phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, phụ lục, có kết cấu bao gồm 03 phần: Phần 1: Cơ sở quản lý xây dựng nông thôn mới trên địa bàn cấp huyện. Phần 2: Thực trạng quản lý trong công tác xây dựng nông thôn mới tại huyện Kim Bảng, tỉnh Hà Nam. Phần 3: Đề xuất, kiến nghị để nâng cao hiệu quả công tác quản lý xây dựng nông thôn mới trên địa bàn huyện Kim Bảng. CƠ SỞ QUẢN LÝ XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI TRÊN ĐỊA BÀN CẤP HUYỆN 1.
Khái niệm nông thôn mới và xây dựng nông thôn mới Nông thôn mới là một vùng nông thôn có nền sản xuất tiếp thu được những thành tựu khoa học kỹ thuật hiện đại mà vẫn giữ được nét đặc trưng, tinh hoa văn hóa của nông thôn truyền thống. Theo tinh thần Nghị quyết 26-NQ/TW của BCH Trung ương (tại Hội nghị lần thứ bảy, khoá X, ngày 05 tháng 8 năm 2008 về Nông nghiệp, nông dân, nông thôn), ngày 04/6/2010 Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 800/QĐ-TTg về phê duyệt Chương trình mục tiêu Quốc gia về xây dựng NTM giai đoạn 2010-2020. Tại quyết định này, mục tiêu chung của Chương trình được xác định là: “Xây dựng nông thôn mới có kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội từng bước hiện đại; cơ cấu kinh tế và các hình thức tổ chức sản xuất hợp lý, gắn nông nghiệp với phát triển nhanh công nghiệp, dịch vụ; gắn phát triển nông thôn với đô thị theo quy hoạch; xã hội nông thôn dân chủ, ổn định, giàu bản sắc văn hóa dân tộc; môi trường sinh thái được bảo vệ; an ninh trật tự được giữ vững; đời sống vật chất và tinh thần của người dân ngày càng được nâng cao; theo định hướng xã hội chủ nghĩa’’. Nguyên tắc, điều kiện và nội dung xây dựng NTM được xác định cụ thể trong Quyết định số 800/QĐ-TTg.
Trong đề án này, NTM được hiểu “là vùng nông thôn được xây dựng trên cơ sở nông thôn cũ (truyền thống, đã có) nhưng mang tính tiên tiến về mọi mặt có kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội hiện đại, cơ cấu kinh tế và các hình thức tổ chức sản xuất hợp lý, xã hội dân chủ, ổn định, giàu bản sắc văn hóa dân tộc, đời sống vật chất, tinh thần được nâng cao, môi trường sinh thái được bảo vệ, an ninh trật tự được giữ vững”. NTM nâng cao là xã đạt chuẩn NTM (đáp ứng đầy đủ mức đạt chuẩn theo yêu cầu của Bộ tiêu chí về xã NTM trên địa bàn) và đạt 75 chỉ tiêu, 19 tiêu chí xã NTM nâng cao. NTM kiểu mẫu là xã đạt chuẩn NTM nâng cao; thu nhập bình quân đầu người của xã tại thời điểm xét, công nhận xã NTM kiểu mẫu phải cao hơn từ 10% trở lên so với mức thu nhập bình quân đầu người áp dụng theo quy định đối với xã NTM nâng cao tại cùng thời điểm, do Cục Thống kê hướng dẫn và đánh giá, thẩm định; có ít nhất một mô hình thôn thông minh; đạt tiêu chí quy định xã NTM kiểu mẫu theo ít nhất một trong các lĩnh vực nổi trội nhất. 6 Để thực hiện Chương trình MTQG xây dựng NTM, Chính phủ đã ban hành Quyết định số 491/QĐ-TTg (ngày 16/4/2009) Bộ tiêu chí quốc gia về NTM bao gồm 19 tiêu chí (Phụ lục 1).
