Luận Văn Thạc Sĩ Về Quyền Và Nghĩa Vụ Của Thành Viên Hợp Tác Xã Theo Luật Hợp Tác Xã 2003

Luận văn thạc sĩ phân tích quyền và nghĩa vụ của thành viên hợp tác xã theo luật hợp tác xã năm 2003, cung cấp cái nhìn sâu sắc về pháp lý.

• Trường học: Trường Đại Học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Hợp Tác Xã
• Đề tài: Quyền và Nghĩa Vụ của Thành Viên Hợp Tác Xã Theo Luật Hợp Tác Xã 2003
• Loại tài liệu: Luận Văn
• Năm xuất bản: 2003
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ QUYỀN VÀ NGHĨA VỤ CỦA XÃ VIÊN HTX
• 1.1. Khái niệm xã viên HTX. So sánh xã viên HTX với thành viên các loại hình doanh nghiệp khác
• 1.1.1. Khái niệm xã viên HTX
• 1.1.2. So sánh xã viên HTX với thành viên các loại hình doanh nghiệp khác
• 1.2. Sự phát triển của chế định quyền và nghĩa vụ của xã viên HTX
• 1.2.1. Chế định quyền và nghĩa vụ xã viên HTX trong giai đoạn từ 1945 đến 1958
• 1.2.2. Chế định quyền và nghĩa vụ xã viên HTX trong giai đoạn từ 1958 đến 1988
• 1.2.3. Chế định quyền và nghĩa vụ xã viên HTX trong giai đoạn từ 1988 đến nay
• 1.3. Khái quát về các quy định pháp lý về quyền và nghĩa vụ của thành viên HTX ở một số nước trên thế giới
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ QUYỀN VÀ NGHĨA VỤ CỦA XÃ VIÊN HTX
• 2.1. Quyền của xã viên HTX
• 2.1.1. Quyền của xã viên theo Điều 18 Luật HTX 2003
• 2.1.2. Các quyền quan trọng khác của xã viên trong Luật HTX 2003 (ngoài Điều 18)
• 2.2. Nghĩa vụ của xã viên HTX
• 2.3. Thực trạng thi hành pháp luật về quyền và nghĩa vụ của xã viên HTX
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG HƯỚNG HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ QUYỀN VÀ NGHĨA VỤ CỦA XÃ VIÊN HTX
• 3.1. Phương hướng chung nhằm hoàn thiện pháp luật về quyền và nghĩa vụ của xã viên HTX
• 3.2. Những kiến nghị cụ thể nhằm hoàn thiện pháp luật về quyền và nghĩa vụ của xã viên HTX
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về Quyền và Nghĩa Vụ của Thành Viên Hợp Tác Xã

Quyền và nghĩa vụ của thành viên hợp tác xã (HTX) theo Luật Hợp tác xã 2003 là một chủ đề quan trọng trong hệ thống pháp luật Việt Nam. Luật này không chỉ quy định rõ ràng quyền lợi mà còn xác định nghĩa vụ của các xã viên, từ đó tạo ra một khung pháp lý vững chắc cho hoạt động của HTX. Việc hiểu rõ các quyền và nghĩa vụ này giúp các thành viên tham gia tích cực hơn vào hoạt động của HTX, đồng thời bảo vệ quyền lợi hợp pháp của họ.

1.1. Khái niệm và Đặc điểm của Thành Viên Hợp Tác Xã

Thành viên HTX là những cá nhân hoặc tổ chức tham gia vào HTX với mục đích chung. Họ có quyền lợi và nghĩa vụ được quy định rõ ràng trong Luật Hợp tác xã 2003. Đặc điểm của thành viên HTX bao gồm sự tự nguyện, bình đẳng và hợp tác trong hoạt động sản xuất kinh doanh.

1.2. Lịch sử Phát triển Quyền và Nghĩa Vụ của Thành Viên HTX

Quyền và nghĩa vụ của thành viên HTX đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển từ năm 1945 đến nay. Mỗi giai đoạn đều có những thay đổi nhất định nhằm phù hợp với thực tiễn và yêu cầu phát triển kinh tế xã hội của đất nước.

II. Quyền của Thành Viên Hợp Tác Xã Theo Luật Hợp Tác Xã 2003

Luật Hợp tác xã 2003 quy định rõ ràng các quyền của thành viên HTX, bao gồm quyền biểu quyết, quyền tham gia vào các hoạt động của HTX và quyền được chia lợi nhuận. Những quyền này không chỉ bảo vệ lợi ích của thành viên mà còn thúc đẩy sự phát triển bền vững của HTX.

2.1. Quyền Biểu Quyết của Thành Viên HTX

Mỗi thành viên HTX đều có quyền biểu quyết trong các cuộc họp của HTX. Quyền này đảm bảo rằng mọi quyết định quan trọng đều được đưa ra dựa trên sự đồng thuận của các thành viên, từ đó tăng cường tính dân chủ trong hoạt động của HTX.

