Chương 1. CƠ SỞ PHÁP LÝ ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG NUÔI CHIM YẾN 1. Nuôi chim yến Cách đây gần 700 năm, nghề khai thác yến sào đảo yến thiên nhiên đã có mặt ở Việt Nam. Tổ yến đã trở thành sản phẩm đặc biệt phục vụ yến tiệc thời phong kiến.
Đến nay, nghề khai thác yến sào ở Việt Nam không ngừng phát triển, quần thể đàn chim yến và sản lượng yến sào khai thác tự nhiên ngày càng tăng cao. Tại Việt Nam, yến sào đảo yến thiên nhiên được khai thác ở các hang đảo thuộc vùng biển Việt Nam như: Quảng Bình, Hội An, Bình Định, Phú Yên, Khánh Hòa, Côn Đảo, Phú Quốc. Trong đó, Khánh Hòa là nơi có số lượng quần thể chim yến và sản lượng yến sào dẫn đầu cả nước. Trong thời gian qua với sự hình thành luận điểm khoa học mới về sự phát triển quần thể chim yến hang gắn liền với sự hình thành và phát triển hang đảo yến mới.
Các bí quyết kỹ thuật nhân đàn, di đàn chim yến, đã tạo nên sự phát triển mạnh mẽ, khơi dậy tiềm năng phát triển các hang đảo yến thiên nhiên trên cả nước. Những năm trở lại đây, ngoài hướng khai thác tổ yến đảo thiên nhiên, ở nước ta phân loại chim yến trong nhà đã phát triển trên khắp các tỉnh, thành từ Thanh Hóa đến Cà Mau, như: Phú Quốc (tỉnh Kiên Giang), các tỉnh Bình Dương, Bình Phước, Đắk Lắk và đặc biệt là ở tỉnh Khánh Hòa, nghề nuôi chim yến đã và đang phát triển rất mạnh mẽ. Nguồn lợi từ việc nuôi chim yến trong nhà cũng như hiệu quả của việc sử dụng tổ yến ngày càng được nhiều người biết đến. Lượng nhà nuôi chim yến xuất hiện ngày càng nhiều tại các địa phương đã tạo nên một làn sóng mới và được xã hội quan tâm.
Từ trước đến nay, chim yến hang sinh sống, làm tổ tự nhiên trong các hang đảo. Tuy nhiên, những năm gần đây đã xuất hiện phân loài chim yến nhà sinh sống, làm tổ trong nhà với số lượng quần đàn ngày càng tăng. Hiện nay, các phân loài chim yến này phân bố ở hầu hết các địa phương trong cả nước, đặc biệt chim yến tập trung với số lượng khá lớn ở các tỉnh duyên hải từ Nam Trung Bộ đến Cà Mau. Nghề nuôi chim yến trong nhà đã hình thành và phát triển.
TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 8 Trong xã hội hiện nay, hoạt động nuôi chim yến đối với một số người dân đã có vai trò và vị trí hết sức quan trọng trong quá trình sản xuất nông nghiệp. Do đó, việc làm tốt công tác này đã tạo nguồn thu nhập cho các tổ chức cá nhân, thúc đẩy sự tăng trưởng kinh tế, làm thay đổi cơ cấu sản xuất nông nghiệp và tạo thế mạnh cho ngành chăn nuôi ở nước ta. Vì vậy, nghề nuôi chim yến rất được chú trọng. Khái niệm về nuôi chim yến được hiểu một cách đơn giản đó là việc các chủ thể dùng các biện pháp để nuôi chim yến nhằm tạo ra các thành phẩm từ tổ yến để tạo nguồn thu nhập cũng như phục vụ các nhu cầu của các chủ thể trên.
