ĐẶT VẤN ĐỀ Huyện Thanh Oai cách trung tâm Hà Nội khoảng 40 km, huyện đã và đang từng bƣớc phát triển mạnh mẽ tất cả các ngành; phát triển xây dựng cơ sở hạ tầng từ thị trấn đến các xã nông thôn; phát triển các cụm, điểm công nghiệp, làng nghề. Đồng thời các lĩnh vực y tế, thƣơng mại, du lịch, giáo dục, thể dục thể thao ngày càng củng cố và phát triển. Cùng với sự phát triển của các ngành đã đem lại hiệu quả kinh tế trƣớc mắt, từng bƣớc nâng cao thu nhập của ngƣời dân. Vì lợi ích chạy theo lợi nhuận tối đa mà các doanh nghiệp, các tổ hợp sản xuất, chủ sở hữu của các cơ sở sản xuất, kinh doanh, chính là các tác nhân chủ yếu gây ô nhiễm và suy thoái môi trƣờng, làm phát sinh các vấn đề môi trƣờng cấp bách nhƣ: Vấn đề bảo vệ môi trƣờng tại các khu công nghiệp, vấn đề quản lý và khống chế ô nhiễm không khí do hoạt động giao thông, sản xuất và quá trình đô thị hóa, vấn đề quản lý chất thải rắn, chất thải nguy hại, vấn đề thu gom và xử lý nƣớc thải sinh hoạt và sản xuất do chƣa chú ý hoặc tìm cách né tránh những chi phí cho bảo vệ môi trƣờng, các yếu tố môi trƣờng vào quy hoạch sử dụng đất và quy hoạch của các ngành.
Bởi vậy, việc đánh giá thực trạng môi trƣờng của huyện và rà soát loại quy hoạch phát triển của các ngành đặc biệt là quy hoạch sử dụng đất để đƣa ra các biện pháp để điều chỉnh, đảm bảo phù hợp với chiến lƣợc phát triển môi trƣờng quốc gia từ nay đến năm 2020 là yếu tố hết sức quan trọng. Trƣớc yêu cầu phát triển bền vững, tôi chọn đề tài “Quy hoạch bảo vệ môi trường huyện Thanh Oai đến năm 2020” là việc làm rất cần thiết góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng đất ở địa phƣơng, đồng thời góp phần nâng cao hiệu quả kinh tế, tăng thu nhập, nâng cao đời sống cho ngƣời dân và bảo vệ môi trƣờng. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU a. Mục tiêu tổng quát Dựa trên cơ sở kế thừa phƣơng pháp luận đã đƣợc nghiên cứu, đánh giá hiện trạng, dự báo xu thế biến đổi môi trƣờng gắn liền với quy hoạch phát triển kinh tế 1 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com xã hội tại huyện Thanh Oai, luận văn sẽ cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn nhằm định hƣớng quy hoạch, xây dựng các dự án, kế hoạch ƣu tiên về bảo vệ môi trƣờng, khai thác sử dụng hợp lý tài nguyên trong thời gian trƣớc mắt và định hƣớng đến năm 2020.
Mục tiêu cụ thể - Xây dựng đƣợc bức tranh tổng thể về hiện trạng môi trƣờng huyện Thanh Oai. - Dự báo đƣợc các xu thế biến đổi môi trƣờng, tài nguyên huyện Thanh Oai dƣới tác động của quá trình đô thị hóa và công nghiệp hóa và phụ cận. - Đề xuất đƣợc các quan điểm, mục tiêu, các chƣơng trình dự án ƣu tiên cùng các giải pháp thích hợp để xây dựng chƣơng trình hành động nhằm thực hiện quy hoạch môi trƣờng huyện đến năm 2020 phù hợp với chiến lƣợc bảo vệ môi trƣờng quốc gia và điều chỉnh quy hoạch phát triển kinh tế- xã hội trong vùng. 2 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Chƣơng 1.
TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU 1. TỔNG QUAN VỀ QUY HOẠCH MÔI TRƢỜNG 1. Khái niệm quy hoạch môi trƣờng Môi trƣờng là thế giới quanh ta, bao gồm những thể sống và những thể không sống, là nơi có hoạt động sống của giới động vật, thực vật có hoạt động kinh tế, xã hội của con ngƣời trong mối quan hệ phức tạp giữa con ngƣời và giới tự nhiên. Môi trƣờng có 5 chức năng cơ bản [5].