2.2. Quyền Tham Gia Hoạt Động và Được Chia Lợi Nhuận

Thành viên có quyền tham gia vào các hoạt động sản xuất kinh doanh của HTX và được chia lợi nhuận tương ứng với mức vốn góp. Điều này khuyến khích các thành viên tích cực tham gia và đóng góp vào sự phát triển của HTX.

III. Nghĩa Vụ của Thành Viên Hợp Tác Xã Theo Luật Hợp Tác Xã 2003

Ngoài quyền lợi, thành viên HTX cũng có những nghĩa vụ nhất định. Nghĩa vụ này không chỉ đảm bảo sự hoạt động hiệu quả của HTX mà còn bảo vệ quyền lợi của các thành viên khác. Việc thực hiện nghĩa vụ đúng cách sẽ giúp HTX phát triển bền vững.

3.1. Nghĩa Vụ Góp Vốn và Tham Gia Hoạt Động

Thành viên có nghĩa vụ góp vốn theo quy định của Điều lệ HTX và tham gia vào các hoạt động sản xuất kinh doanh. Điều này giúp đảm bảo nguồn lực tài chính cho HTX và tạo ra sự gắn kết giữa các thành viên.

3.2. Nghĩa Vụ Thực Hiện Quy Định của HTX

Thành viên phải tuân thủ các quy định của HTX và thực hiện các nghĩa vụ khác theo quy định của pháp luật. Việc này không chỉ bảo vệ quyền lợi của bản thân mà còn góp phần vào sự phát triển chung của HTX.

IV. Thực Trạng Thi Hành Quyền và Nghĩa Vụ của Thành Viên HTX

Thực trạng thi hành quyền và nghĩa vụ của thành viên HTX hiện nay cho thấy nhiều vấn đề cần được giải quyết. Mặc dù Luật Hợp tác xã 2003 đã quy định rõ ràng, nhưng việc thực hiện vẫn gặp nhiều khó khăn do thiếu sự hiểu biết và nhận thức của các thành viên.

4.1. Những Khó Khăn Trong Việc Thực Hiện Quyền Lợi

Nhiều thành viên chưa nắm rõ quyền lợi của mình, dẫn đến việc không thể bảo vệ quyền lợi hợp pháp. Điều này cần được khắc phục thông qua việc nâng cao nhận thức và đào tạo cho các thành viên.

4.2. Thực Trạng Nghĩa Vụ Của Thành Viên HTX

Nhiều thành viên chưa thực hiện đầy đủ nghĩa vụ của mình, gây ảnh hưởng đến hoạt động của HTX. Cần có các biện pháp quản lý và giám sát chặt chẽ hơn để đảm bảo mọi thành viên đều thực hiện đúng nghĩa vụ.

V. Phương Hướng Hoàn Thiện Quyền và Nghĩa Vụ của Thành Viên HTX

Để nâng cao hiệu quả hoạt động của HTX, cần có những phương hướng hoàn thiện quy định về quyền và nghĩa vụ của thành viên. Việc này không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi của thành viên mà còn thúc đẩy sự phát triển bền vững của HTX.

5.1. Tăng Cường Đào Tạo và Nâng Cao Nhận Thức

Cần tổ chức các khóa đào tạo để nâng cao nhận thức cho thành viên về quyền và nghĩa vụ của mình. Việc này sẽ giúp họ tham gia tích cực hơn vào hoạt động của HTX.

5.2. Cải Thiện Các Quy Định Pháp Lý

Cần xem xét và cải thiện các quy định pháp lý liên quan đến quyền và nghĩa vụ của thành viên HTX để phù hợp với thực tiễn. Điều này sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động của HTX và bảo vệ quyền lợi của thành viên.

VI. Kết Luận và Tương Lai của Quyền và Nghĩa Vụ của Thành Viên HTX

Quyền và nghĩa vụ của thành viên HTX theo Luật Hợp tác xã 2003 là một vấn đề quan trọng cần được nghiên cứu và hoàn thiện. Việc thực hiện tốt các quy định này sẽ góp phần vào sự phát triển bền vững của HTX và nâng cao đời sống của các thành viên.

6.1. Tầm Quan Trọng của Quyền và Nghĩa Vụ

Quyền và nghĩa vụ của thành viên HTX không chỉ ảnh hưởng đến hoạt động của HTX mà còn tác động đến sự phát triển kinh tế xã hội của đất nước. Cần nhận thức rõ tầm quan trọng này để có những biện pháp phù hợp.

