Luận văn thạc sĩ vnu ls quy chế pháp lý của thành viên hội đồng quản trị độc lập trong ngân hàng thương mại cổ phần ở việt nam

Luận văn thạc sĩ phân tích quy chế pháp lý của thành viên hội đồng quản trị độc lập trong ngân hàng thương mại cổ phần tại Việt Nam.

• Tác giả: Nguyễn Hồng Ngọ
• Người hướng dẫn: PGS.TS Ngô Huy Cương
• Trường học: Đại học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Kinh tế
• Đề tài: Quy chế pháp lý của thành viên hội đồng quản trị độc lập trong ngân hàng thương mại cổ phần ở Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. PHẦN MỞ ĐẦU
• 1.1. LÝ LUẬN TỔNG QUÁT VỀ THÀNH VIÊN HỘI ĐỒNG QUẢN TRỊ ĐỘC LẬP TRONG NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI CỔ PHẦN
• 2. CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN TỔNG QUÁT VỀ THÀNH VIÊN HĐQT ĐỘC LẬP TRONG NHTMCP
• 1.1. Tổng quát về quản trị NHTMCP
• 1.1.1. Khái niệm, đặc điểm NHTMCP
• 1.1.1.1. Khái niệm NHTMCP
• 3. QUY CHẾ PHÁP LÝ CỦA THÀNH VIÊN HỘI ĐỒNG QUẢN TRỊ ĐỘC LẬP TRONG NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI CỔ PHẦN VÀ THỰC TIỄN ÁP DỤNG Ở VIỆT NAM
• 3.1. Khái quát chung về cơ sở pháp lý và sự xuất hiện của thành viên độc lập trong ngân hàng thương mại cổ phần
• 3.2. Điều kiện của thành viên hội đồng quản trị độc lập trong ngân hàng thương mại cổ phần
• 3.3. Một số vấn đề đặt ra từ thực tiễn triển quản trị ngân hàng thương mại cổ phần
• 4. KIẾN NGHỊ HOÀN THIỆN QUY CHẾ PHÁP LÝ CỦA THÀNH VIÊN HỘI ĐỒNG QUẢN TRỊ ĐỘC LẬP TRONG NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI CỔ PHẦN VÀ NÂNG CAO HIỆU QUẢ ÁP DỤNG Ở VIỆT NAM
• 4.1. Cơ sở lý luận và thực tiễn của việc hoàn thiện quy chế pháp lý của thành viên hội đồng quản trị độc lập trong ngân hàng thương mại cổ phần ở Việt Nam
• 4.2. Giải pháp hoàn thiện quy chế pháp lý của thành viên hội đồng quản trị độc lập trong ngân hàng thương mại cổ phần và nâng cao hiệu quả áp dụng ở Việt Nam
• 4.2.1. Rà soát các văn bản quy phạm pháp luật hiện hành về tổ chức và hoạt động của ngân hàng thương mại cổ phần
• 4.2.2. Điều chỉnh, bổ sung những quy định pháp luật đặc thù về thành viên hội đồng quản trị độc lập trong ngân hàng thương mại cổ phần
• 4.2.3. Các giải pháp bổ trợ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về quy chế pháp lý thành viên hội đồng quản trị độc lập

Quy chế pháp lý của thành viên hội đồng quản trị độc lập trong ngân hàng thương mại cổ phần (NHTMCP) Việt Nam là một chủ đề quan trọng trong bối cảnh hiện nay. Với sự phát triển của nền kinh tế thị trường, việc nâng cao chất lượng quản trị công ty trở thành một yêu cầu cấp thiết. Thành viên hội đồng quản trị độc lập đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ lợi ích của cổ đông và nâng cao hiệu quả quản trị. Tuy nhiên, quy định pháp lý hiện hành vẫn còn nhiều hạn chế, cần được hoàn thiện để đáp ứng yêu cầu thực tiễn.

1.1. Khái niệm và vai trò của thành viên hội đồng quản trị độc lập

Thành viên hội đồng quản trị độc lập là những cá nhân không có mối quan hệ trực tiếp với ngân hàng, giúp đảm bảo tính khách quan trong quyết định quản trị. Họ có trách nhiệm bảo vệ quyền lợi của cổ đông thiểu số và giảm thiểu xung đột lợi ích giữa các cổ đông lớn và nhỏ.

1.2. Cơ sở pháp lý quy định về thành viên hội đồng quản trị độc lập

Luật các tổ chức tín dụng năm 2010 và các văn bản pháp luật liên quan đã quy định về sự tham gia của thành viên hội đồng quản trị độc lập trong NHTMCP. Tuy nhiên, các quy định này còn thiếu sót và chưa đầy đủ, cần được xem xét và điều chỉnh.

