TRUNG TÂM THÔNG TIN KHOA HỌC - HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN QUYEÀN LÖÏC NHAØ NÖÔÙC VAØ KIEÅM SOAÙT QUYEÀN LÖÏC NHAØ NÖÔÙC 4 LƯU HÀNH NỘI BỘ 2020 TRUNG TÂM THÔNG TIN KHOA HỌC - HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN PHẦN I: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ QUYỀN LỰC NHÀ NƯỚC VÀ KIỂM SOÁT QUYỀN LỰC NHÀ NƯỚC • TRẦN THỊ MINH TUYẾT Kiểm soát quyền lực theo tư tưởng Hồ Chí Minh 3 • HỒ XUÂN QUANG, NGUYỄN TUẤN ANH Quá trình nhận thức và phát triển lý luận của Đảng Cộng sản Việt Nam về kiểm soát quyền lực nhà nước thời kỳ đổi mới 14 • VŨ VĂN PHÚC Quyền lực và kiểm soát quyền lực ở nước ta 25 BAN CHỈ ĐẠO • NGUYỄN MINH TUẤN PGS, TS Lưu Văn An PGS, TS Nguyễn Thị Trường Giang Kiểm soát quyền lực trong thực hiện cơ chế “Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý, nhân dân làm chủ”: Lý BAN BIÊN TẬP luận và thực tiễn 32 TS Nguyễn Thanh Thảo Ths Lê Thị Phương Hảo • PHẠM HỒNG THÁI , NGUYỄN THẾ LINH Ths Vũ Thị Hồng Luyến Ths Nguyễn Thị Kim Oanh Phân công thực thi quyền lực nhà nước và phân cấp Trần Thị Việt Nhung Nghiêm Thị Thu Trang Nguyễn Thị Kiều Trinh trong hiến pháp năm 2013 và luật tổ chức chính quyền địa phương năm 2015 43 Địa chỉ: 36 Xuân Thủy - Cầu Giấy - Hà Nội ĐT: 04.38340041 • VŨ THƯ Ảnh bìa 1: Toàn cảnh Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương lần thứ 7 khóa XII, Đề cao giải pháp kiểm soát quyền lực, chống chạy chức quyền Bàn về vấn đề tổ chức quyền lực nhà nước 56 PHẦN II: THỰC TRẠNG KIỂM SOÁT QUYỀN LỰC NHÀ NƯỚC Ở • ĐOÀN THỊ MINH OANH NƯỚC TA HIỆN NAY Một số giải pháp nhằm tăng cường kiểm soát • TRẦN THÀNH quyền lực nhà nước, xây dựng nhà nước của dân, Tha hoá quyền lực và kiểm soát quyền lực nhà do dân, vì dân 166 nước ở nước ta hiện nay 74 • LÊ MINH THÔNG • NGUYỄN HỮU ĐỔNG Tuân thủ quy luật khách quan trong xây dựng cơ Hoàn thiện pháp luật về quan hệ kiểm soát quyền chế kiểm soát quyền lực nhà nước ở Việt Nam 83 lực Nhà nước giữa Quốc hội và chính phủ 175 • NGUYỄN NHƯ PHÁT • HOÀNG MINH HỘI Tổ chức và thực hiện quyền lực nhà nước ở Việt Giám sát của mặt trận tổ quốc Việt Nam và Nam - Thực trạng và những vấn đề đặt ra 92 các tổ chức chính trị xã hội trong cơ chế kiểm • NGUYỄN MINH ĐOAN soát quyền lực nhà nước - thực trạng và một Tiếp tục đổi mới tư duy pháp lý về kiểm soát quyền số kiến nghị 193 lực chính trị, quyền lực nhà nước ở nước ta 110 • NGUYỄN THỊ BÁO • ĐINH VĂN MINH Một số giải pháp bảo đảm kiểm soát quyền lực nhà Kiểm soát việc thực hiện quyền hành pháp trong nước ở cấp xã trong giai đoạn hiện nay 206 xây dựng chính phủ kiến tạo ở Việt Nam 125 • PHẠM THỊ NGỌC DUNG • BÙI VIỆT HƯƠNG Nhân dân kiểm soát việc thực hiện quyền lực nhà Giám sát nhân dân đối với quyền lực nhà nước ở Việt Nam hiện nay 136 nước của chính quyền địa phương ở Việt Nam 219 PHẦN III: MỘT SỐ GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG KIỂM SOÁT QUYỀN LỰC NHÀ NƯỚC Ở NƯỚC TA HIỆN NAY • NGUYỄN THỊ KIM NGÂN Tăng cường kiểm soát quyền lực trong tổ chức và hoạt động của hệ thống chính trị bảo đảm thực hiện tốt quyền lực