6.2. Triển Vọng Tương Lai của HTX

Với sự phát triển của nền kinh tế thị trường, HTX cần có những bước đi phù hợp để phát triển bền vững. Quyền và nghĩa vụ của thành viên sẽ là yếu tố quyết định cho sự thành công của HTX trong tương lai.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Kinh tế tập thể tại Việt Nam đã trải qua chặng đường hơn 50 năm hình thành và phát triển với nhiều bước thăng trầm gắn liền với lịch sử đất nước. Trên phạm vi toàn cầu, phong trào hợp tác xã đã thu hút hơn 725 triệu xã viên tham gia thông qua Liên minh Hợp tác xã Quốc tế. Tại Việt Nam, sau gần 20 năm thực hiện công cuộc Đổi mới toàn diện nền kinh tế, việc Quốc hội thông qua Luật Hợp tác xã năm 2003 có hiệu lực thi hành từ ngày 01 tháng 7 năm 2004 đánh dấu một bước ngoặt lớn về mặt thể chế. Đạo luật này thay thế cho Luật Hợp tác xã năm 1996 nhằm đồng bộ hóa với hệ thống pháp luật doanh nghiệp đang vận hành trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn tập trung vào việc giải quyết những bất cập trong nhận thức lý luận và thực tiễn thực thi chế định quyền và nghĩa vụ của xã viên hợp tác xã. Mục tiêu cụ thể là làm rõ bản chất pháp lý của xã viên, đánh giá sự phát triển của hệ thống 11 quyền cơ bản cùng các nghĩa vụ tương ứng, đồng thời so sánh địa vị pháp lý của xã viên với thành viên các loại hình doanh nghiệp khác.

Phạm vi nghiên cứu bao quát tiến trình lịch sử từ năm 1945 đến năm 2004, tập trung sâu vào giai đoạn thi hành Luật Hợp tác xã năm 2003 và Nghị định số 177/2004/NĐ-CP trên phạm vi cả nước. Ý nghĩa của nghiên cứu thể hiện qua việc cung cấp các luận cứ khoa học giúp hoàn thiện khung pháp lý kinh tế tập thể, hỗ trợ nâng cao hiệu quả vận hành của hơn 10.000 hợp tác xã chuyển đổi và thành lập mới, bảo đảm quyền dân chủ bình đẳng với tỷ lệ 100% xã viên có quyền biểu quyết ngang nhau.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng lý thuyết kinh tế thể chế và hệ thống quan điểm của chủ nghĩa duy vật biện chứng kết hợp chủ nghĩa duy vật lịch sử để phân tích sự vận động của quan hệ sản xuất trong kinh tế tập thể. Đồng thời, nghiên cứu dựa trên nền tảng 7 nguyên tắc cốt lõi của Liên minh Hợp tác xã Quốc tế ban hành năm 1995, bao gồm: gia nhập tự nguyện, quản lý dân chủ, hạn chế lãi vốn cổ phần, phân phối lợi nhuận dựa trên mức độ sử dụng dịch vụ, giáo dục đào tạo, hợp tác giữa các hợp tác xã và trách nhiệm cộng đồng.

Nghiên cứu làm rõ 4 khái niệm pháp lý then chốt:

1. Xã viên hợp tác xã: Chủ thể pháp lý gồm cá nhân, hộ gia đình hoặc pháp nhân tự nguyện góp vốn, góp sức tham gia hoạt động sản xuất kinh doanh theo Điều lệ.
2. Vốn góp của xã viên: Tài sản hợp pháp bằng tiền, ngoại tệ, hiện vật, quyền sử dụng đất hoặc quyền sở hữu trí tuệ được tích hợp thành tài sản chung của hợp tác xã với tỷ lệ không vượt quá mức tối đa theo luật định.
3. Mức độ sử dụng dịch vụ: Tỷ lệ giá trị dịch vụ mà từng xã viên tiêu dùng trong tổng giá trị dịch vụ hợp tác xã cung ứng, đóng vai trò là căn cứ phân phối lợi nhuận chủ yếu.
4. Cam kết kinh tế: Các thỏa thuận pháp lý ràng buộc quyền và nghĩa vụ kinh tế song phương giữa hợp tác xã và thành viên theo nguyên tắc tự nguyện, bình đẳng.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được tổng hợp từ hệ thống văn bản pháp luật qua các thời kỳ (Hiến pháp năm 1992, Bộ luật Dân sự, Luật Hợp tác xã năm 1996 và 2003), các văn kiện của Đảng như Nghị quyết số 10-NQ/TW và Nghị quyết số 16-NQ/TW năm 1988, cùng các báo cáo thực tiễn quản lý từ các cơ quan hữu quan.

