Chương 1: Cơ sở lý luận chung và tổng quan nghiên cứu về Quản trị tinh gọn Chương 2: Phƣơng pháp và thiết kế nghiên cứu Chương 3: Thực trạng hoạt động quản trị tinh gọn tại Công ty TNHH Nhà cố vấn An Thái Chương 4: Đề xuất giải pháp nhằm thúc đẩy quản trị tinh gọn tại Công ty TNHH Nhà cố vấn An Thái Phần Kết luận 3 z CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CHUNG VÀ TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VỀ QUẢN TRỊ TINH GỌN 1.1 Tổng quan tài liệu nghiên cứu Ngày nay, Việt Nam đang trong xu thế toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế quốc tế, vấn đề nâng cao năng lực sản xuất kinh doanh và tăng sức cạnh tranh là một vấn đề quan trọng quyết định tới sự tồn vong của một tổ chức, một doanh nghiệp. Đây là một bài toán khó mà bất cứ doanh nghiệp nào trên thị trƣờng cũng phải tìm câu trả lời chính xác nhất cho mình. Có thể nói, bên cạnh các yếu tố nhƣ nhân sự, máy móc, tài chính… thì chi phí của chính bản thân sản phẩm/dịch vụ mà doanh nghiệp cung cấp đƣợc coi là yếu tố then chốt để doanh nghiệp nhanh chóng tìm ra đáp án cho bài toán nêu trên. Nhận thức đƣợc điều này, các học giả ở các ngành, các nhà lãnh đạo ở mọi loại hình doanh nghiệp trên toàn cầu nói chung và ở Việt Nam nói riêng đã cùng nhau nghiên cứu, bàn luận và hoàn thiện những vấn đề cốt lõi trong việc nhận diện khái niệm “Quản trị Tinh gọn” và đƣợc gọi tắt là “Lean”.
Nhờ vậy, đã có một số hội thảo, công trình khoa học, sách báo … về “Lean” đƣợc tuyên truyền tại Việt Nam. Điều này chính là một điều kiện thuận lợi giúp tác giả có thể tham khảo, học tập cũng nhƣ ứng dụng những khái niệm quan trọng về “Lean” cho quá trình hoàn thiện nghiên cứu của mình. Trong quá trình nghiên cứu đề tài, tác giả đã tìm tòi, học hỏi một số nguồn tài liệu. Mỗi tài liệu mặc dù có liên quan ít hay nhiều tới đề tài nghiên cứu đều đƣợc tác giả sử dụng trong bài tập.
Dƣới đây là một số tài liệu, công trình khoa học, sách, báo, tạp chí chính mà tác giả đã tìm hiểu: Cơ sở lý thuyết về Quản trị tinh gọn Tác giả chủ yếu sử dụng những khái niệm, đánh giá và những ý kiến của các chuyên gia, các nhà nghiên cứu thông qua trích dẫn từ hai cuốn sách: 4 z “Quản trị tinh gọn tại các doanh nghiệp vừa và nhỏ Việt Nam: Thực trạng và giải pháp” (Nguyễn Hồng Sơn – Nguyễn Đăng Minh đồng chủ biên – NXB Đại học Quốc gia Hà Nội – 2014). Sử dụng phƣơng pháp phân tích tổng hợp lý thuyết (thu thập và phân tích dữ liệu thứ cấp) về QTTG, phƣơng pháp so sánh việc áp dụng QTTG giữa các nƣớc trên thế giới và phƣơng pháp thu thập dữ liệu sơ cấp thông qua thực hiện điều tra khảo sát doanh nghiệp bằng bảng hỏi đã nêu ra một số vấn đề còn tồn tại trong quá trình áp dụng QTTG ở các doanh nghiệp nhƣ: không duy trì thói quen, áp dụng các phƣơng pháp QTTG, thiếu các tài liệu phù hợp để làm khung xây dựng các tiêu chuẩn, chƣa có tiêu chí đánh giá hiệu quả áp dụng QTTG, ban lãnh đạo chƣa xây dựng đƣợc các chính sách, cơ chế khuyến khích. Qua đó, tác giả đề xuất một số giải pháp về cơ cấu tổ chức, phƣơng pháp thực hiện và tiêu chí đánh giá hiệu quả áp dụng QTTG. “Quản trị tinh gọn tại Việt Nam – Đường tới thành công” (Nguyễn Đăng Minh – NXB Đại học Quốc gia Hà Nội – 2015), cuốn sách này đƣợc xem là chiếc la bàn giúp tác giả hoàn thiện luận văn của mình đi đúng hƣớng.
