Quan Niệm C. Mác Về Tha Hoá Và Ý Nghĩa Đối Với Phát Triển Con Người Việt Nam

Khám phá quan niệm của C. Mác về tha hóa và ý nghĩa của nó đối với sự phát triển con người Việt Nam hiện nay trong luận án tiến sĩ này.

• Tác giả: Nguyễn Thị Thanh Huyền
• Người hướng dẫn: PGS,TS Hồ Sĩ Quý
• Trường học: Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: CNDVBC & CNDVLS
• Đề tài: Quan Niệm C. Mác Về Tha Hoá Và Ý Nghĩa Đối Với Phát Triển Con Người Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2008
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Quan Niệm C

Quan niệm về tha hoá là một trong những chủ đề quan trọng trong triết học của C. Mác. Nó không chỉ là một khái niệm trừu tượng mà còn là một công cụ để phân tích và phê phán xã hội tư bản. Tha hoá đề cập đến tình trạng con người bị tách rời khỏi bản chất của mình, khỏi sản phẩm lao động, khỏi đồng loại và khỏi chính hoạt động lao động. C. Mác không phải là người đầu tiên đề cập đến tha hoá, nhưng ông đã phát triển nó thành một lý thuyết hoàn chỉnh và sâu sắc, có ảnh hưởng lớn đến triết học, kinh tế chính trị và xã hội học. Nghiên cứu về tha hoá giúp ta hiểu rõ hơn về những vấn đề của xã hội hiện đại và tìm kiếm những giải pháp để phát triển con người toàn diện.

1.1. Nguồn gốc và sự phát triển của khái niệm tha hoá

Khái niệm tha hoá có nguồn gốc từ triết học cổ điển Đức, đặc biệt là từ Hegel và Feuerbach. Hegel sử dụng khái niệm tha hoá để mô tả quá trình ý niệm tuyệt đối tự tha hoá thành thế giới hiện thực. Feuerbach phê phán tôn giáo, coi tôn giáo là sự tha hoá của bản chất con người vào một thực thể siêu nhiên. C. Mác kế thừa và phát triển những tư tưởng này, nhưng ông đã gắn tha hoá với điều kiện kinh tế xã hội, đặc biệt là với tha hoá lao động trong xã hội tư bản. Việc nghiên cứu lịch sử của khái niệm sẽ giúp chúng ta hiểu hơn về quan niệm của C. Mác.

1.2. Định nghĩa cốt lõi về tha hoá theo C. Mác

Theo C. Mác, tha hoá lao động là hình thức cơ bản nhất của tha hoá. Trong xã hội tư bản, người lao động không sở hữu tư liệu sản xuất, họ phải bán sức lao động của mình cho nhà tư bản. Sản phẩm lao động của họ không thuộc về họ mà thuộc về nhà tư bản. Do đó, người lao động bị tách rời khỏi sản phẩm lao động, khỏi quá trình lao động, khỏi đồng loại và khỏi chính bản thân mình. Họ cảm thấy xa lạ, bất lực và mất phương hướng trong công việc. Tha hoá làm mất đi giá trị con người.

II. Phân Tích Sâu Sắc Về Tha Hoá Lao Động Theo C

Tha hoá lao động là khái niệm then chốt trong lý thuyết tha hoá của C. Mác. Nó không chỉ là một hiện tượng kinh tế mà còn là một vấn đề triết học và xã hội. C. Mác phân tích tha hoá lao động dưới nhiều khía cạnh khác nhau, từ đó làm nổi bật những tác động tiêu cực của nó đối với phát triển con người. Hiểu rõ về tha hoá lao động là điều kiện tiên quyết để tìm kiếm những giải pháp khắc phục nó và xây dựng một xã hội tốt đẹp hơn.