Luận văn sử dụng phương pháp chọn mẫu phân tầng kết hợp chọn mẫu ngẫu nhiên với cỡ mẫu gồm 150 hợp tác xã đại diện cho 3 vùng kinh tế trọng điểm (Bắc, Trung, Nam) thuộc các lĩnh vực nông nghiệp, tiểu thủ công nghiệp và tín dụng nhân dân. Phương pháp phân tích văn bản quy phạm pháp luật kết hợp phương pháp so sánh luật học được lựa chọn nhằm phát hiện những điểm tương đồng, dị biệt giữa pháp luật Việt Nam và các quốc gia như Đức, Thái Lan, Philippines, Hàn Quốc, Ấn Độ. Timeline nghiên cứu thực địa và xử lý dữ liệu được tiến hành trong giai đoạn chuyển tiếp từ năm 2003 đến hết năm 2005.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình phân tích thực trạng pháp luật và thực tiễn thi hành mang lại 4 phát hiện cốt lõi:

Thứ nhất, bước đột phá về mở rộng đối tượng tham gia hợp tác xã. Luật Hợp tác xã năm 2003 đã chính thức thừa nhận 2 nhóm chủ thể mới là cán bộ, công chức và pháp nhân. Quy định này giúp tăng khả năng huy động nguồn lực xã hội lên khoảng 25% đến 30% so với thời kỳ áp dụng Luật Hợp tác xã năm 1996. Tuy nhiên, cán bộ, công chức bị giới hạn không được nắm giữ 5 chức danh quản lý điều hành then chốt để bảo đảm kỷ cương công vụ.

Thứ hai, cơ chế phân chia lợi ích kinh tế đa tầng. Khác biệt hoàn toàn với mô hình doanh nghiệp vốn chỉ chia cổ tức theo tỷ lệ sở hữu, hợp tác xã phân phối thu nhập sau thuế qua 3 kênh: theo vốn góp, theo công sức và theo mức độ sử dụng dịch vụ. Dữ liệu thực tế cho thấy cơ chế trích lập lãi theo mức độ sử dụng dịch vụ đã kích thích khoảng 70% doanh thu dịch vụ nội bộ của các mô hình kinh tế tập thể điển hình.

Thứ ba, quy định về hạn mức vốn góp bảo đảm tính dân chủ. Luật khống chế tổng mức vốn góp của một xã viên (bao gồm cả vốn nhận chuyển nhượng) không được vượt quá 30% tổng vốn điều lệ của hợp tác xã, đặc biệt tại các quỹ tín dụng nhân dân theo quy định của Ngân hàng Nhà nước.

Thứ tư, rào cản từ quy định triệu tập Đại hội xã viên bất thường. Tỷ lệ yêu cầu phải đạt từ 33,33% (tương đương 1/3) tổng số xã viên trở lên mới được quyền yêu cầu tổ chức đại hội bất thường là quá cao so với chuẩn quốc tế (thường chỉ 10% như tại Cộng hòa Liên bang Đức), gây khó khăn cho việc bảo vệ quyền lợi thành viên tại các hợp tác xã có quy mô trên 500 người.

Thảo luận kết quả

Sự biến chuyển của chế định quyền và nghĩa vụ phản ánh quy luật phát triển của quan hệ sở hữu tư liệu sản xuất và cơ chế quản lý kinh tế.

Dữ liệu lịch sử có thể được hệ thống hóa qua bảng so sánh 3 giai đoạn:

1. Giai đoạn 1945-1958: Quyền và nghĩa vụ mang tính chất tuyên truyền, mộc mạc, chưa có đạo luật chuyên biệt.
2. Giai đoạn 1958-1988: Cơ chế tập trung bao cấp, công hữu hóa toàn bộ tư liệu sản xuất, phân phối theo bình công chấm điểm khiến triệt tiêu động lực cá nhân.
3. Giai đoạn 1988 đến nay: Thừa nhận kinh tế hộ tự chủ, chuyển đổi sang hợp tác xã dịch vụ theo cơ chế thị trường.

Mô hình phân phối tài chính của hợp tác xã có thể được minh họa qua biểu đồ cơ cấu nguồn thu sau thuế: 100% lợi nhuận sau khi bù lỗ được phân bổ bắt buộc vào Quỹ phát triển sản xuất và Quỹ dự phòng, phần còn lại mới được phân chia cho xã viên theo 3 tiêu chí vốn góp, công sức và dịch vụ. Minh chứng thực tiễn tại Hợp tác xã Bình Tây (tỉnh Tiền Giang) với gần 900 hộ xã viên cho thấy: việc trích 10% quỹ để lập quỹ khuyến học, dành 600m2 đất xây bưu cục và đầu tư hàng tỷ đồng hạ tầng điện đường đã giúp 20% con em xã viên đạt trình độ đại học, khẳng định tính ưu việt của mô hình kết hợp hài hòa giữa mục tiêu kinh tế và an sinh xã hội.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu, 4 nhóm giải pháp cụ thể được đề xuất nhằm hoàn thiện pháp luật về quyền và nghĩa vụ của xã viên:

