CHƯƠNG 1 - CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN TRỊ RỦI RO THANH KHOẢN CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. THANH KHOẢN TẠI CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Khái niệm về thanh khoản Theo Rose (2004) định nghĩa, “Thanh khoản ngân hàng là việc ngân hàng có thể có được những khoản vốn khả dụng với chi phí thấp đúng tại thời điểm ngân hàng có nhu cầu”. Điều ngày gợi ý rằng, ngân hàng có khả năng thanh khoản tốt khi ngân hàng có trong tay một lượng vốn khả dụng với quy mô hợp lý hoặc ngân hàng có thể nhanh chóng huy động vốn thông qua con đường vay nợ hay bán tài sản.
Theo đó, thanh khoản Ngân hàng thường mang ý nghĩa thời điểm rất lớn.Đa số các yêu cầu thanh khoản của ngân hàng mang tính thức thời hoặc gần như vậy. Theo Trần Huy Hoàng (2011), thanh khoản là khả năng tiếp cận các tài sản hoặc nguồn vốn có thể dùng để chi trả với chi phí hợp lý ngay khi nhu cầu vốn phát sinh. Một nguồn vốn được gọi là có tính thanh khoản cao khi chi phí huy động thấp và thời gian huy động nhanh. Một tài sản được gọi là có tính thanh khoản cao khi chi phí chuyển hóa thành tiền thấp và có khả năng chuyển hóa ra tiền nhanh.
Như vậy, thanh khoản của ngân hàng là khả năng của ngân hàng trong việc thực hiện các nghĩa vụ tài chính khi chúng đến hạn với một chi phí hợp lý. Đối với NHTM, tính thanh khoản là khả năng đáp ứng các nhu cầu thanh toán, chi trả, rút tiền và xin vay mới theo các yêu cầu cấp tín dụng hợp lệ của khách hàng. Nói cách khác, một ngân hàng được coi là có thanh khoản tốt nếu ngân hàng đó có khả năng đáp ứng đầy đủ các nhu cầu thanh toán và chi trả các khoản đến hạn hoặc phát sinh mới với chi phí hợp lý đúng vào thời điểm khách hàng hoặc đối tác có nhu cầu. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.
Vai trò của thanh khoản đối với ngân hàng thương mại Có hai nguyên nhân giải thích tại sao thanh khoản lại có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với ngân hàng: Thứ nhất, cần phải có thanh khoản để đáp ứng yêu cầu vay mới mà không cần phải thu hồi những khoản cho vay đang trong hạn hoặc thanh lý các khoản đầu tư có kỳ hạn. Thứ hai, cần có thanh khoản để đáp ứng tất cả các biến động hàng ngày hay theo mùa vụ về nhu cầu rút tiền một cách kịp thời và có trật tự. Hơn nữa, do ngân hàng thường xuyên huy động tiền gửi ngắn hạn và cho vay số tiền đó với thời hạn dài hạn nên ngân hàng về cơ bản luôn có nhu cầu thanh khoản rất lớn. Ngoài ra thanh khoản còn ảnh hưởng đến lòng tin của người gửi tiền.
Ngân hàng thương mại là tổ chức tín dụng có trách nhiệm thực hiện nhiệm vụ cơ bản nhất của ngân hàng đó là huy động vốn và cho vay vốn. Do đó, ngân hàng thương mại là cầu nối giữa các cá nhân và tổ chức, hút vốn từ nơi nhàn rỗi và bơm vào nơi khan thiếu. Trong khi đó, nền tảng cơ bản cho hoạt động của ngân hàng đó là lòng tin của người gửi tiền. Vì vậy, thanh khoản ảnh hưởng rất lớn đến lòng tin của người gửi tiền và người cho vay.