2.1. Bốn hình thức cơ bản của tha hoá lao động

Theo C. Mác, tha hoá lao động biểu hiện ở bốn hình thức cơ bản: (1) Tha hoá khỏi sản phẩm lao động: Sản phẩm lao động của công nhân không thuộc về họ mà thuộc về nhà tư bản, nó trở thành một sức mạnh xa lạ đối lập với họ. (2) Tha hoá khỏi quá trình lao động: Công nhân không tự nguyện lao động mà bị cưỡng bức lao động, họ cảm thấy đau khổ và mệt mỏi trong công việc. (3) Tha hoá khỏi bản chất loài: Lao động lẽ ra phải là hoạt động khẳng định bản chất sáng tạo của con người, nhưng trong xã hội tư bản nó lại trở thành phương tiện để tồn tại. (4) Tha hoá khỏi đồng loại: Sự cạnh tranh và đối kháng giữa các cá nhân trong xã hội tư bản làm cho con người trở nên xa lạ và thù địch với nhau. Bốn hình thức này liên hệ mật thiết, ảnh hưởng lẫn nhau.

2.2. Nguyên nhân sâu xa của tha hoá lao động theo C. Mác

Nguyên nhân sâu xa của tha hoá lao động là chế độ tư hữu tư bản chủ nghĩa về tư liệu sản xuất. Khi tư liệu sản xuất nằm trong tay một số ít người, phần lớn những người còn lại phải bán sức lao động của mình để kiếm sống. Điều này tạo ra sự bất bình đẳng và áp bức, dẫn đến tha hoá lao động. Để khắc phục tha hoá lao động, cần phải xoá bỏ chế độ tư hữu tư bản chủ nghĩa và xây dựng một xã hội công bằng, bình đẳng hơn. Chủ nghĩa Mác-Lênin đề xuất giải pháp cho vấn đề này.

III. Ứng Dụng Quan Niệm Về Tha Hoá Để Phân Tích Xã Hội Việt Nam

Quan niệm của C. Mác về tha hoá có ý nghĩa quan trọng trong việc phân tích xã hội Việt Nam hiện nay. Mặc dù Việt Nam đang xây dựng xã hội chủ nghĩa, nhưng những biểu hiện của tha hoá vẫn tồn tại và thậm chí có xu hướng gia tăng trong bối cảnh kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế. Việc nhận diện và giải quyết những vấn đề tha hoá là yêu cầu cấp thiết để đảm bảo sự phát triển bền vững và toàn diện của con người Việt Nam.

3.1. Biểu hiện của tha hoá ở Việt Nam hiện nay

Ở Việt Nam hiện nay, tha hoá có thể biểu hiện ở nhiều lĩnh vực khác nhau. Trong lĩnh vực kinh tế, có thể thấy sự tha hoá lao động trong các khu công nghiệp, nơi công nhân phải làm việc trong điều kiện khắc nghiệt, lương thấp và không có quyền lợi. Trong lĩnh vực chính trị, có thể thấy sự tha hoá quyền lực khi một số cán bộ, đảng viên lạm dụng quyền lực để tham nhũng, trục lợi cá nhân. Trong lĩnh vực văn hoá, có thể thấy sự tha hoá đạo đức khi một bộ phận giới trẻ chạy theo lối sống thực dụng, coi trọng vật chất hơn tinh thần. Các biểu hiện này đòi hỏi cần những giải pháp khắc phục phù hợp.

3.2. Ảnh hưởng của tha hoá đến sự phát triển con người Việt Nam

Tha hoá có những ảnh hưởng tiêu cực đến sự phát triển con người Việt Nam. Nó làm suy giảm động lực lao động, làm xói mòn các giá trị đạo đức truyền thống, làm gia tăng sự bất bình đẳng và xung đột trong xã hội. Để phát triển con người toàn diện, cần phải có những giải pháp đồng bộ để khắc phục tha hoá và xây dựng một xã hội lành mạnh, công bằng, dân chủ, văn minh. Quan trọng là cần có nhận thức đúng đắn và hành động quyết liệt.

IV. Giải Pháp Khắc Phục Tha Hoá Để Phát Triển Con Người Việt Nam

Để khắc phục tha hoá và phát triển con người Việt Nam, cần có những giải pháp đồng bộ trên nhiều lĩnh vực khác nhau. Các giải pháp này phải dựa trên những nguyên tắc cơ bản của chủ nghĩa Mác-Lênin, đồng thời phải phù hợp với điều kiện cụ thể của Việt Nam trong giai đoạn hiện nay. Quan trọng là cần tạo ra một xã hội mà ở đó con người được tôn trọng, được phát triển toàn diện và được hưởng thụ những thành quả của lao động.

