chương ITO đa đươc thông qua tai Havana (Cuba) vao thang 3/1948, viêc Quôc hôi Hoa ky tri hoan không phê chuân Hiên chương lam cho cac nươc khac cung không phê chuân, dân đên ITO không trơ thanh hiên thưc. Do vây, GATT trơ thanh cơ câu đa phương duy nhât điêu chinh thương mai quôc tê cho đên khi Tô chưc Thương mai Thê giơi ra đơi. GATT la tên viêt tăt cua tô chưc cac quôc gia tham gia ky kêt va thưc hiên Hiêp đinh chung vê thuê quan va thương mai (General Agreement on Tariffs and Trade), đươc hinh thanh sau khi chiên tranh thê giơi lân II (1939 - 1945) kêt thuc, trong bôi canh thê giơi bươc vao thơi ky phuc hôi kinh tê va thương mai hang hoa chiêm linh thê giơi. Hiêp đinh GATT băt đâu co hiêu lưc tư năm 1948, trong đo đưa ra hang loat cac quy đinh liên quan đên thương mai quôc tê đoi hoi cac nươc ky kêt phai tuân thu.
Đo la văn ban co tinh phap quy đâu tiên đăt ra cac tiêu chuân chung vê thương mai mang tinh toan câu. Trong điêu kiên thương mai quôc tê ngay cang tăng nhanh, môt sô nươc phat triên đa liên kêt vơi nhau đê tiêp tuc nghiên cưu, cu thê hoa cac quy đinh cua GATT nhăm lam tăng năng lưc ap dung va tinh hiêu qua cua văn ban nay. Kêt qua la hang loat hiêp đinh cu thê đa ra đơi va giai thich, cu thê hoa hơn nưa nhưng điêu khoan quy đinh cua GATT, la nhưng nôi dung vân đươc coi la qua trưu tương, kho hiêu va rât kho ap dung cho cac nươc thanh viên. Cho đên năm 1994, trươc ap lưc cua xu hương toan câu hoa nên kinh tê va thương mai thê giơi, cac nươc chu chôt cua GATT đa đi đên quyêt đinh nhât thê hoa TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 6 toan bô cac hiêp đinh, hiêp ươc, công ươc liên quan đên thương mai va dich vu thanh môt hê thông thông nhât, co môt cơ quan chinh thưc quan ly va điêu hanh.
Do đo, năm 1995, Tô chưc thương mai thê giơi WTO đa ra đơi va thay thê GATT. WTO không chi đơn gian la sư kê thưa cua GATT, ma con co pham vi hoat đông lơn hơn rât nhiêu. No vưa la cơ quan quan ly, vưa la cơ quan trong tai đưng ra phan xư cac tranh châp quôc tê vê cac hoat đông thương mai quôc tê. Cung vơi sư ra đơi cua Tô chưc thương mai thê giơi WTO, Hiêp đinh vê thưc hiên điêu VII cua Hiêp đinh chung vê thuê va thương mai hay con đươc biêt đên vơi cai tên Hiêp đinh tri gia hai quan GATT đa đươc sưa đôi va co tên la Hiêp đinh vê thưc hiên điêu VII cua Hiêp đinh chung vê thuê va thương mai 1994.
Trươc thơi điêm 1994, khi hê thông xac đinh tri gia hai quan theo WTO đươc thưa nhân va trơ thanh hê thông chuân mưc cho hai quan quôc tê, cac cơ quan hai quan trên toan thê giơi đa sư dung nhiêu phương phap xac đinh tri gia hai quan khac nhau đê xac đinh tri gia phuc vu cho viêc tinh thuê hai quan. Phân lơn cac phương phap xac đinh tri gia đươc xây dưng nhăm thu đươc cang nhiêu cho ngân sach cang tôt va không quan tâm đên tinh công băng, thông nhât va minh bach. Môt sô phương phap xac đinh tri gia Hai quan mang tinh ap đăt nên tri gia tinh thuê co thê la hư câu, không co thât. Môt sô hê thông xac đinh tri gia cho phep cơ quan hai quan co quyên can thiêp vao cac hoat đông thương mai.
