CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN 1.1 Tổng quan về chương trình Thực hành tiếng Pháp Cùng với các khoa thuộc Trường Đại học Ngoại ngữ, Đại học Huế, sinh viên tiếng Pháp thuộc Khoa Tiếng Pháp – Tiếng Nga được đào tạo theo phương thức tín chỉ. Từ học kỳ đầu của năm nhất, sinh viên tiếng Pháp của khoa được phân thành hai nhóm đối tượng chính: - Nhóm đã học tiếng Pháp trước Đại học; - Nhóm bắt đầu học tiếng Pháp ở Đại học. Việc chia hai nhóm đối tượng này nhằm giúp giảng viên và sinh viên có những phương thức giảng dạy và học tập phù hợp. Tuy nhiên, dù ở nhóm đối tượng nào, sinh viên tiếng Pháp (thuộc ngành Sư phạm hay ngành Ngôn ngữ) đều được học cùng một chương trình Thực hành tiếng đối với các kỹ năng Nghe, Nói, Đọc, Viết từ I đến V; Ngữ pháp I, II và Thực hành dịch cơ bản.
Sau khi hoàn thành chương trình Thực hành tiếng đối với bốn kỹ năng Nghe, Nói, Đọc, Viết từ I đến V, sinh viên ngành Sư phạm và Du lịch sẽ học học phần Thực hành tiếng nâng cao ở học kỳ 8. Các học phần chuyên ngành Sư phạm và Du lịch được giảng dạy từ học kỳ 5. Trong chương trình Thực hành tiếng Pháp, sách Le Nouveau Taxi là tài liệu chủ yếu để giáo viên giảng dạy và để sinh viên khai thác các kỹ năng thực hành tiếng. Tuỳ theo yêu cầu của mỗi giảng viên, sinh viên sẽ tìm các tài liệu bổ trợ khác.2 Một số khái niệm liên quan 1.1 Khái niệm nghe Có nhiều định nghĩa liên quan đến Nghe.
Đầu tiên, Nghe được hiểu đơn giản là hoạt động của thính giác, giúp con người tiếp nhận thông tin dưới dạng âm thanh. 7 Nghe được chia thành hai loại chính: Nghe thụ động và Nghe chủ động. - Nghe thụ động là nghe mà không cần xử lý và phản hồi thông tin. Nghe thụ động, dù không phải là phương pháp tối ưu giúp nâng cao kỹ năng Nghe, sẽ giúp người học làm quen với âm điệu của lời phát ngôn bằng ngoại ngữ, từ đó làm tiền đề cho việc phát triển nghe chủ động.
- Nghe chủ động là tập trung lắng nghe và tiếp thu lời nói, cố gắng hiểu nội dung mà người phát ngôn đang nói, từ đó tìm cách phản hồi cho các câu hỏi hoặc tham gia hội thoại trên tư cách là đối tác. Có thể nói, Nghe chủ động là biện pháp rất hiệu quả giúp nâng cao kỹ năng Nghe. Liên quan đến khái niệm Nghe hiểu hay Nghe chủ động, theo Văn Tân và Nguyễn Văn Đạm (1997) trong “Từ điển Tiếng Việt”: “Nghe là một quá trình trong đó thính giác tiếp nhận những âm thanh bên ngoài và chuyển nó đến hệ thống thần kinh trung ương. Tại đây, những âm thanh này được phân tích, chuyển thành những tín hiệu và được truyền đến các giác quan giúp hình thành những phản xạ của con người đối với những âm thanh đó.” Năm 2009, trong nghiên cứu “La compréhension orale et les stratégies d’écoute des élèves apprenant le français en 2ème année moyenne en Algérie”, tác giả K.