II. Vấn đề và thách thức trong quy chế pháp lý thành viên hội đồng quản trị độc lập

Mặc dù quy chế pháp lý đã được thiết lập, nhưng thực tiễn cho thấy nhiều vấn đề và thách thức trong việc áp dụng. Các ngân hàng thương mại cổ phần vẫn gặp khó khăn trong việc thực hiện quyền và nghĩa vụ của thành viên hội đồng quản trị độc lập. Điều này dẫn đến sự mờ nhạt trong vai trò của họ trong quản trị ngân hàng.

2.1. Những hạn chế trong quy định pháp lý hiện hành

Các quy định hiện tại về thành viên hội đồng quản trị độc lập còn đơn giản và không bao quát hết các nội dung cần thiết. Điều này dẫn đến việc khó khăn trong việc thực hiện quyền và nghĩa vụ của họ.

2.2. Thực trạng áp dụng quy chế pháp lý trong ngân hàng

Thực tế cho thấy, vai trò của thành viên hội đồng quản trị độc lập chưa được phát huy tối đa. Nhiều ngân hàng vẫn chưa có sự quan tâm đúng mức đến việc thiết lập quy chế pháp lý cho thành viên này.

III. Phương pháp hoàn thiện quy chế pháp lý thành viên hội đồng quản trị độc lập

Để nâng cao hiệu quả hoạt động của thành viên hội đồng quản trị độc lập, cần có những phương pháp hoàn thiện quy chế pháp lý. Việc rà soát và điều chỉnh các quy định hiện hành là cần thiết để đảm bảo tính khả thi và hiệu quả trong thực tiễn.

3.1. Rà soát các văn bản quy phạm pháp luật hiện hành

Cần tiến hành rà soát các quy định pháp luật hiện hành về tổ chức và hoạt động của NHTMCP để phát hiện những điểm còn thiếu sót và điều chỉnh cho phù hợp với thực tiễn.

3.2. Đề xuất bổ sung quy định pháp luật đặc thù

Cần bổ sung các quy định pháp luật đặc thù về thành viên hội đồng quản trị độc lập, nhằm tạo ra một khung pháp lý rõ ràng và đầy đủ hơn cho hoạt động của họ.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về thành viên hội đồng quản trị độc lập

Nghiên cứu về quy chế pháp lý của thành viên hội đồng quản trị độc lập trong NHTMCP đã chỉ ra nhiều vấn đề cần giải quyết. Việc áp dụng các quy định pháp lý hiện hành cần được thực hiện một cách đồng bộ và hiệu quả để nâng cao chất lượng quản trị ngân hàng.

4.1. Kết quả nghiên cứu từ các ngân hàng điển hình

Nghiên cứu thực tiễn tại một số ngân hàng như VietcomBank, VietinBank cho thấy sự cần thiết phải cải thiện quy chế pháp lý để nâng cao hiệu quả hoạt động của thành viên hội đồng quản trị độc lập.

4.2. Ứng dụng các thông lệ quốc tế tốt về quản trị

Việc áp dụng các thông lệ quốc tế tốt về quản trị công ty sẽ giúp nâng cao chất lượng quản trị trong các NHTMCP, từ đó bảo vệ quyền lợi của cổ đông và nâng cao hiệu quả hoạt động.

V. Kết luận và tương lai của quy chế pháp lý thành viên hội đồng quản trị độc lập

Quy chế pháp lý của thành viên hội đồng quản trị độc lập trong NHTMCP cần được hoàn thiện để đáp ứng yêu cầu thực tiễn. Việc nâng cao hiệu quả hoạt động của họ sẽ góp phần quan trọng vào sự phát triển bền vững của hệ thống ngân hàng Việt Nam.

5.1. Tương lai của quy chế pháp lý trong bối cảnh hội nhập

Trong bối cảnh hội nhập quốc tế, việc hoàn thiện quy chế pháp lý sẽ giúp các NHTMCP nâng cao khả năng cạnh tranh và thu hút đầu tư.

