Tìm Hiểu Về Vấn Đề Tha Hóa Trong Điều Kiện Kinh Tế Thị Trường Ở Việt Nam

Bài viết phân tích vấn đề tha hóa trong điều kiện kinh tế thị trường ở Việt Nam, nêu rõ nguyên nhân và tác động đến xã hội hiện nay.

• Tác giả: Nguyễn Ngọc Diễm
• Người hướng dẫn: TS. Lê Thanh Sinh
• Trường học: Đại Học Quốc Gia Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Triết Học
• Đề tài: Tìm Hiểu Về Tha Hóa Trong Kinh Tế Thị Trường Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2004
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG QUAN NIỆM VỀ “THA HÓA” TRONG LỊCH SỬ TRIẾT HỌC
• 1.1. Quan niệm trước Mác về “tha hóa”
• 1.2. Quan niệm của C. Mác về “tha hóa”
• 1.3. Một số quan niệm hiện đại (ngoại mác-xít) về “tha hóa”
• 2. CHƯƠNG 2: NHỮNG BIỂU HIỆN THA HÓA TRONG ĐIỀU KIỆN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG Ở VIỆT NAM HIỆN NAY VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP MANG TÍNH ĐỊNH HƯỚNG ĐỂ KHẮC PHỤC THA HÓA
• 2.1. Một số đặc điểm chủ yếu của kinh tế thị trường ở Việt Nam hiện nay
• 2.2. Những biểu hiện tha hóa trong điều kiện kinh tế thị trường ở Việt Nam hiện nay
• 2.3. Một số biểu hiện tha hóa trong hoạt động kinh tế
• 2.4. Một số biểu hiện tha hóa trong hoạt động văn hóa - xã hội và đạo đức
• 2.5. Một số biểu hiện tha hóa trong tư tưởng và chính trị
• 2.6. Một số giải pháp mang tính định hướng để khắc phục tha hóa trong điều kiện kinh tế thị trường ở Việt Nam hiện nay
• 2.7. Một số giải pháp khắc phục những biểu hiện tha hóa trong hoạt động kinh tế
• 2.8. Một số giải pháp khắc phục những biểu hiện tha hóa trong hoạt động văn hóa – xã hội và đạo đức
• 2.9. Một số giải pháp khắc phục những biểu hiện tha hóa trong tư tưởng và chính trị
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Tha Hóa Trong Kinh Tế Thị Trường Việt Nam

Khái niệm tha hóa thường được hiểu là một trạng thái tâm lý xã hội tiêu cực, thể hiện sự chia cắt, tách rời giữa con người và những gì vốn thuộc về họ. Tình trạng này diễn ra khi cá nhân cảm thấy xa lạ với những mối quan hệ, tiến trình mà họ tham gia. Các nhà triết học sử dụng khái niệm này để chỉ nhiều khía cạnh khác nhau, từ sự tự tách rời khỏi bản thân, khỏi mối quan hệ xã hội, đến sự xa rời khỏi Chúa hay quá trình lao động. Trong lịch sử, tha hóa được phản ánh trong cả lĩnh vực ý thức và hiện thực. Vấn đề tha hóa và khắc phục nó luôn gắn liền với nhau, tùy thuộc vào nguyên nhân gốc rễ của nó. Đây là một quá trình trăn trở, suy tư, thậm chí đánh đổi bằng số phận và mạng sống để tìm kiếm hướng phát triển mới cho con người và xã hội. Những giá trị kết tinh đó cần được nghiên cứu lại một cách hệ thống và đầy đủ hơn. Đặc biệt, trong bối cảnh Việt Nam xây dựng kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, nhiều biểu hiện tha hóa đã và đang xuất hiện, đòi hỏi sự xác định và biện pháp khắc phục để đảm bảo đúng định hướng.

1.1. Bản Chất Của Tha Hóa Trong Triết Học

Trong triết học, bản chất tha hóa được xem xét dưới nhiều góc độ khác nhau, từ sự xa rời khỏi bản chất con người đến sự mất kết nối với các giá trị xã hội. Các nhà triết học tôn giáo trước Mác xem tha hóa là sự xa rời khỏi Chúa, sự mất niềm tin vào Chúa. Các nhà triết học duy vật sơ khai phản ánh tình trạng tha hóa bởi sự lệ thuộc vào các lực lượng thần bí của tự nhiên và nô lệ hóa tinh thần của con người trước những sản phẩm do chính trí tưởng tượng của họ. Một số nhà triết học đạo đức, xã hội nhìn nhận tha hóa dưới góc độ các quy phạm đạo đức xã hội và nhận thấy rằng tha hóa chính là sự đánh mất bản chất con người, do bởi sự đảo lộn của trật tự xã hội, của luân lý.

