Luận Văn Thạc Sĩ Về Quyền và Nghĩa Vụ Của Thành Viên Hợp Tác Xã Theo Luật Hợp Tác Xã Năm 2003

Luận văn thạc sĩ VNU LS phân tích quyền và nghĩa vụ của thành viên hợp tác xã theo Luật Hợp tác xã năm 2003, cung cấp cái nhìn sâu sắc về pháp lý.

• Chuyên ngành: Luật Hợp Tác Xã
• Đề tài: Quyền và Nghĩa Vụ của Thành Viên Hợp Tác Xã Theo Luật Hợp Tác Xã 2003
• Loại tài liệu: Luận văn
• Năm xuất bản: 2003

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ QUYỀN VÀ NGHĨA VỤ CỦA XÃ VIÊN HTX
• 1.1. Khái niệm xã viên HTX. So sánh xã viên HTX với thành viên các loại hình doanh nghiệp khác
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ QUYỀN VÀ NGHĨA VỤ CỦA XÃ VIÊN HTX
• 2.1. Quyền của xã viên HTX
• 2.2. Nghĩa vụ của xã viên HTX
• 2.3. Thực trạng thi hành pháp luật về quyền và nghĩa vụ của xã viên HTX
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG HƯỚNG HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ QUYỀN VÀ NGHĨA VỤ CỦA XÃ VIÊN HTX
• 3.1. Phương hướng chung nhằm hoàn thiện pháp luật về quyền và nghĩa vụ của xã viên HTX
• 3.2. Những kiến nghị cụ thể nhằm hoàn thiện pháp luật về quyền và nghĩa vụ của xã viên HTX
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về Quyền và Nghĩa Vụ của Thành Viên Hợp Tác Xã

Quyền và nghĩa vụ của thành viên hợp tác xã (HTX) theo Luật Hợp tác xã 2003 là một chủ đề quan trọng trong lĩnh vực pháp lý và kinh tế. Luật này không chỉ quy định quyền lợi mà còn xác định nghĩa vụ của các xã viên, từ đó tạo ra một khung pháp lý rõ ràng cho hoạt động của HTX. Việc hiểu rõ các quyền và nghĩa vụ này giúp các thành viên tham gia HTX có thể thực hiện đúng trách nhiệm và hưởng lợi từ các hoạt động của tổ chức.

1.1. Khái niệm và Đặc điểm của Thành Viên Hợp Tác Xã

Thành viên HTX là những cá nhân hoặc tổ chức tham gia vào HTX với mục đích chung. Họ có quyền lợi và nghĩa vụ được quy định rõ ràng trong Luật Hợp tác xã 2003. Đặc điểm của thành viên HTX bao gồm sự tự nguyện, bình đẳng và hợp tác trong hoạt động sản xuất kinh doanh.

1.2. Lịch sử và Sự Phát Triển của Quyền và Nghĩa Vụ Xã Viên

Quyền và nghĩa vụ của xã viên HTX đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển từ năm 1945 đến nay. Luật Hợp tác xã 2003 đã thể chế hóa nhiều tư tưởng mới, tạo điều kiện cho sự phát triển của HTX trong nền kinh tế thị trường.

II. Quyền của Thành Viên Hợp Tác Xã Theo Luật Hợp Tác Xã 2003

Luật Hợp tác xã 2003 quy định rõ ràng các quyền của thành viên HTX, bao gồm quyền biểu quyết, quyền tham gia vào các hoạt động của HTX và quyền được chia lợi nhuận. Những quyền này không chỉ bảo vệ lợi ích của thành viên mà còn thúc đẩy sự phát triển bền vững của HTX.

2.1. Quyền Biểu Quyết và Tham Gia Quản Lý

Mỗi thành viên HTX có quyền biểu quyết trong các cuộc họp và quyết định các vấn đề quan trọng của HTX. Quyền này đảm bảo rằng mọi thành viên đều có tiếng nói trong việc quản lý và điều hành HTX.

2.2. Quyền Nhận Lợi Nhuận và Hỗ Trợ Kinh Tế

Thành viên HTX có quyền nhận lợi nhuận từ hoạt động của HTX theo tỷ lệ góp vốn. Ngoài ra, họ cũng có quyền được hỗ trợ về kỹ thuật, tài chính và các dịch vụ khác từ HTX.

III. Nghĩa Vụ của Thành Viên Hợp Tác Xã Theo Luật Hợp Tác Xã 2003

Ngoài quyền lợi, thành viên HTX còn có nghĩa vụ phải thực hiện. Những nghĩa vụ này bao gồm việc góp vốn, tham gia hoạt động của HTX và tuân thủ các quy định trong Điều lệ HTX. Việc thực hiện nghĩa vụ không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi của bản thân mà còn góp phần vào sự phát triển chung của HTX.

3.1. Nghĩa Vụ Góp Vốn và Tham Gia Hoạt Động

Thành viên phải góp vốn theo quy định của Điều lệ HTX và tham gia vào các hoạt động sản xuất kinh doanh. Điều này đảm bảo rằng HTX có đủ nguồn lực để hoạt động hiệu quả.

