Quy trình kiểm toán khoản mục nợ phải trả nhà cung cấp trong kiểm toán báo cáo tài chính tại Công ty TNHH Kiểm toán AVN Việt Nam

Khóa luận kiểm toán khoản mục nợ phải trả nhà cung cấp tại Công ty Kiểm toán AVN Việt Nam

• Tác giả: Đặng Thị Thu Phương
• Người hướng dẫn: TS. Phạm Thị Bích Ngọc
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế, Đại học Huế
• Chuyên ngành: Kiểm toán
• Đề tài: Quy trình kiểm toán khoản mục nợ phải trả nhà cung cấp trong kiểm toán báo cáo tài chính tại Công ty TNHH Kiểm toán AVN Việt Nam
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2025
• Địa điểm: Huế

Tóm tắt

I. Tổng quan kiểm toán khoản mục nợ phải trả nhà cung cấp tại AVN

Khoản mục nợ phải trả người bán phản ánh nghĩa vụ tài chính của doanh nghiệp đối với các đối tác thương mại. Tại Công ty Kiểm toán AVN Việt Nam, việc kiểm toán khoản mục này đóng vai trò then chốt trong quy trình kiểm toán báo cáo tài chính. Doanh nghiệp thường có xu hướng che giấu các khoản nợ hoặc ghi nhận chậm trễ để làm đẹp bức tranh tài chính. Vì vậy, kiểm toán viên AVN Việt Nam luôn đặt trọng tâm vào việc đánh giá tính đầy đủ và tính chính xác của từng giao dịch. Quy trình kiểm toán tuân thủ nghiêm ngặt Chuẩn mực kiểm toán Việt Nam kết hợp chương trình kiểm toán mẫu của VACPA. Ngay từ khâu tiền kế hoạch, nhóm kiểm toán thu thập thông tin khách hàng, đánh giá tính chính trực của ban quản lý và phân tích sơ bộ rủi ro hợp đồng. Việc chuẩn bị kỹ lưỡng giúp kiểm toán viên xác định đúng phạm vi thử nghiệm cơ bản và thử nghiệm kiểm soát. Các rủi ro tiềm tàng trong chu trình mua hàng và thanh toán nhờ đó được kiểm soát chặt chẽ. Kết quả kiểm toán đem lại sự an tâm cho các nhà đầu tư và cơ quan quản lý nhà nước.

1.1. Cơ sở pháp lý và chuẩn mực nghề nghiệp áp dụng

Công ty Kiểm toán AVN Việt Nam xây dựng quy trình làm việc dựa trên hệ thống Chuẩn mực kiểm toán Việt Nam. Chuẩn mực số 220 định hướng công tác kiểm soát chất lượng và đánh giá chấp nhận khách hàng. Chuẩn mực số 500 yêu cầu kiểm toán viên thu thập bằng chứng đầy đủ, thích hợp trước khi kết luận. AVN cũng vận dụng chương trình kiểm toán mẫu do Hội kiểm toán viên hành nghề Việt Nam (VACPA) ban hành. Khung pháp lý này bảo đảm tính chuẩn hóa cho toàn bộ hồ sơ làm việc. Mọi thủ tục thu thập chứng từ, hóa đơn và biên bản đối chiếu công nợ đều có căn cứ rõ ràng. Việc tuân thủ quy định giúp giảm thiểu rủi ro pháp lý và nâng cao uy tín nghề nghiệp.

1.2. Mục tiêu và nguyên tắc kiểm toán nợ phải trả

Mục tiêu hàng đầu của kiểm toán nợ phải trả là xác minh tính hiện hữu và tính đầy đủ của số dư cuối kỳ. Kiểm toán viên phải bảo đảm mọi khoản công nợ phát sinh đều thuộc nghĩa vụ thực tế của đơn vị được kiểm toán. Doanh nghiệp không được ghi nhận thiếu nợ để giảm bớt chi phí hoặc hạ thấp hệ số nợ. Bên cạnh đó, tính chính xác và quyền và nghĩa vụ cũng là những cơ sở dẫn liệu cốt lõi cần thẩm tra. Nhóm kiểm toán áp dụng nguyên tắc thận trọng xuyên suốt quá trình thực hiện công việc. Mọi chênh lệch giữa sổ cái, sổ chi tiết và biên bản đối chiếu đều được ghi nhận chi tiết. Việc kiểm tra kỳ kế toán giúp ngăn chặn hành vi dồn công nợ sang niên độ kế tiếp.

II. Thực trạng kiểm toán khoản mục nợ phải trả nhà cung cấp tại AVN

Thực tế kiểm toán tại AVN Việt Nam ghi nhận nhiều thách thức đặc thù đối với khoản mục nợ người bán. Kiểm toán viên thường đối mặt với tình trạng đối chiếu công nợ chậm trễ hoặc tỷ lệ phản hồi thư xác nhận thấp. Nhiều nhà cung cấp không gửi lại thư xác nhận hoặc số liệu phản hồi có sự chênh lệch lớn so với sổ kế toán khách hàng. Điều này buộc đoàn kiểm toán phải thực hiện thêm các thủ tục thay thế tốn nhiều thời gian. Bên cạnh đó, việc phân loại nợ ngắn hạn và dài hạn tại một số đơn vị vẫn chưa phản ánh đúng bản chất thời hạn thanh toán. Hành vi bỏ sót hóa đơn đầu vào chưa thanh toán vào thời điểm khóa sổ cũng xảy ra phổ biến. Đoàn kiểm toán gồm trưởng nhóm và các trợ lý kiểm toán viên phải phối hợp liên tục để phát hiện các khoản nợ tiềm tàng. Trợ lý kiểm toán viên chịu trách nhiệm kiểm tra chi tiết hóa đơn, biên bản giao nhận hàng và rà soát sổ nhật ký mua hàng. Trưởng nhóm kiểm toán giám sát chặt chẽ tiến độ và đánh giá độ tin cậy của các bằng chứng thu thập được.