của nhân dân 147 THÔNG TIN CHUYÊN ĐỀ SỐ 4/2020 LỜI GIỚI THIỆU Trong lịch sử loài người, từ khi đấu tranh giai cấp và đấu tranh dân tộc dẫn đến sự ra đời nhà nước, vấn đề quyền lực nhà nước và kiểm soát quyền lực nhà nước luôn là những vấn đề trung tâm trong đời sống chính trị của mỗi quốc gia. Quyền lực nhà nước luôn mang tính hai mặt, một mặt là yếu tố không thể thiếu để tổ chức và quản lý xã hội, mặt khác nó luôn tiềm ẩn nguy cơ bị tha hóa dẫn đến sự chuyên quyền, độc đoán, đi ngược lại với lợi ích của nhân dân với tư cách là chủ thể của quyền lực nhà nước. Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội (bổ sung, phát triển năm 2011) đã khẳng định: “Nhà nước ta là Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa (XHCN) của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân”; tổ chức và hoạt động của nó dựa trên một trong những nguyên tắc nền tảng: “Quyền lực Nhà nước là thống nhất; có sự phân công, phối hợp và kiểm soát giữa các cơ quan trong việc thực hiện các quyền lập pháp, hành pháp, tư pháp”. Kiểm soát quyền lực nhà nước bắt nguồn từ nguồn gốc và bản chất của Nhà nước pháp quyền XHCN là “Tất cả quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân”.
Quyền lực nhà nước không phải quyền lực tự có của nhà nước mà quyền lực của nhân dân, được nhân dân ủy quyền cho nhà nước thay mình thực hiện, nên kiểm soát quyền lực nhà nước là một nhu cầu khách quan từ phía người ủy quyền là nhân dân đối với người được ủy quyền là Nhà nước. Kiểm soát quyền lực nhà nước làm cho bộ máy nhà nước không những có khả năng kiểm soát được xã hội mà còn tự kiểm soát được chính mình. Do đó, các cơ quan nhà nước kiểm soát quyền lực lẫn nhau là một trong những phương thức uan t ng để kiểm soát quyền lực nhà nước. Các cơ quan quyền lực nhà nước vừa thực thi quyền lực nhà nước, vừa thống nhất phối hợp hành động, vừa 1 THÔNG TIN CHUYÊN ĐỀ SỐ 4/2020 kiểm soát lẫn nhau để không một cơ quan nào có thể lạm quyền, tiếm quyền hoặc buông quyền.
Để góp phần vào việc nghiên cứu, h c tập, nâng cao nhận thức về quyền lực nhà nước và kiểm soát quyền lực nhà nước, chúng tôi sưu tầm, tuyển ch n một số bài viết của các h c giả, nhà nghiên cứu uy tín đăng t ên các tạp chí khoa h c chuyên ngành, biên soạn và giới thiệu ấn phẩm Thông tin chuyên đề số 4/2020 với chủ đề “Quyền lực nhà nước và kiểm soát quyền lực nhà nước”. Kết cấu thông tin chuyên đề gồm ba phần: Phần I: Một số vấn đề lý luận về quyền lực nhà nước và kiểm soát quyền lực nhà nước. Phần II: Thực trạng kiểm soát quyền lực nhà nước ở nước ta hiện nay. Phần III: Một số giải pháp tăng cường kiểm soát quyền lực nhà nước ở nước ta hiện nay.
Trong quá trình biên soạn ấn phẩm, chúng tôi có sử dụng một số tài liệu từ các tạp chí và Inte net mà chưa có điều kiện xin phép trực tiếp tác giả. Ấn phẩm chỉ sử dụng với mục đích làm tài liệu tham khảo nội bộ, không vì mục đích kinh doanh. Chúng tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành đến các tác giả. Mặc dù Ban Biên tập đã hết sức cố gắng, song trong quá trình biên tập, không tránh khỏi khiếm khuyết.
