Luận văn: Quản lí môi trường khám phá khoa học cho trẻ mẫu giáo tại Thái Nguyên

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu thực trạng và đề xuất biện pháp quản lý xây dựng môi trường khám phá khoa học cho trẻ mẫu giáo tại các trường mầm non.

• Tác giả: Nguyễn Thị Bích Ngọc
• Người hướng dẫn: PGS. Phí Thị Hiếu
• Trường học: Trường Đại học Sư phạm - Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Quản lý giáo dục
• Đề tài: Quản lý xây dựng môi trường khám phá khoa học cho trẻ mẫu giáo ở các trường mầm non thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Thái Nguyên

Tóm tắt

I. Tầm quan trọng của quản lý môi trường khám phá khoa học cho trẻ

Quản lý xây dựng môi trường khám phá khoa học cho trẻ mẫu giáo là một nhiệm vụ cốt lõi, đặt nền tảng cho sự phát triển toàn diện của trẻ. Đây không chỉ là việc tạo ra không gian vật chất mà còn là quá trình kiến tạo những cơ hội để trẻ tương tác, tìm tòi và lĩnh hội tri thức một cách chủ động. Nghiên cứu của Nguyễn Thị Bích Ngọc (2020) đã khẳng định rằng, một môi trường học tập được quản lý và thiết kế tốt sẽ kích thích và tạo cơ hội cho trẻ tích cực khám phá, thử nghiệm và sáng tạo. Hoạt động này đóng vai trò then chốt trong việc hình thành các năng lực tư duy, khả năng phán đoán và phát triển kỹ năng giải quyết vấn đề. Môi trường khám phá khoa học hiệu quả giúp trẻ chuyển từ việc học thụ động sang chủ động chiếm lĩnh kiến thức thông qua trải nghiệm thực tế. Quá trình này không chỉ làm giàu vốn hiểu biết mà còn nuôi dưỡng lòng say mê khoa học, một tiền đề quan trọng cho hành trình học tập suốt đời. Việc quản lý hiệu quả đảm bảo rằng các hoạt động đều có mục đích, an toàn và phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý của lứa tuổi, từ đó tối ưu hóa quá trình phát triển nhận thức và hình thành những yếu tố đầu tiên của nhân cách. Đây là một trong những mục tiêu trọng tâm của chương trình giáo dục mầm non hiện đại.

1.1. Khái niệm cốt lõi về môi trường khám phá khoa học cho trẻ

Môi trường khám phá khoa học được định nghĩa là toàn bộ những điều kiện tự nhiên và xã hội được tạo ra nhằm hướng dẫn và khơi dậy sự tò mò, hứng thú nhận thức tích cực của trẻ về thế giới xung quanh. Theo Trần Thị Ngọc Trâm, đây là quá trình giáo viên giúp trẻ tích cực tham gia thăm dò, tìm hiểu thế giới, qua đó rèn luyện các thao tác trí tuệ như quan sát, so sánh, và suy luận. Môi trường này bao gồm cả yếu tố vật chất như góc khoa học trong lớp học, học liệu, dụng cụ thí nghiệm, và yếu tố tinh thần như thái độ khuyến khích, sự tôn trọng ý tưởng của giáo viên. Mục tiêu là tạo ra một không gian mà ở đó, trẻ cảm thấy an toàn để đặt câu hỏi, thử nghiệm và mắc lỗi. Việc thiết kế môi trường học tập phải linh hoạt, cho phép trẻ tự do lựa chọn hoạt động theo sở thích, từ đó thúc đẩy khả năng tự học và tư duy độc lập.