2.1. Khó khăn trong việc thu thập thư xác nhận công nợ

Thủ tục gửi thư xác nhận là phương pháp hữu hiệu nhất để thu thập bằng chứng độc lập từ bên thứ ba. Tuy nhiên, tỷ lệ phản hồi thư xác nhận tại nhiều khách hàng của AVN thường không đạt kỳ vọng ban đầu. Nhà cung cấp phản hồi chậm hoặc thậm chí từ chối cung cấp thông tin vì lý do bảo mật nội bộ. Nhiều thư phúc đáp ghi nhận số dư không trùng khớp với sổ sách do hàng đang đi đường hoặc thanh toán chuyển chậm. Khi đó, kiểm toán viên buộc phải thực hiện thủ tục kiểm tra sau ngày khóa sổ kế toán. Nhóm kiểm toán phải đối chiếu các khoản thanh toán thực tế trên sổ phụ ngân hàng và phiếu chi. Việc này gia tăng áp lực thời gian và chi phí cho cả cuộc kiểm toán.

2.2. Nguy cơ bỏ sót nợ và sai sót phân loại kỳ kế toán

Rủi ro lớn nhất trong kiểm toán nợ phải trả là hành vi ghi nhận thiếu hoặc chuyển kỳ công nợ. Doanh nghiệp muốn trình bày kết quả kinh doanh tích cực thường trì hoãn ghi sổ các hóa đơn mua hàng vào cuối niên độ. Một số kế toán viên không trích trước chi phí đối với dịch vụ đã hoàn thành nhưng chưa có hóa đơn chính thức. Điều này làm sai lệch nghiêm trọng chỉ tiêu lợi nhuận và nợ ngắn hạn trên bảng cân đối kế toán. Bên cạnh đó, việc hạch toán nhầm lẫn giữa nhà cung cấp là bên liên quan với nhà cung cấp thông thường cũng hay xảy ra. Kiểm toán viên AVN phải rà soát kỹ các biên bản nghiệm thu và hợp đồng khung. Sự cẩn trọng giúp phát hiện kịp thời các khoản nợ bị che giấu.

III. Giải pháp kiểm toán khoản mục nợ phải trả nhà cung cấp tại AVN

Nhằm nâng cao chất lượng kiểm toán nợ phải trả, Công ty Kiểm toán AVN Việt Nam áp dụng đồng bộ các giải pháp kỹ thuật tiên tiến. Kiểm toán viên kết hợp linh hoạt giữa thử nghiệm kiểm soát và thử nghiệm cơ bản để tối ưu hóa nguồn lực. Trong giai đoạn lập kế hoạch, nhóm kiểm toán xác định mức trọng yếu chi tiết cho chu trình mua hàng và thanh toán. Các thủ tục phân tích xu hướng tỷ số nợ trên tổng tài sản và vòng quay nợ phải trả được thực hiện ngay từ đầu. Khi thực hiện kiểm toán chi tiết, kiểm toán viên chọn mẫu có trọng điểm đối với các nhà cung cấp có số dư lớn hoặc phát sinh giao dịch bất thường. Đối với các thư xác nhận không có phản hồi, nhóm kiểm toán áp dụng thủ tục thay thế nghiêm ngặt. Kiểm toán viên kiểm tra chứng từ thanh toán sau niên độ kết hợp đối chiếu phiếu nhập kho và hợp đồng mua bán gốc. Việc phân công công việc rõ ràng giữa trưởng nhóm và trợ lý kiểm toán giúp kiểm soát tiến độ hiệu quả. Mọi phát hiện sai sót đều được thảo luận trực tiếp với ban quản lý khách hàng để kịp thời điều chỉnh.

3.1. Hoàn thiện thủ tục kiểm tra số dư và gửi thư xác nhận

AVN Việt Nam chú trọng tối ưu hóa quy trình gửi thư xác nhận để nâng cao tỷ lệ phản hồi. Kiểm toán viên lập danh sách chọn mẫu từ sớm dựa trên tiêu chí quy mô công nợ và tần suất giao dịch. Nhóm kiểm toán gửi thư trực tiếp qua đường bưu điện hoặc thư điện tử có chữ ký số. Khi không nhận được phản hồi, kiểm toán viên tiến hành rà soát các khoản thanh toán sau ngày khóa sổ. Việc đối chiếu giấy báo nợ của ngân hàng với hóa đơn gốc được thực hiện khẩn trương. Ngoài ra, việc kiểm tra phiếu nhập kho chưa lập hóa đơn vào cuối năm cũng được chú trọng. Phương pháp này giúp phát hiện đầy đủ mọi khoản công nợ chưa hạch toán.

3.2. Ứng dụng công nghệ và đào tạo nâng cao chuyên môn KTV

Công ty đẩy mạnh ứng dụng phần mềm phân tích dữ liệu chuyên dụng vào kiểm toán nợ phải trả. Hệ thống phần mềm tự động so sánh dữ liệu giữa sổ kế toán và hóa đơn điện tử của Tổng cục Thuế. Các chênh lệch số liệu hay hóa đơn hủy bỏ bất thường được cảnh báo tức thì. Điều này giúp kiểm toán viên tiết kiệm thời gian xử lý thủ công và giảm sai sót cơ học. Song song với đầu tư công nghệ, AVN tổ chức các khóa tập huấn chuyên sâu định kỳ hàng quý. Ban giám đốc trực tiếp hướng dẫn trợ lý kiểm toán viên về kỹ năng đánh giá hệ thống kiểm soát nội bộ. KTV được trang bị tư duy phản biện sắc bén và kỹ năng xử lý tình huống thực tế linh hoạt.