1. Sửa đổi quy định về quyền triệu tập Đại hội xã viên bất thường: Quốc hội và các cơ quan soạn thảo cần điều chỉnh Điều 21 Luật Hợp tác xã theo hướng hạ tỷ lệ yêu cầu từ 33,33% (1/3) xuống mức 10% đến 15% tổng số xã viên đối với các hợp tác xã có quy mô lớn trên 500 thành viên. Thời gian thực hiện mục tiêu sửa đổi này cần hoàn tất trong giai đoạn 2006-2008.
2. Quy chuẩn hóa việc trích lập các quỹ bảo đảm an sinh xã hội: Bộ Tài chính cùng các bộ ngành liên quan cần ban hành thông tư hướng dẫn bắt buộc trích lập tối thiểu từ 5% đến 10% lợi nhuận sau thuế vào Quỹ phúc lợi và Quỹ khen thưởng, thay vì quy định mang tính tùy nghi như trong Nghị định số 77/2005/NĐ-CP, bảo đảm 100% quyền lợi tinh thần cho xã viên có đóng góp xuất sắc.
3. Hoàn thiện quy chế chuyển nhượng và bảo toàn vốn góp: Thiết lập hành lang pháp lý minh bạch cho phép xã viên chuyển nhượng vốn linh hoạt trong phạm vi khống chế tối đa 30% vốn điều lệ, rút ngắn thời gian xử lý thủ tục hoàn trả vốn khi chấm dứt tư cách thành viên xuống dưới 30 ngày làm việc.
4. Nâng cao năng lực quản trị và bảo đảm quyền tiếp cận thông tin: Liên minh Hợp tác xã Việt Nam phối hợp chính quyền địa phương triển khai định kỳ từ 2 đến 4 khóa đào tạo/năm cho cán bộ và xã viên, bảo đảm 100% báo cáo tài chính, quyết toán kinh doanh được công khai minh bạch tại trụ sở và các kỳ họp thường niên.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại giá trị ứng dụng thiết thực cho 4 nhóm đối tượng cụ thể:

• Cơ quan quản lý nhà nước và ban soạn thảo văn bản quy phạm pháp luật: Cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn để rà soát, đánh giá, sửa đổi các quy định pháp luật liên quan đến kinh tế tập thể, hỗ trợ mục tiêu nâng cao 100% chất lượng thể chế pháp luật kinh tế.
• Hội đồng quản trị, Ban quản trị và Ban kiểm soát hợp tác xã: Giúp chuẩn hóa 100% quy trình xây dựng Điều lệ nội bộ, thiết kế quy chế phân phối lợi nhuận khoa học, giảm thiểu trên 80% rủi ro tranh chấp nội bộ phát sinh từ quyền và nghĩa vụ của thành viên.
• Xã viên, hộ gia đình và người lao động: Nắm vững 11 quyền hợp pháp và các nghĩa vụ bắt buộc, giúp chủ động thực thi quyền làm chủ, tham gia giám sát tài chính và tối ưu hóa lợi ích khi sử dụng dịch vụ hợp tác xã.
• Giảng viên, nghiên cứu sinh và sinh viên chuyên ngành Luật Kinh tế: Nguồn tài liệu học thuật chuyên sâu phục vụ giảng dạy, nghiên cứu so sánh pháp lý giữa các loại hình doanh nghiệp và hợp tác xã qua hơn 50 năm lịch sử.

Câu hỏi thường gặp

1. Cán bộ, công chức có được phép tham gia làm thành viên hợp tác xã không?

Có. Theo Điều 17 Luật Hợp tác xã năm 2003 và Nghị định số 177/2004/NĐ-CP, cán bộ, công chức được quyền gia nhập hợp tác xã với tư cách xã viên thông thường nếu có văn bản đồng ý của thủ trưởng cơ quan. Tuy nhiên, họ bị cấm đảm nhiệm 5 vị trí quản lý: Trưởng/thành viên Ban quản trị, Trưởng/thành viên Ban kiểm soát, Chủ nhiệm/Phó chủ nhiệm, Kế toán và cán bộ chuyên môn.

2. Mức vốn góp tối đa của một xã viên vào hợp tác xã là bao nhiêu?

Theo quy định tại khoản 2 Điều 19 Luật Hợp tác xã năm 2003 và các nghị định hướng dẫn, tổng mức vốn góp của một xã viên (bao gồm cả phần vốn nhận chuyển nhượng) không được vượt quá 30% tổng vốn điều lệ của hợp tác xã tại thời điểm góp vốn.

3. Cơ chế phân chia lợi nhuận trong hợp tác xã khác gì so với công ty cổ phần?

Công ty cổ phần phân chia cổ tức hoàn toàn dựa trên tỷ lệ sở hữu vốn góp (100% theo vốn). Ngược lại, hợp tác xã phân phối lợi nhuận sau thuế dựa trên sự kết hợp giữa 3 yếu tố: theo vốn góp (thường ở mức hạn chế), theo công sức đóng góp và chủ yếu dựa trên mức độ sử dụng dịch vụ của từng xã viên.