Nhận biết những chức năng đó và sử dụng hợp lý chúng là điều kiện tiên quyết để đảm bảo phát triển bền vững. Vì vậy phân vùng chức năng môi trƣờng của một khu vực lãnh thổ là bƣớc đi đầu tiên trong việc quy hoạch, khai thác, sử dụng tài nguyên một cách hiệu quả. Hiện nay vẫn chƣa có định nghĩa thống nhất về khái niệm quy hoạch môi trƣờng (QHMT) vì có thể coi quy hoạch môi trƣờng là một ngành khoa học do đó tồn tại nhiều quan niệm, phƣơng pháp nghiên cứu khác nhau về vấn đề này. Ở Bắc Mỹ cho rằng “QHMT bao gồm quy hoạch tổng hợp gồm nhiều vấn đề có liên quan với sự tham gia của các cơ quan chức năng từng vùng”.
Ở Châu Âu, QHMT đƣợc sử dụng cho quá trình quy hoạch sử dụng đất hay QHMT đƣợc sử dụng nhƣ cầu nối của quy hoạch không gian với việc xây dựng chính sách môi trƣờng. Theo Ngân hàng phát triển Châu Á - ADB (1991) trong quy hoạch nhằm phát triển vùng, các thông số môi trƣờng cần đƣợc đƣa vào quy hoạch ngay từ đầu và sản phẩm cuối cùng là phát triển bền vững kinh tế - xã hội vùng với những cân nhắc cần thiết tới nhu cầu phát triển bền vững bằng cách nhất thể hóa với quản lý tài nguyên và môi trƣờng. Theo Greg Lindsey (1997) thì QHMT “là quá trình sử dụng một cách hệ thống các kiến thức để thông báo cho quá trình ra quyết định về tƣơng lai của môi trƣờng”. 3 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Theo Toner, QHMT là “ứng dụng các kiến thức về khoa học tự nhiên và sức khoẻ trong các quyết định về sử dụng đất ”.
John Edington (1979) thì cho rằng “ QHMT là sự cố gắng làm cân bằng và hài hoà các hoạt động phát triển mà con ngƣời vì quyền lợi của mình áp đặt một cách quá mức lên môi trƣờng tự nhiên”. Theo Lƣu Đức Hải và Nguyễn Ngọc Sinh (2000): Quy hoạch môi trƣờng là việc tổ chức không gian lãnh thổ và sử dụng các thành phần môi trƣờng phù hợp với chức năng môi trƣờng và điều kiện tự nhiên của khu vực. Theo Trần Hiếu Nhuệ và nnk: Quy hoạch môi trƣờng là quá trình sử dụng có hệ thống các luận cứ khoa học về môi trƣờng để xây dựng các chính sách, quy định và các biện pháp trong khai thác, sử dụng hợp lý tài nguyên và bảo vệ môi trƣờng. Đó là việc bố trí các nhóm hoạt động của con ngƣời trong một không gian xác định đảm bảo mục tiêu phát triển bền vững.
Theo Vũ Quyết Thắng (2003): Quy hoạch môi trƣờng là việc xác lập các mục tiêu môi trƣờng mong muốn; đề xuất và lựa chọn phƣơng án, giải pháp để bảo vệ, cải thiện và phát triển một/những môi trƣờng thành phần hay tài nguyên của môi trƣờng nhằm tăng cƣờng một cách tốt nhất năng lực, chất lƣợng của chúng theo mục tiêu đã đề ra [17]. Cho dù có nhiều quan niệm, nhiều diễn giải khác nhau về quy hoạch môi trƣờng nhƣng trong những nghiên cứu ứng dụng QHMT vẫn có điểm chung là trong QHMT phải xem xét các yếu tố tài nguyên và môi trƣờng, các mục tiêu phát triển phải gắn với mục tiêu phát triển bền vững. Mối liên hệ giữa quy hoạch môi trƣờng và quy hoạch phát triển Quy hoạch là sự lựa chọn, hoạch định, bố trí những đối tƣợng đƣợc quy hoạch theo không gian, theo cơ cấu hợp lý nhằm thực hiện những định hƣớng, những mục tiêu chiến lƣợc. Quy hoạch môi trƣờng thƣờng đƣợc thực hiện hoặc gắn kết với quy hoạch phát triển hoặc độc lập với quy hoạch phát triển.