5.2. Đề xuất hướng đi cho nghiên cứu tiếp theo

Cần tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về vai trò của thành viên hội đồng quản trị độc lập trong các NHTMCP, nhằm đưa ra những giải pháp thiết thực cho việc hoàn thiện quy chế pháp lý.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thực trạng quản trị công ty tại hệ thống ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam đóng vai trò then chốt đối với sự an toàn tài chính quốc gia. Tính đến năm 2016, toàn hệ thống có 35 ngân hàng thương mại, trong đó khối ngân hàng thương mại cổ phần chiếm tới 31 đơn vị và 4 ngân hàng thương mại do Nhà nước sở hữu 100% vốn điều lệ. Giai đoạn 2011 - 2015 chứng kiến nhiều biến động lớn khi tỷ lệ nợ xấu tăng cao và hàng loạt sai phạm trong quản trị điều hành bị xử lý hình sự, bắt nguồn từ sự chi phối của các nhóm cổ đông lớn.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là hoàn thiện quy chế pháp lý của thành viên Hội đồng quản trị độc lập nhằm giải quyết triệt để xung đột lợi ích giữa cổ đông lớn và cổ đông thiểu số. Mục tiêu cụ thể là hệ thống hóa cơ sở lý luận, đánh giá thực trạng áp dụng pháp luật tại 31 ngân hàng thương mại cổ phần và đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao hiệu lực quản trị.

Phạm vi nghiên cứu bao quát toàn bộ hệ thống ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam trong khung thời gian từ năm 2009 đến năm 2016, gắn liền với mốc ban hành Nghị định 59/2009/NĐ-CP và Luật Các tổ chức tín dụng năm 2010. Kết quả nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc, góp phần bảo vệ quyền lợi hợp pháp cho các nhà đầu tư nắm giữ dưới 10% cổ phần, đồng thời hướng tới mục tiêu nâng tỷ lệ tuân thủ chuẩn mực quản trị ngân hàng lên 100% theo các thông lệ quốc tế tiên tiến.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng Lý thuyết đại diện (Agency Theory) do Jensen và Meckling công bố năm 1976 để giải thích sự tách biệt giữa quyền sở hữu và quyền điều hành, nơi nhà quản lý có xu hướng tối đa hóa lợi ích cá nhân hơn là quyền lợi cổ đông. Đồng thời, Lý thuyết các bên liên quan (Stakeholder Theory) của Freeman năm 1984 được sử dụng để phân tích trách nhiệm của ngân hàng đối với người gửi tiền, bạn hàng và cộng đồng xã hội.

Về cấu trúc quản trị, nghiên cứu so sánh mô hình đơn lớp của hệ thống Thông luật Anh - Mỹ với mô hình hai lớp của Đức và các nước châu Âu lục địa. Tại Việt Nam, hệ thống quản trị ngân hàng là sự kết hợp đặc thù gồm Đại hội đồng cổ đông, Hội đồng quản trị có thành viên độc lập và Ban kiểm soát độc lập.

Các khái niệm nòng cốt được làm rõ bao gồm: ngân hàng thương mại cổ phần, quản trị công ty ngành ngân hàng, thành viên Hội đồng quản trị độc lập và quy chế pháp lý. Tính độc lập được chuẩn hóa qua 2 tiêu chí ranh giới: tính độc lập tài sản (không sở hữu từ 1% vốn điều lệ trực tiếp và không cùng người liên quan sở hữu từ 5% trở lên) cùng tính độc lập nhân thân (không giữ vị trí quản lý hoặc làm việc tại ngân hàng trong thời hạn 3 đến 5 năm liền kề trước đó).

Mô hình đơn lớp (Anh - Mỹ): 
Đại hội đồng cổ đông -> Hội đồng quản trị (Thành viên điều hành & Độc lập) -> Ban Tổng Giám đốc

Mô hình hai lớp (Đức): 
Đại hội đồng cổ đông -> Ban Giám sát (Supervisory Board) -> Ban Quản lý (Management Board)

Mô hình đặc thù tại NHTMCP Việt Nam: 
Đại hội đồng cổ đông -> [Hội đồng quản trị (có TV độc lập) + Ban Kiểm soát] -> Ban Điều hành

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn triển khai khảo sát toàn bộ 31 ngân hàng thương mại cổ phần tại Việt Nam, bao gồm 9 ngân hàng đã niêm yết trên Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh cùng 22 ngân hàng chưa niêm yết. Phương pháp chọn mẫu có chủ đích được áp dụng để phân tích chuyên sâu 4 ngân hàng đại diện tiêu biểu là Vietcombank, VietinBank, MBBank và Sacombank. Lý do lựa chọn cách tiếp cận này nhằm đảm bảo tính bao quát toàn hệ thống nhưng vẫn khai thác sâu sắc sự phân hóa quản trị giữa nhóm định chế tài chính quy mô lớn và nhóm ngân hàng quy mô vừa.