1.2. Các Biểu Hiện Của Tha Hóa Trong Xã Hội

Các biểu hiện của tha hóa rất đa dạng và phong phú, xuất hiện trong nhiều lĩnh vực của đời sống xã hội. Nó có thể là sự mất kết nối giữa con người với công việc, với sản phẩm lao động, hoặc với cộng đồng xung quanh. Trong lĩnh vực kinh tế, tha hóa có thể thể hiện qua việc người lao động bị đối xử như một công cụ sản xuất, mất đi sự sáng tạo và tự chủ trong công việc. Trong lĩnh vực văn hóa, tha hóa có thể dẫn đến sự suy đồi đạo đức, mất niềm tin vào các giá trị truyền thống. Trong lĩnh vực chính trị, tha hóa có thể dẫn đến sự thờ ơ, vô cảm với các vấn đề xã hội.

II. Nguyên Nhân Gây Ra Tha Hóa Trong Kinh Tế Thị Trường

Có nhiều nguyên nhân tha hóa trong kinh tế thị trường, bao gồm cả yếu tố kinh tế, xã hội và chính trị. Sự cạnh tranh khốc liệt, áp lực lợi nhuận, và sự bất bình đẳng trong phân phối thu nhập có thể dẫn đến tình trạng người lao động bị bóc lột, mất đi quyền lợi và phẩm giá. Sự phát triển của công nghệ và tự động hóa có thể làm giảm vai trò của con người trong quá trình sản xuất, dẫn đến cảm giác vô dụng và mất kết nối với công việc. Sự suy đồi đạo đức và sự gia tăng của chủ nghĩa cá nhân cũng góp phần làm gia tăng tình trạng tha hóa trong xã hội. Theo Karl Marx, tha hóa bắt nguồn từ chế độ tư hữu về tư liệu sản xuất, khiến người lao động bị tách rời khỏi sản phẩm lao động của mình.

2.1. Ảnh Hưởng Của Kinh Tế Thị Trường Đến Tha Hóa

Kinh tế thị trường, với đặc trưng là cạnh tranh và lợi nhuận, có thể tạo ra những áp lực lớn đối với người lao động. Áp lực này có thể dẫn đến tình trạng làm việc quá sức, căng thẳng, và mất cân bằng giữa công việc và cuộc sống cá nhân. Ngoài ra, kinh tế thị trường cũng có thể tạo ra sự bất bình đẳng trong phân phối thu nhập, khiến một số người trở nên giàu có trong khi những người khác phải vật lộn để kiếm sống. Điều này có thể dẫn đến sự oán giận, bất mãn, và cảm giác bị tha hóa trong xã hội.

2.2. Vai Trò Của Tư Hữu Trong Quá Trình Tha Hóa

Tư hữu về tư liệu sản xuất là một trong những nguyên nhân gốc rễ của tha hóa theo quan điểm của chủ nghĩa Mác-Lênin. Khi tư liệu sản xuất thuộc về một số ít người, người lao động phải làm thuê cho họ và không có quyền kiểm soát đối với sản phẩm lao động của mình. Điều này dẫn đến tình trạng người lao động bị tách rời khỏi sản phẩm lao động, mất đi sự sáng tạo và tự chủ trong công việc. Họ cảm thấy như mình chỉ là một công cụ sản xuất, không có giá trị và ý nghĩa trong công việc.

III. Biểu Hiện Của Tha Hóa Trong Kinh Tế Thị Trường Việt Nam

Tại Việt Nam, trong quá trình phát triển kinh tế thị trường, đã xuất hiện nhiều biểu hiện của tha hóa trong các lĩnh vực khác nhau. Trong lĩnh vực kinh tế, có tình trạng tham nhũng, buôn lậu, gian lận thương mại, và bóc lột lao động. Trong lĩnh vực văn hóa, có sự suy đồi đạo đức, mất niềm tin vào các giá trị truyền thống, và sự xâm nhập của các trào lưu văn hóa độc hại. Trong lĩnh vực chính trị, có sự thờ ơ, vô cảm với các vấn đề xã hội, và sự suy giảm vai trò của các tổ chức chính trị - xã hội. Những biểu hiện tha hóa này gây ra những hậu quả tiêu cực đối với sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.