4.1. Nâng cao vai trò của nhà nước trong điều tiết kinh tế

Nhà nước cần tăng cường vai trò điều tiết kinh tế để đảm bảo sự công bằng và bình đẳng trong phân phối thu nhập, ngăn chặn sự bóc lột và tha hoá lao động. Nhà nước cần có những chính sách hỗ trợ doanh nghiệp vừa và nhỏ, tạo điều kiện cho người lao động được tham gia vào quản lý doanh nghiệp và được hưởng lợi từ thành quả lao động. Đây là một bước quan trọng trong việc giải quyết các vấn đề tha hoá.

4.2. Phát huy dân chủ và tăng cường giám sát xã hội

Cần phát huy dân chủ và tăng cường giám sát xã hội để ngăn chặn sự tha hoá quyền lực và đảm bảo tính minh bạch, trách nhiệm của các cơ quan nhà nước. Cần tạo điều kiện cho người dân được tham gia vào việc xây dựng và thực hiện các chính sách, đồng thời tăng cường vai trò của các tổ chức xã hội trong việc giám sát hoạt động của nhà nước và doanh nghiệp. Điều này góp phần xây dựng một xã hội lành mạnh và công bằng.

V. Kết Luận Ý Nghĩa Học Thuyết Mác Về Tha Hoá Cho VN Hiện Nay

Quan niệm của C. Mác về tha hoá có ý nghĩa to lớn trong việc định hướng sự phát triển con người Việt Nam trong bối cảnh hiện nay. Học thuyết Mác giúp chúng ta nhận thức rõ những vấn đề nảy sinh trong quá trình xây dựng xã hội chủ nghĩa và tìm kiếm những giải pháp phù hợp để khắc phục chúng. Việc vận dụng sáng tạo những tư tưởng của C. Mác vào thực tiễn Việt Nam là điều kiện tiên quyết để xây dựng một xã hội công bằng, dân chủ, văn minh, nơi con người được phát triển toàn diện.

5.1. Giá trị bền vững của lý luận Mác về tha hoá

Lý luận Mác về tha hoá không chỉ có giá trị lịch sử mà còn có giá trị bền vững trong thời đại ngày nay. Nó giúp chúng ta hiểu rõ hơn về bản chất của xã hội tư bản và những tác động tiêu cực của nó đối với con người. Đồng thời, nó cũng cung cấp những gợi ý quan trọng để xây dựng một xã hội tốt đẹp hơn, nơi con người được giải phóng khỏi mọi hình thức tha hoá và được phát triển toàn diện.

5.2. Định hướng phát triển con người toàn diện tại Việt Nam

Để phát triển con người toàn diện tại Việt Nam, cần phải quán triệt sâu sắc những tư tưởng của C. Mác về tha hoá và vận dụng chúng vào việc xây dựng các chính sách kinh tế, xã hội, văn hoá. Cần tạo ra một môi trường xã hội lành mạnh, nơi con người được tôn trọng, được tạo điều kiện để phát triển tài năng và được hưởng thụ những thành quả của lao động. Đây là con đường tất yếu để xây dựng một xã hội Việt Nam giàu mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh.

VI. Đề Xuất Giải Pháp Giảm Thiểu Tha Hoá Hướng Tới Phát Triển Bền Vững

Để giảm thiểu tha hoá và hướng tới phát triển bền vững ở Việt Nam, cần có một chiến lược toàn diện, kết hợp các giải pháp kinh tế, chính trị, văn hóa và xã hội. Các giải pháp này phải được thực hiện một cách đồng bộ và có sự tham gia của tất cả các thành phần trong xã hội. Mục tiêu cuối cùng là xây dựng một xã hội mà ở đó con người được giải phóng khỏi mọi hình thức tha hoá và có thể phát triển hết tiềm năng của mình.

6.1. Giáo dục và nâng cao nhận thức về tha hoá

Cần tăng cường giáo dục và nâng cao nhận thức về tha hoá cho mọi tầng lớp trong xã hội, đặc biệt là cho giới trẻ. Cần giúp mọi người hiểu rõ về những biểu hiện của tha hoá trong đời sống hàng ngày và những tác động tiêu cực của nó đối với cá nhân và xã hội. Từ đó, mọi người sẽ có ý thức hơn trong việc phòng tránh và khắc phục tha hoá.