Phương pháp nghiên cứu kết hợp phân tích chuẩn tắc pháp luật, so sánh luật học với các hướng dẫn của Tổ chức Tài chính Quốc tế (IFC) và Nguyên tắc quản trị OECD năm 2004. Tác giả thực hiện thống kê mô tả dựa trên cơ sở dữ liệu thu thập từ điều lệ, quy chế nội bộ, báo cáo thường niên và nghị quyết đại hội đồng cổ đông trong suốt giai đoạn 2009 - 2016.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, tính tuân thủ pháp luật về việc bổ nhiệm thành viên Hội đồng quản trị độc lập còn rất chậm chễ và mang tính đối phó. Dù Nghị định 59/2009/NĐ-CP và Luật Các tổ chức tín dụng năm 2010 đã quy định rõ, nhưng có tới hơn 70% ngân hàng chỉ bắt đầu bầu thành viên độc lập trong giai đoạn 2011 - 2013. Đáng chú ý, tính đến đầu năm 2016, có khoảng 6,45% ngân hàng (2 trên tổng số 31 đơn vị, cụ thể là Bảo Việt Bank và VietBank) hoàn toàn chưa có thành viên độc lập trong cơ cấu tổ chức.

Thứ hai, sự phân hóa tiêu chuẩn độc lập giữa các ngân hàng diễn ra rõ rệt. Nhóm ngân hàng lớn như VietinBank đã chủ động mở rộng quy định nội bộ lên 12 tiêu chí độc lập khắt khe, bao gồm việc không làm việc tại ngân hàng trong 5 năm gần nhất và không có quan hệ với đơn vị kiểm toán trong 5 năm. Ngược lại, nhóm ngân hàng chưa niêm yết chỉ áp dụng mức quy định tối thiểu của Luật Các tổ chức tín dụng năm 2010 với thời hạn cách ly 3 năm.

Thứ ba, quyền hạn thực tế của thành viên độc lập chưa được bảo đảm. Trong cơ cấu hoạt động, việc phân công thành viên độc lập đứng đầu các ủy ban trọng yếu như Ủy ban Quản lý rủi ro hay Ủy ban Nhân sự chỉ xuất hiện tại khoảng 30% các ngân hàng được khảo sát.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân căn bản của thực trạng trên bắt nguồn từ cơ cấu sở hữu tập trung, sự tồn tại của các nhóm lợi ích chi phối và nhận thức chưa đầy đủ về giá trị kinh tế của quản trị minh bạch. So sánh với thông lệ quốc tế, Báo cáo Higgs tại Anh và Nguyên tắc OECD năm 2004 khuyến nghị thành viên độc lập phải chiếm đa số trong Hội đồng quản trị và nắm quyền kiểm soát tại các ủy ban nhân sự, lương thưởng. Tại Việt Nam, quy định tại Điều 50 Luật Các tổ chức tín dụng năm 2010 chỉ yêu cầu tối thiểu 1 thành viên độc lập trên tổng số ít nhất 5 thành viên Hội đồng quản trị, tức chỉ chiếm tỷ lệ 20%.