Do vây, nhăm tranh phai nôp thuê cao, cac nha nhâp khâu đa tim cach nhâp lâu hang hoa. Măt khac, vơi nhưng hê thông xac đinh tri gia hai quan không minh bach, co tinh ap đăt cao, cac nha xuât khâu hang hoa không co kha năng tiên đoan sô thuê phai nôp khi xây dưng gia ban hang xuât khâu nhăm đam bao tinh canh tranh cua san phâm cua minh trên thi trương nôi đia cua nươc nhâp san phâm. Dươi đây la môt sô vi du vê cac hê thông xac đinh tri gia Hai quan đa đươc sư dung ơ cac nươc. Tuy nhiên đên nay, hâu hêt cac hê thông nay đêu đa bi huy bo va chuyên sang ap dung Hiêp đinh Tri gia Hai quan GATT/WTO: - Đinh nghia tri gia Brussels (BDV): tri gia hai quan la gia ban thông thương.
- Tri gia nôi đia hiên hanh (CDV): tri gia hai quan la gia ban hang cung loai san xuât trong nôi đia nươc xuât khâu. TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 7 - Hê thông gia ban cua My: tri gia hai quan la gia ban hang cung loai san xuât tai My. - Phương phap xac đinh tri gia hai quan theo “tri gia thưc”. - Phương phap tri gia tôi thiêu.
Vê phương phap tri gia tôi thiêu, cơ quan hai quan đăt ra môt tri gia tôi thiêu cho tât ca cac hang hoa nhâp khâu. Tri gia tôi thiêu nay không hê phan anh đung gia tri thưc tê thưc cua cac loai hang hoa. Phương phap tri gia tôi thiêu đa rât phô biên tai cac nươc đang phat triên vi dê quan ly va tăng thu cho ngân sach. Ngươi ta thương không thê biêt đươc cơ sơ xây dưng tri gia tôi thiêu.
Va hê thông nay cung dân đên tinh trang tham nhung trong cơ quan hai quan va gian lân cua nhưng nha nhâp khâu. Tư thang 1 năm 1995, Hiêp đinh tri gia hai quan thương đươc công đông quôc tê biêt đên la Hiêp đinh Tri gia hai quan cua Tô chưc Thương mai thê giơi (WTO) hoăc đơn gian hơn la Hiêp đinh Tri gia hai quan GATT/WTO. Tai sao phai thanh lâp môt hê thông xac đinh tri gia Hai quan theo tiêu chuân quôc tê? Cac mưc thuê suât đươc thiêt lâp chu yêu dưa trên cơ sơ tinh gia – vi du thuê 10% tri gia hang hoa. Do vây, cân thiêt phai xac đinh tri gia hang hoa đê tinh đươc sô thuê phai nôp.
Môt sô loai hang hoa thiêt lâp đươc gia tri thương mai chăc chăn ơ môt sô thi trương cu thê nhưng thương thi gia ca hay gia tri cua hang hoa đêu không ôn đinh. Trên thưc tê, gia ca thay đôi thương xuyên theo tưng thơi gian, tưng thi trương va theo tưng loai hang hoa. Măt khac, no con phu thuôc vao sô lương ban, câp đô thương mai (ban đai ly hoăc ban le), va môt sô nhân tô khac, bao gôm ca nhưng yêu tô như khoang thơi gian cac bên đa kinh doanh vơi nhau. Vê phia cơ quan hai quan, hê thông nay la môt hê thông hoan toan mơi, co nguyên ly vân hanh hoan toan khac vơi nhưng gi Hai quan Viêt Nam đa ap dung tư trươc đên nay.