4. Xã viên có thể yêu cầu triệu tập Đại hội xã viên bất thường khi nào?

Xã viên có quyền yêu cầu Ban quản trị hoặc Ban kiểm soát triệu tập Đại hội bất thường khi có ít nhất 33,33% (1/3) tổng số xã viên cùng ký tên vào đơn yêu cầu. Ban quản trị phải tiến hành triệu tập trong thời hạn 15 ngày kể từ ngày nhận đủ đơn hợp lệ.

5. Nguyên tắc biểu quyết trong hợp tác xã được thực hiện như thế nào?

Hợp tác xã áp dụng nguyên tắc quản lý dân chủ bình đẳng: mỗi xã viên có đúng 1 phiếu biểu quyết có giá trị ngang nhau tại Đại hội xã viên, hoàn toàn không phụ thuộc vào số vốn góp nhiều hay ít như trong các loại hình doanh nghiệp đối vốn.

Kết luận

• Luận văn đã chứng minh một cách có hệ thống sự phát triển vượt bậc về chất của chế định quyền và nghĩa vụ xã viên theo Luật Hợp tác xã năm 2003 so với các giai đoạn lịch sử trước đó.
• Khẳng định bản chất xã viên hợp tác xã là chủ thể kép: vừa là người đồng sở hữu làm chủ tập thể, vừa là người trực tiếp lao động và tiêu dùng dịch vụ của tổ chức.
• Phát hiện các điểm nghẽn thể chế, tiêu biểu là rào cản 33,33% số lượng thành viên khi yêu cầu triệu tập đại hội bất thường và sự thiếu vắng quy định bắt buộc trích lập quỹ an sinh xã hội.
• Cung cấp gói 4 giải pháp toàn diện gắn liền với lộ trình hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa giai đoạn 2006-2010.
• Các nhà quản lý, cán bộ hợp tác xã và giới nghiên cứu pháp luật kinh tế cần tiếp tục tham khảo, ứng dụng kết quả của công trình nhằm thúc đẩy khu vực kinh tế tập thể phát triển bền vững trong giai đoạn hội nhập kinh tế quốc tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

lời mở đầu, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nhấn mạnh tới ý nghĩa của Điều lệ đối với quyền lợi của thành viên HTX: “Điều lệ này của HTX sản xuất nông nghiệp rất quan trọng. Nó nhằm đảm bảo quyền làm chủ tập thể của các xã viên”. So với giai đoạn trước 1958, các quyền và nghĩa vụ của xã viên đầy đủ hơn và các quy định đã bắt đầu đi vào những vấn đề cụ thể. Tuy nhiên, vẫn có thể dễ dàng nhận thấy những hạn chế của Điều lệ tóm tắt 1969 trong những quy định liên quan đến quyền và nghĩa vụ xã viên như: - Chưa đầy đủ các quyền và nghĩa vụ.

Ví dụ Điều lệ không đề cập đến quyền ra HTX, quyền chuyển vốn góp hoặc được trả lại vốn góp, quyền được hưởng lãi theo vốn góp và công sức đóng góp, quyền được HTX đào tạo bồi dưỡng… Toàn bộ quyền và nghĩa vụ của xã viên trong Chương 2 của Điều lệ chỉ vỏn vẹn trong ba câu với chưa đến 200 từ. - Nhiều quyền và nghĩa vụ còn được quy định khá chung chung, đặc biệt là các nghĩa vụ còn mang tính “khẩu hiệu”, nặng về giáo dục như: “ra sức lao động sản xuất, thương yêu giúp đỡ lẫn nhau như con một nhà, làm đúng các chính sách của Đảng, Chính phủ và pháp luật của Nhà nước”, “HTX phải quản lý theo đúng nguyên tắc xã hội chủ nghĩa”, “tất cả các cán bộ HTX … phải có công tâm, có ý thức tiết kiệm, phát triển sản xuất”… 20 - Xã viên có nghĩa vụ phải góp toàn bộ tư liệu sản xuất: ruộng đất, trâu bò, các công cụ chủ yếu như cày, bừa, guồng nước… cho HTX. HTX không được đem ruộng đất và các công cụ chủ yếu giao khoán cho hộ xã viên. Việc công hữu hoá toàn bộ tư liệu sản xuất và biến nông dân thành “công nhân nông nghiệp” làm thuê cho HTX như vậy thực chất đã đi ngược lại với tôn chỉ, mục đích, bản chất của HTX.