Dữ liệu nghiên cứu có thể được minh họa trực quan qua bảng tổng hợp tiến trình bổ nhiệm thành viên độc lập tại 31 ngân hàng từ năm 2006 đến năm 2016. Bên cạnh đó, một biểu đồ phân bố so sánh tỷ lệ thành viên độc lập giữa nhóm ngân hàng niêm yết (đạt mức 15% đến 25%) và nhóm chưa niêm yết (dưới 15%) sẽ làm nổi bật sự tác động của các quy chuẩn thị trường chứng khoán đối với tính minh bạch của tổ chức tín dụng.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Nâng cao tỷ lệ bắt buộc của thành viên độc lập: Kiến nghị Quốc hội và Ngân hàng Nhà nước sửa đổi Luật Các tổ chức tín dụng theo hướng quy định thành viên Hội đồng quản trị độc lập phải chiếm tối thiểu 30% tổng số thành viên và không dưới 2 người tại 100% ngân hàng thương mại cổ phần. Lộ trình triển khai hoàn thành trước năm 2020.
2. Siết chặt tiêu chuẩn và điều kiện độc lập: Bổ sung vào các văn bản quy phạm pháp luật quy định cấm cá nhân từng cung cấp dịch vụ pháp lý, kiểm toán cho ngân hàng trong 3 năm gần nhất được ứng cử thành viên độc lập. Chủ thể thực hiện là Bộ Tài chính và Ngân hàng Nhà nước, áp dụng ngay trong giai đoạn 2017 - 2018.
3. Quy định rõ thẩm quyền và vị trí chuyên trách: Ban hành quy chế mẫu bắt buộc thành viên Hội đồng quản trị độc lập phải giữ chức vụ Chủ tịch Ủy ban Quản trị rủi ro hoặc Ủy ban Nhân sự. Hội đồng quản trị các ngân hàng thương mại cổ phần có trách nhiệm hoàn tất việc sửa đổi điều lệ trong vòng 12 tháng kể từ khi quy định có hiệu lực.
4. Minh bạch hóa cơ chế thù lao và xây dựng cơ sở dữ liệu ứng viên: Thiết lập hệ thống dữ liệu ứng viên thành viên độc lập chuẩn hóa do Ngân hàng Nhà nước quản lý từ năm 2019. Quy định thù lao của thành viên độc lập do Đại hội đồng cổ đông phê duyệt trực tiếp và công khai 100% trong báo cáo thường niên.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước (Ngân hàng Nhà nước, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước): Nắm bắt dữ liệu thực chứng từ 31 ngân hàng thương mại cổ phần để xây dựng, sửa đổi hệ thống văn bản quy phạm pháp luật về quản trị rủi ro và tiêu chuẩn công bố thông tin.
2. Hội đồng quản trị và Ban Kiểm soát các ngân hàng: Sử dụng khung 12 tiêu chí độc lập tham chiếu từ các ngân hàng tiên phong để rà soát, hoàn thiện điều lệ và quy chế quản trị nội bộ, nâng cao chỉ số tín nhiệm của ngân hàng.
3. Cổ đông thiểu số và nhà đầu tư tổ chức: Trang bị công cụ pháp lý và phương pháp phân tích cơ cấu quản trị, từ đó sử dụng hiệu quả quyền biểu quyết dồn phiếu nhằm bảo vệ vốn đầu tư trước các nguy cơ giao dịch nội gián.
4. Giảng viên, học viên và nhà nghiên cứu chuyên ngành Luật Kinh tế, Tài chính - Ngân hàng: Khai thác nguồn tài liệu học thuật chuyên sâu với hệ thống dữ liệu toàn diện về 35 định chế tài chính phục vụ công tác nghiên cứu và giảng dạy.

Câu hỏi thường gặp

Tiêu chuẩn cốt lõi để xác định một thành viên Hội đồng quản trị là độc lập gồm những gì?

Thành viên độc lập phải đáp ứng tiêu chuẩn chung của thành viên Hội đồng quản trị và không vi phạm các điều kiện về quan hệ tài sản (sở hữu trực tiếp dưới 1%, sở hữu cùng người liên quan dưới 5%) và quan hệ nhân thân (không làm việc tại ngân hàng trong 3 năm gần nhất, không giữ vị trí quản lý trong 5 năm gần nhất).

Tại sao ngân hàng thương mại cổ phần bắt buộc phải có thành viên Hội đồng quản trị độc lập?

Ngân hàng kinh doanh chủ yếu bằng vốn huy động từ xã hội với độ rủi ro cao. Thành viên độc lập cung cấp góc nhìn khách quan từ bên ngoài, đóng vai trò đối trọng với các cổ đông lớn, ngăn chặn các quyết định quản trị mang tính tư lợi nhóm và bảo vệ lợi ích người gửi tiền.

Phương thức bầu dồn phiếu hỗ trợ gì cho việc bầu thành viên độc lập?

Bầu dồn phiếu cho phép cổ đông nhân số cổ phần sở hữu với số lượng thành viên cần bầu để dồn phiếu cho một ứng viên duy nhất. Cơ chế này giúp nhóm cổ đông nhỏ sở hữu từ 10% đến 15% vốn cổ phần có đủ sức mạnh tập hợp để bầu thành công đại diện độc lập vào Hội đồng quản trị.

Mô hình quản trị ngân hàng tại Việt Nam khác biệt như thế nào so với mô hình thế giới?

Khác với mô hình đơn lớp của Anh - Mỹ không có Ban kiểm soát hoặc mô hình hai lớp của Đức nơi Ban Giám sát có quyền bổ nhiệm Ban Điều hành, Việt Nam áp dụng mô hình kết hợp: Đại hội đồng cổ đông bầu cả Hội đồng quản trị và Ban kiểm soát độc lập để cùng giám sát hoạt động quản trị điều hành.

Mức thù lao của thành viên Hội đồng quản trị độc lập được xác định như thế nào để đảm bảo tính khách quan?

Thù lao của thành viên độc lập phải được Đại hội đồng cổ đông quyết nghị riêng biệt, chi trả cố định theo công việc thực hiện thay vì gắn với kết quả lợi nhuận ngắn hạn của ngân hàng, nhằm tránh tạo áp lực làm sai lệch các phán quyết kiểm soát rủi ro.