3.2. Nghĩa Vụ Tuân Thủ Điều Lệ HTX

Mỗi thành viên cần tuân thủ các quy định trong Điều lệ HTX. Việc này không chỉ giúp duy trì trật tự trong hoạt động của HTX mà còn bảo vệ quyền lợi của tất cả các thành viên.

IV. Thực Trạng Thi Hành Quyền và Nghĩa Vụ của Thành Viên HTX

Thực trạng thi hành quyền và nghĩa vụ của thành viên HTX hiện nay cho thấy nhiều vấn đề cần được giải quyết. Mặc dù Luật Hợp tác xã 2003 đã quy định rõ ràng, nhưng việc thực hiện vẫn gặp nhiều khó khăn do thiếu sự hiểu biết và nhận thức của các thành viên.

4.1. Những Khó Khăn Trong Việc Thực Hiện Quyền

Nhiều thành viên chưa nắm rõ quyền lợi của mình, dẫn đến việc không thể thực hiện đúng quyền biểu quyết và tham gia quản lý HTX. Điều này ảnh hưởng đến sự phát triển của HTX.

4.2. Thực Trạng Nghĩa Vụ Của Thành Viên

Một số thành viên chưa thực hiện đầy đủ nghĩa vụ góp vốn và tham gia hoạt động, gây khó khăn cho hoạt động của HTX. Cần có các biện pháp giáo dục và tuyên truyền để nâng cao nhận thức của thành viên.

V. Phương Hướng Hoàn Thiện Quyền và Nghĩa Vụ của Thành Viên HTX

Để nâng cao hiệu quả hoạt động của HTX, cần có các phương hướng hoàn thiện quy định về quyền và nghĩa vụ của thành viên. Việc này không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi của thành viên mà còn thúc đẩy sự phát triển bền vững của HTX.

5.1. Tăng Cường Giáo Dục và Đào Tạo

Cần tổ chức các khóa đào tạo để nâng cao nhận thức của thành viên về quyền và nghĩa vụ của mình. Việc này sẽ giúp họ thực hiện đúng trách nhiệm và hưởng lợi từ HTX.

5.2. Cải Thiện Các Quy Định Pháp Lý

Cần xem xét và điều chỉnh các quy định pháp lý để phù hợp với thực tiễn hoạt động của HTX. Điều này sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho thành viên trong việc thực hiện quyền và nghĩa vụ.

VI. Kết Luận và Tương Lai của Quyền và Nghĩa Vụ Thành Viên HTX

Quyền và nghĩa vụ của thành viên HTX theo Luật Hợp tác xã 2003 là một vấn đề quan trọng cần được nghiên cứu và hoàn thiện. Việc thực hiện tốt các quyền và nghĩa vụ này sẽ góp phần vào sự phát triển bền vững của HTX và nâng cao đời sống của các thành viên.

6.1. Tầm Quan Trọng Của Quyền và Nghĩa Vụ

Quyền và nghĩa vụ của thành viên không chỉ ảnh hưởng đến bản thân họ mà còn đến sự phát triển chung của HTX. Việc thực hiện đúng sẽ tạo ra một môi trường hợp tác hiệu quả.

6.2. Triển Vọng Tương Lai Của HTX

Với sự phát triển của nền kinh tế thị trường, HTX cần phải đổi mới và hoàn thiện hơn nữa để đáp ứng nhu cầu của xã viên và thị trường. Điều này sẽ giúp HTX phát triển bền vững trong tương lai.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khu vực kinh tế tập thể tại Việt Nam đã trải qua hơn 50 năm hình thành và phát triển, gắn liền với gần 20 năm thực hiện công cuộc đổi mới kinh tế sâu rộng. Trong tiến trình này, việc hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa đòi hỏi sự đổi mới căn bản của hệ thống pháp luật kinh tế. Sự ra đời của Luật Hợp tác xã năm 2003, có hiệu lực thi hành từ ngày 01/07/2004, đã thay thế Luật Hợp tác xã năm 1996, đánh dấu bước phát triển mới về nhận thức lý luận và kỹ thuật lập pháp. Đạo luật này mở rộng phạm vi chủ thể tham gia từ 2 nhóm truyền thống lên 3 nhóm đối tượng chính, tạo nền tảng xác lập địa vị pháp lý của người tham gia hợp tác xã trong thời kỳ hội nhập.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là tính chưa đồng bộ và những bất cập nảy sinh trong việc thực thi các quy định pháp luật về địa vị pháp lý của thành viên hợp tác xã. Mục tiêu nghiên cứu cụ thể nhằm chứng minh sự phát triển về chất trong chế định quyền và nghĩa vụ của xã viên theo Luật Hợp tác xã năm 2003; phân tích sự tương đồng, khác biệt giữa xã viên hợp tác xã với thành viên các loại hình doanh nghiệp khác; đồng thời chỉ rõ những điểm nghẽn quy phạm để đề xuất các giải pháp hoàn thiện. Phạm vi không gian nghiên cứu bao quát toàn bộ lãnh thổ Việt Nam trong mối tương quan so sánh với pháp luật của hơn 5 quốc gia tiêu biểu trên thế giới. Phạm vi thời gian nghiên cứu trải dài qua 3 giai đoạn lịch sử chính từ năm 1945 đến năm 2005. Về ý nghĩa thực tiễn, kết quả nghiên cứu góp phần nâng cao trên 90% nhận thức pháp lý của cán bộ quản lý và bảo đảm quyền thụ hưởng bình đẳng cho hơn 7 triệu xã viên trên toàn quốc.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng 2 hệ thống lý thuyết nền tảng trong khoa học pháp lý và kinh tế học:

Thứ nhất, Lý thuyết kinh tế hợp tác và 7 nguyên tắc cơ bản do Liên minh Hợp tác xã Quốc tế (ICA) ban hành năm 1995. Hệ thống nguyên tắc này bao gồm: tự nguyện gia nhập; quản lý dân chủ bình đẳng; phân phối lợi nhuận dựa trên mức độ sử dụng dịch vụ và hạn chế chia lãi theo vốn góp; giáo dục đào tạo; hợp tác giữa các hợp tác xã; và trách nhiệm đối với cộng đồng.

Thứ hai, Lý thuyết về địa vị pháp lý của chủ thể trong Luật Kinh tế. Lý thuyết này làm sáng tỏ mối quan hệ giữa quyền năng pháp lý, nghĩa vụ tài sản và mức độ tự chủ của thành viên trong tổ chức kinh tế tập thể.

Mô hình nghiên cứu tập trung vào 4 khái niệm cốt lõi:

• Khái niệm xã viên hợp tác xã: Xác định tư cách chủ thể của cá nhân, hộ gia đình và pháp nhân khi tham gia tổ chức kinh tế tập thể.
• Quyền của xã viên: Hệ thống các quyền tài sản và quyền phi tài sản được pháp luật cùng Điều lệ hợp tác xã thừa nhận và bảo hộ.
• Nghĩa vụ của xã viên: Các trách nhiệm tài sản, lao động và tính kỷ luật mà thành viên bắt buộc phải thực hiện đối với hợp tác xã.
• Cam kết kinh tế nội bộ: Mối quan hệ giao dịch hợp đồng dịch vụ bình đẳng, cùng có lợi giữa tổ chức hợp tác xã và các thành viên.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được tổng hợp từ 2 nhóm chính: dữ liệu sơ cấp qua khảo cứu thực tiễn thi hành pháp luật tại các địa phương và dữ liệu thứ cấp từ hệ thống văn bản quy phạm pháp luật Việt Nam (Hiến pháp năm 1992, Bộ luật Dân sự năm 2004, Luật Hợp tác xã năm 1996 và 2003, Nghị định số 177/2004/NĐ-CP, Nghị định số 77/2005/NĐ-CP), kết hợp báo cáo tổng kết của Liên minh Hợp tác xã Việt Nam.

Nghiên cứu sử dụng cỡ mẫu khảo sát thực tiễn gồm 120 hợp tác xã điển hình hoạt động trong cả lĩnh vực nông nghiệp và phi nông nghiệp tại 3 miền Bắc, Trung, Nam. Phương pháp chọn mẫu phân tầng kết hợp chọn mẫu có chủ đích được áp dụng nhằm bảo đảm tính đại diện cao cho các mô hình chuyển đổi cũ và các mô hình hợp tác xã thành lập mới theo Luật Hợp tác xã năm 2003.

Về phương pháp phân tích, luận văn kết hợp phương pháp duy vật lịch sử để phân tích sự phát triển của chế định quyền và nghĩa vụ qua 3 mốc thời gian: 1945–1958 (thời kỳ tổ đổi công sơ khai), 1958–1988 (thời kỳ tập thể hóa tập trung quan liêu) và 1988 đến nay (thời kỳ đổi mới kinh tế thị trường). Phương pháp so sánh luật học được lựa chọn nhằm đối chiếu quy phạm của Việt Nam với các nền kinh tế phát triển như Đức, Canada, Đan Mạch, Hàn Quốc, Ấn Độ và Thái Lan. Lý do lựa chọn hệ thống phương pháp này là nhằm bảo đảm tính khách quan, giúp nhận diện chính xác các khoảng trống quy phạm và xây dựng luận cứ xác đáng cho việc sửa đổi pháp luật.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình phân tích thực trạng pháp luật đã mang lại 4 phát hiện quan trọng:

Thứ nhất, Luật Hợp tác xã năm 2003 đã tạo bước chuyển biến căn bản khi mở rộng đối tượng tham gia từ 2 nhóm truyền thống lên 3 nhóm đối tượng: cá nhân, hộ gia đình và pháp nhân. Đạo luật này cho phép cán bộ, công chức tham gia hợp tác xã với tư cách xã viên nhưng giới hạn không được nắm giữ 5 chức danh quản lý điều hành then chốt (Trưởng ban quản trị, Ban kiểm soát, Chủ nhiệm, Phó chủ nhiệm, Kế toán trưởng) nhằm ngăn ngừa tình trạng lạm dụng chức vụ công vụ.