Cuốn sách này đã chỉ ra phƣơng pháp quản trị hiệu quả giúp doanh nghiệp tạo đƣợc nhiều giá trị gia tăng mà không tăng chi phí vốn và các phƣơng pháp nâng cao năng suất, nâng cao chất lƣợng sản phẩm/dịch vụ của doanh nghiệp/tổ chức Việt Nam. Với hai công trình nghiên cứu này, các tác giả đã chỉ ra thực trạng của việc áp dụng 5S, một phƣơng pháp trong QTTG tại các doanh nghiệp vừa và nhỏ Việt Nam thông qua thực hiện khảo sát 150 doanh nghiệp và từ đó đề xuất một cách có hệ thống tƣ duy, mô hình QTTG phù hợp với các doanh nghiệp Việt Nam, phạm trù quản trị “Tâm thế” và mô hình “Ánh xạ” làm cơ sở để triển khai các mô hình “Quản trị” vào thực tiễn doanh nghiệp. Ngoài ra, 5 z tác giả cũng tham khảo cuốn “Thực hành 5S – Nền tảng cái tiến năng suất” (Phan Chí Anh, NXB Lao động, Hà Nội, 2008). Các bài báo sau cũng giúp tác giả có đƣợc cái nhìn tổng quan về thực trạng, mô hình áp dụng “Lean” tại Việt Nam.
- Nguyễn Thị Đức Nguyên, Bùi Nguyên Hùng, “Áp dụng lean manufacturing tại Việt Nam thông qua một số tình huống”, Tạp chí Phát triển và Hội nhập, Số 8 (2010) 41. Hai tác giả đã trình bày tổng quan về phƣơng pháp SXTG và bốn bƣớc cơ bản để một tổ chức bắt đầu triển khai. Tuy nhiên, tài liệu này chƣa đề cập đến các yếu tô mềm của tổ chức nhƣ nguồn nhân lực hay các bƣớc chuẩn bị để có thể thực hiện đƣợc. - Phạm Minh Tuấn, “Những thách thức trong quá trình áp dụng quản trị tinh gọn: Nghiên cứu tình huống tại một doanh nghiệp sản xuất nhỏ và vừa Việt Nam”, Tạp chí Khoa học ĐHQGHN: Kinh tế và Kinh doanh, Tập 31, Số 1 (2015) 63-70.
Bài viết phân tích những thách thức trong quá trình áp dụng QTTG tại các doanh nghiệp sản xuất nhỏ và vừa (DNSXNVV) Việt Nam. Dựa trên những điểm tƣơng đồng và khác biệt trong môi trƣờng sản xuất cũng nhƣ những đặc điểm của cấu trúc quản lý giữa một doanh nghiệp sản xuất đồ nội thất của Việt Nam với trƣờng hợp điển hình áp dụng QTTG là Công ty Toyota của Nhật Bản, kết quả nghiên cứu chỉ ra hiện trạng của doanh nghiệp đƣợc nghiên cứu, những thuận lợi và khó khăn của doanh nghiệp này trong quá trình áp dụng QTTG. Từ đó, các DNSXNVV khác có thể có sự chuẩn bị về nguồn lực và năng lực kỹ lƣỡng hơn, góp phần áp dụng QTTG thành công tại Việt Nam. - Nguyễn Đăng Minh, Nguyễn Đăng Toản, Nguyễn Thị Linh Chi, Trần Thu Hoàn, “Định hƣớng áp dụng quản trị tinh gọn tại các doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam”, Tạp chí Khoa học ĐHQGHN, Kinh tế và Kinh doanh, Tập 30, Số 1 (2014) 63-71.
Với phƣơng pháp nghiên cứu thực trạng tình hình áp 6 z dụng QTTG ở các doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) Việt Nam, so sánh giữa lý thuyết và thực tiễn cũng nhƣ phỏng vấn các chuyên gia đã nhận thấy vấn đề đang tồn tại tại phần lớn các doanh nghiệp là QTTG chƣa phát huy đƣợc hiệu quả trong quá trình áp dụng. Qua đó, nhóm tác giả đã sử dụng phƣơng pháp 5WHYS để tìm ra những nguyên nhân chính mà QTTG chƣa phát huy đƣợc vai trò của mình. Cuối cùng, nhóm tác giả đề xuất giải pháp (mô hình) gồm 02 phần chính: thứ nhất, quá trình triển khai QTTG qua ba giai đoạn; thứ hai, các nhân tố tác động đến quá trình triển khai QTTG. - Nguyễn Đăng Minh, Đỗ Thị Cúc, Tạ Thị Hƣơng Giang, Hoàng Thị Thu Hà, “Áp dụng 5S tại các doanh nghiệp sản xuất nhỏ và vừa ở Việt Nam – Thực trạng và khuyến nghị”, Tạp chí Khoa học ĐHQGHN, Kinh tế và Kinh doanh, Tập 29, Số 1 (2013) 23-31.