Kết luận

• Luận văn là công trình chuyên khảo đầu tiên nghiên cứu toàn diện quy chế pháp lý thành viên Hội đồng quản trị độc lập tại 31 ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam.
• Tác giả đã làm sáng tỏ khoảng cách giữa quy định pháp luật hiện hành và thực tiễn triển khai khi vẫn còn 6,45% ngân hàng chưa áp dụng cơ chế thành viên độc lập.
• Đề tài đóng góp hệ thống giải pháp lập pháp cụ thể, đề xuất nâng tỷ lệ thành viên độc lập lên mức tối thiểu 30% trong giai đoạn 2017 - 2020.
• Lộ trình hoàn thiện thể chế gắn liền với việc chuẩn hóa 12 tiêu chí độc lập và thiết lập trung tâm dữ liệu ứng viên chuyên nghiệp do cơ quan quản lý điều hành.
• Để nâng cao năng lực cạnh tranh quốc tế, các ngân hàng thương mại cổ phần cần chủ động tái cấu trúc Hội đồng quản trị ngay hôm nay thay vì chỉ dừng lại ở mức tuân thủ hình thức.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. Lý luận tổng quát về thành viên HĐQT độc lập trong NHTMCP Chương 2. Quy chế pháp lý của thành viên HĐQT độc lập trong NHTMCP và thực tiễn áp dụng ở Việt Nam. Kiến nghị hoàn thiện quy chế pháp lý của thành viên HĐQT độc lập trong NHTMCP và nâng cao hiệu quả áp dụng ở Việt Nam.

8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Chƣơng 1 LÝ LUẬN TỔNG QUÁT VỀ THÀNH VIÊN HĐQT ĐỘC LẬP TRONG NHTMCP 1. Tổng quát về quản trị NHTMCP 1. Khái niệm, đặc điểm NHTMCP 1. Khái niệm NHTMCP Khác với NHNN, là một chủ thể kinh doanh trong đời sống kinh tế, trước tiên NHTM là một loại hình doanh nghiệp.

Cũng như những doanh nghiệp khác, NHTM sử dụng các yếu tố đầu vào để sản xuất ra sản phẩm dưới hình thức là cung cấp dịch vụ tài chính. Tuy nhiên, không giống những doanh nghiệp khác, NHTM là loại hình doanh nghiệp đặc biệt, trong đó vốn và tiền vừa là phương tiện, mục đích và cũng là đối tượng kinh doanh của NHTM. Vốn tự có của ngân hàng thường thấp và ngân hàng kinh doanh chủ yếu bằng vốn của người khác, nên kinh doanh ngân hàng thường gắn với rủi ro và ngân hàng phải chấp nhận mức độ mạo hiểm nhất định. Các ngân hàng không những phải đảm bảo nhu cầu thanh toán, chi trả như những doanh nghiệp khác, mà còn phải đảm bảo nhu cầu chi trả tiền gửi của khách hàng.

Hoạt động kinh doanh của ngân hàng chứa đựng nhiều rủi ro, tình hình tài chính và rủi ro của ngân hàng có ảnh hưởng rất lớn đến hoạt động của các doanh nghiệp và nền kinh tế cũng như tâm lý người dân do bản chất lây lan rủi ro ngân hàng có thể làm rung chuyển toàn hệ thống kinh tế. Như vậy, có thể hiểu NHTM là tổ chức hoạt động kinh doanh cung cấp các dịch vụ ngân hàng tìm kiếm lợi nhuận. Trên thế giới, có nhiều cách định nghĩa khác nhau về NHTM. Ở Mỹ, NHTM là công ty kinh doanh tiền tệ, chuyên cung cấp dịch vụ tài chính và hoạt động trong ngành công nghiệp dịch vụ tài chính.

Đạo luật Ngân hàng của Pháp (1941) định nghĩa: “NHTM là những xí nghiệp hay cơ sở mà nghề nghiệp thường xuyên là nhận tiền bạc của công chúng dưới hình thức ký thác, hoặc dưới các hình thức khác và sử dụng tài nguyên đó cho chính họ trong các nghiệp vụ về chiết khấu, tín dụng và tài chính” [45]. Ở Ấn Độ, NHTM là cơ sở nhận các khoản ký thác để cho vay hay tài trợ đầu tư. Còn ở 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Thổ Nhĩ Kỳ, NHTM là hội trách nhiệm hữu hạn thiết lập nhằm mục đích nhận tiền ký thác và thực hiện các nghiệp vụ hối đoái, nghiệp vụ công hối phiếu, chiết khấu và những hình thức vay mượn khác… [29, tr. Như vậy, dù khác nhau song các định nghĩa trên đây đều tiếp cận khái niệm NHTM thông qua hoạt động nghiệp vụ của nó.