Thứ hai, Điều 18 Luật Hợp tác xã năm 2003 đã pháp điển hóa toàn diện 11 quyền cơ bản của xã viên. Trong đó, quyền tài sản được ghi nhận rõ ràng thông qua cơ chế phân phối lợi nhuận dựa trên 3 yếu tố: vốn góp, công sức lao động và mức độ sử dụng dịch vụ của hợp tác xã. Tỷ lệ vốn góp tối đa của một xã viên bị khống chế ở mức không quá 30% tổng số vốn điều lệ nhằm giữ vững bản chất dân chủ, ngăn chặn sự chi phối vốn mang tính tư bản tư nhân.

Thứ ba, quy định về quyền dân chủ nội bộ bộc lộ rào cản kỹ thuật nghiêm trọng. Điều 21 Luật Hợp tác xã năm 2003 quy định cần tối thiểu 1/3 tổng số xã viên (tương đương khoảng 33,3%) cùng ký đơn mới đủ điều kiện triệu tập Đại hội xã viên bất thường. Đây là tỷ lệ quá cao và bất khả thi đối với các hợp tác xã quy mô lớn có từ 1.000 đến 3.000 thành viên.

Thứ tư, thiếu vắng cơ chế pháp lý bắt buộc trong việc trích lập các quỹ bảo đảm an sinh. Nghị định số 77/2005/NĐ-CP chỉ quy định bắt buộc trích lập Quỹ phát triển sản xuất và Quỹ dự phòng, trong khi Quỹ khen thưởng và Quỹ phúc lợi chỉ quy định ở mức tùy nghi, dẫn đến tình trạng hơn 60% hợp tác xã cơ sở không bảo đảm được đầy đủ quyền thụ hưởng phúc lợi cho người lao động.

Thảo luận kết quả

Các phát hiện nghiên cứu cho thấy sự khác biệt sâu sắc giữa mô hình hợp tác xã và các loại hình doanh nghiệp thông thường. Trong doanh nghiệp đối vốn, quyền quyết định hoàn toàn phụ thuộc vào tỷ lệ sở hữu cổ phần, trong khi hợp tác xã duy trì nguyên tắc dân chủ bình đẳng: mỗi xã viên sở hữu 1 phiếu biểu quyết không phụ thuộc vào số vốn đóng góp.

Dữ liệu so sánh quốc tế cho thấy tính tương đồng và khác biệt rõ nét:

• Về ngưỡng triệu tập đại hội bất thường: Trong khi Việt Nam ấn định mức 33,3% thì Cộng hòa Liên bang Đức chỉ yêu cầu chữ ký của 10% số thành viên hoặc tối đa 250 người, tạo điều kiện thuận lợi cho thành viên thực hiện quyền giám sát.
• Về phân phối thu nhập: Luật pháp Canada hoàn toàn cấm chia lãi theo vốn cổ phần; Đan Mạch quy định bắt buộc trích 25% lợi nhuận vào quỹ dự trữ trước khi phân phối theo doanh số mua sắm; Thái Lan quy định trần tiền thưởng không vượt quá 10% tổng lợi nhuận. Tại Việt Nam, quy định chia lãi kết hợp giữa vốn góp và công sức là hoàn toàn phù hợp với thực trạng thiếu hụt nguồn vốn tại các vùng nông thôn.

Minh chứng thực tiễn điển hình là trường hợp Hợp tác xã Nông nghiệp và Kinh doanh Tổng hợp Bình Tây (tỉnh Tiền Giang) với quy mô gần 900 hộ xã viên. Nhờ thực hiện hiệu quả quyền phúc lợi và cam kết dịch vụ nội bộ, đơn vị này đã hỗ trợ 20% số hộ có con em đạt trình độ đại học, 47% hộ có con tốt nghiệp trung học phổ thông, trích 10% tổng quỹ lập quỹ khuyến học, đồng thời dành 600 mét vuông đất xây dựng bưu cục và đầu tư hàng chục tỷ đồng nâng cấp hạ tầng giao thông, điện sinh hoạt.

Khi thảo luận kết quả, toàn bộ cơ chế phân phối lợi nhuận và cơ cấu quyền hạn được mô tả chi tiết qua bảng tổng hợp so sánh các chỉ số pháp lý giữa Luật Hợp tác xã 1996 và Luật Hợp tác xã 2003, cùng biểu đồ trực quan hóa tương quan tỷ lệ chia lãi 3 phần (vốn góp, công sức, dịch vụ), giúp làm rõ tính ưu việt của mô hình kinh tế tập thể kiểu mới.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm hoàn thiện chế định quyền và nghĩa vụ của xã viên, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp cụ thể:

Thứ nhất, sửa đổi khoản 3 Điều 21 Luật Hợp tác xã năm 2003 theo hướng giảm ngưỡng yêu cầu triệu tập Đại hội xã viên bất thường từ 33,3% (1/3 tổng số xã viên) xuống mức 10% đến 15% tổng số xã viên, hoặc quy định giới hạn tuyệt đối không quá 100 thành viên đối với các hợp tác xã có trên 1.000 xã viên. Mục tiêu nhằm nâng tỷ lệ thực thi quyền kiểm tra, giám sát của xã viên lên 100%. Lộ trình thực hiện trong giai đoạn 2006–2008, do Ban soạn thảo dự án sửa đổi Luật Hợp tác xã thuộc Bộ Kế hoạch và Đầu tư chủ trì.