1.2. Vai trò của khám phá khoa học đối với sự phát triển toàn diện

Hoạt động khám phá khoa học tác động sâu sắc đến năm mặt phát triển của trẻ: nhận thức, ngôn ngữ, thể chất, tình cảm - xã hội và thẩm mỹ. Về nhận thức, trẻ học được cách suy luận logic, nhận biết mối quan hệ nhân quả qua các thí nghiệm khoa học đơn giản. Về ngôn ngữ, trẻ làm giàu vốn từ vựng khi mô tả quan sát, thảo luận kết quả và đặt câu hỏi. Các hoạt động vận động tinh khi thao tác với dụng cụ, hay vận động thô khi khám phá thiên nhiên giúp phát triển thể chất. Hơn nữa, khi làm việc nhóm trong các dự án, trẻ học được cách hợp tác, chia sẻ, hình thành kỹ năng xã hội. Tình yêu thiên nhiên, sự trân trọng thế giới xung quanh được bồi đắp, góp phần phát triển tình cảm và thẩm mỹ. Quá trình này là nền tảng của giáo dục STEM cho trẻ mầm non, giúp trẻ hình thành các kỹ năng cần thiết cho thế kỷ 21.

II. Thách thức khi quản lý xây dựng môi trường khám phá khoa học

Mặc dù tầm quan trọng đã được công nhận, công tác quản lý xây dựng môi trường khám phá khoa học cho trẻ tại nhiều cơ sở giáo dục mầm non vẫn đối mặt với không ít thách thức. Thực trạng được chỉ ra trong luận văn của Nguyễn Thị Bích Ngọc (2020) tại các trường mầm non TP. Thái Nguyên cho thấy, một bộ phận không nhỏ giáo viên còn gặp khó khăn trong việc xây dựng và tổ chức các hoạt động này. Vấn đề không chỉ nằm ở cơ sở vật chất mà còn ở nhận thức và năng lực chuyên môn. Nhiều giáo viên vẫn có xu hướng truyền thụ kiến thức một chiều thay vì tạo điều kiện cho trẻ tự trải nghiệm. Việc thiếu hụt các học liệu mở và tài liệu hướng dẫn chuyên sâu cũng là một rào cản lớn. Bên cạnh đó, áp lực về thời gian và sĩ số lớp học đông khiến việc tổ chức các hoạt động mang tính cá nhân hóa trở nên khó khăn. Vai trò của giáo viên đôi khi bị giới hạn ở việc quản lý lớp thay vì là người đồng hành, khơi gợi. Những tồn tại này nếu không được giải quyết một cách đồng bộ sẽ làm giảm hiệu quả của các hoạt động khám phá khoa học, chưa thực sự giúp trẻ lĩnh hội tri thức qua trải nghiệm một cách trọn vẹn.

2.1. Hạn chế trong nhận thức và năng lực của đội ngũ giáo viên

Một trong những yếu tố chủ quan lớn nhất ảnh hưởng đến chất lượng môi trường khám phá là nhận thức và năng lực của giáo viên. Khảo sát thực tế cho thấy một số giáo viên chưa hiểu sâu sắc về phương pháp lấy trẻ làm trung tâm, còn lúng túng khi áp dụng phương pháp STEAM hay học tập qua dự án. Kỹ năng đặt câu hỏi mở để kích thích tư duy phản biện ở trẻ còn hạn chế. Nhiều giáo viên có xu hướng cung cấp câu trả lời sẵn thay vì hướng dẫn trẻ tự tìm ra lời giải. Hơn nữa, kỹ năng thiết kế và tổ chức hoạt động trải nghiệm khoa học một cách bài bản, an toàn và hấp dẫn cũng là một điểm yếu cần được bồi dưỡng và cải thiện thường xuyên thông qua các chương trình tập huấn chuyên sâu.

