Chương 1: Lý luận cơ bản về rủi ro và quản trị rủi ro. 6 Chương 2: Thực trạng quản trị rủi ro trong quá trình thi công xây dựng công trình tại Tổng công ty ACC. Chương 3: Giải pháp hoàn thiện công tác quản trị rủi ro trong quá trình thi công xây dựng công trình hàng không tại Tổng công ty ACC. LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ RỦI RO VÀ QUẢN TRỊ RỦI RO 1.
Tổng quan về rủi ro Để nghiên cứu về rủi ro và quản trị rủi ro, trước hết cần nghiên cứu lý luận chung và các khái niệm. Khái niệm rủi ro Commented [DH4]: Anh cần lưu ý cách trích dẫn tài liệu khoa học, trong mục này là các khái niệm cơ bản. 2 cách phổ Cho đến nay chưa có được định nghĩa thống nhất về rủi ro, những trường biến là trích dẫn theo số thứ tự và trích dẫn tên tác giả (năm xuất bản). Sau đó, trong danh mục tài liệu tham khảo ghi đầy đủ thông tin tài liệu: tên tác giả, năm xuất bản, tên tài liệu, phái khác nhau, tác giả khác nhau đưa ra những định nghĩa rủi ro khác nhau.
nhà xuất bản. Những định nghĩa này rất đa dạng, phong phú, nhưng tựu chung lại có thể chia làm 2 trường phái lớn: Trường phái truyền thống và trường phái trung hoà. Theo trường phái truyền thống: Rủi ro được coi là sự không may mắn, sự tổn thất, mất mát, nguy hiểm… - Theo từ điển Tiếng Việt do Trung tâm từ điển học Hà Nội (1995) xuất bản, “ Rủi ro là điều kiện không lành, không tốt, bất ngờ xảy đến”. - Theo từ điển Oxford (1998), “Rủi ro là khả năng gặp nguy hiểm hoặc bị đau đớn, thiệt hại…” - Một số từ điển khác đưa ra các khái niệm tương tự, như “Rủi ro là sự bất trắc, gây mất mát, hư hại” hay “Rủi ro là yếu tố liên quan đến nguy hiểm, sự khó khăn hoặc điều không chắc chắn”… - Trong lĩnh vực kinh doanh, tác giả Hồ Diệu (2004) cho rằng “Rủi ro là sự tổn thất về tài sản hay sự giám sút lợi nhuận thực tế so với lợi nhuận dự kiến” Commented [DH5]: Những khái niệm này cũng cần trích dẫn và đưa tên tài liệu vào danh mục TLTK - Hoặc “Rủi ro là những bất trắc ngoài ý muốn xảy ra trong quá trình sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp, tác động xấu đến sự tồn tại và phát triển của doanh nghiệp”.
Tóm lại, theo cách nghĩ truyền thống Đoàn Thị Hồng Vân (2017) cho 8 rằng “Rủi ro là những thiệt hại, mất mát, nguy hiểm hoặc các yếu tố liên quan đến nguy hiểm, khó khăn, hoặc điều không chắc chắn có thể xảy ra cho con người” Theo trường phái trung hoà: Rủi ro được định nghĩa là: - “Rủi ro là sự bất trắc có thể đo lường được” (Frank Knight) - “Rủi ro là sự bất trắc có thể liên quan đến việc xuất hiện những biến cố không mong đợi” (Allan Willett). - “Rủi ro là tổng hợp những ngẫu nhiên có thể đo lường được bằng xác suất” (Irving Preffer) - “Rủi ro là giá trị và kết quả mà hiện thời chưa biết đến” - Diễn giải một cách đầy đủ hơn về rủi ro và nguy cơ rủi ro, trong cuốn sách “Risk management and insurance”, các tác giả C. Smith (1998) đã viết: “Rủi ro là sự biến động tiềm ẩn ở những kết quả. Rủi ro có thể xuất hiện trong hầu hết mọi hoạt động của con người.