IV. Kết luận về kiểm toán khoản mục nợ phải trả nhà cung cấp tại AVN

Kiểm toán nợ phải trả người bán giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong việc xác lập độ tin cậy của báo cáo tài chính. Tại Công ty Kiểm toán AVN Việt Nam, quy trình này được vận hành bài bản từ khâu tiền kế hoạch đến bước phát hành báo cáo kiểm toán. Sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp bậc nhân sự bảo đảm mọi thủ tục kiểm tra diễn ra đúng chuẩn mực. Nhờ việc tuân thủ nghiêm ngặt chương trình kiểm toán mẫu của VACPA, AVN đã phát hiện và xử lý nhiều sai sót trọng yếu cho khách hàng. Các giải pháp cải tiến về kỹ thuật chọn mẫu, đối chiếu hóa đơn điện tử và xác nhận công nợ mang lại hiệu quả rõ rệt. Doanh nghiệp được kiểm toán nhận được những khuyến nghị giá trị để hoàn thiện hệ thống kiểm soát nội bộ. Điều này không chỉ nâng cao tính minh bạch tài chính của khách hàng mà còn khẳng định vị thế uy tín của thương hiệu kiểm toán AVN trên thị trường. Việc không ngừng nâng cao chất lượng dịch vụ là chìa khóa then chốt cho sự phát triển bền vững của công ty trong kỷ nguyên số.

4.1. Giá trị mang lại cho doanh nghiệp được kiểm toán

Hoạt động kiểm toán độc lập mang đến nhiều lợi ích thiết thực cho khách hàng của AVN. Doanh nghiệp nhận diện rõ các điểm yếu trong quy trình kiểm soát chu trình mua hàng. Kiểm toán viên chỉ ra các lỗ hổng như thiếu biên bản đối chiếu định kỳ hoặc phê duyệt thanh toán chưa chặt chẽ. Ban giám đốc căn cứ vào thư quản lý của AVN để kịp thời củng cố quy chế nội bộ. Điều này giúp ngăn ngừa rủi ro thất thoát tiền mặt và hạn chế gian lận tài chính. Số liệu nợ phải trả được chuẩn hóa giúp báo cáo tài chính gia tăng độ tin cậy. Các đối tác ngân hàng và nhà đầu tư có cơ sở vững chắc để quyết định cấp vốn kinh doanh.

4.2. Định hướng hoàn thiện dịch vụ kiểm toán tại AVN

Công ty TNHH Kiểm toán AVN Việt Nam tiếp tục đổi mới phương pháp làm việc để đáp ứng yêu cầu hội nhập. Đơn vị chú trọng chuyển đổi số toàn diện trong quy trình lưu trữ hồ sơ và soát xét chứng từ. Việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo vào rà soát bất thường trên hóa đơn điện tử đang được thử nghiệm tích cực. AVN cũng tăng cường liên kết đào tạo với các tổ chức nghề nghiệp uy tín như VACPA và ACCA. Đội ngũ kiểm toán viên trẻ thường xuyên được bồi dưỡng đạo đức nghề nghiệp và cập nhật kiến thức pháp luật mới. Chiến lược phát triển dài hạn hướng tới cung cấp dịch vụ kiểm toán chất lượng cao, minh bạch và chuyên nghiệp hàng đầu thị trường.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Ngành kiểm toán độc lập tại Việt Nam đã trải qua hơn 34 năm hình thành và phát triển kể từ mốc thành lập năm 1991. Giai đoạn đầu, thị trường kiểm toán chỉ có hai doanh nghiệp trực thuộc Bộ Tài chính với quy mô nhân lực ban đầu gồm 15 nhân sự. Đến thời điểm tháng 5 năm 2024, cả nước đã có hơn 220 doanh nghiệp kiểm toán hoạt động. Hoạt động kiểm toán độc lập giữ vai trò bảo đảm tính khách quan, minh bạch và tin cậy của thông tin trên báo cáo tài chính, hỗ trợ các quyết định đầu tư, tái cơ cấu, cổ phần hóa và thu hút nguồn vốn đầu tư.

Trong cơ cấu tài chính của doanh nghiệp, các giao dịch mua sắm vật tư, hàng hóa và dịch vụ với nhà cung cấp diễn ra thường xuyên, tạo nên số dư nợ phải trả. Khoản mục nợ phải trả nhà cung cấp giữ vai trò hỗ trợ doanh nghiệp tài trợ vốn lưu động, tối ưu hóa chi phí sử dụng vốn và duy trì hoạt động sản xuất kinh doanh liên tục. Tuy nhiên, các sai sót trong quá trình hạch toán, theo dõi và quản lý công nợ nhà cung cấp dễ dẫn đến việc sai lệch chỉ tiêu tài chính, ảnh hưởng trực tiếp đến hệ số thanh toán, cơ cấu nguồn vốn và khả năng thanh toán. Do đó, việc kiểm toán khoản mục này là nội dung trọng yếu nhằm xác định tính trung thực và hợp lý của báo cáo tài chính.

Đề tài khóa luận tập trung giải quyết các mục tiêu nghiên cứu cụ thể:

1. Hệ thống hóa cơ sở lý luận chung về kế toán và quy trình kiểm toán khoản mục nợ phải trả nhà cung cấp trong kiểm toán báo cáo tài chính.
2. Tìm hiểu, mô tả và phân tích thực trạng quy trình kiểm toán khoản mục nợ phải trả nhà cung cấp tại Công ty TNHH Kiểm toán AVN Việt Nam thông qua việc áp dụng vào một khách hàng thực tế (Công ty Cổ phần XYZ).
3. Đánh giá ưu điểm, hạn chế và đề xuất hệ thống giải pháp nhằm hoàn thiện quy trình kiểm toán khoản mục nợ phải trả nhà cung cấp tại Công ty TNHH Kiểm toán AVN Việt Nam.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài được giới hạn như sau:

• Đối tượng nghiên cứu: Quy trình kiểm toán khoản mục nợ phải trả nhà cung cấp trong kiểm toán báo cáo tài chính do Công ty TNHH Kiểm toán AVN Việt Nam thực hiện.
• Phạm vi không gian: Thực hiện tại Công ty TNHH Kiểm toán AVN Việt Nam và khảo sát hồ sơ tại khách hàng kiểm toán là Công ty Cổ phần XYZ.
• Phạm vi thời gian: Số liệu và thông tin thực tế được thu thập và phân tích từ ngày 13/11/2024 đến ngày 31/03/2025.
• Phạm vi nội dung: Tập trung chuyên sâu vào quy trình kiểm toán đối với khoản mục nợ phải trả cho nhà cung cấp, không mở rộng sang toàn bộ các phần hành khác của quy trình kiểm toán báo cáo tài chính.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng hệ thống nền tảng lý thuyết và cơ sở pháp lý dựa trên hệ thống văn bản pháp luật và chuẩn mực nghề nghiệp hiện hành tại Việt Nam:

• Khung pháp lý và chuẩn mực nghề nghiệp: Luật Kiểm toán Nhà nước số 81/2015/QH13 ban hành ngày 24/06/2015 và Luật sửa đổi số 55/2019/QH14 ngày 26/11/2019; Nghị định số 105/2004/NĐ-CP và Nghị định số 133/2005/NĐ-CP của Chính phủ về kiểm toán độc lập; Chuẩn mực kiểm toán Việt Nam (VSA) ban hành theo Thông tư số 214/2012/TT-BTC, bao gồm VSA 200 (Mục tiêu tổng thể của kiểm toán viên), VSA 210 (Hợp đồng kiểm toán), VSA 220 (Kiểm soát chất lượng), VSA 315 (Xác định và đánh giá rủi ro), VSA 320 (Mức trọng yếu trong lập kế hoạch và thực hiện kiểm toán), VSA 400 (Đánh giá rủi ro và kiểm soát nội bộ); Chuẩn mực kế toán Việt Nam số 18 (VAS 18 - Các khoản dự phòng, tài sản và nợ tiềm tàng); Thông tư số 200/2014/TT-BTC hướng dẫn chế độ kế toán doanh nghiệp; Chương trình kiểm toán mẫu của Hội Kiểm toán viên hành nghề Việt Nam (VACPA).
• Khung hạch toán kế toán: Quy định theo dõi Tài khoản 331 (Phải trả cho người bán), phản ánh chi tiết quan hệ thanh toán theo từng đối tượng mua hàng trả chậm, các khoản ứng trước tiền mua hàng bằng ngoại tệ hoặc Việt Nam Đồng, xử lý chiết khấu thương mại, giảm giá và bù trừ công nợ.

Phương pháp nghiên cứu được triển khai thông qua hai nhóm chính:

• Phương pháp thu thập thông tin, số liệu:
  • Nghiên cứu tài liệu: Rà soát các quy định chuẩn mực kế toán, kiểm toán, hồ sơ thường trực, hồ sơ kiểm toán năm trước và tài liệu nội bộ tại Công ty TNHH Kiểm toán AVN Việt Nam.
  • Thu thập thực tế: Thu thập dữ liệu từ các giấy làm việc của kiểm toán viên chính và trợ lý kiểm toán; tiếp cận hồ sơ doanh nghiệp khách hàng gồm giấy phép kinh doanh, điều lệ, biên bản họp, báo cáo tài chính; đồng thời tác giả tham gia thực tập trực tiếp với vai trò trợ lý kiểm toán trong đoàn kiểm toán.
• Phương pháp phân tích, xử lý thông tin:
  • Phương pháp so sánh, đối chiếu: So sánh giữa cơ sở lý luận học thuật với thực tế áp dụng tại công ty; đối chiếu số liệu giữa sổ cái, sổ chi tiết, hóa đơn, chứng từ và biên bản xác nhận công nợ.
  • Phương pháp kiểm toán: Áp dụng các phương pháp kiểm toán chứng từ (kiểm toán cân đối, đối chiếu trực tiếp, đối chiếu logic) và kiểm toán ngoài chứng từ (kiểm kê, điều tra, thực nghiệm); phân tích các hệ số tài chính và xem xét lại các xét đoán nghề nghiệp của kiểm toán viên.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lý luận trong quy trình kiểm toán khoản mục nợ phải trả nhà cung cấp đối với kiểm toán Báo cáo tài chính

Chương 1 hệ thống hóa các khái niệm, mục tiêu và phương pháp luận kiểm toán báo cáo tài chính nói chung và khoản mục nợ phải trả nhà cung cấp nói riêng. Về mặt kế toán, nợ phải trả người bán phản ánh nghĩa vụ hiện tại phát sinh từ các giao dịch mua hàng hóa, tài sản, dịch vụ đã hoàn thành hoặc các giao dịch nhận thầu xây lắp. Kế toán sử dụng Tài khoản 331 để theo dõi chi tiết từng nhà cung cấp, phân loại thành nợ ngắn hạn và nợ dài hạn, đồng thời ghi nhận số dư Nợ (ứng trước cho người bán) và số dư Có (còn phải trả người bán).

Mục tiêu kiểm toán khoản mục nợ phải trả nhà cung cấp được xác định dựa trên 6 cơ sở dẫn liệu:

• Tính hiện hữu: Khoản nợ ghi nhận trên báo cáo tài chính là có thực, gắn liền với nghiệp vụ mua hàng thực tế.
• Quyền và nghĩa vụ: Thể hiện đúng nghĩa vụ pháp lý phải thanh toán của doanh nghiệp tại thời điểm lập báo cáo.
• Tính đầy đủ: Tất cả các khoản nợ phải trả phát sinh trong kỳ đều được phản ánh, không bị bỏ sót hoặc ghi nhận thiếu.
• Đánh giá và phân bổ: Ghi nhận đúng giá trị, đánh giá lại nợ gốc ngoại tệ theo tỷ giá hợp lý tại ngày kết thúc kỳ kế toán.
• Ghi chép chính xác: Số liệu sổ chi tiết khớp đúng với sổ cái, tính toán số học chính xác.
• Trình bày và thuyết minh: Phân loại đúng ngắn hạn, dài hạn và công bố đầy đủ thông tin trên thuyết minh báo cáo tài chính.