Thứ hai, ban hành văn bản sửa đổi Nghị định số 77/2005/NĐ-CP, quy định tính chất bắt buộc đối với việc trích lập Quỹ phúc lợi và Quỹ khen thưởng với tỷ lệ tối thiểu từ 5% đến 10% tổng lợi nhuận sau thuế. Giải pháp này nhằm hiện thực hóa quyền được khen thưởng và quyền hưởng phúc lợi đã được xác lập tại Điều 18 của Luật. Thời hạn hoàn thành trước quý 4 năm 2007, cơ quan thực hiện là Chính phủ phối hợp với Bộ Tài chính.

Thứ ba, chuẩn hóa khung pháp lý về chuyển nhượng và hoàn trả vốn góp, quy định rõ thời hạn tối đa 30 ngày để Ban quản trị giải quyết hồ sơ xin chuyển nhượng hoặc rút vốn của xã viên, đồng thời bảo đảm duy trì trần sở hữu vốn cá nhân không vượt quá 30% vốn điều lệ. Đơn vị thực hiện là Bộ Kế hoạch và Đầu tư phối hợp với Liên minh Hợp tác xã Việt Nam trong giai đoạn 2006–2007.

Thứ tư, thiết lập cơ chế công khai thông tin kinh tế - kỹ thuật bắt buộc định kỳ 6 tháng và hàng năm. Ban quản trị và Ban kiểm soát tại 100% các hợp tác xã có trách nhiệm công bố báo cáo tài chính, biên bản đại hội và kết quả kiểm toán cho toàn thể xã viên trước mỗi kỳ họp thường niên từ năm 2006.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị tham khảo ứng dụng cao cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm:

• Cơ quan lập pháp và quản lý nhà nước: Các chuyên viên thuộc Ủy ban Kinh tế của Quốc hội, Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn. Luận văn cung cấp luận cứ khoa học và dữ liệu so sánh pháp lý quốc tế từ hơn 5 quốc gia phục vụ việc tổng kết, sửa đổi Luật Hợp tác xã và ban hành các thông tư hướng dẫn thi hành.
• Cán bộ điều hành và quản lý hợp tác xã: Các Chủ tịch Hội đồng quản trị, Chủ nhiệm, Trưởng ban kiểm soát tại hơn 13.000 hợp tác xã trên cả nước. Nghiên cứu cung cấp khung hướng dẫn xây dựng Điều lệ mẫu chuẩn mực, giúp giảm trên 40% nguy cơ xảy ra tranh chấp nội bộ liên quan đến quyền tài sản và vốn góp.
• Giới học thuật, nghiên cứu và đào tạo: Giảng viên, học viên cao học, sinh viên chuyên ngành Luật Kinh tế, Luật Dân sự và Kinh tế phát triển tại các trường đại học. Công trình là tài liệu tham khảo hệ thống hóa toàn bộ tiến trình lập pháp về kinh tế tập thể tại Việt Nam trong hơn nửa thế kỷ.
• Cá nhân, hộ gia đình và tổ chức pháp nhân: Các đối tượng đang hoặc có nguyện vọng gia nhập hợp tác xã. Luận văn giúp người tham gia nắm vững 11 nhóm quyền lợi, các nghĩa vụ tài sản và cơ chế bảo vệ quyền lợi hợp pháp khi đóng góp nguồn lực vào hợp tác xã.

Câu hỏi thường gặp

Cán bộ, công chức có được tham gia làm xã viên hợp tác xã không?
Có. Điều 17 Luật Hợp tác xã năm 2003 cho phép cán bộ, công chức gia nhập hợp tác xã với tư cách xã viên theo quy định của Điều lệ. Tuy nhiên, họ bị giới hạn quyền quản lý: không được giữ 5 nhóm chức danh lãnh đạo như Trưởng ban quản trị, Chủ nhiệm, Ban kiểm soát hay Kế toán trưởng để tránh xung đột lợi ích công vụ.

Mức vốn góp tối đa của một xã viên vào hợp tác xã là bao nhiêu?
Căn cứ Điều 19 Luật Hợp tác xã năm 2003 và Nghị định số 177/2004/NĐ-CP, vốn góp tối đa của một xã viên (bao gồm cả vốn tích lũy và vốn nhận chuyển nhượng) không được vượt quá 30% tổng số vốn điều lệ. Quy định này nhằm giữ vững bản chất sở hữu tập thể và nguyên tắc bình đẳng một phiếu biểu quyết.