Ở Việt Nam, khoản 2 Điều 4 của Luật các TCTD năm 2010 quy định: “Ngân hàng là loại hình TCTD có thể được thực hiện tất cả các hoạt động ngân hàng theo quy định của Luật các TCTD”. Theo đó, NHTM là loại hình ngân hàng được thực hiện tất cả các hoạt động ngân hàng và các hoạt động kinh doanh khác theo quy định của Luật này nhằm mục tiêu lợi nhuận. Như vậy, cơ sở phân biệt NHTM với các hình thức ngân hàng khác là ở mục tiêu lợi nhuận. Khi NHTM được tổ chức dưới hình thức CTCP thì có tên gọi cụ thể là NHTMCP.

Ở Việt Nam hiện nay, trong 07 NHTM nhà nước thì có 03 ngân hàng đã cổ phần hóa (VietcomBank, VietinBank và BIDV); các NHTM tư nhân đều được tổ chức dưới hình thức CTCP [37, số liệu tính đến 31/12/2015]. Từ những nhận thức trên, có thể hiểu NHTMCP là loại hình TCTD được tổ chức dưới hình thức CTCP; được thực hiện tất cả các hoạt động ngân hàng và các hoạt động kinh doanh khác theo quy định của pháp luật. Xuất phát từ định nghĩa như vậy thì vấn đề quản trị NHTMCP chịu sự điều chỉnh của nhiều quy định pháp luật khác nhau, trong đó cơ bản là các quy định pháp luật áp dụng đối với các TCTD (Luật các TCTD năm 2010 và văn bản có liên quan) và các quy định áp dụng đối với CTCP (LDN). Đặc điểm NHTMCP Thứ nhất, bản thân NHTMCP là doanh nghiệp đặc biệt nên hoạt động của ngân hàng cũng có những đặc thù so với các doanh nghiệp khác.

Đó là sự đa dạng về các đối tượng thụ hưởng nên khó quản lý. Thành phần tham gia quản trị, điều hành hoạt động của loại hình doanh nghiệp này hết sức đa dạng, phức tạp và chủ yếu phân chia lợi ích (cổ tức) theo tỷ lệ góp vốn (cổ phần). Các cá nhân, tổ chức góp vốn sẽ đều có những quyền hạn nhất định trong việc tham gia quản trị, 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] điều hành hoạt động của doanh nghiệp. Vì vậy, việc điều chỉnh hài hòa mối quan hệ lợi ích giữa các chủ thể là quan trọng nhưng hết sức phức tạp.

Nếu không có những quy định hợp lý, sẽ rất dễ dẫn tới tình trạng phi tổ chức, thiếu thống nhất, hoặc xuất hiện lợi ích nhóm. Thứ hai, NHTMCP là loại hình TCTD kinh doanh nhằm mục đích lợi nhuận, song vốn tự có thường không ổn định. Hoạt động kinh doanh chủ yếu dựa trên vốn huy động từ xã hội, nhưng nguồn huy động này lại chịu tác động từ nhiều yếu tố biến động như ổn định chính trị, tăng trưởng kinh tế… hoặc đôi khi chỉ là hoạt động của một ngành, một lĩnh vực lớn như bất động sản, chứng khoán… Chính vì vậy, hoạt động của NHTMCP thường chứa đựng tính rủi ro cao. Do nhiều khoản nợ ngắn hạn nên rủi ro trong hoạt động thường cao và dễ dẫn đến phá sản.

Điều này đặt ra những yêu cầu nhất định của việc quản trị, điều hành nhằm đưa hoạt động của NHTMCP đi vào ổn định và phát triển. Do đó, đưa ra những quy định pháp luật về NHTMCP hợp lý là cực kỳ quan trọng, tạo hành lang pháp lý thống nhất để các chủ thể tham gia hoạt động này thực hiện. Thứ ba, NHTMCP là loại hình doanh nghiệp có vai trò rất quan trọng trong việc sử dụng, phân bổ nguồn vốn huy động từ xã hội, các hoạt động của loại hình doanh nghiệp này có ảnh hưởng lớn đến sự ổn định xã hội, kinh tế đất nước, nếu đổ vỡ sẽ có thể gây tổn thất lớn và trên phạm vi rộng. Tại cùng một thời điểm, các ngân hàng chịu rủi ro hơn về quản trị so với doanh nghiệp thông thường vì tính không rõ ràng hay cụ thể hơn là phạm vi cát cứ, chuyển rủi ro, lợi ích của cá nhân và sự chiếm dụng công khai (hoạt động ngầm, hoạt động cho vay nội gián, chiếm đoạt…) lớn hơn so với các doanh nghiệp phi tài chính.