Khi có rủi ro, người ta không thể dự đoán được chính xác kết quả. Sự hiện diện của rủi ro gây nên sự bất định. Nguy cơ rủi ro phát sinh bất cứ khi nào một hành động dẫn đến khả năng được hoặc mất không thể đoán trước”. - Và theo David Apgar (2006), “Rủi ro là bất cứ điều gì không chắc chắn có thể ảnh hưởng tới các kết quả của chúng ta so với những gì chúng ta mong đợi.” Như vậy, theo trường phái trung hoà “Rủi ro là sự bất trắc có thể đo lường được”, Đoàn Thị Hồng Vân (2017).
Rủi ro có tính hai mặt: vừa có tính tích cực, vừa có tính tiêu cực. Rủi ro có thể gây ra tổn thất, mất mát, nguy hiểm… nhưng cũng chính rủi ro mang đến cho con người những cơ hội. Nếu tích cực nghiên cứu rủi ro, nhận dạng, đo lường rủi ro, quản trị rủi ro, người ta không chỉ tìm ra được những biện pháp phòng ngừa, né tránh những rủi ro thuần tuý, hạn chế những thiệt hại do rủi ro gây ra, mà còn có thể “ lật ngược tình thế”, biến thủ thành công, biến bại thành thắng, biến thách thức thành cơ 9 hội mang lại kết quả tốt đẹp trong tương lai. Một số khái niệm có liên quan.
- Rủi ro thuần tuý tồn tại khi có một nguy cơ tổn thất nhưng không có cơ hội sinh lời được. Nói cách khác, rủi ro thuần tuý là rủi ro chỉ gây ra những thiệt hại, mất mát nguy hiểm, như: hoả hoạn, lũ lụt, động đất, khủng hoảng kinh tế, mất cắp, tai nạn lao động….và nó làm phát sinh một khoản chi phí (để bù đắp thiệt hại) nên phải có biện pháp tròng tránh hoặc hạn chế. - Rủi ro suy đoán hay còn gọi là rủi ro mang tính đầu cơ là rủi ro mà trong đó những cơ hội tạo ra lợi nhuận gắn với những nguy cơ gây ra tổn thất, loại rủi ro này là động lực thúc đẩy hoạt động kinh doanh và có tính hấp dẫn của nó. Ví dụ, mua cổ phiếu: khoản đầu tư này có thể lãi, hoà hoặc lỗ.
- Rủi ro có thể phân tán là rủi ro có thể giảm bớt nhờ con đường đóng góp quỹ chung để chia sẻ rủi ro. - Rủi ro không thể phân tán là rủi ro không thể giảm bớt nhờ con đường đóng góp quỹ chung và chia sẻ rủi ro. Phân loại rủi ro Để quản lý rủi ro cần phân loại rủi ro, tuy nhiên sự phân loại chỉ mang tính tương đối vì rủi ro có thể phân thành loại này theo tiêu chí này nhưng cũng có thể lại thuộc một loại khác theo một tiêu chí khác. Theo giáo trình quản trị rủi ro và khủng hoảng của Đoàn Thị Hồng Vân (2017) có một số cách phân loại chủ yếu: 1.
Phân loại theo phương pháp quản trị rủi ro truyền thống Theo phương pháp này người ta thường tập trung vào ba nhóm rủi ro cơ bản sau: rủi ro từ thảm hoạ (động đất, núi lửa, lũ lụt, hoả hoạn, chiến tranh, khủng bố, …), rủi ro tài chính (các khoản nợ xấu, tỷ giá hối đoái, giá cổ phiếu hay lãi suất biến động, …) và rủi ro tác nghiệp (trang thiết bị, hệ thống máy tính hư hỏng, nhân viên bị tai nạn,…). Đến nay thì có bổ sung thêm nhóm thứ tư là rủi ro chiến lược (ví dụ như dự án bị thất bại, khách hàng bỏ đi, ngành 10 kinh doanh đứng trước những thay đổi lớn về công nghệ hoặc hướng đi, xuất hiện đối thủ cạnh tranh không thể đánh bại, thương hiệu bị mất sức mạnh …) 1. Phân loại rủi ro theo nguồn gốc rủi ro Rủi ro do môi trường thiên nhiên Đây là nhóm rủi ro do hiện tượng thiên nhiên như: Động đất, núi lửa, bão, lũ lụt, sóng thần, sét đánh, đất lở,…gây ra. Những rủi ro này thường dẫn đến những thiệt hại to lớn về người và của làm cho các doanh nghiệp bị tổn thất nặng nề.