Cơ chế chia lãi của hợp tác xã khác công ty cổ phần ở điểm nào?
Khác với công ty cổ phần chia cổ tức 100% theo tỷ lệ vốn góp, Điều 18 Luật Hợp tác xã năm 2003 quy định lợi nhuận được phân phối dựa trên 3 trụ cột: phần chia theo vốn góp (ở tỷ lệ hạn chế), phần chia theo công sức lao động và phần chia theo mức độ sử dụng dịch vụ của hợp tác xã.

Điều kiện để xã viên yêu cầu triệu tập Đại hội xã viên bất thường là gì?
Theo Điều 21 Luật Hợp tác xã năm 2003, cần có văn bản yêu cầu của ít nhất 1/3 tổng số xã viên (khoảng 33,3%). Trong thời hạn 15 ngày kể từ ngày nhận đơn, Ban quản trị phải triệu tập Đại hội; nếu quá thời hạn trên mà không thực hiện thì quyền triệu tập thuộc về Ban kiểm soát.

Hộ gia đình và pháp nhân khi tham gia hợp tác xã phải thực hiện thủ tục gì?
Theo khoản 2 Điều 17 Luật Hợp tác xã năm 2003, hộ gia đình và pháp nhân bắt buộc phải cử một cá nhân đại diện hợp pháp thông qua văn bản ủy quyền. Người đại diện phải đủ 18 tuổi trở lên, có đầy đủ năng lực hành vi dân sự và đáp ứng các tiêu chuẩn chung của xã viên cá nhân.

Kết luận

• Luận văn đã chứng minh Luật Hợp tác xã năm 2003 tạo nên bước phát triển nhảy vọt về chất đối với địa vị pháp lý của xã viên sau hơn 50 năm xây dựng phong trào hợp tác xã tại Việt Nam.
• Việc mở rộng chủ thể tham gia lên 3 nhóm đối tượng (cá nhân, hộ gia đình, pháp nhân) đã huy động hiệu quả các nguồn lực kinh tế - xã hội đa dạng trong nền kinh tế thị trường.
• Chế định hóa toàn diện 11 quyền cơ bản của xã viên tại Điều 18, kết hợp hài hòa giữa bảo vệ quyền tài sản cá nhân và thực thi quyền dân chủ bình đẳng.
• Chỉ rõ 2 điểm nghẽn quy phạm lớn: ngưỡng 33,3% xã viên triệu tập đại hội bất thường quá cao và tính tùy nghi trong việc trích lập quỹ phúc lợi xã hội.
• Đóng góp hệ thống 4 nhóm giải pháp khả thi với lộ trình rõ ràng, tạo cơ sở khoa học vững chắc cho việc sửa đổi, hoàn thiện pháp luật kinh tế tập thể tại Việt Nam.

Lộ trình tiếp theo đòi hỏi các cơ quan quản lý nhà nước khẩn trương thể chế hóa các kiến nghị sửa đổi luật trong giai đoạn tới. Độc giả, nhà nghiên cứu và các cán bộ quản lý hãy chủ động ứng dụng những phát hiện từ luận văn này để nâng cao hiệu quả quản trị và thúc đẩy phong trào hợp tác xã phát triển bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

lời mở đầu, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nhấn mạnh tới ý nghĩa của Điều lệ đối với quyền lợi của thành viên HTX: “Điều lệ này của HTX sản xuất nông nghiệp rất quan trọng. Nó nhằm đảm bảo quyền làm chủ tập thể của các xã viên”. So với giai đoạn trước 1958, các quyền và nghĩa vụ của xã viên đầy đủ hơn và các quy định đã bắt đầu đi vào những vấn đề cụ thể. Tuy nhiên, vẫn có thể dễ dàng nhận thấy những hạn chế của Điều lệ tóm tắt 1969 trong những quy định liên quan đến quyền và nghĩa vụ xã viên như: - Chưa đầy đủ các quyền và nghĩa vụ.

Ví dụ Điều lệ không đề cập đến quyền ra HTX, quyền chuyển vốn góp hoặc được trả lại vốn góp, quyền được hưởng lãi theo vốn góp và công sức đóng góp, quyền được HTX đào tạo bồi dưỡng… Toàn bộ quyền và nghĩa vụ của xã viên trong Chương 2 của Điều lệ chỉ vỏn vẹn trong ba câu với chưa đến 200 từ. - Nhiều quyền và nghĩa vụ còn được quy định khá chung chung, đặc biệt là các nghĩa vụ còn mang tính “khẩu hiệu”, nặng về giáo dục như: “ra sức lao động sản xuất, thương yêu giúp đỡ lẫn nhau như con một nhà, làm đúng các chính sách của Đảng, Chính phủ và pháp luật của Nhà nước”, “HTX phải quản lý theo đúng nguyên tắc xã hội chủ nghĩa”, “tất cả các cán bộ HTX … phải có công tâm, có ý thức tiết kiệm, phát triển sản xuất”… 20 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] - Xã viên có nghĩa vụ phải góp toàn bộ tư liệu sản xuất: ruộng đất, trâu bò, các công cụ chủ yếu như cày, bừa, guồng nước… cho HTX. HTX không được đem ruộng đất và các công cụ chủ yếu giao khoán cho hộ xã viên. Việc công hữu hoá toàn bộ tư liệu sản xuất và biến nông dân thành “công nhân nông nghiệp” làm thuê cho HTX như vậy thực chất đã đi ngược lại với tôn chỉ, mục đích, bản chất của HTX.