3.1. Tha Hóa Trong Hoạt Động Kinh Tế Ở Việt Nam

Trong hoạt động kinh tế, tha hóa thể hiện qua nhiều hình thức như tham nhũng, buôn lậu, gian lận thương mại, trốn thuế, và bóc lột lao động. Các hành vi này không chỉ gây thiệt hại về kinh tế mà còn làm suy giảm niềm tin của người dân vào hệ thống pháp luật và đạo đức kinh doanh. Tình trạng tha hóa trong kinh tế cũng làm gia tăng sự bất bình đẳng trong xã hội, khiến một số người trở nên giàu có bất chính trong khi những người khác phải chịu đựng cuộc sống khó khăn.

3.2. Tha Hóa Trong Văn Hóa Xã Hội Và Đạo Đức

Trong lĩnh vực văn hóa - xã hội và đạo đức, tha hóa thể hiện qua sự suy đồi đạo đức, mất niềm tin vào các giá trị truyền thống, sự xâm nhập của các trào lưu văn hóa độc hại, và sự gia tăng của các tệ nạn xã hội. Các giá trị đạo đức truyền thống như lòng trung thực, sự cần cù, và tinh thần tương thân tương ái bị xói mòn bởi chủ nghĩa cá nhân và lối sống thực dụng. Tình trạng tha hóa này gây ra những hậu quả tiêu cực đối với sự phát triển của xã hội, làm suy giảm chất lượng cuộc sống và làm mất đi bản sắc văn hóa dân tộc.

IV. Giải Pháp Khắc Phục Tha Hóa Trong Kinh Tế Thị Trường

Để giải pháp khắc phục tha hóa trong kinh tế thị trường ở Việt Nam, cần có sự phối hợp đồng bộ giữa các giải pháp kinh tế, xã hội, và chính trị. Về kinh tế, cần tăng cường quản lý nhà nước đối với thị trường, ngăn chặn các hành vi tham nhũng, buôn lậu, và gian lận thương mại. Về xã hội, cần tăng cường giáo dục đạo đức, xây dựng các giá trị văn hóa tốt đẹp, và tạo ra một môi trường xã hội lành mạnh. Về chính trị, cần tăng cường vai trò của các tổ chức chính trị - xã hội, đảm bảo quyền lợi của người lao động, và tạo ra một hệ thống pháp luật công bằng và minh bạch. Cần có sự tham gia tích cực của toàn xã hội vào quá trình khắc phục tha hóa.

4.1. Giải Pháp Trong Hoạt Động Kinh Tế Để Giảm Tha Hóa

Trong hoạt động kinh tế, cần tăng cường quản lý nhà nước đối với thị trường, ngăn chặn các hành vi tham nhũng, buôn lậu, và gian lận thương mại. Cần xây dựng một môi trường kinh doanh lành mạnh, cạnh tranh công bằng, và minh bạch. Cần bảo vệ quyền lợi của người lao động, đảm bảo họ được trả lương xứng đáng, được làm việc trong điều kiện an toàn, và được tham gia vào quá trình quản lý doanh nghiệp. Cần khuyến khích các doanh nghiệp thực hiện trách nhiệm xã hội, đóng góp vào sự phát triển của cộng đồng.

4.2. Giải Pháp Trong Văn Hóa Xã Hội Và Đạo Đức

Trong lĩnh vực văn hóa - xã hội và đạo đức, cần tăng cường giáo dục đạo đức, xây dựng các giá trị văn hóa tốt đẹp, và tạo ra một môi trường xã hội lành mạnh. Cần phát huy các giá trị truyền thống như lòng trung thực, sự cần cù, và tinh thần tương thân tương ái. Cần ngăn chặn sự xâm nhập của các trào lưu văn hóa độc hại, bảo vệ bản sắc văn hóa dân tộc. Cần xây dựng một xã hội công bằng, dân chủ, và văn minh, nơi mọi người được tôn trọng và có cơ hội phát triển.