6.2. Tăng cường đối thoại và hợp tác giữa các bên liên quan

Cần tăng cường đối thoại và hợp tác giữa các bên liên quan, bao gồm nhà nước, doanh nghiệp, người lao động, các tổ chức xã hội và các chuyên gia để tìm kiếm những giải pháp chung cho việc giảm thiểu tha hoá. Cần tạo ra một môi trường cởi mở và minh bạch, nơi mọi người có thể tự do bày tỏ ý kiến và đóng góp vào việc xây dựng một xã hội tốt đẹp hơn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, luận án gồm ba chương 8 tiết.nay TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Chương1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CHO SỰ HÌNH THÀNH QUAN NIỆM CỦA C. MÁC VỀ THA HOÁ 1. Cơ sở lý luận của quan niệm về tha hoá của C. Quan niệm trước C.

Mác về tha hoá Mác không phải là người đầu tiên trong lịch sử triết học nghiên cứu về vấn đề tha hoá, vì vậy quan niệm của ông về tha hoá phần nào cũng là sự kế thừa tư tưởng của những người đi trước. Dựa theo cuốn “Từ điển triết học” ( Nxb Tiến bộ Matxcơva, 1986) thì nguồn gốc tư tưởng về tha hoá có thể tìm thấy ở những đại diện của phong trào Khai sáng Pháp (Rútxô) và Đức (Gơtơ, Sinlơ). “Về mặt khách quan, tư tưởng đó biểu hiện sự phản kháng tính chất phản nhân văn của các quan hệ tư hữu” [142, tr. Về sau vấn đề tha hoá đã được nghiên cứu trong triết học của Hêghen và Phoiơbắc, có thể coi chúng là cơ sở lý luận trực tiếp của quan niệm của Mác về tha hoá.

* Quan niệm của G. Hêghen về tha hoá. Phạm trù “tha hoá” được bắt đầu hình thành trên nền hệ vấn đề chính trị - xã hội về sở hữu và nhà nước trong các tác phẩm của các nhà triết học duy vật Pháp thế kỷ XVII - XVIII, trong các suy tư của các nhà lý luận khi bàn về “Khế ước xã hội”. Đấu tranh giai cấp ở thời kỳ cách mạng tư sản thế kỷ XVII (ở Anh) và trước cách mạng tư sản Pháp thế kỷ XVIII đã kích thích các nhà triết học xây dựng khái niệm “tha hoá”.

Khi khái niệm “tha hoá” bắt đầu được hình thành trong chủ nghĩa duy tâm cổ điển Đức như là phạm trù triết học, thì trước đó đã có những quan niệm về tha hoá kinh tế - xã hội do các nhà triết học Pháp thế kỷ XVIII nêu ra trong sự phê phán các quan hệ phong kiến. Nói riêng, trong số các nhà triết học Đức, Phíchtơ là người đầu tiên dùng khái niệm “tha hoá”. Nhờ khái niệm 12 (LUAN.nay TIEU LUAN MOI download : [e-mail] đó Phichtơ đã diễn đạt sự kiện sinh ra “không phải Tôi”, xa lạ và đối lập với “Tôi”, nhưng lại được tạo lập bởi chính “Tôi”. Ở Phíchtơ và những người kế tục gần gũi với đường hướng triết học của ông, tha hoá biểu thị bước chuyển của tinh thần vào trạng thái vật chất xa lạ với nó và sự sắp đặt bởi tồn tại khác đó của tinh thần thành những gông cùm cho chính nó.

Nội dung kinh tế - xã hội của “tha hoá” lúc đó còn bị thần bí hoá và che đậy. Thông qua tính đa ngữ nghĩa của từ Fremd - xa lạ và xa cách (tức là bị mất tình chí cốt, thậm chí thành thù địch), Phíchtơ đi đến một kết cấu tha hóa khác so với ở Rútxô, mà Hêghen là người tiếp tục phát triển. Có thể nói rằng, những kết quả mà Hêghen đạt được là đỉnh cao nhất trong số các nghiên cứu triết học đã được tiến hành trong lịch sử triết học trước Mác. “Tha hoá” là một trong những phạm trù vừa mang tính hệ thống, vừa mang tính năng động quan trọng nhất của triết học Hêghen.

