập huấn và ủ phân hữu cơ

Chương trình đào tạo môi trường cần chuyển từ lý thuyết một chiều sang trải nghiệm thực tế tương tác. Ban tổ chức nên trang bị cho phụ nữ kỹ năng truyền đạt thuyết phục để truyền cảm hứng hiệu quả cho các thành viên trong gia đình. Việc tích hợp mô hình ủ phân hữu cơ quy mô hộ gia đình hoặc cụm dân cư mang lại giá trị kinh tế trực tiếp. Phụ nữ có thể tận dụng rác nhà bếp làm phân bón sạch cho cây trồng và vườn rau gia đình. Giải pháp này vừa giảm thiểu khối lượng rác thải phải chôn lấp, vừa tạo lợi ích thiết thực thúc đẩy sự tự giác lâu dài của người dân.

3.2. Xây dựng mạng lưới hỗ trợ và cơ sở hạ tầng thu gom

Chính quyền đô thị Tuy Hòa cần đầu tư đồng bộ mạng lưới thu gom và vận chuyển rác đã phân loại. Xe thu gom rác chuyên dụng phải duy trì lịch trình cố định nhằm bảo vệ công sức phân loại của người dân. Các cấp Hội Phụ nữ có thể thành lập các câu lạc bộ phụ nữ sống xanh tại từng khu phố. Các nhóm nòng cốt này tổ chức ngày hội đổi rác lấy quà và kiểm tra chéo giữa các hộ gia đình. Sự công nhận từ cộng đồng tạo áp lực xã hội tích cực, khuyến khích mọi thành viên cùng có trách nhiệm bảo vệ môi trường chung.

IV. Kết luận về vai trò phụ nữ trong phân loại rác Tuy Hòa

Nghiên cứu về thực hành phân loại rác tại thành phố Tuy Hòa khẳng định phụ nữ là nhân tố nòng cốt trong quản lý chất thải rắn đô thị. Phụ nữ đóng vai trò kép: vừa là người trực tiếp thực hành phân loại, vừa là nhà giáo dục môi trường tại gia đình. Mức độ cam kết mạnh mẽ của phụ nữ tạo nền tảng vững chắc để chuyển hóa nhận thức thành hành vi cộng đồng. Tuy nhiên, việc duy trì thói quen xanh không thể chỉ dựa vào nỗ lực đơn độc của phụ nữ. Quản lý chất thải bền vững đòi hỏi sự đồng hành của mọi thành viên gia đình, cùng với sự hỗ trợ từ chính quyền địa phương. Kết quả từ nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học giá trị cho các nhà hoạch định chính sách tại Phú Yên và các đô thị tương đồng ở Việt Nam. Việc lồng ghép yếu tố giới vào chiến lược bảo vệ môi trường sẽ tối ưu hóa hiệu quả các chương trình phát triển bền vững trong tương lai.

4.1. Khái quát đóng góp học thuật và thực tiễn của nghiên cứu

Nghiên cứu bổ sung bằng chứng thực nghiệm quan trọng vào tài liệu khoa học về giới và hành vi môi trường tại Đông Nam Á. Phương pháp kết hợp thống kê mô tả và phân tích tương quan Pearson làm rõ mối liên hệ giữa nhận thức cá nhân và tác động lan tỏa trong gia đình. Về mặt thực tiễn, số liệu nghiên cứu chứng minh hội thảo cộng đồng có khả năng kích hoạt hiệu ứng lan tỏa mạnh mẽ. Kết quả nghiên cứu khẳng định phụ nữ là hạt nhân tích cực trong việc xây dựng các chuẩn mực hành vi xanh tại khu vực đô thị ven biển Việt Nam.