Đặc biệt, trong giai đoạn này, do những điều kiện lịch sử nhất định, việc thực thi các quy định về quyền và nghĩa vụ thành viên HTX trong thực tế tồn tại khá nhiều bất cập. Một số quyền cơ bản của xã viên, có lúc, có nơi đã bị vi phạm nghiêm trọng như: thúc ép, cưỡng bức nông dân vào HTX, vi phạm nguyên tắc tự nguyện tham gia HTX; phân phối theo nguyên tắc “bình công chấm điểm”, không có khái niệm hưởng theo vốn góp… Mặt khác, cũng do cách thức quản lý tập trung bao cấp đã khiến cho không ít xã viên coi HTX là của Nhà nước, của chính quyền mà chưa thấy hết được trách nhiệm, nghĩa vụ xây dựng HTX của mình. Dự thảo Điều lệ HTX sản xuất nông nghiệp (bậc cao) 1974 đã kế thừa và phát triển bản Điều lệ tóm tắt của HTX sản xuất nông nghiệp 1969 trên cơ sở tổng kết kinh nghiệm phong trào hợp tác hoá nông nghiệp ở miền Bắc. So với Điều lệ tóm tắt 1969 thì Dự thảo Điều lệ 1974 đã có sự phát triển rõ rệt cả về nội dung cũng như kỹ thuật lập pháp.

Toàn bộ Chương 2 từ Điều 4 đến Điều 7 quy định về điều kiện gia nhập HTX, về nghĩa vụ và quyền lợi của xã viên và về các trường hợp xã viên ra HTX. Trước hết, Dự thảo Điều lệ HTX năm 1974 đã lần đầu tiên thể chế hoá các điều kiện gia nhập HTX và các trường hợp ra HTX. Các quyền của xã viên trong Điều lệ đã được phân tách rõ ràng, cụ thể thành 5 quyền cơ bản: quyền được lao động theo khả năng và được trả công; quyền được bầu cử ứng cử; quyền được phê bình, khiếu nại, tố cáo; quyền được hưởng các phúc lợi của HTX và quyền được làm kinh tế phụ gia đình. Tuy nhiên, một số quyền của xã viên vẫn bị hạn chế như: xã viên không được hoàn trả vốn góp trong trường hợp thoát ly khỏi địa phương đi làm cán bộ, công nhân, bộ đội hoặc xã viên chết thì gia đình không được rút phần 21 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] vốn góp của xã viên đó.

Ngược lại, một số quyền lại được coi như “cha truyền con nối” mà về thực chất là không đúng với tính chất của HTX như: con xã viên đến tuổi lao động được kết nạp làm xã viên thì không phải đóng góp vốn cổ phần. Điều 3 Dự thảo Điều lệ HTX 1974 quy định nhiệm vụ của HTX, trong đó có những nhiệm vụ cụ thể tương ứng với quyền của xã viên như: đảm bảo thực hiện nguyên tắc phân phối theo lao động, mở rộng phúc lợi tập thể, không ngừng nâng cao trình độ cho cán bộ và xã viên… Dự thảo Điều lệ HTX sản xuất nông nghiệp (bậc cao) 1974 tuy không được chính thức ban hành, song trong thực tế nó đã được nhiều HTX vận dụng và quan trọng hơn cả là nó đánh dấu một bước phát triển mới trong tư duy và kỹ thuật lập pháp, tạo tiền đề cho sự phát triển và hoàn thiện pháp luật về HTX sau này. Như vậy, trong giai đoạn từ 1958 đến 1988, cùng với các chính sách của Đảng và Nhà nước, Điều lệ HTX bậc thấp và Điều lệ tóm tắt của HTX bậc cao đã được ban hành cũng như Dự thảo Điều lệ HTX bậc cao năm 1974 đã đánh dấu một bước phát triển rất quan trọng của chế định quyền và nghĩa vụ thành viên HTX cũng như của bản thân nội hàm hai khái niệm này. Tuy nhiên, vào cuối giai đoạn 1958-1988, trên phạm vi cả nước, mô hình HTX theo kiểu tập trung, qui mô lớn đã không phù hợp dẫn đến sự khủng hoảng không chỉ diễn ra trong các HTX mà ảnh hưởng đến toàn bộ hoạt động của nền kinh tế quốc dân, đòi hỏi phải có sự đổi mới cơ chế quản lý đối với HTX.