Rất mong nhận được ý kiến đóng góp của bạn đ c. Trân trọng cảm ơn! BAN BIÊN TẬP 2 THÔNG TIN CHUYÊN ĐỀ SỐ 4/2020 PHẦN I MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ QUYỀN LỰC NHÀ NƯỚC VÀ KIỂM SOÁT QUYỀN LỰC NHÀ NƯỚC KIỂM SOÁT QUYỀN LỰC THEO TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH PGS, TS TRẦN THỊ MINH TUYẾT Học viện Báo chí và Tuyên truyền Tóm tắt: Hồ Chí Minh - người sáng lập ra Đảng Cộng sản Việt Nam và Nhà nước Dân chủ Cộng hòa đầu tiên ở Đông Nam Á, sớm hiểu rằng quyền lực luôn có xu hướng tha hóa. Vì thế, Người đã trăn trở và nỗ lực tìm cách kiểm soát quyền lực của đội ngũ cán bộ trong hệ thống công quyền. Ở nước ta hiện nay, kiểm soát quyền lực đang “nổi lên” như một yêu cầu vô cùng cấp bách.
Toàn hệ thống chính trị mà đứng đầu là Đảng Cộng sản Việt Nam cần vận dụng sáng tạo tư tưởng, kinh nghiệm kiểm soát quyền lực hết sức quý báu mà Hồ Chí Minh đã để lại. Từ khóa: kiểm soát quyền lực, tư tưởng Hồ Chí Minh về kiểm soát quyền lực. Tư tưởng Hồ Chí Minh về kiểm soát quyền lực 1. Hồ Chí Minh luôn canh cánh nỗi lo về sự tha hóa của đội ngũ cán bộ, đảng viên khi h có uyền lực t ong tay.
Bằng chứng là ngày 17-9- 1945, trong Thư gửi các đồng chí tỉnh nhà, Người cảnh báo việc mặc dù chính 3 THÔNG TIN CHUYÊN ĐỀ SỐ 4/2020 uyền vừa thành lập nhưng “cũng có người hủ hóa, lên mặt làm uan cách mạng, hoặc là độc hành độc đoán, hoặc là dĩ công dinh tư. Thậm chí dùng pháp công để báo thù tư, làm cho dân oán đến Chính phủ và Đoàn thể” (1). Trong bài viết Sao cho được lòng dân (12-10-1945), Người lại nhận định như sau về chính uyền mới: “Ta nhận thấy xung uanh các Ủy ban nhân dân, một vài nơi tiếng phàn nàn oán thán nhiều hơn tiếng khen”(2). Người còn đích danh chỉ tên 6 căn bệnh mà chính uyền các cấp đã mắc phải là bệnh trái phép, cậy thế, hủ hóa, tư túng, chia rẽ, kiêu ngạo(3) như những biểu hiện cụ thể của sự lạm quyền.
Nếu không ngăn chặn kịp thời tình t ạng đó, hiểm h a sẽ vô cùng lớn: Nhân dân - chủ thể “gốc” của uyền lực sẽ thành người không có uyền; người được dân ủy uyền thì bị uyền lực làm cho tha hóa, hư hỏng. Vì thế, t ong tác phẩm Sửa đổi lối làm việc, sau khi chỉ a vô số các sai phạm của “các uan cách mạng”, Hồ Chí Minh đã viết iêng một mục với tiêu đề “Lãnh đạo và kiểm soát” (4) với hàm ý: Lãnh đạo thì phải kiểm soát và ngược lại, phải kiểm soát cả người lãnh đạo. Cho dù lúc đó Người chưa dùng cụm từ “tha hóa uyền lực” nhưng đã dùng từ “hủ hóa”, “hủ bại”, “hủ lậu” để nói lên sự thoái hóa, biến chất của cán bộ khi có uyền lực t ong tay. Người cho ằng: “Những người t ong các công sở đều có nhiều hoặc ít uyền hành”(5) nên kiểm soát uyền lực thực chất là kiểm soát việc thi hành quyền lực của cán bộ để quyền lực được sử dụng vào đúng mục đích là phục vụ nhân dân.
Với sự nhạy bén của một chính t ị gia kiệt xuất, Hồ Chí Minh đã đề a các biện pháp sau đây để ngăn chặn sự tha hóa uyền lực t ong đội ngũ cán bộ, đảng viên. Thứ nhất, phải giáo dục đạo đức cách mạng để cán bộ, đảng viên tự kiểm soát bản thân. Quyền lực không phải là đại lượng vật chất có thể đo đếm và nó luôn biến hóa khôn lường nên kiểm soát nó là điều không đơn giản.