2.2. Khó khăn về cơ sở vật chất và sự phối hợp với phụ huynh

Yếu tố khách quan cũng tạo ra nhiều rào cản. Việc thiếu thốn trang thiết bị, đồ dùng, đặc biệt là các dụng cụ chuyên dụng cho thí nghiệm khoa học, làm hạn chế sự đa dạng của hoạt động. Nhiều trường chưa có không gian ngoài trời đủ rộng và an toàn để trẻ khám phá thiên nhiên. Việc tận dụng vật liệu tái chế để làm đồ dùng dạy học tuy được khuyến khích nhưng chưa được triển khai đồng bộ. Thêm vào đó, sự tương tác của phụ huynh còn khá mờ nhạt. Nhiều gia đình chưa nhận thức được tầm quan trọng của việc đồng hành cùng con trong các hoạt động khoa học tại nhà, xem đây là trách nhiệm hoàn toàn của nhà trường. Việc huy động nguồn lực xã hội hóa để cải thiện cơ sở vật chất cũng còn nhiều khó khăn.

III. Phương pháp quản lý thiết kế môi trường vật chất khoa học cho trẻ

Để vượt qua các thách thức, việc quản lý xây dựng môi trường khám phá khoa học cho trẻ cần tập trung vào việc kiến tạo một không gian vật chất phong phú, an toàn và kích thích. Một môi trường vật chất được thiết kế tốt không chỉ cung cấp công cụ mà còn là người "giáo viên thứ hai", mời gọi trẻ tham gia vào quá trình học tập. Quản lý hiệu quả bắt đầu từ việc quy hoạch không gian lớp học một cách khoa học, phân chia các khu vực chức năng rõ ràng, đặc biệt là góc khoa học trong lớp học. Khu vực này cần được đặt ở nơi có đủ ánh sáng, yên tĩnh và dễ dàng tiếp cận. Người quản lý cần chỉ đạo giáo viên lựa chọn và sắp xếp học liệu một cách có chủ đích, từ các vật thật, mô hình, tranh ảnh đến các nguyên vật liệu tự nhiên. Việc ưu tiên sử dụng vật liệu tái chế và học liệu mở không chỉ tiết kiệm chi phí mà còn giáo dục trẻ về ý thức bảo vệ môi trường. Quá trình thiết kế môi trường học tập phải đảm bảo tính linh hoạt, cho phép thay đổi, bổ sung học liệu theo từng chủ đề và hứng thú của trẻ, giúp môi trường luôn mới mẻ và hấp dẫn.

3.1. Xây dựng góc khoa học đa dạng hấp dẫn và an toàn tuyệt đối

Góc khoa học là trung tâm của các hoạt động khám phá. Việc quản lý cần đảm bảo góc này được trang bị đa dạng các loại đồ dùng như kính lúp, nam châm, cân, các bộ sưu tập (lá cây, sỏi đá, vỏ sò). Học liệu cần được sắp xếp gọn gàng, dán nhãn rõ ràng và đặt ở tầm tay của trẻ để khuyến khích tính tự lập. Các nguyên tắc về an toàn trong thí nghiệm phải được đặt lên hàng đầu. Người quản lý cần ban hành quy định cụ thể về việc sử dụng các dụng cụ, vật liệu; giám sát giáo viên hướng dẫn trẻ các quy tắc an toàn cơ bản. Mọi vật liệu có nguy cơ gây hại đều phải được loại bỏ hoặc sử dụng dưới sự giám sát chặt chẽ của người lớn. Góc khoa học không chỉ là nơi trưng bày mà phải là một không gian tương tác sống động.

3.2. Tận dụng tối đa không gian ngoài trời để trẻ khám phá tự nhiên

Môi trường khám phá khoa học không nên bị giới hạn trong bốn bức tường. Việc quản lý cần có kế hoạch khai thác hiệu quả không gian ngoài trời như sân trường, vườn cây. Cần chỉ đạo tạo ra các khu vực cho trẻ trồng cây, quan sát côn trùng, thu thập các mẫu vật tự nhiên. Các hoạt động như tìm hiểu về sự phát triển của cây, sự thay đổi của thời tiết hay đặc điểm của các loài vật nhỏ giúp trẻ có những trải nghiệm chân thực. Khám phá thiên nhiên là cách tốt nhất để trẻ học về thế giới sống, hình thành tình yêu và ý thức trách nhiệm với môi trường. Người quản lý cần đảm bảo không gian này an toàn, sạch sẽ và có các quy định rõ ràng để giáo viên tổ chức hoạt động một cách hiệu quả.