Quản lý xây dựng nông thôn mới trên địa bàn cấp huyện 1. Một số lý luận quản lý nhà nước về kinh tế a. Khái niệm quản lý Nhà nước về kinh tế Quản lý là sự tác động có chủ đích, có tổ chức của chủ thể quản lý lên đối tượng bị quản lý nhằm sử dụng có hiệu quả nhất các tiềm năng, các cơ hội của hệ thống để đạt được mục tiêu đặt ra trong điều kiện biến động của môi trường. Theo Từ điển Luật học quản lý nhà nước (QLNN) là “Là hoạt động thực thi quyền lực nhà nước do các cơ quan nhà nước thực hiện nhằm xác lập một trật tự ổn định, phát triển xã hội theo những mục tiêu mà tầng lớp cầm quyền theo đuổi”.
Có thể hiểu: QLNN về kinh tế là sự quản lý của Nhà nước đối với toàn bộ nền kinh tế quốc dân bằng quyền lực Nhà nước thông qua cơ chế quản lý kinh tế nhằm đảm bảo tốc độ tăng trưởng và phát triển của nền kinh tế quốc dân. Quản lý xây dựng nông thôn mới trên địa bàn cấp huyện a. Nội dung quản lý về xây dựng nông thôn mới Quản lý xây dựng NTM là sự tác động có tổ chức và bằng quyền lực của hệ thống hành chính đối với các hoạt động xây dựng NTM và các chủ thể có liên quan nhằm đảm bảo nông thôn phát triển đúng hướng, tạo sự phát triển bền vững và hiệu quả. Quản lý xây dựng NTM có một số nội dung trọng tâm sau: Nội dung 1: Quy hoạch, kế hoạch trong quản lý xây dựng NTM Công tác quy hoạch và thực hiện quy hoạch đóng vai trò then chốt, tạo nền móng để thực hiện các tiêu chí còn lại trong xây dựng NTM.
Giai đoạn 2021-2025, Thủ tướng Chính phủ ban hành Bộ tiêu chí về xã NTM với 19 tiêu chí, 57 chỉ tiêu (tăng 8 chỉ tiêu so với Bộ tiêu chí giai đoạn 2016-2020). Tiêu chí Quy hoạch được Bộ Xây dựng hướng dẫn cụ thể, quy hoạch phải đảm bảo trình tự, thủ tục lập, thẩm định, phê duyệt và công bố quy hoạch chung xây dựng xã, quy định quản lý theo đồ án quy hoạch chung xây dựng huyện, xã thực hiện theo Luật Xây dựng 2014, Luật sửa đổi bổ sung một số điều của Luật Xây dựng năm 2020 và các Nghị định, Thông tư hướng dẫn, các Quy chuẩn quốc gia về quy hoạch. Nội dung 2: Tuyên truyền, vận động trong công tác quản lý xây dựng NTM Bám sát quy hoạch, kế hoạch được phê duyệt, công tác quản lý xây dựng NTM cần tập trung đẩy mạnh tuyên truyền, vận động, phổ biến thông tin, kế hoạch 7 thực hiện đến cán bộ, công chức, nhân dân trên địa bàn. Cấp huyện khi tuyên truyền xuống cấp cơ sở cần xây dựng đề cương, tài liệu nội dung cụ thể, sát với thực tế địa phương, nên chia thành các giai đoạn thực hiện để đạt được hiệu quả tối ưu.
Các nội dung tuyên truyền nên được triển khai với nhiều hình thức, trọng tâm trọng điểm triển khai đến từng hộ dân trên địa bàn. Nội dung 3: Tổ chức thực hiện quy hoạch, kế hoạch xây dựng NTM - Tổ chức bộ máy quản lý: Bộ máy quản lý xây dựng NTM các cấp bao gồm: Ban Chỉ đạo xây dựng NTM, Văn phòng Điều phối NTM, phối hợp thực hiện với Ủy ban MTTQ và các tổ chức chính trị - xã hội. Căn cứ Quyết định số 1945/QĐ-TTg ngày 18/11/2021 của Thủ tướng Chính phủ về việc thành lập BCĐ Trung ương các Chương trình MTQG giai đoạn 2021- 2025, chính quyền các cấp hoàn thành việc kiện toàn, thành lập BCĐ các Chương trình MTQG cấp tương ứng và ban hành quy chế hoạt động của BCĐ, cấp huyện kiện toàn BCĐ cấp huyện, cấp xã kiện toàn BQL cấp xã, Ban Giám sát đầu tư của cộng đồng, BPT thôn để phân công, phân cấp, thống nhất công tác chỉ đạo, điều hành và phối hợp trong triển khai thực hiện các chương trình tại các cấp. Văn phòng Điều phối NTM cấp huyện do Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (NN&PTNT) hoặc Phòng Kinh tế làm cơ quan thường trực, thực hiện chức năng giúp BCĐ cấp huyện quản lý và tổ chức thực hiện Chương trình MTQG xây dựng NTM trên địa bàn.