V. Ứng Dụng Nghiên Cứu Về Tha Hóa Trong Phát Triển Bền Vững

Nghiên cứu về tha hóa có ý nghĩa quan trọng trong việc định hướng phát triển bền vững ở Việt Nam. Phát triển bền vững không chỉ là tăng trưởng kinh tế mà còn là bảo vệ môi trường và đảm bảo công bằng xã hội. Việc nhận diện và khắc phục tha hóa giúp tạo ra một xã hội hài hòa, nơi con người sống trong sự kết nối với nhau và với thiên nhiên. Điều này góp phần xây dựng một nền kinh tế xanh, thân thiện với môi trường, và một xã hội công bằng, nơi mọi người đều có cơ hội phát triển.

5.1. Tha Hóa Và Phát Triển Bền Vững Ở Việt Nam

Phát triển bền vững đòi hỏi sự cân bằng giữa tăng trưởng kinh tế, bảo vệ môi trường, và đảm bảo công bằng xã hội. Tha hóa có thể cản trở quá trình phát triển bền vững bằng cách gây ra những hậu quả tiêu cực đối với môi trường và xã hội. Ví dụ, tham nhũng và gian lận thương mại có thể dẫn đến khai thác tài nguyên trái phép, gây ô nhiễm môi trường, và làm suy giảm chất lượng cuộc sống của người dân. Sự bất bình đẳng trong phân phối thu nhập có thể dẫn đến sự oán giận, bất mãn, và làm suy yếu sự đoàn kết xã hội.

5.2. Tha Hóa Và Công Bằng Xã Hội Trong Kinh Tế Thị Trường

Công bằng xã hội là một trong những mục tiêu quan trọng của phát triển bền vững. Tha hóa có thể làm gia tăng sự bất bình đẳng trong xã hội, khiến một số người trở nên giàu có bất chính trong khi những người khác phải chịu đựng cuộc sống khó khăn. Để đảm bảo công bằng xã hội, cần có các chính sách hỗ trợ người nghèo, người yếu thế, và tạo ra cơ hội cho mọi người được tiếp cận với giáo dục, y tế, và các dịch vụ công cộng khác. Cần xây dựng một hệ thống pháp luật công bằng và minh bạch, bảo vệ quyền lợi của người lao động, và ngăn chặn các hành vi bóc lột.

VI. Kết Luận Về Tha Hóa Trong Kinh Tế Thị Trường Việt Nam

Vấn đề tha hóa trong kinh tế thị trường ở Việt Nam là một thách thức lớn, đòi hỏi sự quan tâm và giải quyết của toàn xã hội. Việc nhận diện và khắc phục tha hóa không chỉ giúp xây dựng một nền kinh tế lành mạnh, mà còn góp phần tạo ra một xã hội công bằng, văn minh, và hạnh phúc. Cần có sự phối hợp đồng bộ giữa các giải pháp kinh tế, xã hội, và chính trị, và sự tham gia tích cực của toàn xã hội vào quá trình này. Nghiên cứu về tha hóa cần được tiếp tục phát triển để cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn cho việc giải quyết vấn đề này.

6.1. Tương Lai Của Nghiên Cứu Về Tha Hóa Ở Việt Nam

Nghiên cứu về tha hóa ở Việt Nam cần được tiếp tục phát triển để cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn cho việc giải quyết vấn đề này. Cần có các nghiên cứu sâu hơn về các biểu hiện của tha hóa trong các lĩnh vực khác nhau của đời sống xã hội, các nguyên nhân gây ra tha hóa, và các giải pháp khắc phục tha hóa hiệu quả. Cần có sự hợp tác giữa các nhà nghiên cứu, các nhà hoạch định chính sách, và các tổ chức xã hội để đưa ra các giải pháp phù hợp với điều kiện cụ thể của Việt Nam.

