CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN TRỊ RỦI RO TÀI CHÍNH DOANH NGHIỆP 1.1 Khái niệm, ý nghĩa và phân loại rủi ro tài chính doanh nghiệp 1.1 Khái niệm Theo nghiên cứu của Steven Li (2003) cho rằng: Rủi ro liên quan đến sự không chắc chắn của các yếu tố như lãi suất, tỷ giá, giá cổ phiếu, và giá cả hàng hóa gọi là rủi ro tài chính. Trong khi đó, Cao Defan (2005) lại phân chia rủi ro tài chính theo phạm vi. Theo nghĩa rộng, rủi ro tài chính liên quan đến tất cả các yếu tố phản ánh trong tình hình tài chính của doanh nghiệp. Theo nghĩa hẹp, rủi ro tài chính đề cập đến khả năng không thanh toán được các khoản nợ tài chính khi đến hạn.
Theo Eicchhorn (2004) và Ann-Katrin Napp (2011), rủi ro tài chính có thể có hai hình thức khác nhau. Rủi ro tài chính do nhân tố khách quan phụ thuộc vào những thay đổi trên thị trường tài chính như lãi suất, tỷ giá hối đoái, giá cả hàng hóa. Rủi ro tài chính do nhân tố chủ quan (nội bộ), trong đó tình hình tài chính của doanh nghiệp là nguồn gốc của những rủi ro. Như vậy, quan điểm này đã bao hàm cả rủi ro bên trong và bên ngoài doanh nghiệp, tuy chưa chỉ rõ “tình hình tài chính” như thế nào thì được gọi là rủi ro.
Từ các quan điểm trên, theo ý kiến của tác giả Trường phái truyền thống: Rủi ro tài chính là khả năng xảy ra những thiệt hại, tổn thất de dọa kết quả tài chính của doanh nghiệp. Nguồn rủi ro tài chính do biến động không lường trước của các biến số tài chính như tỷ giá, lãi suất,. và có thể là các biến số tài chính nội tại của doanh nghiệp ví dụ như đòn bẩy tài chính, khả năng thanh toán. Trường phái hiện đại: Rủi ro tài chính là sự không chắc chắn (bất định) có thể đo lường được về các kết quả tài chính của doanh nghiệp, do biến đổi biến số tài chính thuộc môi trường kinh doanh của doanh nghiệp gây ra.
Theo đó, rủi ro tài chính liên quan đến 4 loại rủi ro: rủi ro lãi suất, rủi ro hối đoái, rủi ro tín dụng và rủi ro thanh khoản. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.2 Ý nghĩa của việc nghiên cứu rủi ro tài chính Đối với doanh nghiệp, phân tích rủi ro là công cụ để phát hiện những rủi ro tiềm ẩn trong kinh doanh của mọi doanh nghiệp. Bất kỳ ngành nghề kinh doanh với điều kiện và môi trường kinh doanh khác nhau thế nào đi chăng nữa cũng luôn tồn tại những nhân tố gây bất lợi có ảnh hưởng không tốt đến sự phát triển của doanh nghiệp. Chỉ khi tiến hành phân tích mới phát hiện những yếu tố bất lợi đó và có những giải pháp ngăn chặn kịp thời để giảm thiểu rủi ro và mang lại hiệu quả hoạt động cho doanh nghiệp.
Đối với nhà đầu tư, để đưa ra quyết định đầu tư các nhà đầu tư xem xét tình hình tài chính của doanh nghiệp thông qua việc phân tích hiệu quả của doanh nghiệp. Tuy nhiên, đó chỉ mới là một mặt để xem xét tình hình tài chính của doanh nghiệp. Những kết luận rút ra từ nội dung phân tích này sẽ không đầy đủ nếu ta không xem xét một dạng khác của nó, đó là phân tích rủi ro của doanh nghiệp. Hiệu quả hoạt động của một doanh nghiệp chỉ có thể được xem xét tương ứng với một mức rủi ro mà nó có thể chịu và ngược lại.