Các tác giả đã phân tích tình hình áp dụng 5S tại các DNSXNVV ở Việt Nam, đồng thời có những khuyến nghị đối với Nhà nƣớc, doanh nghiệp, tổ chức đào tạo về việc phát triển 5S và kết luận tại Việt Nam, 5S đƣợc xem là phƣơng pháp quản lý đơn giản, phù hợp với các đặc điểm kinh doanh, đặc biệt với các DNSXNVV. Về các phương pháp, cách thức nghiên cứu luận văn Nội dung của hai cuốn sách: “Phƣơng pháp nghiên cứu và viết luận văn thạc sĩ” (PGS. TS Đinh Phi Hổ - NXB Phƣơng Đông – 2014) và cuốn “Giáo trình thực hành nghiên cứu trong kinh tế và quản trị kinh doanh” (PGS. TS Nguyễn Văn Thắng – NXB Đại học Kinh tế Quốc dân – 2014) đã giúp tác giả định hƣớng, hình dung cụ thể hơn về phƣơng pháp xây dựng ý tƣởng, thiết kế khung nghiên cứu và thực hiện nghiên cứu thực tế.
Trên đây là tổng quan tài liệu nghiên cứu có liên quan của tác giả. Tiếp theo là nội dung chi tiết cơ sở lý luận về QTTG mà tác giả đã nghiên cứu, tổng hợp.2 Cơ sở lý luận chung về Quản trị tinh gọn 1.1 Lịch sử ra đời Quản trị tinh gọn QTTG đƣợc bắt nguồn sâu xa từ việc nghiên cứu những bí quyết để thực hiện phƣơng pháp SXTG thành công. Những công trình tiêu biểu, đột phá có thể nhắc đến trong giai đoạn này là: Adam Smith – lý luận về phân công lao động; Eli Whitney (1765-1825) – ngƣời đầu tiên đặt ra tiêu chuẩn cho sản phẩm; Frederick Taylor – tƣ duy “quản lý theo khoa học” và “làm theo cách tốt nhất”; Henry Ford (1863-1947) – áp dụng phƣơng pháp sản xuất hàng loạt … Hình 1.1: Tiến trình hình thành sản xuất tinh gọn Nguồn: Liker, 2004. 8 z Tất cả những tƣ duy trên đã xây dựng nền tảng hình thành để tạo thành tƣ duy, phƣơng thức quản trị mới – Quản trị tinh gọn, giúp rút ngắn thời gian sản xuất, nâng cao tính hiệu quả của hệ thống bằng cách loại bỏ lãng phí có trong từng công đoạn của chu trình sản xuất để đạt đƣợc chất lƣợng tốt nhất với chi phí thấp nhất, trong khi vẫn nâng cao đƣợc mức an toàn và tinh thần ngƣời lao động (Liker, 2004).
Cũng từ đây, các nội dung tạo nên nguyên lý QTTG bắt đầu đƣợc nghiên cứu, phát triển và áp dụng rộng rãi trên thế giới.2 Khái niệm quản trị tinh gọn Năm 1990, James Womack, Daniel Jones và Danile Roos cho ra đời cuốn sách The Machine that Changed the World (Cỗ máy làm thay đổi thế giới). Trong cuốn sách này, QTTG đƣợc định nghĩa là phương pháp quản lý định hướng vào việc giảm thiểu lãng phí để nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả toàn bộ quá trình sản xuất. Ý tƣởng cốt lõi của việc tinh gọn quá trình sản xuất là nâng cao tối đa giá trị gia tăng cho khách hàng dựa trên việc loại bỏ triệt để lãng phí trong các công đoạn tạo ra hàng hóa kể từ lúc sản xuất cho tới khi tiêu dùng. Năm 1996, trong cuốn sách Lean Thinking (Tƣ duy tinh gọn), James Womack và Daniel Jones định nghĩa “tinh gọn” theo ba yếu tố: dòng sản xuất, hệ thống kéo và nỗ lực để đạt đƣợc “sự xuất sắc”.