Hoạt động nuôi chim yến là ngành nghề mới, có tính nhân văn cao, góp phần bảo tồn loài chim quý. Tuy nhiên, ở Việt Nam mới định hình và thiếu những cơ chế chính sách cụ thể nên người nuôi yến cũng như thị trường yến đang trong tình trạng “thuyền không bến”… Cần làm gì để nghề nuôi chim yến - món quà thiên nhiên vô cùng quý giá, được ví là “mỏ vàng trắng” của Việt Nam phát huy giá trị của nó cũng là trăn trở của đông đảo người nuôi yến…. Dưới góc độ pháp lý, hoạt động “nuôi chim yến” được quy định tạm thời tại Thông tư số 35/2013/TT-BNNPTNT ngày 22 tháng 7 năm 2013 của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn về quản lý nuôi chim Yến (sau đây gọi tắt là Thông tư số 35/2013/TT-BNNPTNT)1. Khái niệm trên là nền tảng quan trọng cho hoạt động nuôi chim yến trong thực tế.
Nuôi chim yến là quy trình kỹ thuật liên hoàn để cho ra sản phẩm phục vụ đời sống cho các đối tượng có nhu cầu. Mà sản phẩm ở đây được hiểu là tổ yến. Theo quy định kiểm tra, giám sát vệ sinh thú y đối với sản xuất, kinh doanh sản phẩm động vật, sản phẩm từ việc nuôi chim yến sử dụng làm thực phẩm thì hoạt động nuôi chim yến là hoạt động tương tự nuôi gia súc, gia cầm và những động vật khác nhằm mục đích làm thực phẩm. Hoạt động nuôi chim yến là một quy trình khép kín, trong quy trình đó con người sử dụng những dụng cụ chuyên dùng cho hoạt động nuôi chim yến, tác động đến động vật được nuôi là 1 Khoản 1, Điều 2, Thông tư số 35/2013/TT-BNNPTNT “1.
Nuôi chim yến: là hoạt động dẫn dụ và khai thác tổ của chim yến (tổ yến).” TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 9 chim yến. Kết quả của quy trình trên tạo ra sản phẩm là tổ yến an toàn phục vụ cho nhu cầu con người. Theo quy định của Luật An toàn thực phẩm năm 2010, Luật Thú y năm 2015 và các văn bản hướng dẫn thi hành, nhất là Thông tư số 35/2013/TT- BNNPTNT đã quy định rõ về các điều kiện có liên quan đến nuôi chim yến phải đáp ứng với các yêu cầu như thế nào, ví dụ: quản lý về nuôi chim yến, các cơ sở nuôi yến, sử dụng âm thanh dẫn dụ chim yến, vệ sinh thú y và phòng chống dịch bệnh. Các cơ sở “nuôi chim yến” này phải đáp ứng được các yêu cầu về vệ sinh thú y theo quy định.
Với định nghĩa được xây dựng trên những hoạt động của việc nuôi chim yến được thực hiện trong thực tế để từ đó các cơ quan nhà nước có thẩm quyền ban hành các quy định để quản lý công tác này một cách có hiệu quả ở nước ta hiện nay. Thông qua các quy định pháp lý về vấn đề này để hình thành các quan hệ pháp luật Việt Nam về nuôi chim yến được các quy phạm pháp luật Việt Nam điều chỉnh một cách có hiệu quả. Trong quan hệ pháp luật Việt Nam về nuôi chim yến hiện nay quy định một cách rõ ràng quyền và nghĩa vụ của tổ chức, cá nhân trong bảo đảm việc thực thi về quy trình nuôi chim yến một cách an toàn và đảm bảo an toàn thực phẩm, vệ sinh môi trường đối với các sản phẩm mà hoạt động nuôi chim yến mang lại. Thông qua các điều kiện bảo đảm an toàn đối với thực phẩm mà hoạt động nuôi chim yến mang lại góp phần quan trọng trong việc nâng cao việc thực hiện các quy định về an toàn thực phẩm ở nước ta trong giai đoạn hiện nay.