IV. Hướng dẫn quản lý tổ chức hoạt động giáo dục STEM cho trẻ mầm non

Quản lý hiệu quả không chỉ dừng lại ở việc chuẩn bị môi trường vật chất mà còn là chỉ đạo, tổ chức các hoạt động giáo dục có mục tiêu. Giáo dục STEM cho trẻ mầm non (Khoa học, Công nghệ, Kỹ thuật, Toán) và phương pháp STEAM (thêm yếu tố Nghệ thuật) là cách tiếp cận hiện đại, giúp tích hợp kiến thức và kỹ năng một cách liền mạch. Người quản lý cần định hướng cho giáo viên xây dựng kế hoạch giáo dục theo hướng này, biến các khái niệm khoa học trừu tượng thành những hoạt động trải nghiệm khoa học gần gũi và thú vị. Việc tổ chức các hoạt động cần tuân thủ nguyên tắc lấy trẻ làm trung tâm, khuyến khích trẻ đặt câu hỏi, nêu giả thuyết và tự mình kiểm chứng. Quản lý tổ chức hoạt động đòi hỏi sự linh hoạt, cho phép giáo viên điều chỉnh nội dung dựa trên hứng thú và khả năng của trẻ, thay vì bám cứng vào giáo án. Mục tiêu cuối cùng là giúp trẻ hình thành các kỹ năng quan sát ở trẻ, tư duy logic và khả năng làm việc nhóm, những năng lực quan trọng cho tương lai.

4.1. Triển khai phương pháp học tập qua dự án kích thích tư duy

Học tập qua dự án (Project-Based Learning) là một hình thức tổ chức hiệu quả. Người quản lý cần tập huấn cho giáo viên cách xây dựng và triển khai các dự án nhỏ, xuất phát từ chính những câu hỏi của trẻ (ví dụ: “Tại sao lá cây lại có màu xanh?”, “Làm thế nào để tạo ra cầu vồng?”). Một dự án thường kéo dài trong vài ngày hoặc vài tuần, bao gồm nhiều hoạt động liên quan như quan sát, thảo luận, vẽ, làm mô hình, thực hiện thí nghiệm khoa học đơn giản. Thông qua dự án, trẻ không chỉ học kiến thức mà còn phát triển kỹ năng giải quyết vấn đề, kỹ năng giao tiếp và hợp tác. Quản lý theo dự án giúp kết nối các lĩnh vực học tập một cách tự nhiên và có ý nghĩa.

4.2. Tăng cường vai trò của giáo viên trong việc khơi gợi sáng tạo

Vai trò của giáo viên trong môi trường khám phá khoa học là người dẫn dắt, khơi gợi chứ không phải là người truyền đạt kiến thức. Người quản lý cần chỉ đạo giáo viên thay đổi phương pháp, tập trung vào việc đặt câu hỏi mở, lắng nghe và tôn trọng ý kiến của trẻ. Giáo viên cần tạo ra các tình huống có vấn đề để thách thức tư duy của trẻ, đồng thời cung cấp sự hỗ trợ cần thiết khi trẻ gặp khó khăn. Việc khuyến khích trẻ diễn đạt ý tưởng của mình, dù đúng hay sai, sẽ giúp xây dựng sự tự tin và nuôi dưỡng tư duy phản biện. Thường xuyên tổ chức các buổi sinh hoạt chuyên môn để giáo viên chia sẻ kinh nghiệm, thảo luận các tình huống sư phạm là biện pháp quản lý hiệu quả để nâng cao năng lực cho đội ngũ.