Đặc biệt, trong giai đoạn này, do những điều kiện lịch sử nhất định, việc thực thi các quy định về quyền và nghĩa vụ thành viên HTX trong thực tế tồn tại khá nhiều bất cập. Một số quyền cơ bản của xã viên, có lúc, có nơi đã bị vi phạm nghiêm trọng như: thúc ép, cưỡng bức nông dân vào HTX, vi phạm nguyên tắc tự nguyện tham gia HTX; phân phối theo nguyên tắc “bình công chấm điểm”, không có khái niệm hưởng theo vốn góp… Mặt khác, cũng do cách thức quản lý tập trung bao cấp đã khiến cho không ít xã viên coi HTX là của Nhà nước, của chính quyền mà chưa thấy hết được trách nhiệm, nghĩa vụ xây dựng HTX của mình. Dự thảo Điều lệ HTX sản xuất nông nghiệp (bậc cao) 1974 đã kế thừa và phát triển bản Điều lệ tóm tắt của HTX sản xuất nông nghiệp 1969 trên cơ sở tổng kết kinh nghiệm phong trào hợp tác hoá nông nghiệp ở miền Bắc. So với Điều lệ tóm tắt 1969 thì Dự thảo Điều lệ 1974 đã có sự phát triển rõ rệt cả về nội dung cũng như kỹ thuật lập pháp.

Toàn bộ Chương 2 từ Điều 4 đến Điều 7 quy định về điều kiện gia nhập HTX, về nghĩa vụ và quyền lợi của xã viên và về các trường hợp xã viên ra HTX. Trước hết, Dự thảo Điều lệ HTX năm 1974 đã lần đầu tiên thể chế hoá các điều kiện gia nhập HTX và các trường hợp ra HTX. Các quyền của xã viên trong Điều lệ đã được phân tách rõ ràng, cụ thể thành 5 quyền cơ bản: quyền được lao động theo khả năng và được trả công; quyền được bầu cử ứng cử; quyền được phê bình, khiếu nại, tố cáo; quyền được hưởng các phúc lợi của HTX và quyền được làm kinh tế phụ gia đình. Tuy nhiên, một số quyền của xã viên vẫn bị hạn chế như: xã viên không được hoàn trả vốn góp trong trường hợp thoát ly khỏi địa phương đi làm cán bộ, công nhân, bộ đội hoặc xã viên chết thì gia đình không được rút phần 21 vốn góp của xã viên đó.

Ngược lại, một số quyền lại được coi như “cha truyền con nối” mà về thực chất là không đúng với tính chất của HTX như: con xã viên đến tuổi lao động được kết nạp làm xã viên thì không phải đóng góp vốn cổ phần. Điều 3 Dự thảo Điều lệ HTX 1974 quy định nhiệm vụ của HTX, trong đó có những nhiệm vụ cụ thể tương ứng với quyền của xã viên như: đảm bảo thực hiện nguyên tắc phân phối theo lao động, mở rộng phúc lợi tập thể, không ngừng nâng cao trình độ cho cán bộ và xã viên… Dự thảo Điều lệ HTX sản xuất nông nghiệp (bậc cao) 1974 tuy không được chính thức ban hành, song trong thực tế nó đã được nhiều HTX vận dụng và quan trọng hơn cả là nó đánh dấu một bước phát triển mới trong tư duy và kỹ thuật lập pháp, tạo tiền đề cho sự phát triển và hoàn thiện pháp luật về HTX sau này. Như vậy, trong giai đoạn từ 1958 đến 1988, cùng với các chính sách của Đảng và Nhà nước, Điều lệ HTX bậc thấp và Điều lệ tóm tắt của HTX bậc cao đã được ban hành cũng như Dự thảo Điều lệ HTX bậc cao năm 1974 đã đánh dấu một bước phát triển rất quan trọng của chế định quyền và nghĩa vụ thành viên HTX cũng như của bản thân nội hàm hai khái niệm này. Tuy nhiên, vào cuối giai đoạn 1958-1988, trên phạm vi cả nước, mô hình HTX theo kiểu tập trung, qui mô lớn đã không phù hợp dẫn đến sự khủng hoảng không chỉ diễn ra trong các HTX mà ảnh hưởng đến toàn bộ hoạt động của nền kinh tế quốc dân, đòi hỏi phải có sự đổi mới cơ chế quản lý đối với HTX.