Điêu đo đoi hoi nhưng nô lưc lơn lao tư phia cac nha quan ly va đôi ngu can bô thưa hanh tai cac đơn vi hai quan cưa khâu. Trong khi thưc hiên cac nguyên tăc cua Hiêp đinh, cân ghi nhơ môt điêu la Hiêp đinh hêt sưc quan tâm đên quyên cua cac nha xuât nhâp khâu ma cac chinh phu - đăc biêt la chinh phu cua nươc nhâp khâu - TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 8 phai tôn trong. Nêu cac quyên nay bi tư chôi, cac chinh phu khac co thê đê đơn kiên lên Uy ban Xac đinh tri gia hai quan WTO. Như vây, co thê noi răng không chi co luât va toa an nươc nhâp khâu kiêm soat viêc xac đinh tri gia hai quan cua quôc gia đo ma con co Tô chưc Thương mai thê giơi giam sat cac nươc thanh viên trong hoat đông kinh doanh xuât nhâp khâu đang diên ra trên thê giơi.2 Câu truc va nôi dung cua Hiêp đinh Tri gia hai quan GATT/WTO 1.1 Câu truc cua Hiêp đinh Hiêp đinh gôm 24 điêu va 3 phu luc va Nghi đinh thư, đươc chia lam 4 phân gôm co: Phân 1: tư Điêu 1 đên Điêu 17 quy đinh vê 6 phương phap xac đinh tri gia hai quan; Phân 2: điêu 18 đên điêu 19 quy đinh vê cac quy tăc quan ly, tư vân va giai quyêt tranh châp giưa cac nươc thanh viên va Ban Thư ky; Phân 3: Điêu 20 quy đinh viêc đôi xư đăc biêt va khac biêt đôi vơi cac nươc đang phat triên nhăm thưc hiên Hiêp đinh Xac đinh tri gia môt cach thuân lơi; Phân 4: Điêu 21 đên Điêu 24 quy đinh vân đê bao lưu, xây dưng quy đinh phap luât quôc gia, ra soat hiêp đinh va Ban Thư ky, cac điêu khoan cuôi cung qui đinh.
Phu luc I : Giai thich cac thuât ngư cua Hiêp đinh Xac đinh tri gia hai quan WTO, phân nay thương đươc goi la “chu giai ”; Phu luc II : Quy đinh viêc thanh lâp va hoat đông Uy ban Ky thuât vê xac đinh tri gia hai quan (TCCV). TCCV trưc thuôc Tô chưc Thương mai thê giơi. Trach nhiêm chinh cua TCCV la xac đinh cac vân đê ky thuât va đưa ra cac y kiên tư vân, chu giai, chu thich cho cac nươc thanh viên; Phu luc III : Quy đinh vê quyên bao lưu. Nghi đinh thư: qui đinh môt sô vân đê va yêu câu đăc biêt cho cac nươc đang phat triênco thê tiêp cân Hiêp Đinh.2 Nôi dung cac phương phap xac đinh tri gia tinh thuê theo GATT TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 9 Nguyên tăc cua Hiêp đinh (theo Điêu 7 cua Hiêp đinh) : Đo la viêc thiêt lâp môt hê thông cac phương phap xac đinh tri gia đôi vơi hanh hoa môt cach hơp ly,thông nhât,tuân thu cac điêu kiên thưc tê vê cac quan hê thương mai quôc tê va loai bo viêc xac đinh tri gia hai quan môt cach tuy tiên hoăc gia tao.
Cơ sơ đê xac đinh tri gia hai quan trươc hêt phai la tri gia giao dich. Tri gia hai quan không đươc sư dung lam hang rao phi thuê quan đôi vơi thương mai, không sư dung lam biên phap chông pha gia va không đươc tư chôi châp nhân tri gia giao dich chi vi ly do tri gia đo qua thâp. Trên cơ sơ cua cac nguyên tăc nay Hiêp đinh đa xây dưng chi tiêt 6 phương phap xac đinh tri gia hai quan bao gôm: a) Phương phap tri gia giao dich cua hang nhâp khâu (transaction value method) - Phương phap 1 b) Phương phap tri gia giao dich cua hang hoa nhâp khâu giông hêt (identical goods method) - Phương phap 2 c) Phương phap tri gia giao dich cua hang hoa nhâp khâu tương tư (similar goods method) - Phương phap 3 d) Phương phap tri gia khâu trư (deductive value method) - Phương phap 4 e) Phương phap tri gia tinh toan (computed value method) - Phương phap 5 f) Phương phap dư phong (Fallback method) - Phương phap 6 (Chi tiêt xem Phu luc 1) 1.