V. Bí quyết quản lý huy động nguồn lực và đánh giá sự tiến bộ của trẻ

Để quản lý xây dựng môi trường khám phá khoa học cho trẻ một cách bền vững, việc huy động các nguồn lực và thực hiện đánh giá hiệu quả là vô cùng quan trọng. Công tác quản lý không chỉ giới hạn trong phạm vi nhà trường mà cần mở rộng, kết nối với gia đình và cộng đồng. Người quản lý cần xây dựng kế hoạch cụ thể để huy động sự tham gia của phụ huynh, các tổ chức xã hội vào việc cải thiện cơ sở vật chất và làm phong phú thêm các hoạt động trải nghiệm. Bên cạnh đó, việc đánh giá sự tiến bộ của trẻ cần được thực hiện một cách khoa học và toàn diện. Đánh giá không chỉ dựa trên lượng kiến thức trẻ nhớ được mà phải tập trung vào sự phát triển các kỹ năng, thái độ và khả năng vận dụng kiến thức vào thực tế. Kết quả đánh giá là cơ sở quan trọng để người quản lý và giáo viên điều chỉnh kế hoạch giáo dục, đảm bảo mọi đứa trẻ đều nhận được sự hỗ trợ phù hợp để phát huy tối đa tiềm năng của mình. Đây là một chu trình quản lý khép kín, liên tục và hướng tới sự cải tiến.

5.1. Tăng cường hợp tác và tương tác của phụ huynh với nhà trường

Sự phối hợp giữa nhà trường và gia đình là chìa khóa thành công. Người quản lý cần chủ động tổ chức các buổi hội thảo, tọa đàm để nâng cao nhận thức cho phụ huynh về tầm quan trọng của khám phá khoa học. Khuyến khích tương tác của phụ huynh thông qua các hoạt động như “Ngày hội khoa học gia đình”, mời phụ huynh tham gia vào các dự án học tập, hoặc giao các nhiệm vụ khám phá nhỏ để trẻ thực hiện cùng gia đình vào cuối tuần. Việc tạo ra các kênh giao tiếp cởi mở như nhóm Zalo, sổ liên lạc điện tử giúp phụ huynh nắm bắt được quá trình học tập của con và nhận được sự tư vấn kịp thời từ giáo viên. Khi gia đình và nhà trường cùng chung một mục tiêu, môi trường học tập của trẻ sẽ được mở rộng ra ngoài khuôn viên trường học.

5.2. Công cụ và phương pháp đánh giá sự tiến bộ của trẻ hiệu quả

Việc đánh giá sự tiến bộ của trẻ cần thoát khỏi hình thức kiểm tra truyền thống. Thay vào đó, người quản lý nên chỉ đạo giáo viên sử dụng các phương pháp đánh giá quá trình như quan sát, ghi chép nhật ký, thu thập sản phẩm của trẻ (portfolio), và trò chuyện trực tiếp. Các công cụ này giúp ghi nhận không chỉ kết quả cuối cùng mà cả quá trình tư duy, cách trẻ giải quyết vấn đề và sự thay đổi trong thái độ. Việc xây dựng các tiêu chí đánh giá rõ ràng, tập trung vào các kỹ năng như kỹ năng quan sát ở trẻ, khả năng hợp tác, tính sáng tạo sẽ giúp việc đánh giá trở nên khách quan và toàn diện hơn, cung cấp thông tin giá trị cho việc xây dựng kế hoạch giáo dục cá nhân hóa.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu, diễn biến, kết thúc một câu chuyện, các hành động mới thể hiện đặc điểm nhân vật; sử dụng biện pháp nghệ thuật và các phương tiện thể hiện trong tình huống mới; thể hiện sự sáng tạo của trẻ trong tất cả các lĩnh vực, sản phẩm, tình huống và trong hành động. 7 Về tổ chức hoạt động trải nghiệm và thảo luận về các hoạt động đó trong quá trình KPKH nhằm phát triển vốn từ cho trẻ: Theo hướng này có các tác giả như Smith, Humphyryes. Trong đó, Smith (2011) tập trung nêu phương pháp kích thích sự tìm hiểu thế giới thực vật của trẻ em thông qua các hoạt động như cách trồng cây, cách chăm sóc cây. Qua đó, vốn từ của trẻ về môi trường khám phá khoa học - chủ đề thế giới thực vật, được xuất hiện từ đơn giản đến phức tạp; ngoài việc cung cấp cho trẻ biết tên gọi, các bộ phận của cây xanh, hoa, quả., trẻ s biết được quá trình phát triển của cây, từ hạt nảy mầm → thành cây → đơm hoa → kết trái.