Với quy định như trên, có thể nhận thấy các văn bản pháp luật Việt Nam đã điều chỉnh một cách tương đối hợp lý các vấn đề liên quan đến việc áp dụng những quy định về nuôi chim yến ở nước ta hiện nay góp phần hoàn thiện pháp luật Việt Nam về an toàn thực phẩm từ lý luận đến thực tiễn. Tạo ra nền tảng cơ sở pháp lý cho các hoạt động có liên quan đến an toàn thực phẩm ở nước ta trong tiến trình hội nhập kinh tế - quốc tế. TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Nhà nuôi chim yến Xuất phát từ đặc thù và vai trò của hoạt động nuôi chim yến thì các quy phạm pháp luật Việt Nam liên quan đến vấn đề này đã đưa ra khái niệm về nhà nuôi chim yến2.
Trong kỹ thuật nuôi chim yến thì nhà yến phải được xây dựng tại những vị trí thích hợp để nuôi yến như: Trên đường bay đi kiếm ăn và trên đường về tổ của chim yến; gần ao hồ, mặt nước; không có nhiều cây cao chắn tầm nhìn và vòng lượn. Khi xây dựng nhà yến phải đảm bảo nhiệt độ, độ ẩm, ánh sáng thích hợp; nhiệt độ trong nhà yến từ 26oC – 30oC, ánh sáng từ 0,02 – 0,10 Lux3 và phải có hệ thống thông hơi thoáng khí. Thông thường nhà yến được xây dựng bằng khung bê tông cốt thép, tường gạch hoặc nhà khung tiền chế, tường và mái bằng tole cách nhiệt, kích thước trung bình của nhà yến là 5m x 20m. Trong thực tiễn nhà yến ở khu vực đô thị thường được xây dựng xen kẽ trong các khu dân cư (tận dụng tầng cao của nhà ở để cải tạo thành nhà yến hoặc được xây dựng độc lập), tại những vùng nông thôn nhà yến thường được xây dựng độc lập nhưng gần với khu dân cư để dễ quản lý.
Như vậy, cùng với sự phát triển của nền kinh tế - xã hội ở nước ta trong giai đoạn hiện nay việc quản lý nhà nước bằng các công cụ pháp luật Việt Nam luôn được quan tâm, chú trọng. Hoạt động nuôi chim yến cần được quan tâm một cách đúng mức bởi lẽ việc xây dựng nhà nuôi chim yến có sự ảnh hưởng trực tiếp đến việc đảm bảo tuân thủ quy hoạch xây dựng. Vì vậy, khái niệm về nhà nuôi chim yến cần phải có sự bổ sung cho phù hợp hơn với thực tiễn. Hoạt động dẫn dụ yến Chim yến sống theo đàn, trong mỗi đàn có nhiều gia đình yến.
Giống như các loài khác, chim yến cũng có ngôn ngữ riêng của mình để giao tiếp với nhau, ngôn ngữ của chim yến là tiếng kêu, qua phân tích âm phổ của âm thanh thu được 2 Khoản 3, Điều 2, Thông tư số 35/2013/TT-BNNPTNT: “3. Nhà nuôi chim yến: là công trình xây dựng được cải tạo hoặc xây mới nhằm mục đích làm nơi dẫn dụ để chim yến trú ngụ và làm tổ.” 3 Là đơn vị được sử dụng trong trắc quang học để đánh giá cường độ ánh sáng cần trong văn phòng, trường học, nhà nuôi yến… TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 11 từ việc nghiên cứu về loài chim yến các nhà khoa học biết được rằng tần số âm thanh mà loài yến phát ra rơi vào khoảng từ 01 - 16 KHz, tập trung nhất ở khoảng 02 - 5 KHz, chim yến khi trưởng thành phát ra khoảng 12 tiếng kêu khác nhau, khi đi kiếm ăn và khi về tổ chúng đều phát ra tiếng kêu để gọi nhau. Nắm được quy luật này con người đã sử dụng âm thanh mô phỏng tiếng kêu gọi bầy của chim Yến để dẫn dụ chim Yến4 trong tự nhiên về làm tổ. Trong hoạt động nuôi yến thì hoạt động dẫn dụ yến đóng vai trò quan trọng.
Việc thực hiện tốt hoạt động này hay không là nền tảng cho quá trình thu hút yến và nuôi yến ở nước ta hiện nay.