Nội dung chương mô tả chi tiết quy trình kiểm toán gồm 3 giai đoạn:

1. Giai đoạn chuẩn bị kiểm toán (tiền kế hoạch và lập kế hoạch): Đánh giá chấp nhận khách hàng theo VSA 220, liên hệ kiểm toán viên tiền nhiệm, phân công nhân sự, ký hợp đồng kiểm toán (VSA 210). Tìm hiểu hệ thống kiểm soát nội bộ chu trình mua hàng - phải trả - trả tiền thông qua bảng câu hỏi, phỏng vấn, thử nghiệm Walk-through và lưu đồ. Xác định mức trọng yếu tổng thể, mức trọng yếu thực hiện (chiếm 50% - 75% mức trọng yếu tổng thể) và ngưỡng sai sót không đáng kể theo VSA 320. Đánh giá rủi ro kiểm toán qua công thức: $$\text{AR} = \text{IR} \times \text{CR} \times \text{DR} \quad \text{hay} \quad \text{DR} = \frac{\text{AR}}{\text{IR} \times \text{CR}}$$ Bên cạnh công thức tính, mối quan hệ giữa các thành phần rủi ro được thể hiện qua ma trận rủi ro phát hiện:

Đánh giá của KTV về rủi ro kiểm soát	Rủi ro tiềm tàng: Cao	Rủi ro tiềm tàng: Trung bình	Rủi ro tiềm tàng: Thấp
Cao	Tối thiểu	Thấp	Trung bình
Trung bình	Thấp	Trung bình	Cao
Thấp	Trung bình	Cao	Tối đa

2. Giai đoạn thực hiện kiểm toán: Thiết kế và vận hành thử nghiệm kiểm soát (chọn mẫu từ Sổ cái TK 331 đối chiếu ngược về nhật ký và chứng từ gốc; kiểm tra phê duyệt đề nghị mua hàng, đơn đặt hàng, phiếu nhập kho). Thực hiện thử nghiệm cơ bản bao gồm thủ tục phân tích (tỷ lệ nợ phải trả trên tổng giá trị hàng mua, tỷ lệ nợ phải trả trên nợ ngắn hạn, tỷ lệ nợ quá hạn, đối chiếu số dư biến động) và kiểm tra chi tiết (gửi thư xác nhận cho các nhà cung cấp trọng yếu, kiểm tra các nghiệp vụ phát sinh sau ngày khóa sổ để phát hiện nợ chưa ghi chép, kiểm tra việc bù trừ công nợ).
3. Giai đoạn hoàn thành kiểm toán: Rà soát các sự kiện phát sinh sau ngày khóa sổ, đánh giá giả định hoạt động liên tục, thu thập thư giải trình của Ban Giám đốc, tổng hợp sai sót chưa điều chỉnh và phát hành Báo cáo kiểm toán (các dạng ý kiến: chấp nhận toàn phần, chấp nhận từng phần/ngoại trừ, ý kiến trái ngược, từ chối đưa ra ý kiến) cùng thư quản lý.

Chương 2: Thực trạng quy trình kiểm toán khoản mục nợ phải trả nhà cung cấp trong kiểm toán Báo cáo tài chính tại Công ty TNHH Kiểm toán AVN Việt Nam

Chương 2 trình bày hồ sơ pháp lý, cơ cấu tổ chức và quy trình tác nghiệp thực tế tại Công ty TNHH Kiểm toán AVN Việt Nam (AVN Audit). Công ty được cấp Giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh số 6001387738 ngày 28/06/2013 do Sở Kế hoạch và Đầu tư TP. Hồ Chí Minh cấp, với vốn điều lệ 7 tỷ đồng và vốn pháp định 5 tỷ đồng, do bà Nguyễn Thị Bình làm người đại diện pháp luật. Trụ sở chính đặt tại Tòa nhà Indochina, số 04 Nguyễn Đình Chiểu, Quận 1, TP. Hồ Chí Minh, cùng hệ thống chi nhánh tại Đà Nẵng và các văn phòng đại diện tại Quảng Bình, Buôn Ma Thuột, Hà Nội.

Cơ cấu dịch vụ do công ty cung ứng được phân chia thành 6 mảng hoạt động:

Nhóm dịch vụ	Nội dung chi tiết
Kiểm toán báo cáo tài chính	Kiểm toán BCTC theo VAS và IFRS; soát xét BCTC; báo cáo hệ thống KSNB; dịch vụ theo thủ tục thỏa ước trước; kiểm toán tuân thủ; tổng hợp thông tin tài chính.
Kiểm toán xây dựng cơ bản	Kiểm toán tuân thủ hợp đồng xây dựng; kiểm toán chi phí đầu tư; kiểm toán báo cáo quyết toán dự án hoàn thành; xác định nguyên giá TSCĐ.
Dịch vụ tư vấn thuế	Soát xét thuế thường xuyên; rà soát rủi ro về thuế; xác định giá giao dịch liên kết; tư vấn thuế chuyên sâu.
Dịch vụ kế toán	Lập và nộp tờ khai thuế định kỳ; hoàn thiện chứng từ, lập sổ sách kế toán; lập BCTC tháng/quý/năm; giải trình số liệu với cơ quan thuế.
Dịch vụ thẩm định giá	Thẩm định giá bất động sản, máy móc thiết bị, giá trị doanh nghiệp, tài sản vô hình, dự án đầu tư và xác định giá đất cụ thể.
Dịch vụ đào tạo	Cập nhật kiến thức tài chính - kế toán - kiểm toán; đào tạo kỹ năng thực hành kế toán; đào tạo dự toán và đấu thầu.

Một đoàn kiểm toán thông thường tại AVN Audit gồm 4 đến 6 thành viên, bao gồm: Thành viên Ban Giám đốc, Chủ nhiệm kiểm toán, Trưởng nhóm kiểm toán và các Trợ lý kiểm toán viên. Quy trình kiểm toán được thiết kế dựa trên Chương trình kiểm toán mẫu của VACPA kết hợp với sự điều chỉnh theo quy mô khách hàng.