Từ đó, giáo dục cho trẻ ý thức yêu và bảo vệ cây xanh. Ngoài ra, tác giả còn chỉ ra rằng, bên cạnh việc phát triển vốn từ, hoạt động KPKH chủ đề thực vật còn giúp tích hợp thêm các hoạt động khác như toán, nhạc, thể dục. Cũng nghiên cứu hướng này, Lauren Lowry (2012) nhấn mạnh, trong quá trình khám phá thế giới thực vật, nếu trẻ thích thú và chú ý tới bộ phận nào đó của cây, hoa, quả. thì chúng ta có thể cho trẻ nhắc lại từ mới đó về tên gọi, đặc điểm, màu sắc hay công dụng.

Đây là cơ hội để cung cấp thêm vốn từ mới có liên quan cho trẻ. Theo tác giả, khi cung cấp từ mới cho trẻ, đặc biệt là trẻ 3-4 tuổi, ta không nên đưa nhiều từ cùng một lúc, mà nên tạo cơ hội, động viên, khuyến khích trẻ diễn đạt để trả lời; nên kết hợp dùng cử chỉ, điệu bộ, nét mặt để trẻ hiểu sâu hơn từ mới đó [37]. Tìm hiểu về việc cho trẻ thực hành trải nghiệm trong hoạt động KPKH, Janet Humphyryes (2005) cho rằng: trẻ từ 0-6 tuổi luôn khám phá thế giới bằng các giác quan. Trẻ có thể hiểu tốt hơn khi tham gia vào các hoạt động mà qua đó chúng có thể giao tiếp được trực tiếp với thế giới tự nhiên.

Giáo viên nên lựa chọn những gì trẻ hứng thú và muốn tìm hiểu. Để giúp trẻ thực hiện được điều này, người lớn cần cho trẻ ra ngoài trời để trẻ được hòa mình vào môi trường tự nhiên và dành thời gian để khám phá nó nhờ các giác quan [15]. Tác giả Christine Chen - nhà sáng lập và Chủ tịch Hiệp hội các nhà giáo dục mầm non Singapore (AECES), Chủ tịch Hiệp hội giáo dục mầm non Thế 8 giới (ACEI) cho rằng phong trào cấp tiến nhìn nhận giáo dục là một quá trình xã hội và lớp học được tổ chức như một cộng đồng trong đó học sinh học cách cộng tác với nhau và với thầy giáo viên. Giáo dục cấp tiến dạy trẻ các kỹ năng của thế kỷ 21 với 3 kỹ năng: Giao tiếp - Cộng tác - Sáng tạo.

Theo Christine Chen, những phương pháp, tiếp cận tiên tiến và các xu thế trong giáo dục mầm non của thế giới đang được Singapore và các nước áp dụng trong xây dựng chương trình giáo dục mầm non là mô hình Bank street, Montessori và Đa trí tuệ [dẫn theo 1]. Tất cả các nhà nghiên cứu đã thống nhất đánh giá vai trò quan trọng trong hoạt động học, hoạt động chơi với trẻ mầm non trong các lĩnh vực phát triển và hoạt động khám phá môi trường khoa học là một trong những hoạt động đặc thù của trẻ mẫu giáo, tạo môi trường cho trẻ mẫu giáo khám phá khoa học có vai trò quan trọng đặc biệt là quản lý xây dựng môi trường khám phá khoa học cho trẻ ở các trường mầm non. Từ những quan điểm trên đã cho ta một cách nhìn cơ bản về sự cần thiết của việc xây dựng môi trường khám phá khoa học cho trẻ. Những nghiên cứu ở trong nước Khám phá khoa học giúp cho trẻ mẫu giáo phát triển toàn diện về các mặt trí tuệ, nhận thức, đạo đức, thẩm mĩ, thể lực và lao động.