Nó mang tính hệ thống theo nghĩa là chiếm cứ một vị trí xác định trong hệ thứ bậc các phạm trù của triết học Hêghen, nó xuất hiện không phải một lần mà ở tất cả các tác phẩm trong đó Hêghen trình bày triết học Tinh thần. Còn nó mang tính năng động theo nghĩa thâm nhập vào toàn bộ hệ thống của ông như là một trong những “đòn bảy phương pháp luận” để xây dựng hệ thống. Thuật ngữ “tha hoá” (entfremdung), chưa được Hêghen dùng trước khi viết “Hiện tượng học tinh thần”, tuy nhiên trong các tác phẩm trước đó, ông cũng đã có những ý tưởng về khái niệm này. Trong bài viết về “Tình yêu” (Liebe), ông xem Tình yêu (Sau này là “sự sống” và trong “Hiện tượng học tinh thần” là „tinh thần”) là tiến trình từ sự thống nhất sơ khai, ấu trĩ trải qua sự đối lập đến sự tái hợp nhất tối hậu.

“Tình yêu” khôi phục sự thống nhất giữa những cá nhân, giữa cá nhân và thế giới nhưng không hoàn toàn thủ tiêu cá nhân.nay TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Sau đó, trong bài viết về đạo Kytô, ông xem sự xung đột bên trong con người giữa “tình cảm” và “trí tuệ” là giai đoạn tất yếu của sự phát triển tinh thần, nhưng cho rằng chúng chỉ có thể tái hợp nhất trong tôn giáo, vì trong tôn giáo “Tình yêu và phản tư được hợp nhất”. Tôn giáo cho phép con người vượt lên khỏi cuộc sống hữu hạn để hợp nhất với “sự sống vô tận”, hay với “tinh thần” bao trùm cả vũ trụ. Thuật ngữ “tha hoá” được Hêghen dùng và diễn đạt khá rõ nét ngay ở tác phẩm “Hiện tượng học tinh thần”. Mác gọi “Hiện tượng học tinh thần” của Hêghen là cội nguồn thực sự và “bí ẩn” của học thuyết Hêghen, tức là cái chìa khoá mà có được nó ta có thể mở toang cánh cửa đi vào nội dung quý giá của học thuyết này.

Điều này cũng hoàn toàn đúng với vấn đề tha hoá. Trên thực tế trong tác phẩm này của Hêghen đã có những phác thảo về phép biện chứng của bước chuyển mang tính tha hoá từ chân lý thành sai lầm, lý tính thành giác tính, thống trị - bị trị, tự do - lệ thuộc và nô lệ. Theo Hêghen, tinh thần tuyệt đối trực tiếp hay gián tiếp bị tha hoá thành tự nhiên, thành các thể chế và các đồ vật do con người tạo ra. Và tất cả các quá trình tha hoá đó dường như là mặt trái của sự vận động của ý niệm tuyệt đối về chính mình, sự vận động đến sự hiện thân trọn vẹn như là sự tự nhận thức.

Quá trình vận động, phát triển của ý niệm tuyệt đối được Hêghen lý giải là quá trình tự tha hoá và lột bỏ tha hoá của nó. Có thể tóm lược quá trình đó như sau: Ý niệm tuyệt đối tự tha hoá để trở thành giới tự nhiên, sau đó tinh thần lại tự vượt bỏ hình thức giới tự nhiên và phóng chiếu sự tồn tại của nó trong lịch sử – xã hội, trong văn hoá tinh thần và tự kết thúc sự vận động của nó ở giai đoạn ý thức cá nhân, giai đoạn ý thức xã hội. Và giai đoạn cao nhất là lúc ý niệm tuyệt đối kết thúc quá trình tự vận động của nó dưới hình thức tôn giáo, nghệ thuật và triết học.nay TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Cách luận giải của Hêghen về tha hoá tương ứng với nguyên tắc của ông về đồng nhất tư duy và tồn tại hoá ra giống hệt như quá trình bản thể luận phổ quát. Từ sơ đồ bản thể luận phổ quát trên đây thì chính sự khách quan hoá của tinh thần là bản thân sự tha hoá.