4.2. Khả năng nhân rộng mô hình tại các đô thị tương đồng

Kinh nghiệm thúc đẩy phân loại rác thải qua phụ nữ tại Tuy Hòa có thể áp dụng rộng rãi tại các địa phương khác ở Việt Nam. Các thành phố đang đô thị hóa có thể tận dụng tổ chức phụ nữ cơ sở để triển khai các chiến dịch bảo vệ môi trường chi phí thấp nhưng đạt hiệu quả cao. Việc trao quyền cho phụ nữ và đầu tư hạ tầng đồng bộ sẽ hình thành lối sống văn minh đô thị. Mô hình này mở ra giải pháp bền vững cho bài toán rác thải sinh hoạt, góp phần xây dựng nền kinh tế tuần hoàn trên quy mô quốc gia.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Quá trình đô thị hóa nhanh chóng, sự gia tăng dân số và chuyển biến trong mô hình tiêu dùng đang tạo ra áp lực khổng lồ lên hệ thống quản lý chất thải rắn sinh hoạt tại các quốc gia đang phát triển. Theo số liệu của Ngân hàng Thế giới, lượng rác thải rắn đô thị toàn cầu đạt khoảng 2,01 tỷ tấn vào năm 2016 và dự kiến sẽ tăng vọt lên 3,40 tỷ tấn vào năm 2050 nếu không có những biện pháp can thiệp quyết liệt. Tại Việt Nam, lượng rác thải sinh hoạt phát sinh ước tính đã vượt mức 60.000 tấn mỗi ngày, với tốc độ gia tăng trung bình từ 10% đến 16% mỗi năm tại các đô thị lớn. Tình trạng chất thải chưa được phân loại tại nguồn dẫn đến việc phần lớn rác bị chôn lấp trực tiếp, làm gia tăng phát thải khí nhà kính (đặc biệt là khí metan với tiềm năng gây ấm lên toàn cầu gấp 28 lần khí CO2) và gây ô nhiễm nghiêm trọng nguồn nước ngầm qua nước rỉ rác.

Trước thực trạng đó, việc thúc đẩy thực hành phân loại rác tại nguồn trở thành nhiệm vụ cấp bách nhằm hiện thực hóa các mục tiêu kinh tế tuần hoàn và phát triển bền vững. Nghiên cứu này tập trung giải quyết bài toán: Đánh giá thực trạng hành vi phân loại rác của phụ nữ, phân tích cơ chế lan tỏa tri thức từ các buổi tập huấn môi trường vào phạm vi hộ gia đình, và đo lường mức độ tác động của người phụ nữ đến việc hình thành thói quen bền vững của các thành viên khác.

Nghiên cứu được triển khai thực địa tại Phường 7, thành phố Tuy Hòa, tỉnh Phú Yên trong giai đoạn từ tháng 4/2024 đến tháng 6/2025, dựa trên mẫu khảo sát chuyên sâu gồm 89 phụ nữ từng tham gia hội thảo tập huấn thuộc dự án AWARE (hợp tác cùng Viện EAWAG Thụy Sĩ). Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài được thể hiện qua các chỉ số ấn tượng: 98% phụ nữ thể hiện sự sẵn sàng và cam kết cao trong việc phân loại rác tái chế, đồng thời 80% hộ gia đình duy trì được thói quen phân loại ngay cả khi người phụ nữ vắng nhà. Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở dữ liệu thực nghiệm quan trọng giúp các nhà hoạch định chính sách lồng ghép yếu tố giới vào các chương trình quản lý chất thải rắn đô thị tại Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự giao thoa giữa các lý thuyết hành vi tâm lý xã hội và lý thuyết giới trong quản lý môi trường. Trọng tâm là Thuyết Hành vi Hoạch định (Theory of Planned Behavior - TPB), giải thích cách thái độ cá nhân, chuẩn mực chủ quan và nhận thức kiểm soát hành vi định hình ý định và hành động thực tế của người dân trong việc phân loại chất thải. Bên cạnh đó, nghiên cứu tích hợp Khung phân tích Phân công Lao động theo Giới (Gender Division of Labour) và Thuyết Nữ quyền Sinh thái (Ecofeminism), khẳng định rằng phụ nữ với vai trò truyền thống gắn liền với công việc nội trợ và chăm sóc gia đình sở hữu sự nhạy cảm môi trường cao hơn, đồng thời giữ vai trò trung tâm trong việc quản lý dòng tài nguyên và chất thải gia đình.

Khung phân tích của luận văn vận hành xoay quanh 4 khái niệm then chốt:

1. Phân loại rác tại nguồn (Source segregation): Hành vi chia tách rác thải ngay tại điểm phát sinh thành các dòng riêng biệt gồm rác hữu cơ, rác tái chế và rác còn lại.
2. Lan tỏa tri thức nội hộ (Intra-household knowledge dissemination): Tiến trình chuyển giao thông tin, kỹ năng và nhận thức môi trường từ người tham gia tập huấn đến các thành viên trong gia đình.
3. Sự hình thành thói quen (Habit formation): Quá trình biến các hành vi phân loại rác có chủ ý thành phản xạ sinh hoạt thường nhật, tự giác và không phụ thuộc vào sự giám sát liên tục.
4. Tác nhân thay đổi môi trường (Environmental agents of change): Vai trò dẫn dắt, làm gương và thúc đẩy cộng đồng hướng tới các hành vi bền vững của phụ nữ.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu áp dụng thiết kế định lượng mô tả kết hợp phân tích tương quan. Tổng thể nghiên cứu ban đầu gồm 169 cư dân tham gia khảo sát diện rộng tại địa bàn. Để đảm bảo tính đại diện thống kê cho nhóm đối tượng mục tiêu, cỡ mẫu được xác định thông qua công thức Cochran hiệu chỉnh cho quần thể hữu hạn với độ tin cậy 95%, sai số biên 5% và tỷ lệ dự kiến p = 0,5, đưa ra ngưỡng tối thiểu cần đạt là 73 mẫu. Nghiên cứu đã thu thập và phân tích dữ liệu hoàn chỉnh từ 89 phụ nữ đã trực tiếp tham gia khóa tập huấn phân loại rác năm 2023 tại Phường 7.

Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua bảng hỏi cấu trúc 3 phần do tác giả tự thiết kế, bao gồm các biến số nhân khẩu học, mức độ nhận thức, các chỉ báo cảm xúc (sự thỏa mãn, cảm giác xấu hổ) và hành vi thực tế. Cuộc điều tra được tiến hành trực tiếp bởi đội ngũ điều tra viên là sinh viên địa phương đã qua tập huấn chuyên nghiệp, thực hiện phỏng vấn mặt đối mặt tại 23 nhà văn hóa cộng đồng trong khung giờ linh hoạt từ 9:00 đến 21:00.

Dữ liệu được làm sạch, mã hóa trên Microsoft Excel và xử lý chuyên sâu bằng phần mềm IBM SPSS. Lý do lựa chọn thống kê mô tả (tần số, tỷ lệ phần trăm) là nhằm phác họa bức tranh tổng thể về nhận thức và phân bố hành vi của cư dân. Đồng thời, kiểm định hệ số tương quan Pearson (với mức ý nghĩa thống kê p < 0,05 và p < 0,01) được lựa chọn để lượng hóa độ mạnh và chiều hướng của mối quan hệ tuyến tính giữa nhận thức, cam kết cảm xúc của phụ nữ với mức độ lan tỏa hành vi đến người thân trong gia đình.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích dữ liệu thực nghiệm từ 89 phụ nữ tại Phường 7, thành phố Tuy Hòa đã chỉ ra 4 phát hiện cốt lõi:

Thứ nhất, mức độ nhận thức và cam kết cá nhân đạt tỷ lệ gần như tuyệt đối. Có tới 98% người tham gia khảo sát bày tỏ sự sẵn lòng và cam kết mạnh mẽ đối với việc phân loại rác tái chế (kết hợp hai mức độ "Rất nhiều" và "Nhiều"). Đồng thời, 98% người trả lời xem việc phân loại rác là một nghĩa vụ xã hội rõ ràng. Động lực chính thúc đẩy hành vi này xuất phát từ ý thức bảo vệ môi trường (85,39%) và mục tiêu giảm khối lượng chất thải chôn lấp (55,06%), trong khi lý do kinh tế chỉ chiếm 12,36%.

Thứ hai, phụ nữ thể hiện xuất sắc vai trò truyền dẫn tri thức trong gia đình. Sau khi hoàn thành khóa tập huấn, 96% phụ nữ đã chủ động chia sẻ nội dung bài học với con cái và các thành viên khác, và 91% trực tiếp hướng dẫn kỹ năng thực hành phân loại rác tại gia đình.

Thứ ba, chiến lược tạo lập thói quen chiếm ưu thế vượt trội trong phương thức giáo dục gia đình. Có 81% phụ nữ lựa chọn phương pháp kiên trì rèn luyện thói quen sinh hoạt mỗi ngày cho người thân, 30% giải thích về hệ lụy tiêu cực của ô nhiễm rác thải, và 21% nhấn mạnh các giá trị tích cực của việc tái chế. Ngược lại, các biện pháp mang tính ép buộc hoặc trừng phạt chỉ chiếm tỷ lệ rất nhỏ (6% sử dụng hình phạt và 1% áp đặt nghĩa vụ).

Thứ tư, sự hình thành thói quen độc lập trong hộ gia đình đã đạt được kết quả ấn tượng. Khoảng 80% đối tượng khảo sát khẳng định các thành viên trong gia đình vẫn tự giác duy trì việc phân loại rác ngay cả khi người phụ nữ vắng nhà. Bên cạnh đó, 95% hộ gia đình được đánh giá là đã đồng thuận về sự cần thiết của việc phân loại chất thải rắn.