Khi thực hiện kiểm toán khoản mục nợ phải trả nhà cung cấp tại Công ty Cổ phần XYZ, đoàn kiểm toán triển khai hồ sơ thông qua hệ thống giấy làm việc (GLV) chuẩn hóa:

• Giai đoạn lập kế hoạch: Thực hiện tìm hiểu chu trình mua hàng - phải trả - trả tiền qua GLV A420; thực hiện Walkthrough test qua GLV A421; phân tích hệ số tài chính sơ bộ qua GLV A510-3; trao đổi với Ban kiểm soát/Kiểm toán nội bộ về rủi ro gian lận qua GLV A630; lập bảng tổng hợp mức trọng yếu (Bảng 2.3 và Bảng 2.4).
• Giai đoạn thực hiện kiểm toán: Áp dụng thủ tục chung qua GLV E240; thực hiện thủ tục phân tích qua GLV E242; kiểm tra tính đầy đủ qua GLV E255 (soát xét hóa đơn chưa thanh toán, kiểm tra nghiệp vụ thanh toán sau niên độ); kiểm tra tính chính xác qua GLV E256; kiểm tra việc phân loại và trình bày nợ ngắn hạn, dài hạn qua GLV E280.
• Giai đoạn kết thúc: Tổng hợp các phát hiện kiểm toán, đối chiếu số liệu điều chỉnh, rà soát tính nhất quán trước khi phát hành báo cáo.

Chương 3: Nhận xét và giải pháp nâng cao hiệu quả quy trình kiểm toán khoản mục nợ phải trả nhà cung cấp trong kiểm toán Báo cáo tài chính do Công ty TNHH Kiểm toán AVN Việt Nam thực hiện

Dựa trên việc quan sát và tham gia trực tiếp vào quy trình kiểm toán tại AVN Audit, tác giả đưa ra các đánh giá đa chiều:

• Ưu điểm: Công ty đã tuân thủ chặt chẽ khung chuẩn mực kiểm toán Việt Nam và áp dụng linh hoạt chương trình kiểm toán mẫu VACPA; đội ngũ nhân viên trẻ, năng động, có năng lực chuyên môn và tinh thần trách nhiệm; quy trình phân công kiểm toán có sự kết nối giữa các cấp bậc.

• Hạn chế tồn tại:

  • Công tác phân công nhiệm vụ: Phân công kiểm toán đôi khi chưa tương xứng hoàn toàn với độ phức tạp của từng khách hàng, áp lực thời gian trong mùa cao điểm khiến trợ lý kiểm toán phải đảm nhận khối lượng việc lớn.
  • Công tác đánh giá hệ thống kiểm soát nội bộ: Việc tìm hiểu và thực hiện Walkthrough test tại một số đơn vị còn mang tính hình thức, bảng câu hỏi KSNB chưa được đào sâu theo từng đặc thù hoạt động riêng của khách hàng.
  • Thực hiện các thử nghiệm cơ bản: Tỷ lệ gửi thư xác nhận công nợ còn phụ thuộc nhiều vào sự hợp tác của khách hàng; thủ tục tìm kiếm nợ chưa ghi nhận (unrecorded liabilities) sau ngày kết thúc niên độ chưa được thực hiện triệt để đối với các khoản chi phí phát sinh nhưng chưa nhận được hóa đơn.
  • Lập và quản lý hồ sơ kiểm toán: Việc ghi chép tham chiếu chéo (cross-reference) trên một số giấy làm việc còn thiếu sót hoặc chưa chuẩn hóa đồng bộ giữa các thành viên đoàn kiểm toán.

• Đề xuất giải pháp hoàn thiện:

  • Hoàn thiện phân công nhiệm vụ: Cân đối nhân sự hợp lý theo quy mô hợp đồng, tăng cường vai trò hướng dẫn tại chỗ của Trưởng nhóm kiểm toán đối với trợ lý kiểm toán viên.
  • Nâng cao hiệu quả đánh giá KSNB: Xây dựng bảng câu hỏi đánh giá KSNB chuyên biệt cho chu trình mua hàng - thanh toán theo từng ngành nghề kinh doanh; thực hiện nghiêm túc thử nghiệm Walk-through nhằm phát hiện sớm các kẽ hở kiểm soát.
  • Cải tiến thử nghiệm cơ bản: Tăng cường kiểm soát quy trình gửi và nhận thư xác nhận nợ phải trả độc lập; mở rộng phạm vi kiểm tra các nghiệp vụ thanh toán sau ngày khóa sổ để phát hiện các khoản nợ bị bỏ sót; áp dụng các kỹ thuật phân tích sâu số dư theo tuổi nợ và đối chiếu chặt chẽ biên bản giao nhận hàng hóa chưa có hóa đơn.
  • Chuẩn hóa hồ sơ kiểm toán: Tăng cường công tác soát xét giấy làm việc theo hai cấp (Trưởng nhóm kiểm toán và Chủ nhiệm kiểm toán), bảo đảm quy tắc đánh chỉ mục, lưu vết bằng chứng rõ ràng và bảo mật hồ sơ theo quy định.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đã phản ánh các kết quả nghiên cứu và đóng góp chuyên môn cụ thể:

• Hệ thống hóa số liệu và quy định ngành: Phản ánh dữ liệu lịch sử ngành kiểm toán độc lập Việt Nam (từ 2 công ty ban đầu với 15 người năm 1991 phát triển lên hơn 220 công ty tính đến tháng 5/2024); làm rõ hồ sơ pháp lý của Công ty TNHH Kiểm toán AVN Việt Nam (vốn điều lệ 7.000.000.000 đồng, vốn pháp định 5.000.000.000 đồng, thành lập ngày 28/06/2013).
• Phân tích chi tiết quy trình tác nghiệp thực tế: Khóa luận trích xuất và minh họa cụ thể chuỗi giấy làm việc chuẩn mẫu VACPA mà AVN Audit áp dụng khi kiểm toán khoản mục nợ phải trả nhà cung cấp tại Công ty Cổ phần XYZ (từ GLV lập kế hoạch A420, A421, A510-3, A630 đến GLV kiểm tra chi tiết E240, E242, E255, E256, E280), đi kèm các bảng xác định mức trọng yếu tổng thể và mức trọng yếu thực hiện (Bảng 2.3 và 2.4).
• Hệ thống giải pháp ứng dụng: Tác giả đã chỉ ra 4 điểm hạn chế thực tế trong khâu phân công nhân sự, đánh giá kiểm soát nội bộ, thử nghiệm cơ bản và lập hồ sơ kiểm toán; từ đó đề xuất 4 nhóm giải pháp trực diện nhằm nâng cao chất lượng kiểm toán khoản mục công nợ tại AVN Audit.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận có các hạn chế gắn liền với phạm vi thực tế được tác giả ghi nhận:

• Hạn chế về nội dung: Đề tài chỉ tập trung chuyên sâu vào quy trình kiểm toán khoản mục nợ phải trả nhà cung cấp, chưa đi sâu phân tích mối quan hệ tương hỗ với toàn bộ các phần hành khác trong báo cáo tài chính như hàng tồn kho, tài sản cố định hoặc thuế.
• Hạn chế về phạm vi khảo sát: Dữ liệu thực nghiệm được khảo sát chủ yếu tại một khách hàng điển hình là Công ty Cổ phần XYZ trong khoảng thời gian thực tập từ ngày 13/11/2024 đến ngày 31/03/2025.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng nghiên cứu quy trình kiểm toán nợ phải trả kết hợp đồng thời với kiểm toán chu trình mua hàng - hàng tồn kho; nghiên cứu áp dụng quy trình kiểm toán trên nhóm khách hàng thuộc các ngành đặc thù khác nhau (như xây lắp, sản xuất hoặc thương mại xuất nhập khẩu).

Giá trị tham khảo

Nội dung khóa luận mang lại giá trị tham khảo thiết thực cho các đối tượng:

• Sinh viên chuyên ngành Kiểm toán và Kế toán: Cung cấp tài liệu tham khảo về phương pháp đối chiếu giữa lý thuyết kiểm toán (chuẩn mực VSA, mô hình rủi ro, mức trọng yếu) với việc lập bộ hồ sơ kiểm toán thực tế theo mẫu VACPA.
• Người làm đề tài khóa luận thực tập: Cung cấp khung cấu trúc, cách thức trình bày các bảng biểu giấy làm việc (từ nhóm A đến nhóm E) và quy trình xử lý dữ liệu kiểm toán khoản mục nợ phải trả.
• Trợ lý kiểm toán viên tại các doanh nghiệp kiểm toán: Là tài liệu tham khảo trong việc thực hiện các thủ tục kiểm toán cơ bản đối với Tài khoản 331, phương pháp gửi thư xác nhận và kỹ thuật phát hiện nợ phải trả chưa ghi chép tại các doanh nghiệp vừa và nhỏ.

Câu hỏi thường gặp

1. Khoản mục nợ phải trả nhà cung cấp được theo dõi trên tài khoản kế toán nào và có đặc điểm kết cấu ra sao?

Theo Thông tư 200/2014/TT-BTC, khoản nợ phải trả cho nhà cung cấp được hạch toán trên Tài khoản 331 "Phải trả cho người bán". Tài khoản này được theo dõi chi tiết theo từng đối tượng. Bên Nợ ghi nhận số tiền đã thanh toán, số tiền ứng trước hoặc các khoản chiết khấu, giảm giá, hàng trả lại; bên Có ghi nhận số tiền phải trả cho nhà cung cấp vật tư, hàng hóa, dịch vụ. Số dư bên Có phản ánh số tiền còn phải trả; số dư bên Nợ phản ánh số tiền đã ứng trước hoặc thanh toán vượt mức và phải được trình bày riêng biệt trên Bảng cân đối kế toán (bên Tài sản và bên Nguồn vốn), không được tự ý bù trừ.

2. Mô hình rủi ro kiểm toán được xác định bằng công thức nào trong đề tài?

Mô hình rủi ro kiểm toán được biểu diễn qua mối quan hệ: $$\text{AR} = \text{IR} \times \text{CR} \times \text{DR}$$ Trong đó: AR là rủi ro kiểm toán (Audit Risk), IR là rủi ro tiềm tàng (Inherent Risk), CR là rủi ro kiểm soát (Control Risk), và DR là rủi ro phát hiện (Detection Risk). Công thức xác định mức rủi ro phát hiện cần đạt là: $$\text{DR} = \frac{\text{AR}}{\text{IR} \times \text{CR}}$$

3. Tỷ lệ phần trăm (%) thông thường để xác định mức trọng yếu tổng thể theo các tiêu chí tài chính là bao nhiêu?

Theo cơ sở lý luận được trình bày trong Chương 1, các tiêu chí và tỷ lệ xác định mức trọng yếu tổng thể gồm:

• Tổng tài sản: từ 1% đến 2%
• Tổng doanh thu: từ 0.5% đến 3%
• Vốn chủ sở hữu: từ 1% đến 5%
• Lợi nhuận trước thuế: từ 5% đến 10% Mức trọng yếu thực hiện thường được tính bằng 50% đến 75% mức trọng yếu tổng thể của báo cáo tài chính.

4. Công ty TNHH Kiểm toán AVN Việt Nam được thành lập khi nào và có cơ cấu đoàn kiểm toán ra sao?

Công ty TNHH Kiểm toán AVN Việt Nam được thành lập ngày 28/06/2013 theo Giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh số 6001387738, vốn điều lệ 7 tỷ đồng, vốn pháp định 5 tỷ đồng, trụ sở chính tại Quận 1, TP. Hồ Chí Minh. Một đoàn kiểm toán BCTC thông thường được cử đến khách hàng gồm 4 đến 6 thành viên, bao gồm: Thành viên Ban Giám đốc, Chủ nhiệm kiểm toán, Trưởng nhóm kiểm toán và các Trợ lý kiểm toán viên.