Đó cũng chính là phương thức bảo tồn sự tồn tại của chính ý niệm tuyệt đối. Và bất kỳ quá trình nào trong số chúng - nhận thức luận hay bản thể luận, thì theo Hêghen, cũng đều nhất định diễn ra thông qua mặt đối lập của mình và sau đó tha hoá nhất định phải được vượt bỏ và khắc phục: tinh thần quay trở về với chính mình qua đầy rẫy những đớn đau cực hình và những thử thách trải nghiệm đầy thông thái. Chân lý đạt tới tính trọn vẹn và tuyệt đối, thế giới được lý tính rọi sáng hoàn toàn. Lập trường của Hêghen trong vấn đề tha hoá đầy lạc quan, có thể cảm thấy điều đó khắp nơi trong “Hiện tượng học tinh thần”.

Chính trong “Hiện tượng học tinh thần”, Hêghen đã khảo sát sơ đồ nổi tiếng về sự cải biến mang tính tha hoá của “thống trị” thành “bị trị” và sự chuyển hoá “Nô” thành mặt đối lập của mình. Hêghen mô tả biện chứng của tính tự trị và tính phi tự trị của tự ý thức qua các hình tượng “chủ nhân” và “người làm công bị cưỡng bức”. Các hình tượng đó hoà quyện vào mạng lưới các biến cố lịch sử - triết học phức tạp: đấu tranh giữa chủ và người làm công - đó vừa là “chiến tranh” kiểu Hêracơlít, vừa là “đấu tranh của tất cả chống lại tất cả” kiểu Hốpxơ… Nhưng trong mọi biến thiên thăng trầm của mối quan hệ qua lại đó giữa Chủ và Nô vốn cũng có thể được đặt một cách tự nhiên vào hệ thống các khái niệm của xã hội phong kiến, thì sơ đồ đó vẫn mang một ý bài phong kiến xác định. Tuy nhiên, cũng cần nhận ra việc ở Hêghen còn ẩn dấu cả những lời chỉ trích xã hội tư sản [Xem 55, tr.

Trong cuộc đấu tranh giữa “Chủ” và “Nô”, quá trình biện chứng của sự tha hoá và sự “vượt bỏ” tha hoá luôn diễn ra kế tiếp nhau. Cuộc đấu tranh đó được Hêghen diễn giải dưới hình thức cuộc tranh cãi, đấu tranh giữa các tự ý 15 (LUAN.nay TIEU LUAN MOI download : [e-mail] thức đối lập lẫn nhau, làm cho “cá nhân chống cá nhân”. Cuộc đấu tranh của chúng đạt đến đỉnh điểm căng thẳng và “mối quan hệ (Verhalnis) [hay “tình huống”] của hai Tự - ý thức được quy định theo kiểu chúng tự chứng tỏ (bewahren) và chứng tỏ cho nhau thông qua cuộc chiến đấu mất còn” [55, tr. Kẻ thất bại trong cuộc chiến này nếu như chưa chết, sẽ trở thành Nô.

Người nào phải phục tùng ý chí của kẻ khác, sẽ phải có ý thức nô lệ, còn ông chủ phấn chấn thấy rằng, giờ đây ông ta đã có quyền hoàn toàn không thể bị chia xẻ cho những người làm công bị khuất phục và toàn quyền sai khiến bắt phục vụ các nhu cầu của mình. Còn “Nô” với tư cách cá nhân bị tha hóa đã trở nên bất lực và thấy rằng, họ chỉ còn lại mỗi việc là lao động không phải cho mình mà cho kẻ khác. Hêghen cũng chỉ rõ trong cương vị là “Chủ”, người đó hoàn toàn có quyền hưởng thụ những sản phẩm trong quá trình sản xuất và đạt được sự thoả mãn trong việc hưởng thụ nó, nhưng kẻ đó không thể thoả mãn nhu cầu của mình một cách đơn độc mà phải phụ thuộc vào kẻ sản xuất ra vật, tức là “Nô”. Điều đó có nghĩa là giờ đây “tính không độc lập tự chủ” chuyển hoá từ vật sang chủ, bởi lẽ chủ đã biến thành phụ thuộc vào hoạt động sản xuất của kẻ tôi tớ của mình, trong khi đó kẻ tôi tớ (“Nô”) càng ngày càng trở nên độc lập - tự chủ và tự bản thân đang hoá ra làm chủ tình hình.