6.2. Tha Hóa Và Ý Nghĩa Cuộc Sống Trong Xã Hội Hiện Đại

Tha hóa có thể làm mất đi ý nghĩa cuộc sống của con người, khiến họ cảm thấy cô đơn, lạc lõng, và vô dụng. Để tìm lại ý nghĩa cuộc sống, cần có sự kết nối với cộng đồng, với gia đình, và với những người xung quanh. Cần tìm kiếm những hoạt động ý nghĩa, đóng góp vào sự phát triển của xã hội, và tạo ra những giá trị tốt đẹp cho cuộc sống. Cần sống một cuộc sống có mục đích, có lý tưởng, và có trách nhiệm với bản thân, gia đình, và xã hội.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ÑAÏI HOÏC QUOÁC GIA THAØNH PHOÁ HOÀ CHÍ MINH TRÖÔØNG ÑAÏI HOÏC KHOA HOÏC XAÕ HOÄI VAØ NHAÂN VAÊN K#"J NGUYEÃN NGOÏC DIEÃM TÌM HIEÅU VAÁN ÑEÀ THA HOÙA TRONG ÑIEÀU KIEÄN KINH TEÁ THÒ TRÖÔØNG ÔÛ VIEÄT NAM HIEÄN NAY LUAÄN VAÊN THAÏC SÓ KHOA HOÏC TRIEÁT HOÏC TP. HOÀ CHÍ MINH -2004- ÑAÏI HOÏC QUOÁC GIA THAØNH PHOÁ HOÀ CHÍ MINH TRÖÔØNG ÑAÏI HOÏC KHOA HOÏC XAÕ HOÄI VAØ NHAÂN VAÊN K#"J NGUYEÃN NGOÏC DIEÃM TÌM HIEÅU VAÁN ÑEÀ THA HOÙA TRONG ÑIEÀU KIEÄN KINH TEÁ THÒ TRÖÔØNG ÔÛ VIEÄT NAM HIEÄN NAY CHUYEÂN NGAØNH : TRIEÁT HOÏC MAÕ SOÁ : 5.02 LUAÄN VAÊN THAÏC SÓ KHOA HOÏC TRIEÁT HOÏC NGÖÔØI HÖÔÙNG DAÃN KHOA HOÏC: TS. LEÂ THANH SINH LÔØI CAÛM TAÏ Ñeå hoaøn thaønh luaän vaên thaïc só naøy, hoïc vieân Nguyeãn Ngoïc Dieãm ñaõ nhaän ñöôïc söï giuùp ñôõ taän tình cuûa phía tröôøng Ñaïi hoïc Khoa hoïc Xaõ hoäi vaø Nhaân vaên thaønh phoá Hoà Chí Minh, caùc thaày coâ vaø ñoàng nghieäp cô quan veà phöông phaùp nghieân cöùu, nhöõng kieán thöùc cô baûn, caùc taøi lieäu vaø nhöõng goùp yù. Toâi xin göûi lôøi caûm taï ñeán caùc thaày coâ Khoa Trieát, Phoøng Sau Ñaïi hoïc - Tröôøng Ñaïi hoïc Khoa hoïc Xaõ hoäi vaø Nhaân vaên thaønh phoá Hoà Chí Minh; Thaày höôùng daãn TS.

Leâ Thanh Sinh; PGS. Nguyeãn Theá Nghóa; vaø Trung taâm nghieân cöùu Trieát hoïc vaø Chính trò hoïc - Vieän Khoa hoïc Xaõ hoäi Vuøng Nam Boä. Nguyeãn Ngoïc Dieãm Lôøi cam ñoan Toâi xin cam ñoan Luaän vaên naøy laø keát quaû cuûa quaù trình töï nghieân cöùu cuûa toâi. Caùc soá lieäu neâu trong luaän vaên laø hoaøn toaøn trung thöïc.

Neáu coù söï gian doái toâi xin hoaøn toaøn chòu traùch nhieäm. Ngöôøi cam ñoan Nguyeãn Ngoïc Dieãm MUÏC LUÏC PHAÀN MÔÛ ÑAÀU 1 CHÖÔNG 1. NHÖÕNG QUAN NIEÄM VEÀ “THA HOÙA” TRONG LÒCH SÖÛ TRIEÁT HOÏC 8 1. Quan nieäm tröôùc Maùc veà “tha hoùa” 8 1.

Quan nieäm cuûa C. Maùc veà “tha hoùa” 26 1. Moät soá quan nieäm hieän ñaïi (ngoaøi maùc-xít) veà “tha hoùa” 43 CHÖÔNG 2. NHÖÕNG BIEÅU HIEÄN THA HOÙA TRONG ÑIEÀU KIEÄN KINH TEÁ THÒ TRÖÔØNG ÔÛ VIEÄT NAM HIEÄN NAY VAØ MOÄT SOÁ GIAÛI PHAÙP MANG TÍNH ÑÒNH HÖÔÙNG ÑEÅ KHAÉC PHUÏC THA HOÙA 58 2.

Moät soá ñaëc ñieåm chuû yeáu cuûa kinh teá thò tröôøng ôû Vieät Nam hieän nay 58 2. Nhöõng bieåu hieän tha hoùa trong ñieàu kieän kinh teá thò tröôøng ôû Vieät Nam hieän nay 66 2. Moät soá bieåu hieän tha hoùa trong hoaït ñoäng kinh teá 68 2. Moät soá bieåu hieän tha hoùa trong hoaït ñoäng vaên hoùa - xaõ hoäi vaø ñaïo ñöùc 76 2.