4 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com - QHMT gắn kết với QHPT thực chất là một quy hoạch chuyên ngành (môi trƣờng) hay vấn đề môi trƣờng là quan trọng cần đƣợc xem xét kỹ lƣỡng trong quá trình xây dựng QHPT. Xu hƣớng này đƣợc áp dụng nhiều tại Mỹ, Anh, Canada. ADB khuyến cáo xây dựng quy hoạch theo dạng liên kết các mối quan tâm về kinh tế và môi trƣờng vào QHMT. - QHMT độc lập với QHPT là dạng QHMT đƣợc tiến hành không đồng thời với QHPT hoặc khi đã có QHPT.
QHMT sau khi có QHPT sẽ có ý nghĩa điều chỉnh (trong khuôn khổ các quan tâm về môi trƣờng) các kế hoạch phát triển hàng năm hoặc kế hoạch trung hạn. QHMT khi chƣa có QHPT sẽ là một định hƣớng hoặc những kiến nghị các hoạt động phát triển theo hƣớng bảo vệ môi trƣờng. Mối liên quan có hệ thống giữa QHMT và QHPT đƣợc mô tả nhƣ sau: - Sự phát triển kinh tế - xã hội gây ra ảnh hƣởng tích cực và tiêu cực đến môi trƣờng. - QHMT phải đƣợc phát triển dựa trên hiện trạng và kế hoạch KTXH.
- QHMT cung cấp cơ sở khoa học cho việc điều chỉnh phát triển KTXH. Mục tiêu của quy hoạch môi trƣờng Quy hoạch môi trƣờng không phải là quy hoạch độc lập với quy hoạch phát triển bởi vì quy hoạch môi trƣờng có liên quan đến nhiều lĩnh vực khác nhau nhƣ tự nhiên, kinh tế, xã hội, chính sách, thể chế. và trong quá trình quy hoạch đòi hỏi trƣớc hết phải tóm lƣợc các vấn đề mấu chốt về môi trƣờng, tài nguyên và sức khỏe cộng đồng trong vùng, tỉnh, thành quy hoạch. Quy hoạch môi trƣờng phải đảm bảo đáp ứng sự phát triển, không mâu thuẫn với các dự kiến phát triển ở tầm vĩ mô và hoạt động bảo vệ môi trƣờng hiện tại (nếu có), đồng thời đảm bảo các hoạt động phát triển không cản trở lẫn nhau, các tác động đến hệ sinh thái, môi trƣờng.
Quy hoạch môi trƣờng phải đƣợc xác định ranh giới không gian. Quy mô không gian thƣờng bao phủ một vùng rộng lớn với địa hình, khí hậu, điều kiện kinh tế - xã hội có sự phân dị lớn trong vùng. Mục tiêu chung: Xây dựng hệ thống các chính sách, giải pháp và biện pháp về môi trƣờng nhằm sử dụng hợp lý tài nguyên thiên nhiên, bảo vệ môi trƣờng, định hƣớng, phối hợp, 5 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com điều chỉnh các hoạt động phát triển trong huyện Thanh Oai đảm bảo mục tiêu phát triển bền vững. Mục tiêu cụ thể: - Nâng cao vai trò quản lý của nhà nƣớc, nâng cao ý thức, trách nhiệm của tổ chức cá nhân trong việc bảo vệ môi trƣờng - Điều phối quan hệ giữa các cơ quan phát triển kinh tế với cơ quan quản lý môi trƣờng.
- Tổ chức quản lý môi trƣờng theo khu vực quy hoạch, tạo cơ sở cho việc lựa chọn địa điểm phù hợp nhất về môi trƣờng cho các dự án. Đảm bảo chất lƣợng môi trƣờng phù hợp với từng đơn vị không gian chức năng môi trƣờng. - Điều chỉnh các hoạt động phát triển kinh tế - xã hội và quản lý chất thải, đảm bảo cho các hoạt động này không vƣợt quá khả năng chịu tải của các hệ sinh thái, đảm bảo sự phát triển phù hợp và hài hòa của 3 hệ thống: Kinh tế, xã hội - nhân văn và sinh thái - tự nhiên.