Thực hiện chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn quy định tại điểm b khoản 2 Điều 2 Quyết định số 1920/QĐ-TTg và biên chế của Văn phòng Điều phối NTM các cấp. Về tư cách pháp nhân: Văn phòng Điều phối NTM cấp huyện sử dụng con dấu và tài khoản của UBND huyện để thực hiện nhiệm vụ. Chánh Văn phòng Điều phối NTM cấp huyện hầu hết do Phó Chủ tịch UBND huyện kiêm nhiệm. - Tổ chức thực hiện triển khai xây dựng NTM Văn phòng điều phối NTM của huyện quản lý, chịu trách nhiệm trực tiếp triển khai công tác xây dựng NTM, giải quyết các vấn đề, tháo gỡ vướng mắc, khó khăn trong quá trình thực hiện theo thẩm quyền; phòng Tài chính-Kế hoạch với vai trò quản lý, phân bổ nguồn lực về kinh tế, giám sát theo chức năng, thẩm quyền; phòng Lao động-Thương binh và xã hội (LĐTB&XH) quản lý các vấn đề về chế độ chính sách về con người; các cơ quan, đơn vị liên quan phụ trách tiêu chí, chỉ tiêu NTM triển khai thực hiện các dự án thuộc lĩnh vực ngành trên địa bàn, chỉ đạo, hướng 8 dẫn, đôn đốc, kiểm tra thực hiện, thẩm định mức độ đạt các tiêu chí, chỉ tiêu; hệ thống ngân hàng các cấp triển khai thực hiện các gói hỗ trợ đối với các đối tượng chính sách theo quy định; Trung tâm Văn hóa cơ sở thực hiện nhiệm vụ phổ biến thông tin, tuyên truyền về chủ trương, chính sách pháp luật về xây dựng NTM, đưa tin bài về gương người tốt, mô hình điển hình, cách làm hay triển khai đến toàn thể nhân dân, cá nhân, tổ chức trên địa bàn; chủ động, sáng tạo lồng ghép xây dựng NTM với các chương trình quốc gia đang được triển khai ở địa phương; Ủy ban Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội các cấp phối hợp chặt chẽ với chính quyền địa phương đẩy mạnh công tác tuyên truyền, phát huy vai trò giám sát và phản biện xã hội trong xây dựng NTM.
Nội dung 4: Công tác kiểm tra, giám sát quản lý xây dựng NTM Công tác quản lý xây dựng NTM sẽ không thể hoàn thiện khi chưa có công tác kiểm tra, giám sát đi kèm, thực hiện mục tiêu “Dân biết, dân bàn, dân quyết định, dân làm, dân giám sát, dân thụ hưởng”, công tác kiểm tra giám sát không chỉ là nhiệm vụ của cấp ủy, chính quyền, Ủy ban kiểm tra từ Trung ương đến cơ sở, mà còn là nhiệm vụ của các đơn vị, bộ phận liên quan. Các cấp ủy, tổ chức đảng, UBKT các cấp quán triệt, tham mưu, xây dựng chương trình, kế hoạch kiểm tra, giám sát toàn khoá và hằng năm gắn với nội dung lãnh đạo, chỉ đạo xây dựng huyện, xã đạt chuẩn NTM, NTM nâng cao. Thực hiện quản lý xây dựng NTM đạt hiệu quả cần thực hiện đúng, đủ các nội dung công việc chủ yếu trên. Mỗi nội dung có vai trò, vị trí và ý nghĩa riêng, tuy vậy, các nội dung này luôn gắn với nhau và phải được tiến hành đồng bộ, liên tục.
Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý xây dựng nông thôn mới Nông nghiệp, nông dân, nông thôn là những vấn đề hết sức phức tạp.