Rủi ro do môi trường văn hóa Rủi ro do môi trường văn hóa là những rủi ro do sự thiếu hiểu biết về phong tục, tập quán, tín ngưỡng, lối sống, nghệ thuật, đạo đức, … của người khác/dân tộc khác, từ đó dẫn đến các hành xử không phù hợp, gây ra những thiệt hại, mất mát, mất cơ hội kinh doanh. Rủi ro do môi trường xã hội Sự thay đổi các chuẩn mực giá trị, hành vi con người, cấu trúc xã hội, các định chế … là nguồn rủi ro quan trọng. Nếu không nắm được điều kiện này sẽ có thể gánh chịu những thiệt hại nặng nề. Rủi ro do môi trường chính trị Môi trường chính trị có ảnh hưởng rất lớn đến bầu không khí kinh doanh.
Môi trường chính trị ổn định sẽ giảm thiểu rất nhiều rủi ro cho các doanh nghiệp. Khi một thể chế mới ra đời sẽ có thể làm đảo lộn hoạt động của nhiều doanh nghiệp, tổ chức. Trong kinh doanh quốc tế ảnh hưởng của môi trường chính trị càng lớn. Rủi ro do môi trường luật pháp Có rất nhiều rủi ro phát sinh từ hệ thống luật pháp.
Luật pháp đề ra các chuẩn mực mà mọi người phải thực hiện và các biện pháp trừng phạt những ai vi phạm. Luật pháp bảo đảm sự công bằng cho các doanh nghiệp, chống lại sự cạnh tranh không lành mạnh. Nhưng xã hội luôn phát triển, tiến hóa, nếu các 11 chuẩn mực luật pháp không phù hợp với bước tiến của xã hội thì sẽ gây ra nhiều rủi ro. Ngược lại nếu luật pháp thay đổi quá nhiều, thường xuyên, không ổn định, cũng gây ra những khó khăn rất lớn.
Khi luật pháp thay đổi, các tổ chức, cá nhân không nắm vững những thay đổi, không theo kịp những chuẩn mực mới chắc chắn sẽ gặp rủi ro. Rủi ro do môi trường kinh tế Mọi hiện tượng diễn ra trong môi trường kinh tế như: Tốc độ phát triển kinh tế, khủng hoảng, suy thoái kinh tế, lạm phát,… đều ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động của các doanh nghiệp, gây ra những rủi ro, bất ổn. Rủi ro do môi trường công nghệ Môi trường công nghệ gồm những yếu tố rất năng động, chứa đựng nhiều cơ hội và nguy cơ đối với các doanh nghiệp. Sự thay đổi công nghệ cho phép tạo ra hàng loạt sản phẩm mới với tính năng, chất lượng vượt trội, nhưng chính những thay đổi công nghệ sẽ làm cho những sản phẩm hiện hữu bị lạc hậu, thải hồi.
Sự thay đổi công nghệ bao gồm cả sáng tạo và hủy diệt, đem đến cả cơ hội và nguy cơ, vì vậy cần đặc biệt chú trọng quản trị rủi ro trong môi trường này. Rủi ro do môi trường hoạt động của tổ chức Trong quá trình hoạt động của mọi tổ chức có thể phát sinh rất nhiều rủi ro. Rủi ro có thể phát sinh ở mọi lĩnh vực, như: Công nghệ, tổ chức bộ máy, văn hoá tổ chức, tuyển dụng, đãi ngộ nhân viên, đối thủ cạnh tranh, tâm lý của người lãnh đạo, … Rủi ro do môi trường hoạt động của tổ chức có thể xuất hiện dưới nhiều dạng, ví dụ: thiếu thông tin hoặc có những thông tin không chính xác; máy móc thiết bị gặp sự cố; xảy ra tai nạn lao động (đặc biệt nghiêm trọng là khi xảy ra tử vong); hoạt động quảng cáo bị sai sót. Chính sách tuyển dụng, đãi ngộ, sa thải nhân viên không phù hợp.