Ferroukhi đã phát biểu: “Nghe là một trong những bước cơ bản của giao tiếp và trong quá trình tiếp thu ngoại ngữ.273) và “Về phương diện ngôn ngữ học, kỹ năng nghe được thúc đẩy bởi kỹ thuật nghe và nhằm mục đích cụ thể, đó là nghe để hiểu toàn bộ thông tin, thông tin đặc biệt, thông tin chi tiết hoặc thông tin ngầm. Ngoài ra, kỹ năng này cũng được đặc trưng bởi khả năng thích ứng với các tình huống khác nhau.277) Hiểu một cách đơn giản hơn,“Nghe là quá trình cơ quan thính giác tiếp nhận, xử lý và xác định được thông điệp của lời nói.2 Khái niệm bài hát Theo Từ điển Le Petit Robert, bài hát là “văn bản được phổ thành nhạc, thường được chia thành các đoạn và điệp khúc, và được dùng để hát”. 8 Ngoài ra, bài hát cũng được định nghĩa là “một đoạn nhạc ngắn có từ ngữ và được thể hiện bằng giọng hát”, theo A. Hornby (được PGS.
Lưu Quý Khương và cộng sự đã trích dẫn, 2019). “Thông thường, một bài hát còn có thêm phần nhạc đệm của một hay nhiều loại nhạc cụ nào đó. Những từ ngữ trong bài hát được gọi là lời bài hát, bao gồm phần lời chính truyền tải nội dung chủ đề của bài hát, phần lời lặp cuối mỗi phần lời chính và điệp khúc là thông điệp chính, được lặp lại nhiều nhất, hấp dẫn và dễ ghi nhớ nhất.” Ngoài ra, theo J. Gruca (2005), “bài hát là sự gặp gỡ của giai điệu và văn bản, cùng nhau tạo ra một ý nghĩa” (tr.
Bên cạnh đó, về đặc trưng của bài hát, theo hai nhà nghiên cứu này, bài hát mang những đặc trưng tương tự như bài thơ, đó là “có cấu trúc hàm súc, các đoạn điệp khúc, có vần điệu và nhịp điệu” (tr. Với những đặc trưng này, các bài hát có vai trò quan trọng trong việc học ngoại ngữ, cụ thể ở đây là tiếng Pháp. Chi tiết này sẽ được chúng tôi trình bày ở phần 1.3 Tầm quan trọng của kỹ năng nghe 1.1 Tầm quan trọng của kỹ năng nghe trong việc học ngoại ngữ Nghe có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc học một ngôn ngữ, ngoài ngôn ngữ mẹ đẻ của mình. Các nhà nghiên cứu cũng đã ghi nhận tầm quan trọng của kỹ năng này trong việc học ngoại ngữ.
Thompson (được Nguyễn Thị Nguyệt Minh, trích dẫn 2019), nghe là kỹ năng quan trọng nhất vì “con người dành khoảng 60% thời gian của mình để nghe […] Hơn nữa, ngoài việc mang lại cho con người cơ hội cảm nhận ngôn ngữ, kỹ năng nghe còn góp phần nâng cao toàn diện khả năng sử dụng ngôn ngữ” (tr. Mặt khác, tác giả M. Rost (1994) cũng đã nhấn mạnh vai trò của kỹ năng này trong cuốn“Introducing listening” (được Kiều Thị Thu Hương, trích dẫn 2014, tr.24): “Nghe có thể được xem là kỹ năng cần thiết trong quá trình đào tạo một người học ngoại 9 ngữ và thậm chí còn có thể được coi như một công cụ dự đoán khả năng thành công về ngôn ngữ của người học”. Như vậy, kỹ năng nghe có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc học ngoại ngữ.1 Mối liên hệ giữa kỹ năng nghe và các kỹ năng khác Trong học tập và thực hành ngôn ngữ, nghe và nói là hai kỹ năng song hành với nhau, có vai trò quyết định năng lực giao tiếp của người thực hành ngôn ngữ.
Trong đó, kỹ năng nghe là cơ sở, là nền tảng để hình thành và phát triển kỹ năng nói. Điều này đã được chứng minh qua nghiên cứu của Tiến sĩ J. Marvin Brown đã xây dựng một chương trình học tiếng Thái hoàn toàn mới. Với chương trình học này, học sinh chỉ được nghe các bài nói tiếng Thái hàng ngày.