Thảo luận kết quả

Kết quả kiểm định tương quan Pearson đã chứng minh mối liên hệ chặt chẽ giữa cảm xúc, nhận thức của người phụ nữ và nỗ lực lan tỏa hành vi trong gia đình. Chỉ số tương quan cho thấy mức độ quan tâm của phụ nữ đối với việc phân loại rác có mối tương quan thuận có ý nghĩa thống kê rất cao với hành động trực tiếp hướng dẫn người thân (r = 0,354; p < 0,001). Cảm giác hài lòng khi rác được phân loại đúng cách (r = 0,243; p = 0,022) và cảm giác xấu hổ khi không thực hiện phân loại (r = 0,215; p = 0,043) cũng thúc đẩy mạnh mẽ vai trò giáo dục của phụ nữ. Phát hiện này tương đồng với các nghiên cứu của nhiều học giả quốc tế tại Ấn Độ và Brazil, khẳng định tri thức môi trường khi được tiếp nhận cùng với động lực nội tại sẽ tạo ra hiệu ứng lan tỏa mạnh mẽ trong cộng đồng.

Tuy nhiên, nghiên cứu cũng ghi nhận một lỗ hổng đáng chú ý: Mối tương quan giữa nhận thức của người phụ nữ và việc gia đình tự giác duy trì phân loại khi họ vắng mặt lại không đạt ý nghĩa thống kê (với các giá trị p-value lần lượt là 0,124 và 0,217). Điều này phản ánh rằng việc duy trì hành vi tự lập của các thành viên khác vẫn cần thêm sự tác động từ các yếu tố bên ngoài như quy chuẩn cộng đồng và hạ tầng thuận tiện, thay vì chỉ phụ thuộc vào sự nhắc nhở của người phụ nữ.

Về mặt xử lý rác thực phẩm sau phân loại, 69% phụ nữ chọn hình thức để trước cửa nhà để công nhân môi trường thu gom, 11% mang ra điểm tập kết tập trung, và chỉ có khoảng 9% áp dụng các biện pháp tái chế tại chỗ như ủ phân compost hoặc tận dụng làm thức ăn chăn nuôi. Thực tế này phản ánh sự thiếu hụt hạ tầng xử lý rác hữu cơ tại chỗ tại đô thị Tuy Hòa.

Các tập dữ liệu phân tích nói trên có thể được biểu diễn một cách trực quan qua biểu đồ thanh ngang so sánh các phương pháp động viên (làm nổi bật khoảng cách giữa 81% tạo thói quen và 1% áp đặt) kết hợp cùng ma trận tương quan dạng bảng nhiệt (heatmap) để minh họa rõ nét mức độ tác động của các biến số tâm lý lên hành vi lan tỏa tri thức nội hộ.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu thực nghiệm, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược nhằm tối ưu hóa công tác phân loại rác thải tại nguồn:

1. Thiết lập mô hình ủ phân hữu cơ vi sinh (Community Composting) tại khu dân cư: UBND thành phố Tuy Hòa chủ trì phối hợp với Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Phú Yên đầu tư thí điểm hệ thống thùng ủ compost tại 10 tổ dân phố thuộc Phường 7 trong giai đoạn 2026-2027. Mục tiêu hướng tới nâng tỷ lệ rác thực phẩm được tái chế tại chỗ từ 9% lên 40%, giảm tải trực tiếp áp lực thu gom cho công ty môi trường đô thị.

2. Thể chế hóa mạng lưới "Đại sứ môi trường gia đình" do Hội Phụ nữ dẫn dắt: Hội Liên hiệp Phụ nữ các cấp tại tỉnh Phú Yên cần lồng ghép nội dung phân loại rác vào phong tràu "Chống rác thải nhựa" và phong trào "Xây dựng gia đình 5 không, 3 sạch". Đặt mục tiêu tập huấn chuyên sâu cho 500 hội viên nòng cốt trong năm 2026, nhằm nâng tỷ lệ hộ gia đình tự giác phân loại khi vắng mặt phụ nữ từ 80% lên 95%.

3. Hoàn thiện đồng bộ hạ tầng thu gom và phân luồng chất thải: Công ty Cổ phần Môi trường Đô thị Tuy Hòa cần cải tiến quy trình thu gom, trang bị 100% xe chuyên dụng hai ngăn phân loại và công khai lịch trình thu gom riêng biệt cho từng dòng rác trước quý IV/2027. Việc này nhằm củng cố niềm tin của 98% người dân đã cam kết phân loại, tránh tình trạng rác đã phân loại lại bị gom chung khi vận chuyển.