Nhà đầu tư chỉ chấp nhận một rủi ro đầu tư tương ứng với một hiệu quả trông chờ nào đó. Phân tích rủi ro của doanh nghiệp, nhà đầu tư sẽ biết được mức độ rủi ro của doanh nghiệp, từ đó đưa ra quyết định có nên đầu tư hay không. Đối với các chủ nợ, các chủ nợ quan tâm đầu tiên đó là mức độ an toàn của doanh nghiệp để đảm bảo trả nợ. Thông qua việc phân tích rủi ro của doanh nghiệp, các chủ nợ sẽ biết được mức độ an toàn của doanh nghiệp từ đó đưa ra quyết định cho vay hay không, và mức vay là bao nhiêu.
Doanh nghiệp có mức rủi ro càng thấp sẽ được các nhà cho vay càng tin tưởng, ưu tiên để tiếp cận với nguồn vốn của họ.3 Phân loại rủi ro tài chính doanh nghiệp 1. Phân theo tính chất có đi kèm cơ hội sinh lời hay không - Rủi ro tài chính thuần túy: tồn tại khi một nguy cơ tổn thất đe dọa lợi ích của doanh nghiệp mà không đi với cơ hội kiếm lời. - Rủi ro tài chính suy đoán: tồn tại khi cơ hội sinh lời đi với nguy cơ tổn thất do quyết định kinh doanh đang cân nhắc. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.
Phân theo tính chất có khả năng giảm thiều tổn thất bằng đa dạng hóa hay không - Rủi ro tài chính cá biệt, có thể đa dạng hóa là những rủi ro gắn với từng chủ thể cá biệt và nhà quản trị có thể giảm thiểu tổn thất thông qua đa dạng hóa. - Rủi ro tài chính hệ thống, không thể đa dạng hóa là rủi ro tài chính tác động tới hầu hết các đối tượng do đó việc đa dạng hóa không có (hoặc hầu như không có) tác dụng giảm thiểu tổn thất. Phân theo tính chất nghiệp vụ hay theo nguồn rủi ro tài chính - Rủi ro tín dụng tồn tại khi các đối tác có khả năng mất một phần hay toàn bộ, tạm thời hay vĩnh viễn khả năng thanh toán nợ cho doanh nghiệp. - Rủi ro lãi suất tồn tại khi biến động lãi suất trên thị trường tác động tới tài trợ, đầu tư và giá trị doanh nghiệp.
- Rủi ro hối đoái tồn tại khi biến động tỷ giá hối đoái ảnh hưởng đến từng dòng tiền mặt của doanh nghiệp. Quản trị rủi ro tài chính 1. Khái niệm Theo quan điểm của Steven Li (2003), Quản trị rủi ro tài chính là việc xác định mức độ rủi ro mong muốn, nhận dạng mức độ rủi ro DN hiện có, và sử dụng các công cụ tài chính phái sinh hay các công cụ tài chính khác để điều chỉnh mức độ rủi ro thực tế phù hợp với mức độ rủi ro mong muốn của DN. Cũng có ý kiến cho rằng Quản trị rủi ro tài chính là để tránh nguy cơ khánh kiệt tài chính (financial distress) và các chi phí liên quan đến khánh kiệt tài chính.
Tại Việt Nam, PGS. Nguyễn Thị Ngọc Trang (2007) trong cuốn “Quản trị rủi ro tài chính” cũng có quan điểm về Quản trị rủi ro tài chính tương tự như Steven Li (2003). Như vậy, Quản trị rủi ro tài chính của doanh nghiệp là xác định mức độ rủi ro mà doanh nghiệp mong muốn, nhận diện được mức độ rủi ro hiện nay của doanh nghiệp đang gánh chịu và sử dụng các công cụ tài chính để điều chỉnh mức độ rủi ro thực sự theo mức rủi ro mong muốn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Mục tiêu quản trị rủi ro tài chính 1.