Moät soá bieåu hieän tha hoùa trong tö töôûng vaø chính trò 82 2. Moät soá giaûi phaùp mang tính ñònh höôùng ñeå khaéc phuïc tha hoùa trong ñieàu kieän kinh teá thò tröôøng ôû Vieät Nam hieän nay 85 2. Moät soá giaûi phaùp khaéc phuïc nhöõng bieåu hieän tha hoùa trong hoaït ñoäng kinh teá 86 2. Moät soá giaûi phaùp khaéc phuïc nhöõng bieåu hieän tha hoùa trong hoaït ñoäng vaên hoùa – xaõ hoäi vaø ñaïo ñöùc 96 2.

Moät soá giaûi phaùp khaéc phuïc nhöõng bieåu hieän tha hoùa trong tö töôûng vaø chính trò 100 KEÁT LUAÄN 104 DANH MUÏC TAØI LIEÄU THAM KHAÛO 107 • Taøi lieäu tham khaûo trong nöôùc vaø dòch 107 • Taøi lieäu tham khaûo tieáng nöôùc ngoaøi 119 1 PHAÀN MÔÛ ÑAÀU 1. Tính caáp thieát cuûa ñeà taøi “Tha hoùa”, tieáng Ñöùc laø entŽusserung hay entfremdung, tieáng Anh laø alienation, thöôøng ñöôïc hieåu nhö laø “Moät ñieàu xaáu mang tính chaát taâm lyù xaõ hoäi, noåi baät ôû moät hoaëc hai loaïi chia caét, taùch rôøi hay beû thaønh töøng mieáng laøm tan vôõ nhöõng thöù ñuùng ra luoân phaûi ñi lieàn vôùi nhau” [39:36]. Tình traïng tha hoùa dieãn ra khi ngöôøi ta caûm thaáy bò taùch rôøi vôùi nhöõng caùi thuoäc veà hoï, nhöõng caùi naèm trong moái töông quan vôùi hoï, trong tieán trình maø hoï ñang toàn taïi. Trong nhöõng tröôøng hôïp cuï theå, caùc nhaø trieát hoïc thöôøng duøng khaùi nieäm “tha hoùa” theo nhöõng muïc ñích khaùc nhau tuøy theo nhöõng vaán ñeà maø hoï quan taâm, chaúng haïn nhö nhaèm ñeå chæ tình traïng caù nhaân töï taùch rôøi khoûi baûn thaân, taùch rôøi khoûi moái quan heä vôùi xaõ hoäi (chuû yeáu caùc nhaø trieát hoïc taâm lyù); tình traïng con ngöôøi taùch rôøi khoûi Chuùa (nhö caùc nhaø trieát hoïc toân giaùo); hay tình traïng ngöôøi lao ñoäng taùch khoûi quaù trình lao ñoäng, hay khoûi saûn phaåm lao ñoäng do caùc caù nhaân tieán haønh saûn xuaát vaø leõ ra thuoäc veà hoï (caùc nhaø trieát hoïc xaõ hoäi), v.

Trong lòch söû, tình traïng tha hoùa nhìn chung ñöôïc caùc nhaø trieát hoïc phaûn aùnh trong caû hai lónh vöïc cuûa ñôøi soáng: lónh vöïc yù thöùc (ñôøi soáng tinh thaàn) vaø lónh vöïc hieän thöïc (ñôøi soáng vaät chaát). Trong heä thoáng quan ñieåm veà tha hoùa cuûa caùc nhaø trieát hoïc, vaán ñeà “tha hoùa” vaø “khaéc phuïc tha hoùa” haàu nhö ñöôïc gaén lieàn vôùi nhau. Tuøy thuoäc vaøo nhöõng cô sôû xuaát phaùt cuûa tha hoùa maø caùc phöông phaùp khaéc phuïc tha hoùa coù nhöõng khaùc bieät nhaát ñònh. Nhöng phaûi thöøa nhaän raèng, ñoù laø moät quaù trình cuûa söï traên trôû, cuûa söï suy tö, ñoâi khi coøn phaûi ñaùnh ñoåi baèng soá phaän vaø caû maïng soáng vôùi hy voïng tìm kieám moät ñònh höôùng môùi veà söï phaùt trieån cho con ngöôøi, cho xaõ hoäi.