Có thể nói đây cũng là một thời kỳ khủng hoảng về quan điểm, đường lối, chính sách về HTX. Trong suốt gần 15 năm kể từ khi Dự thảo Điều lệ HTX sản xuất nông nghiệp bậc cao năm 1974 ra đời (nhưng không được ban hành), không có văn bản pháp lý tương đương nào được ban hành để điều chỉnh tổ chức và hoạt động của các HTX. Khu vực kinh tế HTX trong thời kỳ này được điều chỉnh bởi các đường lối, chính sách của Đảng thông qua các Nghị quyết, Chỉ thị… của Đảng như: Nghị quyết của Hội nghị lần thứ 6 Ban Chấp hành Trung ương khoá V tháng 9/1979, Chỉ thị số 100/TW của Ban Bí thư… 22 1. Chế định quyền và nghĩa vụ của xã viên HTX trong giai đoạn từ 1988 đến nay: Với việc Bộ Chính trị Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam ban hành Nghị quyết số 10 ngày 5/4/1988 về đổi mới quản lý kinh tế nông nghiệp và Nghị quyết số 16 ngày 15/7/1988 về đổi mới quản lý các doanh nghiệp ngoài quốc doanh, các HTX trong giai đoạn này có địa vị pháp lý, chức năng nhiệm vụ, cơ cấu tổ chức và hoạt động thay đổi về chất so với những giai đoạn trước đó.

Những văn bản pháp luật quan trọng nhất thể hiện việc thể chế hoá đường lối trên của Đảng là Hiến pháp 1992 và 2001, Bộ luật Dân sự 1995 và 2004, Luật HTX 1996 và 2003, các Điều lệ mẫu của các HTX 1997… Những thay đổi quan trọng nhất trong quyền của xã viên HTX được thể hiện trong các quy định sau: Về quan hệ sở hữu tư liệu sản xuất: Nhà nước giao quyền sử dụng ruộng đất ổn định dài hạn trong khoảng 10-15 năm và cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho các hộ xã viên HTX; luật pháp quy định cụ thể về việc thừa kế và chuyển nhượng quyền sử dụng đất; tài sản cố định, tư liệu sản xuất mà HTX quản lý sử dụng kém hiệu quả có thể được chuyển nhượng, bán hoá giá cho hộ xã viên. Những tài sản do người lao động góp vào HTX được định giá để xác định phần lãi mà xã viên sẽ được hưởng, được chuyển nhượng hoặc được trả lại cho xã viên khi họ ra HTX. Mặc dù ruộng đất, về nguyên tắc vẫn thuộc sở hữu toàn dân, song các quyền đối với ruộng đất mà Nhà nước trao cho nông dân như: sử dụng lâu dài, chuyển nhượng, thừa kế, thế chấp quyền sử dụng đất… cũng rất gần với quyền sở hữu đất đai của xã viên. Về quan hệ quản lý, Nghị quyết số 10 và Nghị quyết số 16 khẳng định vai trò tự chủ của hộ xã viên, xoá bỏ chế độ kế hoạch hoá tập trung; chuyển chức năng của HTX sang làm dịch vụ “đầu ra, đầu vào” cho hộ xã viên.

Tập thể xã viên HTX có quyền tự chủ hoàn toàn trong việc tổ chức và hoạt động của HTX theo quy định của pháp luật. Nhà nước và các cơ quan quản lý không can thiệp sâu vào công tác tổ chức và điều hành hoạt động của HTX. 23 Về quan hệ phân phối: thay thế chế độ phân phối theo công điểm bằng việc thực hiện phân phối theo lao động, theo vốn góp và theo mức độ sử dụng dịch vụ của HTX. Xã viên chỉ có nghĩa vụ nộp thuế cho Nhà nước và đóng góp xây dựng quỹ của HTX.

Các hoạt động dịch vụ sản xuất giữa HTX với xã viên đều thông qua quan hệ hợp đồng. Có thể nói, đến Nghị quyết số 10 và Nghị quyết số 16 của Bộ Chính trị, các quyền và nghĩa vụ của xã viên HTX đã được phát triển và đổi mới cả về chất và lượng so với cả giai đoạn mấy chục năm trước đó, đặc biệt là đối với những quyền và nghĩa vụ cơ bản nhất trong mối quan hệ sở hữu tư liệu sản xuất, quan hệ quản lý và quan hệ phân phối. Sự phát triển này tạo tiền đề vững chắc cho công tác pháp điển hoá quyền và nghĩa vụ thành viên HTX trong giai đoạn sau này. Tuy nhiên, quá trình thực hiện công cuộc đổi mới kinh tế tập thể trong thực tế đã gặp rất nhiều khó khăn, vướng mắc mà một trong những nguyên nhân cơ bản là tình trạng lạc hậu, không đồng bộ và thiếu các văn bản pháp luật về HTX, trong đó có các quy định về quyền và nghĩa vụ của xã viên HTX.

Trong điều kiện cả nước bước vào công cuộc đổi mới đất nước và nền kinh tế đang chuyển hướng sang kinh tế thị trường thì các HTX lại chậm được hướng dẫn chuyển đổi nên từ cuối những năm tám mươi, phong trào HTX lâm vào tình trạng khủng hoảng. Ngày 20/3/1996, Quốc hội khoá IX đã thông qua Luật HTX. Luật HTX được áp dụng chung cho tất cả các loại hình HTX ở Việt Nam.