Thanh khoản kém, chứ không phải là chất lượng tài sản có kém, mới là nguyên nhân trực tiếp của hầu hết các trường hợp đổ vỡ ngân hàng. Nếu người gửi tiền không còn niềm tin vào các hoạt động của ngân hàng nữa thì việc đổ vỡ của hệ thống ngân hàng thương mại là điều khó có thể tránh khỏi. RỦI RO THANH KHOẢN TẠI CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Khái niệm rủi ro thanh khoản Theo Basel Committee on Banking Supervision (1997), rủi ro thanh khoản xuất phát từ việc ngân hàng không có khả năng gia tăng các khoản mục nguồn vốn để tài trợ cho việc gia tăng tài sản ngân hàng.
Khi một ngân hàng gặp vấn đề về thanh khoản, nó LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 3 không có đủ các nguồn tài trợ, hoặc từ việc huy động thêm các khoản mục nợ, hoặc chuyển đổi nhanh các tài sản thành tiền mặt, với một chi phí hợp lý. Theo Duttweiler (2010), rủi ro thanh khoản là nguy cơ không thể thực hiện các nghĩa vụ thanh toán, theo đó việc không thể thực hiện các nghĩa vụ này sẽ kéo theo những hậu quả không mong muốn. Rủi ro thanh khoản là loại rủi ro xuất hiện trong trường hợp ngân hàng thiếu khả năng chi trả, không chuyển đổi kịp các loại tài sản ra tiền hoặc không có khả năng vay mượn để đáp ứng yêu cầu của các hợp đồng thanh toán. Mối quan hệ giữa rủi ro thanh khoản và các rủi ro khác Rủi ro thanh khoản và các loại rủi ro khác có mối quan hệ mật thiết với nhau.
Rủi ro thanh khoản thường là hệ quả của nhiều rủi ro khác. Rủi ro thanh khoản và rủi ro lãi suất Những biến động của lãi suất có thể dẫn đến rủi ro thanh khoản theo những cách sau: - Cấu trúc kỳ hạn của tài sản và nợ có thể thay đổi bởi những biến động lãi suất. Những thay đổi về kỳ hạn có thể gây ra những biến động về cầu của tài sản và nợ nhạy cảm với lãi suất. Chẳng hạn khách hàng muốn vay các khoản nợ dài hạn với lãi suất cố định khi lãi suất thấp và ngược lại.
Sự thay đổi về kỳ hạn có thể ko tác động ngay lập tức đến thanh khoản nhưng có thể ảnh hưởng đến thanh khoản trong tương lai vì các khoản nợ ngắn hạn ảnh hưởng đến dòng tiền nhiều hơn là khoản tiền dài hạn. - Lượng tài sản mới có thể bị ảnh hưởng trực tiếp bởi thay đổi lãi suất. Khi lãi suất cao, việc trả nợ sẽ nhanh hơn để trả những khoản nợ lãi và gốc đến hạn và ngược lại. Ngoài ra, những khoản cam kết cho vay có nhiều khả năng bị rút lại trong thời kỳ lãi suất cao hơn lãi suất thấp.
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 4 - Lượng nợ mới cũng có thể bị ảnh hưởng trực tiếp bởi thay đổi lãi suất. Khi lãi suất cao, các doanh nghiệp muốn thả nổi hơn là cố định các khoản tiền gửi của mình (chẳng hạn rút tiền khỏi ngân hàng để đi đầu tư ở chỗ khác có thể cho lợi suất cao hơn), vì vậy có thể làm giảm khả năng thanh khoản của ngân hàng trong thời kỳ này. Rủi ro thanh khoản và rủi ro hoạt động Sự thất bại đáng kể về hệ thống hoạt động hoặc sự thất bại về hệ thống chuyển vốn hoặc thanh toán sẽ ảnh hưởng đến dòng tiền của ngân hàng. Các vấn đề trong hệ thống hoạt động khác như ATM, internet banking hoặc thẻ tín dụng cũng có thể gây ra sự ko hài lòng cho khách hàng, làm gia tăng việc dừng giao dịch của khách hàng và ngân hàng.