4. Số hóa hoạt động giám sát và gắn kết chế tài với khuyến khích kinh tế: Sở Thông tin và Truyền thông phối hợp với chính quyền cơ sở phát triển tính năng "Đô thị xanh" trên ứng dụng công dân số, cho phép người dân chấm điểm xanh và tích điểm đổi quà khi thực hiện tốt phân loại rác. Lộ trình thực hiện trong giai đoạn 2026-2028, phấn đấu giảm tỷ lệ rác thải đô thị phải chôn lấp xuống dưới mức 50% theo đúng tinh thần của Luật Bảo vệ Môi trường 2020 và Nghị định 05/2025/NĐ-CP.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn là nguồn tài liệu tham khảo giá trị cho 4 nhóm đối tượng chính:

1. Cơ quan quản lý nhà nước và hoạch định chính sách (Bộ và Sở TN&MT, UBND các cấp): Khai thác các chỉ số định lượng về tỷ lệ sẵn sàng (98%) và thực trạng xử lý rác thực phẩm (69%) để xây dựng quy chuẩn kỹ thuật thu gom rác thải đô thị, đồng thời phân cấp quản lý rác thải sinh hoạt hiệu quả theo Nghị định 05/2025/NĐ-CP.

2. Hội Liên hiệp Phụ nữ và các tổ chức đoàn thể xã hội: Ứng dụng phát hiện về phương pháp tạo lập thói quen (81%) và cơ chế truyền dạy trực tiếp (91%) để thiết kế các cẩm nang sinh hoạt chi hội, chuyển đổi phương thức truyền thông từ áp đặt hành chính sang giáo dục hành vi tương tác gia đình.

3. Các tổ chức phi chính phủ và đơn vị quản lý dự án phát triển quốc tế: Sử dụng dữ liệu nghiên cứu như một điển cứu (case study) thực nghiệm điển hình tại đô thị ven biển miền Trung Việt Nam, phục vụ việc nhân rộng các mô hình can thiệp môi trường dựa vào cộng đồng tại khu vực Đông Nam Á.

4. Giảng viên, học viên cao học và nhà nghiên cứu chuyên ngành Khoa học Môi trường, Xã hội học: Tham khảo khung phương pháp luận kết hợp giữa công thức chọn mẫu Cochran, phần mềm SPSS và kiểm định tương quan Pearson trong việc đo lường các khía cạnh giới và hành vi bảo vệ môi trường.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao phụ nữ lại đóng vai trò quyết định trong việc phân loại rác tại hộ gia đình?

Phụ nữ là người trực tiếp quản trị chi tiêu gia đình (phổ biến từ 6 đến 10 triệu đồng/tháng tại địa bàn nghiên cứu) và quản lý việc bếp núc. Dữ liệu chứng minh 96% phụ nữ đã lan tỏa kiến thức và 91% trực tiếp hướng dẫn người thân, biến tri thức thành hành vi hàng ngày của cả hộ gia đình.

Yếu tố nào thúc đẩy mạnh mẽ nhất việc duy trì phân loại rác trong gia đình?

Chiến lược xây dựng thói quen kiên trì chiếm tỷ lệ áp đảo với 81%, vượt trội so với việc áp đặt nghĩa vụ (1%) hay xử phạt (6%). Động lực nội tại từ cảm xúc hài lòng (tương quan r = 0,243; p = 0,022) giúp củng cố tính bền vững của hành vi hơn các biện pháp cưỡng chế.

Có sự chênh lệch nào giữa ý thức phân loại rác tái chế và rác hữu cơ không?

Có sự chênh lệch rõ rệt. Trong khi 98% phụ nữ cam kết phân loại rác tái chế để tái sử dụng hoặc bán ve chai, thì 69% rác thực phẩm vẫn được đưa ra lề đường để thu gom hỗn hợp do thiếu thùng ủ compost chuyên dụng và thiếu hạ tầng thu gom hữu cơ riêng.

Làm thế nào để duy trì thói quen phân loại của gia đình khi người phụ nữ vắng nhà?

Dù 80% hộ duy trì tốt, vẫn còn 20% gia đình bị gián đoạn thói quen khi thiếu vắng phụ nữ. Để khắc phục, cần dán nhãn phân loại màu sắc rõ ràng tại khu vực bếp, đồng thời tổ chức các buổi tập huấn có sự tham gia bắt buộc của nam giới và thanh thiếu niên trong gia đình.

Nghiên cứu này đóng góp gì vào việc thực thi Luật Bảo vệ Môi trường tại Việt Nam?

Nghiên cứu cung cấp bằng chứng thực địa khẳng định việc thực thi phân loại rác tại nguồn bắt buộc chỉ thành công khi kết hợp hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật với việc kích hoạt vai trò hạt nhân giáo dục của phụ nữ tại từng cụm dân cư đô thị.