Vì thế, đây là chủ đề được các nhà nghiên cứu cũng như các giáo viên quan tâm. Tác giả Đinh Thị Thu Hằng trong bài viết “Thiết kế thí nghiệm trong hoạt động khám phá khoa học cho trẻ mẫu giáo ở trường mầm non” đã nhận định hoạt động khám phá khoa học là hoạt động giúp trẻ nhận biết về các sự vật, hiện tượng ở xung quanh. Trong hoạt động khám phá khoa học, trẻ trải qua việc học là trải qua một tiến trình tìm tòi, khám phá, thử nghiệm và sáng tạo. Điều này giúp trẻ hình thành các năng lực tư duy, khả năng phán đoán và giải quyết vấn đề, nuôi dưỡng lòng say mê khám phá, đấy là những tiền đề cần thiết cho trẻ trong suốt cuộc đời.

Nếu đưa những thí nghiệm vào hoạt động khám 9 phá khoa học, biến những hoạt động này thành những hoạt động khám phá bổ ích thì trẻ s trở thành nhân tố chủ động trong việc chiễm lĩnh tri thức. Đối với trẻ 5-6 tuổi ở trường Mầm non, thay vì cung cấp kiến thức theo con đường có sẵn, việc thiết kế thí nghiệm trong hoạt động khám phá khoa học là một phương thức giáo dục bổ ích, hiệu quả [12]. Tác giả Nguyễn Thị Ngọc Châu trong bài viết “Một số nghiên cứu về tổ chức hoạt động khám phá khoa học nhằm phát triển vốn từ cho trẻ mẫu giáo” đã nhận định thực tế ở các trường mầm non, khi tổ chức hoạt động KPKH, giáo viên thường chú trọng tới mục tiêu phát triển nhận thức mà ít chú ý đến phát triển ngôn ngữ nói chung, phát triển vốn từ cho trẻ nói riêng. Hiện tượng “giáo viên nói nhiều, làm nhiều hơn trẻ” còn khá phổ biến.

Trẻ chưa có nhiều cơ hội được giao tiếp, chia sẻ, diễn đạt ý tưởng của mình; các hoạt động KPKH chưa tạo được môi trường ngôn ngữ tích cực cho trẻ. Đa số giáo viên còn gặp khó khăn trong quá trình tìm kiếm những biện pháp tổ chức hoạt động KPKH nhằm phát triển vốn từ cho trẻ. Những nhược điểm, khó khăn này cần được nghiên cứu tìm kiếm các biện pháp khắc phục nhằm nâng cao chất lượng giáo dục phát triển ngôn ngữ cho trẻ nói chung, phát triển vốn từ cho trẻ nói riêng [3]. Tác giả Trần Viết Nhi trong bài viết “Rèn luyện kỹ năng sử dụng sơ đồ cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi qua hoạt động khám phá khoa học” đã khẳng định hoạt động KPKH cho phép GV lồng ghép các phương pháp, biện pháp rèn luyện kỹ năng sử dụng sơ đồ cho trẻ dưới hình thức vui chơi một cách hiệu quả mà không gây nhàm chán.