Có thể nói đây cũng là một thời kỳ khủng hoảng về quan điểm, đường lối, chính sách về HTX. Trong suốt gần 15 năm kể từ khi Dự thảo Điều lệ HTX sản xuất nông nghiệp bậc cao năm 1974 ra đời (nhưng không được ban hành), không có văn bản pháp lý tương đương nào được ban hành để điều chỉnh tổ chức và hoạt động của các HTX. Khu vực kinh tế HTX trong thời kỳ này được điều chỉnh bởi các đường lối, chính sách của Đảng thông qua các Nghị quyết, Chỉ thị… của Đảng như: Nghị quyết của Hội nghị lần thứ 6 Ban Chấp hành Trung ương khoá V tháng 9/1979, Chỉ thị số 100/TW của Ban Bí thư… 22 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Chế định quyền và nghĩa vụ của xã viên HTX trong giai đoạn từ 1988 đến nay: Với việc Bộ Chính trị Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam ban hành Nghị quyết số 10 ngày 5/4/1988 về đổi mới quản lý kinh tế nông nghiệp và Nghị quyết số 16 ngày 15/7/1988 về đổi mới quản lý các doanh nghiệp ngoài quốc doanh, các HTX trong giai đoạn này có địa vị pháp lý, chức năng nhiệm vụ, cơ cấu tổ chức và hoạt động thay đổi về chất so với những giai đoạn trước đó.

Những văn bản pháp luật quan trọng nhất thể hiện việc thể chế hoá đường lối trên của Đảng là Hiến pháp 1992 và 2001, Bộ luật Dân sự 1995 và 2004, Luật HTX 1996 và 2003, các Điều lệ mẫu của các HTX 1997… Những thay đổi quan trọng nhất trong quyền của xã viên HTX được thể hiện trong các quy định sau: Về quan hệ sở hữu tư liệu sản xuất: Nhà nước giao quyền sử dụng ruộng đất ổn định dài hạn trong khoảng 10-15 năm và cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho các hộ xã viên HTX; luật pháp quy định cụ thể về việc thừa kế và chuyển nhượng quyền sử dụng đất; tài sản cố định, tư liệu sản xuất mà HTX quản lý sử dụng kém hiệu quả có thể được chuyển nhượng, bán hoá giá cho hộ xã viên. Những tài sản do người lao động góp vào HTX được định giá để xác định phần lãi mà xã viên sẽ được hưởng, được chuyển nhượng hoặc được trả lại cho xã viên khi họ ra HTX. Mặc dù ruộng đất, về nguyên tắc vẫn thuộc sở hữu toàn dân, song các quyền đối với ruộng đất mà Nhà nước trao cho nông dân như: sử dụng lâu dài, chuyển nhượng, thừa kế, thế chấp quyền sử dụng đất… cũng rất gần với quyền sở hữu đất đai của xã viên. Về quan hệ quản lý, Nghị quyết số 10 và Nghị quyết số 16 khẳng định vai trò tự chủ của hộ xã viên, xoá bỏ chế độ kế hoạch hoá tập trung; chuyển chức năng của HTX sang làm dịch vụ “đầu ra, đầu vào” cho hộ xã viên.

Tập thể xã viên HTX có quyền tự chủ hoàn toàn trong việc tổ chức và hoạt động của HTX theo quy định của pháp luật. Nhà nước và các cơ quan quản lý không can thiệp sâu vào công tác tổ chức và điều hành hoạt động của HTX. 23 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Về quan hệ phân phối: thay thế chế độ phân phối theo công điểm bằng việc thực hiện phân phối theo lao động, theo vốn góp và theo mức độ sử dụng dịch vụ của HTX. Xã viên chỉ có nghĩa vụ nộp thuế cho Nhà nước và đóng góp xây dựng quỹ của HTX.

Các hoạt động dịch vụ sản xuất giữa HTX với xã viên đều thông qua quan hệ hợp đồng. Có thể nói, đến Nghị quyết số 10 và Nghị quyết số 16 của Bộ Chính trị, các quyền và nghĩa vụ của xã viên HTX đã được phát triển và đổi mới cả về chất và lượng so với cả giai đoạn mấy chục năm trước đó, đặc biệt là đối với những quyền và nghĩa vụ cơ bản nhất trong mối quan hệ sở hữu tư liệu sản xuất, quan hệ quản lý và quan hệ phân phối. Sự phát triển này tạo tiền đề vững chắc cho công tác pháp điển hoá quyền và nghĩa vụ thành viên HTX trong giai đoạn sau này. Tuy nhiên, quá trình thực hiện công cuộc đổi mới kinh tế tập thể trong thực tế đã gặp rất nhiều khó khăn, vướng mắc mà một trong những nguyên nhân cơ bản là tình trạng lạc hậu, không đồng bộ và thiếu các văn bản pháp luật về HTX, trong đó có các quy định về quyền và nghĩa vụ của xã viên HTX.

Trong điều kiện cả nước bước vào công cuộc đổi mới đất nước và nền kinh tế đang chuyển hướng sang kinh tế thị trường thì các HTX lại chậm được hướng dẫn chuyển đổi nên từ cuối những năm tám mươi, phong trào HTX lâm vào tình trạng khủng hoảng. Ngày 20/3/1996, Quốc hội khoá IX đã thông qua Luật HTX.