5. Khóa luận sử dụng các mã giấy làm việc (GLV) cụ thể nào để kiểm tra chi tiết khoản mục nợ phải trả?

Khi thực hiện kiểm toán nợ phải trả nhà cung cấp tại Công ty Cổ phần XYZ, đoàn kiểm toán triển khai các giấy làm việc chính:

• GLV E240: Thủ tục chung
• GLV E242: Thủ tục phân tích
• GLV E255: Kiểm tra tính đầy đủ
• GLV E256: Kiểm tra tính chính xác
• GLV E280: Kiểm tra việc phân loại và trình bày

Kết luận

Khóa luận của tác giả Đặng Thị Thu Phương đã hệ thống hóa đầy đủ cơ sở lý luận và chuẩn mực nghề nghiệp chi phối quy trình kiểm toán khoản mục nợ phải trả nhà cung cấp trong kiểm toán báo cáo tài chính. Thông qua việc phân tích thực tế hoạt động tại Công ty TNHH Kiểm toán AVN Việt Nam trên hồ sơ khách hàng là Công ty Cổ phần XYZ, công trình đã mô tả chi tiết các bước tác nghiệp từ lập kế hoạch, thực hiện thử nghiệm kiểm soát, thủ tục phân tích đến kiểm tra chi tiết theo chương trình mẫu của VACPA. Các đánh giá về ưu nhược điểm và hệ thống 4 nhóm giải pháp đề xuất mang tính sát thực, đóng góp giải pháp hoàn thiện quy trình kiểm soát chất lượng kiểm toán tại đơn vị thực tập.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN TRONG QUY TRÌNH KIỂM TOÁN KHOẢN MỤC NỢ PHẢI TRẢ NHÀ CUNG CẤP ĐỐI VỚI KIỂM TOÁN BÁO CÁO TÀI CHÍNH 1. Tổng quan về kiểm toán Báo cáo tài chính 1. Khái niệm về kiểm toán Báo cáo tài chính Theo quan điểm hiện đại, định nghĩa kiểm toán được chấp nhận rộng rãi là: “Kiểm toán là quá trình thu thập và đánh giá bằng chứng về những thông tin được kiểm tra nhằm xác định và báo cáo về mức độ phù hợp giữa những thông tin đó với các chuẩn mực đã được thiết lập. Quá trình kiểm toán phải được thực hiện bởi các kiểm toán viên (KTV) đủ năng lực và độc lập” (Auditing: An integrated approach, A.

Locbbeckke, Prentice Hall, 1997). Mục tiêu của kiểm toán Báo cáo tài chính Theo quy định tại VSA số 200, đoạn 11: Mục tiêu tổng thể của kiểm toán viên và doanh nghiệp kiểm toán khi thực hiện kiểm toán theo chuẩn mực kiểm toán Việt Nam là: Mục đích của kiểm toán báo cáo tài chính là làm tăng độ tin cậy của người sử dụng đối với báo cáo tài chính, thông qua việc kiểm toán viên đưa ra ý kiến về việc liệu rằng báo cáo tài chính có được lập, trên các khía cạnh trọng yếu, phù hợp với khuôn khổ về lập, trình bày báo cáo tài chính được áp dụng hay không. Đối với hầu hết các khuôn khổ về lập, trình bày báo cáo tài chính cho mục đích chung, kiểm toán viên phải đưa ra ý kiến về việc liệu báo cáo tài chính có được lập và trình bày trung thực và hợp lý, trên các khía cạnh trọng yếu, phù hợp với khuôn khổ về lập và trình bày báo cáo tài chính được áp dụng hay không. Một cuộc kiểm toán được thực hiện theo chuẩn mực kiểm toán Việt Nam, chuẩn mực và các quy định về đạo đức nghề nghiệp có liên quan sẽ giúp kiểm toán viên hình thành ý kiến kiểm toán đó.

Các đặc trưng cơ bản của kiểm toán Báo cáo tài chính 1. Đối tượng của kiểm toán Báo cáo tài chính Đối tượng trực tiếp và thường xuyên của kiểm toán báo cáo tài chính là Bảng khai tài chính. Bộ phận quan trọng của Bảng khai tài chính là BCTC của đơn vị được kiểm toán. 5 Các BCTC này đều chứa đựng những thông tin lập ra tại một thời điểm cụ thể trên cơ sở những tài liệu kế toán tổng hợp và chi tiết dựa theo những quy tắc nhất định.

Do vậy, mọi thông tin chứa đựng trong mỗi BCTC đều mang nhiều mối quan hệ theo những chiều hướng khác nhau, giá trị trên các khoản mục chỉ là hình thức biểu hiện của các mối quan hệ đó. Điều này cũng có nghĩa là khi thực hiện chức năng của mình, kiểm toán BCTC không thể tách rời các tài liệu kế toán, các hoạt động kinh doanh và tổ chức quản lý của đơn vị nhằm xác minh cụ thể độ tin cậy của từng khoản mục cũng như mối quan hệ kinh tế chứa đựng trong các số dư, trong các chỉ tiêu phản ánh mối quan hệ bên trong của hoạt động tài chính. Khách thể của kiểm toán Báo cáo tài chính Là một thực thể kinh tế độc lập, các cơ quan, tổ chức, cá nhân và đơn vị cần thực hiện kiểm toán theo quy định pháp luật hiện hành. Chủ thể của kiểm toán Báo cáo tài chính Chủ thể kiểm toán BCTC bao gồm: Kiểm toán Nhà nước; Kiểm toán độc lập và Kiểm toán nội bộ, trong đó Kiểm toán độc lập chiếm tỷ trọng lớn trên thực tế.

Phương pháp kiểm toán 1. Phương pháp kiểm toán chứng từ Khi ứng dụng phương pháp kiểm toán chứng từ các KTV cần thu thập và xử lý các chứng từ kiểm toán có liên quan.