Với những lí do đó, hoạt động KPKH ở trường mầm non tạo ra nhiều cơ hội để GV áp dụng các biện pháp rèn luyện kỹ năng sử dụng sơ đồ cho trẻ mầm non [17]. Tác giả Hồ Thị Tường Vân trong công trình “Biện pháp tổ chức hoạt động khám phá khoa học cho trẻ 5 - 6 tuổi trong trường mầm non tại thành phố Hồ Chí Minh” đã xác định và hệ thống hóa lí luận về biện pháp tổ chức hoạt động khám phá khoa học cho trẻ 5 - 6 tuổi trong trường mầm non, từ đó làm rõ 10 thực trạng của các biện pháp tổ chức hoạt động khám phá khoa học cho trẻ 5 - 6 tuổi trong trường mầm non và chỉ ra những nguyên nhân của thực trạng, đề xuất một số biện pháp tổ chức hoạt động khám phá khoa học cho trẻ 5 - 6 tuổi trong trường mầm non [33]. Tác giả Vũ Thị Thu Hoài trong bài viết “Quy trình tổ chức thực hành thường xuyên bộ môn “phương pháp cho trẻ mầm non khám phá khoa học về môi trường khám phá khoa học” ở trường cao đẳng sư phạm” đã khẳng định phương pháp cho trẻ mầm non khám phá khoa học về môi trường khám phá khoa học cần được thực hiện dưới nhiều hình thức khác nhau như thực hành ở trường sư phạm, kiến tập ở trường mầm non, thực hành ở trường mầm non. Bài viết có ý nghĩa đối với hoạt động thực hành của sinh viên sư phạm mầm non [13].

Tác giả Phạm Thị Thu Thủy trong “Sử dụng phương pháp vấn đáp trong học phần Phương pháp cho trẻ khám phá khoa học về môi trường khám phá khoa học”, đã phân tích hình thức dạo chơi trong thiên nhiên (dạo chơi có mục đích quan sát đối tượng) là nhu cầu không thể thiếu đối với trẻ mầm non, nó mang lại cho trẻ không khí trong lành, thỏa mãn nhu cầu về vận động, nhu cầu tiếp nhận thông tin qua khám phá thiên nhiên. Mặt khác, tác giả đã làm rõ sự phối hợp, hòa quyện và bổ sung cho nhau về các mặt giáo dục, nhằm phát huy tối đa khả năng của trẻ trong hoạt động chung có chủ đích học tập được tổ chức thông qua các hoạt động giáo dục theo hệ thống chủ điểm [27]. Bộ sách “Giáo án tổ chức hoạt động khám phá khoa học về môi trường khám phá khoa học lớp mẫu giáo 3-4 tuổi” và “Giáo án tổ chức hoạt động khám phá khoa học về môi trường khám phá khoa học lớp mẫu giáo 5-6 tuổi” của tác giả Nguyễn Kim Dung, Trần Phương Hà, Nguyễn Ngọc Huyền, Đào Hoàng Mai, Phạm Lâm Nguyệt, Trần Kim Uyên, nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam (Theo chương trình giáo dục mầm non mới) [7,8], được thiết kế ế theo các hoạt động giáo dục với mục đích giúp giáo viên lựa chọn các giáo án phù hợp với từng chủ đề để đưa vào dạy học theo các lĩnh vực phát triển 11 của trẻ như: Lĩnh vực phát triển nhận thức, lĩnh vực phát triển ngôn ngữ, lĩnh vực phát triển thẩm mĩ, lĩnh vực phát triển thể chất, lĩnh vực phát triển tình cảm và kỹ năng xã hội. Trong các tài liệu“Giáo trình tổ chức hoạt động vui chơi cho trẻ mầm non” của tác giả Đinh Văn Vang, Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam [32]; “Hướng dẫn cho trẻ từ 3-6 tuổi khám phá môi trường khám phá khoa học qua các thí nghiệm đơn giản” do tác giả Phạm Thị Yến chủ biên, NXB Giáo dục Việt Nam [35].

đã xây dựng, hướng dẫn chi tiết các hoạt động vui chơi, khám phá môi trường khám phá khoa học qua những hoạt động vui vẻ, có ích, thiết thực.