Kết luận

• Luận văn đã lượng hóa thành công vai trò trung tâm của phụ nữ trong quản lý rác thải hộ gia đình với 98% mức độ sẵn sàng và 91% tham gia đào tạo kỹ năng phân loại rác cho các thành viên.
• Hiệu ứng lan tỏa tri thức môi trường đạt hiệu quả cao khi 80% hộ gia đình duy trì vững chắc thói quen phân loại độc lập ngay cả khi người phụ nữ không có mặt tại nhà.
• Phương pháp giáo dục dựa trên việc tạo lập thói quen sinh hoạt (81%) và khơi dậy cảm xúc tích cực được chứng minh là chìa khóa then chốt mang lại sự thay đổi hành vi dài hạn.
• Nghiên cứu chỉ ra điểm nghẽn hạ tầng lớn khi 69% rác thực phẩm vẫn chưa được tái chế tại nguồn, đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc phát triển các mô hình ủ phân hữu cơ cộng đồng.
• Đề tài đóng góp một khung phân tích khoa học thực chứng, hỗ trợ đắc lực cho tiến trình đưa Luật Bảo vệ Môi trường 2020 và các quy định quản lý chất thải mới vào cuộc sống.

Lộ trình tiếp theo đòi hỏi các cơ quan chức năng triển khai ngay mô hình thí điểm ủ rác hữu cơ trong giai đoạn 2026-2027 và hoàn thiện mạng lưới thu gom phân luồng trước năm 2028. Hãy cùng chung tay trao quyền cho phụ nữ và xây dựng thói quen phân loại rác tại nguồn ngay hôm nay vì một tương lai đô thị xanh, sạch và phát triển bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

THAI NGUYEN UNIVERSITY UNIVERSITY OF AGRICULTURAL AND FORESTRY DEASY AMALIA SARI ROLE OF WOMEN IN WASTE SEGREGATION PRACTICE IN TUY HOA CITY, PHU YEN PROVINCE, VIETNAM MASTER THESIS Study Mode : Full-time Major : Environmental Science Faculty : Advanced Education Program Office Batch : 2024-2025 Thai Nguyen, August 2025 DOCUMENTATION PAGE WITH ABSTRACT Thai Nguyen University of Agriculture and Forestry Degree Program Master of Environmental Science Student name Deasy Amalia Sari Student ID DTN23CH311010 Thesis Title Role of Women in Waste Segregation Practice in Tuy Hoa City, Phu Yen Province, Vietnam. Truong Thi Anh Tuyet 2. Dr Thi Hanh Tien Nguyen 2. Abstract: Waste segregation is a critical component of sustainable solid waste management, and women often serve as key agents in promoting environmentally responsible behaviours within households.

This study aims to evaluate women’s waste segregation behaviour, analyse how knowledge is disseminated after participation in environmental workshops, and assess the influence of women’s involvement on the waste segregation practices of their family members in Tuy Hoa City, Phu Yen, Vietnam. A survey of 89 women who attended waste segregation workshops was conducted, and data were analysed using descriptive statistics and Pearson correlation tests to explore relationships between awareness, behaviour, and influence. Findings reveal a high level of awareness and strong personal commitment to waste segregation among women, with 98% expressing willingness to segregate recyclables. Most respondents (96%) actively shared knowledge from the workshops with their families, and 91% taught family members how to separate waste.

Importantly, 80% reported that their families continued segregation practices even when they were absent, indicating effective knowledge transfer and habit formation. ii Positive correlations were found between women’s educational efforts and their own commitment and emotional investment in recycling practices. However, the continuation of segregation habits by family members without the women’s direct presence appeared less strongly influenced, suggesting the need for ongoing community support and reinforcement. This study underscores the pivotal role women play as environmental educators within their households and highlights opportunities for targeted interventions, such as community composting Keyword programsWomen’s Waste segregation, and enhanced workshop engagement, role, knowledge to further dissemination, household support sustainable waste behaviour,behaviors.

management environmental education,women’s Strengthening waste management capacity to Number of knowledge disseminate pages: and motivate family members could lead to broader adoption of Date of waste segregation practices in Tuy Hoa City and similar urban settings. effective Submission: iii ACKNOWLEDGEMENT First and foremost, I would like to express my deepest gratitude to God for His blessings and guidance throughout this journey. I would like to express my sincere gratitude and deep regards to my supervisor: Dr. Truong Thi Anh Tuyet from Thai Nguyen University of Agriculture and Forestry, Vietnam, and Dr.