Trong giai đoạn này, người học chỉ tập trung vào giai đoạn lắng nghe và không thực hành nói tiếng Thái trong vòng ít nhất 6 tháng. Sau thời gian đó, người học đã bắt đầu nói chuyện một cách tự động và tự nhiên mà không cần phải tư duy nhiều. Qua nghiên cứu của Tiến sĩ J. Marvin Brown, chúng ta có thể xác định rằng kỹ năng nghe là cơ sở, là nền tảng để hình thành và phát triển kỹ năng nói sau này.
Hơn nữa, trong quá trình học và giao tiếp ngôn ngữ, kỹ năng nghe là điều kiện thiết yếu để thực hành kỹ năng nói. Khi nghe không được thực hành hiệu quả, người học sẽ không nắm bắt được thông tin hay câu hỏi của người đối thoại. Từ đó, họ không thể trả lời (thực hành kỹ năng nói), hoặc trả lời không sát với điểm hội thoại, gây sự lúng túng hoặc gián đoạn trong giao tiếp. Năm 2014, trong nghiên cứu của mình, tác giả Kiều Thị Thu Hương đã đưa ra nhận định: “Nghe là một quá trình cho phép người nghe hiểu được một thông điệp, giúp họ tham gia vào hội thoại và thành công trong giao tiếp.
Nếu không có kỹ năng nghe, người tham gia vào hoạt động giao tiếp sẽ không tiếp nhận được thông điệp, và do đó, họ cũng không thể phản hồi nhanh chóng và hiệu quả được”.23) 10 Ngoài ra, khi bàn về vai trò của kỹ năng nghe đối với kỹ năng viết và đọc, nhiều tác giả đã đưa ra một số quan điểm, theo đó nghe là sự hỗ trợ cho nhiều kỹ năng khác, tiêu biểu như nhà ngôn ngữ học D. Larsen-Freeman trong cuốn “Techniques and principles in language teaching” (1985) đã cho rằng (được Hà Thị Vũ Hà, trích dẫn 2019, tr.177-178): “Khi có thể nghe tốt một ngoại ngữ, tức là người học không chỉ hiểu được thông điệp truyền tải dưới dạng nói mà còn không gặp nhiều khó khăn về từ vựng, ngữ pháp và cũng có thể dùng những điều này làm cơ sở phát triển tốt hơn khả năng viết và đọc”. Tóm lại, việc thực hành hiệu quả kỹ năng nghe sẽ đặt nền tảng cho việc phát triển các kỹ năng khác trong quá trình học ngoại ngữ.4 Vai trò của các bài hát trong việc học ngoại ngữ Âm nhạc là phần quan trọng trong cuộc sống của con người. Các bài hát không chỉ là công cụ thư giãn, nuôi dưỡng tâm hồn mà còn được sử dụng như phương tiện học ngoại ngữ hiệu quả nhất.
Nghiên cứu của Hà Thị Vũ Hà (2019) cho thấy sự hiệu quả tích cực của việc sử dụng các bài hát trong dạy/học ngoại ngữ. Cụ thể, việc sử dụng các bài hát là một trong những phương tiện để hiểu được văn hoá của ngôn ngữ được học, do các bài hát là một trong những hiện thân của văn hoá. Bên cạnh đó, các bài hát thường có tính biểu đạt cao, lời bài hát thường chứa nội dung khiến người nghe dễ cảm thụ, dễ thuộc và ghi nhớ lâu. Không những thế, âm nhạc giúp cho việc học tập trở nên nhẹ nhàng, thoải mái hơn, từ đó “kích thích việc sử dụng não bộ triệt để hơn, kích thích các dây thần kinh giữa các phần của não bộ giúp việc xử lí ngôn ngữ đa chiều trở nên dễ dàng hơn”, theo R.
Bolitho và các cộng sự (được Hà Thị Vũ Hà, trích dẫn 2019, tr. Ngoài ra, sử dụng các bài hát trong việc học ngoại ngữ còn góp phần củng cố nhận thức về ngôn ngữ và cải thiện các kỹ năng nghe, nói, đọc, viết, từ vựng và ngữ pháp. 11 Bên cạnh đó, trong nghiên cứu “Choix de la chanson française pour l’enseignement du FLE” (2017), tác giả K. Levová đã tập hợp lại ý kiến của J.