Việc quản trị thiếu nghiêm túc, sự lạm dụng quyền lực trong nội bộ một số NHTMCP là nguyên nhân dẫn đến khủng hoảng, đe dọa hoạt động và sự ổn định của cả hệ thống TCTD. Sự khủng hoảng của hệ thống các TCTD trong thời gian qua và mối liên quan trực tiếp từ sự khủng hoảng của kinh doanh bất động sản là một minh chứng hết sức rõ nét cho tầm ảnh hưởng của hệ thống các TCTD nói chung và NHTMCP nói riêng tới toàn bộ hoạt động của nền kinh tế. Do đó, việc đặt ra 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] những quy định pháp lý chặt chẽ điều chỉnh hoạt động của các NHTMCP trong đó đặc biệt là hoạt động quản trị, điều hành là vô cùng quan trọng. Đây cũng chính là công cụ để Nhà nước kiểm soát, điều hành sự vận động của kinh tế vĩ mô, trong đó có hoạt động kinh doanh tiền tệ, ngân hàng.

Khái niệm, đặc điểm của quản trị NHTMCP 1. Khái niệm quản trị NHTMCP Xuất phát từ sự khác nhau về nguồn gốc thể chế pháp luật, đặc tính quốc gia, văn hóa và trình độ phát triển của thị trường tài chính mà quan niệm và nội dung của quản trị, điều hành NHTMCP ở các quốc gia khác nhau có nhiều điểm không tương đồng. Cuốn “Các nguyên tắc QTCT” xuất bản năm 2004 của Tổ chức hợp tác và phát triển kinh tế (OECD) đưa ra khái niệm: “QTCT là một hệ thống các cơ chế, các hành vi quản lý. Cơ chế này xác định việc phân chia các quyền và nghĩa vụ giữa cổ đông, HĐQT, các chức danh quản lý và những người có lợi ích liên quan, quy định trình tự ban hành các quyết định kinh doanh.

Bằng cách này, công ty tạo ra một cơ chế xác lập mục tiêu hoạt động, tạo ra phương tiện thực thi và giám sát việc thực hiện các mục tiêu đó [31]. Theo Ngân hàng Thế giới (WorlBank): QTCT là một hệ thống các yếu tố pháp luật, thể chế và thông lệ quản lý của các công ty. Nó cho phép công ty có thể thu hút được các nguồn tài chính và nhân lực, hoạt động có hiệu quả, và nhờ đó tạo ra các giá trị kinh tế lâu dài cho các cổ đông, trong khi vẫn tồn tại quyền lợi của những người có lợi ích liên quan và của xã hội. Đặc điểm cơ bản nhất của hệ thống QTCT là: (i) tính minh bạch của các thông tin tài chính, kinh doanh và quá trình giám sát nội bộ đối với hoạt động quản lý; (ii) đảm bảo thực thi các quyền của tất cả các cổ đông; (iii) các thành viên trong HĐQT có thể hoàn toàn độc lập trong việc thông qua các quyết định, phê chuẩn kế hoạch kinh doanh, tuyển dụng người quản lý, trong việc giám sát tính trung thực và hiệu quả của hoạt động quản lý và trong việc miễn nhiệm người quản lý khi cần thiết [38].

Các định nghĩa này cho thấy, QTCT nhằm bảo vệ lợi ích của các bên liên quan chính trong các doanh nghiệp kinh doanh. QTCT trước hết bao gồm các 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] thiết chế điều chỉnh mối quan hệ giữa các chủ sở hữu với nhau và giữa họ với bộ máy điều hành trong những doanh nghiệp quy mô lớn mà sở hữu và điều hành đã bắt đầu tách rời. Như vậy, trong nền kinh tế thị trường, một công ty có nhiều đối tượng hưởng lợi và những đối tượng này được phân chia thành các nhóm lợi ích xung đột với nhau. Việc quản trị sẽ cân bằng các ảnh hưởng đó một cách tối ưu cho công ty nhằm phát huy được tính hiệu quả, công khai, minh bạch, góp phần bảo vệ nhà đầu tư tốt hơn và cải thiện sức mạnh cạnh tranh cho chính bản thân công ty.