Kiểm soát rủi ro Mục tiêu đầu tiên và quan trọng nhất của quản trị rủi ro là phải kiểm soát được rủi ro. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng: Quản trị rủi ro tài chính tốt không ngăn được thiệt hại xảy ra, mà chỉ có thể “điều chỉnh mức độ rủi ro tài chính phù hợp với mức độ mong muốn”. Nghĩa là, quản trị rủi ro không đảm bảo rằng sẽ tạo ra môi trường không có rủi ro mà sẽ duy trì rủi ro ở mức độ chấp nhận được. Điều này đơn giản là vì rủi ro tài chính liên quan đến tương lai và chứa đựng yếu tố không chắc chắn.
Nghiên cứu của Lisa (2002), Standard & Poor (2008) cũng cho rằng một quy trình quản trị rủi ro không nhằm mục tiêu loại bỏ hết các rủi ro của DN hoặc thay thế cho bộ phận kiểm soát nội bộ, thực chất được xây dựng nhằm đảm bảo “khẩu vị rủi ro” của DN phù hợp với mục tiêu lợi nhuận đã đề ra. Biến rủi ro thành cơ hội Rủi ro không hoàn toàn đồng nghĩa thua lỗ hoặc thất bại, mà rủi ro cũng có thể tạo ra cơ hội để tìm kiếm lợi nhuận. Do vậy, một mục tiêu quan trọng khác của Quản trị rủi ro nói chung và Quản trị rủi ro tài chính nói riêng là cần giúp DN nhận thức đúng thực trạng rủi ro và khả năng chuyển rủi ro thành lợi thế. Trên cơ sở này, DN sẵn sàng sử dụng các nguồn lực để biến rủi ro thành cơ hội thành công.
Để đạt mục tiêu này, DN phải nỗ lực nâng cao năng lực, chủ động xây dựng phương án đầu tư phù hợp với mình và chủ động phòng ngừa rủi ro (trong đó có rủi ro tài chính) ngay từ khi triển khai các kế hoạch kinh doanh. DN cần xây dựng nhiều kịch bản từ tốt nhất đến xấu nhất để luôn giữ được khả năng chủ động ứng phó trong mọi trường hợp. Mặc dù có 2 mục tiêu rõ ràng như vậy nhưng trong phạm vi nghiên cứu của đề tài, tác giả nghiêng về cách hiểu rủi ro là “thiệt hại” và QTRRTC gắn liền với việc kiểm soát các thiệt hại/tổn thất xảy ra. Bởi vì, việc biến rủi ro thành cơ hội không hề đơn giản và không phải lúc nào cũng thực hiện được, đặc biệt là rất khó đánh giá.
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.3 Nội dung quản trị rủi ro tài chính doanh nghiệp 1.1 Nhận dạng và phân tích rủi ro Nhận dạng rủi ro tài chính là một quá trình xác định liên tục và có hệ thống về rủi ro tài chính. Mục tiêu nhận dạng rủi ro tài chính nhằm xác định thông tin về nguồn hình thành rủi ro tài chính, các hiểm họa, các nhân tố cấu thành rủi ro tài chính. Quá trình nhận dạng rủi ro còn bao gồm nhiệm vụ suy rộng, liên kết các rủi ro và tìm kiếm, nhận dạng, dự đoán các rủi ro mới mà nhà quản trị sẽ phải quan tâm trong tương lai a. Nhận dạng rủi ro tín dụng Rủi ro tín dụng là loại rủi ro phát sinh do khách nợ không còn khả năng chi trả.
Trong hoạt động của công ty, rủi ro tín dụng phát sinh khi công ty bán chịu hàng hóa thể hiện ở khả năng khách hàng mua chịu có thể thất bại trong việc trả nợ. Trong hoạt động ngân hàng, rủi ro tín dụng xảy ra khi khách hàng vay nợ có thể mất khả năng trả nợ một khoản vay nào đó. Nhận dạng rủi ro lãi suất Rủi ro lãi suất là loại rủi ro do sự biến động của lãi suất gây ra.