2 Nhöõng giaù trò keát tinh ñoù, caàn ñöôïc nghieân cöùu laïi moät caùch heä thoáng vaø ñaày ñuû hôn. Ñaëc bieät hieän nay, ñaát nöôùc ta ñang xaây döïng neàn kinh teá thò tröôøng ñònh höôùng xaõ hoäi chuû nghóa, tröôùc söï chuyeån ñoåi cuûa xaõ hoäi, nhieàu bieåu hieän tha hoùa ñaõ vaø ñang xuaát hieän. Vì vaäy caàn coù söï xaùc ñònh vaø bieän phaùp khaéc phuïc ñeå ñaûm baûo ñuùng ñònh höôùng xaõ hoäi chuû nghóa maø Ñaûng ñaõ ñeà ra. Toång quan tình hình nghieân cöùu ñeà taøi Vaán ñeà “tha hoùa” vaø “khaéc phuïc tha hoùa” ñaõ ñöôïc nhieàu nhaø trieát hoïc vaø thaäm chí kinh teá hoïc, xaõ hoäi hoïc quan taâm vaø nghieân cöùu.

Tröôùc Hegel, tuy khaùi nieäm “tha hoùa” gaàn nhö chöa ñöôïc baøn luaän moät caùch coù heä thoáng trong caùc quan ñieåm cuûa caùc nhaø trieát hoïc, nhöng tình traïng tha hoùa trong xaõ hoäi, trong tö duy ñaõ ñöôïc caùc nhaø trieát hoïc traên trôû veà con ngöôøi, veà söï tieán boä cuûa xaõ hoäi phaûn aùnh trong caùc hoïc thuyeát cuûa hoï. Moät soá nhaø trieát hoïc toân giaùo tröôùc Maùc xem tha hoùa laø söï xa rôøi khoûi Chuùa, söï maát nieàm tin vaøo Chuùa. Caùc khaéc phuïc tha hoùa laø cuûng coá laïi nieàm tin ñoái vôùi Chuùa, quay veà vôùi Chuùa (S. Nhieàu nhaø trieát hoïc duy vaät sô khai cuõng phaûn aùnh tình traïng tha hoùa bôûi söï leä thuoäc vaøo caùc löïc löôïng thaàn bí cuûa töï nhieân vaø noâ leä hoùa tinh thaàn cuûa con ngöôøi tröôùc nhöõng saûn phaåm do chính trí töôûng töôïng cuûa hoï.

Moät soá nhaø trieát hoïc ñaïo ñöùc, xaõ hoäi nhìn nhaän tha hoùa döôùi goùc ñoä caùc quy phaïm ñaïo ñöùc xaõ hoäi vaø nhaän thaáy raèng tha hoùa chính laø söï ñaùnh maát baûn chaát con ngöôøi, do bôûi söï ñaûo loän cuûa traät töï xaõ hoäi, cuûa luaân lyù. Vì vaäy, caùch khaéc phuïc tha hoùa laø laäp laïi traät töï xaõ hoäi, con ngöôøi phaûi soáng coù ñaïo ñöùc, phaûi ñuùng vôùi chöùc danh cuûa mình, phaûi “chính danh” (Khoång Töû). Tuy nhieân, moät soá nhaø trieát hoïc cuõng nhaän thaáy söï can thieäp nhaèm khaéc phuïc tha hoùa cuûa con ngöôøi khoâng mang laïi hieäu quaû gì caû, maø caøng laøm cho tình traïng tha hoùa xaõ hoäi trôû 3 neân traàm troïng hôn, neân ñaõ chuû tröông “baát baïo ñoäng”, hoaëc khoâng laøm gì caû (phaùi Khuyeån Nho, Ñaïo giaùo, caùc nhaø khaéc kyû, v. Moät soá nhaø trieát hoïc phöông Taây tröôùc Maùc ñaõ nhaän thaáy vai troø cuûa saûn xuaát ñoái vôùi ñôøi soáng xaõ hoäi vaø chæ ra raèng tha hoùa laø baét nguoàn töø tö höõu (J.