Thi Hanh Tien Nguyen from the Faculty of Biotechnology, Chemistry and Environmental Engineering, Phenikaa University, for their invaluable guidance, encouragement, and support during my research and thesis writing. In addition, to the Advanced Education Program (AEP) at Thai Nguyen University of Agriculture and Forestry, thank you for providing a stimulating academic environment. I am also grateful to the German Academic Exchange Service (DAAD) for awarding me the scholarship that enabled me to pursue my graduate studies. My heartfelt appreciation goes to AWARE Project.

A collaboration project between EAWAG Switzerland and Vietnamese partners, for allowing me to be part of the Waste Segregation project in Tuy Hoa, Phu Yen, Vietnam, and to the entire team who assisted me in conducting the survey. I am thankful to Dr. Arinafril from the Department of Agroecotechnology, Faculty of Agriculture, Sriwijaya University, for his entirely support and guidance which helped me to get the DAAD scholarship. To my classmates from the K31 Environmental Science cohort, thank you for the shared knowledge and camaraderie.

I also want to acknowledge my best friends in Indonesia, Vietnam and Philippines for their constant support and friendship. iv Finally, I dedicate my deepest gratitude to my family — Papa, Mama, Abang, Kakak, Adek, and especially Uda — for their unwavering love, patience, and encouragement throughout this journey. Thai Nguyen, August 2025 Deasy Amalia Sari TABLE OF CONTENT ACKNOWLEDGEMENT .iv List of Figures. viii List of Tables .ix List of Abbreviations .3 Research Questions and Hypothesis .1 Municipal Solid Waste .2 Global overview of MSW and its challenges .3 Waste Segregation in Waste Management Practice .4 Importance of waste segregation and factors influencing behaviour .5 Gendered dimension of environmental behaviour .6 Women as agents of change in environmental practices (household context) .7 Case-specific insights from Vietnam and Southeast Asia .2 Method and Procedures .1 Place and Time.

Population and Sample .4 Processing and Analysis of Data. Status of Women’s Waste Segregation Behaviour in Tuy Hoa City, Phu Yen, Vietnam. Knowledge Dissemination about Waste Segregation within Household. Influence of Women’s Participation in the Community Meeting on Waste Segregation Behavior of Their Family Members .1 Women’s Awareness, Behaviour, and Household Practices .2 Women as Knowledge Agents and Motivators .3 Sustaining Behavioural Change in Households.

62 vii List of Figures Figure 1. Percentage of Women’s Willingness in Waste Segregation. Post-Separation Handling Practice. Sorting Waste Perception.

28 Figure 4 Knowledge Dissemination about Waste Segregation within Household. Methods used by Women to promote waste segregation. Women’s perceptions on waste segregation. Practice of waste segregation during the absence of knowledge disseminators.

Household perception about environment program and waste segregation workshop. Figure Waste segregation workshop as strategies for promoting waste segregation in household. 36 viii List of Tables Table 1. Respondent’s Background in Ward 7 Tuy Hoa City, Phu Yen Province, Vietnam.

Pearson coefficient (p-value) of Women’s behavior and influence of Women in waste segregation. 34 List of Abbreviations MSW : Municipal Solid Waste SDGs : Sustainable Development Goals MONRE : Ministry of Natural Resources and Environment VWU : Vietnam Women’s Union ix PART I.1 Research Rationale Rapid urbanization, industrial growth, and rising living standards have contributed to a dramatic increase in municipal solid waste (MSW) in developing countries (Zhechen et al. Globally, MSW generation is projected to reach 3.4 billion tons by 2050 (Kaza et al., 2018), posing significant environmental risks through land occupation, pollution, and resource depletion (Jinhua et al. In developing contexts, the challenge is compounded by inadequate waste management systems, limited infrastructure, and insufficient public engagement (Asongu et al.

MSW typically consists of household refuse, biodegradable organic waste such as food scraps, leaves, and wood, as well as non-hazardous industrial waste (Arshe & Agme, 2023). Without effective waste segregation, recyclable materials become contaminated, and organic waste ends up in landfills, generating methane emissions and leachate (Adnan et al. While recycling, composting, and recovery of materials can significantly reduce environmental impacts, segregation at source remains inconsistently practiced in many developing nations, with informal waste pickers often serving as the main actors in material recovery (Hoornweg & Bhada-Tata, 2012). Waste segregation at source offers environmental benefits by reducing landfill dependency and pollution, economic benefits through revenue from recyclables, and social benefits by fostering environmental responsibility (Hajam et al.