Rủi ro thanh khoản và rủi ro tín dụng Sự gia tăng nợ xấu và có nhiều khoản nợ lớn không có khả năng đòi lại sẽ ảnh hưởng rất lớn đến khả năng thanh khoản của ngân hàng. Bởi các dòng tiền trong tương lai dự kiến thu hồi nhưng không thu hồi được sẽ làm ngân hàng bị thiếu hụt khả năng thanh toán nếu ngân hàng không có các khoản huy động để bù đắp. Hơn nữa, việc gia tăng nợ xấu và có nhiều khoản nợ lớn không có khả năng đòi lại sẽ ảnh hưởng rất lớn đến việc xếp hạng tín nhiệm của ngân hàng. Bởi các cơ quan đánh giá tín nhiệm đánh giá tài sản của ngân hàng có chất lượng kém và thanh khoản có vấn đề.
Rủi ro thanh khoản và rủi ro về uy tín của ngân hàng Bất cứ một tin đồn hay thông tin đại chúng bất lợi nào về uy tín tài chính của ngân hàng có thể ảnh hưởng đến độ tín nhiệm cuả ngân hàng trên thị trường, trong những tình huống xấu nhất, có thể ảnh hưởng đến hoạt động của ngân hàng và làm cho ngân hàng phải huy động vốn với giá cao. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Nguyên nhân rủi ro thanh khoản Tại ngân hàng, hiếm khi nào tại một thời điểm tổng cung bằng tổng cầu thanh khoản. Do đó, ngân hàng phải thường xuyên đối phó với tình trạng thâm hụt và thặng dư thanh khoản.
Tình trạng khó khăn về thanh khoản của ngân hàng có thể xuất phát từ những nguyên nhân chính như sau: Thứ nhất, nguyên nhân do tình trạng mất cân xứng giữa các kỳ hạn sử dụng vốn và nguồn vốn của ngân hàng. Ngân hàng vay mượn quá nhiều các khoản tiền gửi ngắn hạn, sau đó, chuyển hóa chúng thành những tài sản đầu tư dài hạn. Do đó, xảy ra tình trạng mất cân xứng giữa ngày đáo hạn của các khoản sử dụng vốn và ngày đáo hạn của các nguồn vốn huy động, mà thường gặp nhất là dòng tiền thu hồi từ các tài sản đầu tư nhỏ hơn dòng tiền phải chi ra để chi trả tiền gửi đến hạn. Thứ hai, do tiền gửi ngân hàng rất nhạy cảm với sự thay đổi của lãi suất đầu tư.
Khi lãi suất đầu tư tăng, một số người gửi tiền rút vốn của họ ra khỏi ngân hàng để đầu tư vào nơi có tỷ suất sinh lợi cao hơn, còn các khách hàng vay tiền sẽ tích cực tiếp cận các khoản tín dụng vì có lãi suất thấp hơn. Như vậy, sự thay đổi lãi suất ảnh hưởng đến cả khách hàng gửi tiền và vay tiền, kế đó cả hai tác động đến trạng thái thanh khoản của ngân hàng. Hơn nữa, những xu hướng về sự thay đổi lãi suất còn ảnh hưởng đến giá trị thị trường của các tài sản mà ngân hàng có thể đem bán để tăng thêm nguồn cung cấp thanh khoản và trực tiếp ảnh hưởng đến chi phí vay mượn trên thị trường tiền tệ. Thứ ba, do ngân hàng có chiến lược quản trị thanh khoản không phù hợp và kém hiệu quả.
Các chứng khoán ngân hàng đang sở hữu có tính thanh khoản thấp, dự trữ của ngân hàng không đủ cho nhu cầu chi trả. Các ngân hàng thường tìm cách tối thiểu hóa các khoản dự trữ tiền mặt vì chúng không sinh lợi hoặc giữ các tài sản kém thanh khoản hoặc có thời gian đáo hạn dài hơn để có thu nhập lãi. Do đó, khi những người gửi tiền tại ngân hàng có nhu cầu rút vốn đột xuất hoặc sớm hơn so với kỳ hạn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 đã cam kết ban đầu thì ngân hàng phải tìm cách huy động nguồn vốn bổ sung, hoặc tìm cách bán hoặc chuyển các tài sản thành tiền mặt.