Campanella,…), hay do bôûi söï phaûn boäi cuûa kheá öôùc chung (J. Vì vaäy caùch khaéc phuïc tha hoùa laø con ngöôøi laø phaûi tuaân thuû kheá öôùc chung cuûa xaõ hoäi. Vôùi Hegel, tha hoùa ñöôïc trình baøy moät caùch heä thoáng döôùi quy luaät cuûa caùi phuû ñònh, nhöng oâng chuû yeáu chæ baøn ñeán tha hoùa trong lónh vöïc cuûa yù thöùc. OÂng duøng khaùi nieäm “tha hoùa” ñeå chæ tình traïng yù thöùc bò phaân taùn vôùi chính noù, söï taùch rôøi khoûi “yù nieäm tuyeät ñoái”.

Caùch thöùc “khaéc phuïc tha hoùa" cuûa Hegel laø con ngöôøi phaûi töï yù thöùc, vaø hieåu roõ caùc quy luaät cuûa nhaän thöùc. Khaùc vôùi Hegel, Feuerbach quan nieäm raèng “tha hoùa” laø tình traïng con ngöôøi taùch khoûi baûn chaát cuûa mình do söï chi phoái bôûi nieàm tin toân giaùo (saûn phaåm cuûa trí töôûng töôïng cuûa con ngöôøi nhöng laïi quay laïi thoáng trò con ngöôøi). Vì vaäy, caùch thöùc khaéc phuïc tha hoùa maø Feuerbach ñöa ra laø xoùa boû toân giaùo cuõ vaø thay vaøo ñoù moät daïng toân giaùo khaùc, moät daïng toân giaùo ñaëc bieät – toân giaùo cuûa tình yeâu. Khoâng nhö caùc nhaø trieát hoïc tröôùc ñoù, C.

Maùc (Karl Marx, 1818-1883) quan taâm ñeán quaù trình saûn xuaát cuûa con ngöôøi trong lòch söû, ñaëc bieät laø quan taâm ñeán tình traïng lao ñoäng cuûa con ngöôøi (coâng nhaân) trong ñieàu kieän saûn xuaát tö baûn chuû nghóa ñaày khaéc nghieät. Vì vaäy, khaùi nieäm Maùc thöôøng duøng laø “lao ñoäng bò tha hoùa” (alienated labour), vaø oâng ñeà xöôùng caùch khaéc phuïc tha hoùa lao ñoäng laø xoùa boû tö höõu, laäp neân hình thaùi xaõ hoäi môùi – xaõ hoäi coäng saûn chuû nghóa. Ñöông thôøi vaø sau Maùc, nhieàu nhaø trieát hoïc, nhaø tö töôûng cuõng ñaõ ñeà caäp ñeán vaán ñeà tha hoùa. Trong ñoù, nhieàu nhaø trieát hoïc, tö töôûng ñöùng treân laäp tröôøng maùc-xít chuû yeáu phaân tích vaø laøm roõ hôn quan ñieåm tha hoùa cuûa Maùc.

Coøn caùc 4 nhaø trieát hoïc ngoaøi maùc-xít thì xem tha hoùa nhö laø tình traïng taát yeáu cuûa con ngöôøi (caùc nhaø Hieän sinh, caùc nhaø Thöïc chöùng,…). Nhieàu nhaø trieát hoïc tö saûn hieän ñaïi phöông Taây cuõng xem tha hoùa laø keát quaû cuûa neàn saûn xuaát tö baûn chuû nghóa, maø coát loõi laø xuaát phaùt töø maët traùi cuûa söï tieán boä khoa hoïc – kyõ thuaät, khieán con ngöôøi bò leä thuoäc vaøo maùy moùc. Theo quan ñieåm cuûa caùc nhaø trieát hoïc, nhaø tö töôûng naøy, chính neàn kinh teá coâng nghieäp ñaõ khieán con ngöôøi maát nhaân tính vaø taùch rôøi nhau (nhö Ceùsar Vallejo, Henry Adam, EÙmile Durkheim, v. Vì vaäy, caùch khaéc phuïc tha hoùa laø thieát laäp moät “xaõ hoäi haäu coâng nghieäp” (D.

ÔÛ Vieät Nam, caùc nhaø nghieân cöùu trieát hoïc chuû yeáu nghieân cöùu vaán ñeà “tha hoùa” ñoàng thôøi vôùi quaù trình nghieân cöùu chuû nghóa Maùc, vaø gaàn nhö nhaèm laøm roõ hôn heä thoáng quan ñieåm cuûa Maùc. Ñeán nay, ñaõ coù moät soá nghieân cöùu nhö: luaän vaên cuûa Ñaëng Vieát Chaån coù tieâu ñeà “Quan nieäm cuûa C.