However, sustained adoption depends on behavioural drivers such as environmental attitudes, perceived social norms, and access to infrastructure (Singh & Kaur, 2021; Widyatmika & Bolia, 2023). Community engagement programs, workshops, and awareness campaigns can stimulate these behaviours, yet their long-term influence remains under-researched (Sewak et al. From the side of Vietnamese households, women have traditionally held a central role in managing domestic resources and instilling values related to health, cleanliness, and 1 environmental care (Nguyen, 2016). They often serve as primary decision-makers in household waste management, influencing whether family members adopt sustainable practices (Pham & Smith, 2014; UNDP & UN Women, 2021).

International evidence suggests that empowering women in environmental programs can amplify community participation and knowledge transfer. However, in Vietnam, limited studies have examined whether women who attend environmental workshops actively teach these practices to their families or whether such influence is sustained over time. Despite growing recognition of women’s pivotal role in waste management, there remains a significant knowledge gap regarding the mechanisms through which women influence household waste segregation behaviours after participating in community workshops. Understanding whether women act as catalysts for change within their families, and how effectively knowledge is transmitted to other household members, is crucial for designing targeted interventions that foster sustainable waste practices.

Moreover, exploring the persistence of behaviour change over time can provide insights into the long- term impact of community-based environmental education programs. In December 2023, the AWARE project, supported by a NGO EAWAG Switzerland, organized a community meeting in Tuy Hoa City to promote waste segregation and strengthen community-based environmental action. This workshop offered an opportunity to engage women as key actors in household waste segregation. Yet, there is insufficient evidence on whether such participation translates into consistent household behaviour change or knowledge dissemination to other family members.

This study addresses these gaps by evaluating women’s waste segregation behaviour in Tuy Hoa City, analysing how knowledge is shared after the workshop, and assessing the influence of women’s participation on the waste practices of their family members. By focusing on women’s roles in a specific local context, this research aims to contribute to the broader understanding of gendered dimensions in environmental behaviour and inform strategies for sustainable waste management in Vietnam and similar contexts. The findings will not only illuminate the gendered dynamics of environmental behaviour in the local Vietnamese context but also contribute to policy discussions on 2 empowering women as agents of change in household and community waste management. This emphasis aligns with global sustainability goals that in line with the importance of inclusive participation for effective environmental stewardship.2 Research’s objectives This study is designed to assess the implementation of environmental education in household and what is the role of women in waste segregation practice in Tuy Hoa City, Phu Yen, Vietnam.

Besides, this study has specific objectives as listed below: 1. To evaluate women’s waste segregation behaviour in Tuy Hoa City, Phu Yen, Vietnam 2. To analyse how knowledge is disseminated after the women attended the workshop about waste segregation in Tuy Hoa City, Phu Yen, Vietnam 3. To assess the influence of women’s participation in the workshop on the waste segregation behaviour of their family members in Tuy Hoa City, Phu Yen, Vietnam 1.3 Research Questions and Hypothesis 1.1 Research Question The research questions for this study are listed below: 1.

How is the status of waste segregation behaviour Tuy Hoa City, Phu Yen, Vietnam? 2. How is the influence of women on household waste segregation practices in Tuy Hoa City, Phu Yen, Vietnam? 3. How is the role of women as knowledge replicators in promoting waste segregation within household in Tuy Hoa City, Phu Yen, Vietnam? 1.2 Hypotheses The hypotheses for this study are listed below: Null Hypotheses 3 1. There is no significant different in waste segregation behaviour in Tuy Hoa City, Phu Yen, Vietnam does not differ significantly from expected standards or average practices.

The influence of women has no significant effect on household waste management practices. There is no significant role or influence of women as knowledge replicators in promoting waste segregation within household. The status of waste segregation in Tuy Hoa City, Phu Yen, Vietnam significantly differs from expected standards or average practices 2. The influence of women significantly improves household waste management practices.

Women have a significant role or influence of women as knowledge replicators in promoting waste segregation within household.1 Municipal Solid Waste Municipal solid waste (MSW) refers to a range of non-hazardous materials discarded from households, commercial establishments, institutions, and, occasionally (Amir et al. It typically includes organic waste, paper, plastics, metals, glass, textiles, and other general refuse. The composition and volume of MSW vary significantly across regions, shaped by income levels, consumption patterns, population density, and waste management infrastructure (UNEP, 2021). External drivers such as urban growth, economic development, and rising demand for packaged goods, further accelerate waste generation (Teixeira & Guerra, 2024).

Globally, MSW generation is rising at an alarming pace. In 2016, global annual MSW reached approximately 2.