CHƯƠNG 1: VỐN KINH DOANH VÀ QUẢN LÝ VỐN CỦA DOANH NGHIỆP 1. Tổng quan VKD của Doanh nghiệp 1. Khái niệm, đặc trưng và vai trò của vốn kinh doanh a. Khái niệm VKD của doanh nghiệp Điều kiện đầu tiên để hình thành một doanh nghiệp đó là VKD, doanh nghiệp muốn đăng ký kinh doanh cũng như thực hiện các hoạt động kinh doanh đều cần phải có vốn.
Để tiến hành quá trình hoạt động sản xuất kinh doanh, các doanh nghiệp cần phải có các yếu tố cơ bản sau: tư liệu lao động, sức lao động, đối tượng và lao động. Để có được ba yếu tố này, doanh nghiệp phải ứng ra một lượng vốn tiền tệ nhất định gọi là VKD của doanh nghiệp. VKD luôn vận động, nó có thể tồn tại dưới các dạng như tiền hoặc tài sản như các máy móc, thiết bị,.và sau cùng thì nó lại trở về dưới dạng tiền tệ. Vốn có thể sẽ tăng hoặc giảm phụ thuộc vào kết quả sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp.
1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 Vậy nên, VKD được thể hiện dưới dạng tiền tệ bao gồm cả số tài sản được sử dụng cho hoạt động sản xuất kinh doanh với mục đích thu lợi nhuận. Như vậy, ta có thể hiểu: VKD của doanh nghiệp là toàn bộ số tiền ứng trước mà doanh nghiệp bỏ ra để hình thành nên các tài sản cần thiết cho hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Đặc trưng về VKD của doanh nghiệp Để quản lý và sử dụng VKD có hiệu quả, các doanh nghiệp phải nhận thức được một số đặc trưng của VKD: Vốn phải đại diện cho một lượng giá trị tài sản nhất định, hay nói cách khác, Vốn được biểu hiện bằng giá trị của các loại tài sản trong doanh nghiệp. Do đó, không thể không có vốn mà có tài sản hoặc ngược lại.
“Vốn phải vận động để sinh lời. Vốn được biểu hiện bằng tiền nhưng tiền chưa hẳn đã là vốn. Để trở thành vốn thì tiền phải được vận động để sinh lời. Trong quá 7 trình kinh doanh, vốn có thể chuyển hóa qua nhiều hình thái khác nhau nhưng điểm khởi đầu và điểm kết thúc của vòng tuần hoàn đều phải là hình thái tiền tệ với giá trị lớn hơn giá trị ban đầu, tức là kinh doanh có lãi.
Do đó, đòi hỏi doanh nghiệp phải quản lý sử dụng VKD sao cho vốn không bị ứ đọng, luân chuyển tuần hoàn. Vốn phải tập trung, tích tụ đến một lượng cần thiết thì mới có tác dụng trong kinh doanh, điều này cho thấy để có thể sử dụng vốn một cách hiệu quả đòi hỏi doanh nghiệp phải tính toán chính xác lượng vốn cần sử dụng để tránh tình trạng thiếu vốn doanh nghiệp sẽ rơi vào thế bị động hoặc thừa vốn sẽ gây đọng vốn, làm tăng chi phí cơ hội trong quá trình sử dụng vốn, giảm hiệu quả sử dụng. Vì vậy, các doanh nghiệp ngoài việc dựa vào tiềm năng sẵn có của mình mà còn phải tìm cách thu hút vốn từ nhiều nguồn khác nhau. Vốn có giá trị về mặt thời gian, tức là giá trị của cùng một lượng vốn tại các giai đoạn khá1 nhau sẽ không giống nhau.
Đặc trưng này đòi hỏi doanh nghiệp trong khi sử dụng vốn phải làm cho vốn vận động không ngừng, không được để vốn “chết”. Vốn có thể có nhiều chủ sở hữu hoặc duy nhất. Đặc trưng này đòi hỏi doanh nghiệp phải lựa chọn nguồn huy động vốn để cân đối được giữa lợi nhuận và chi phí bỏ ra để huy động vốn. Tại một thời điểm, vốn có nhiều hình thái khác nhau, có thể không tồn tại dưới dạng vật chất như: quyền sử dụng đất, nhãn hiệu hàng hóa.hoặc dưới hình thái vật chất cụ thể như tiền mặt, hàng tồn kho, máy móc, phương tiện vận tải… Đặc trưng này giúp doanh nghiệp có sự nhìn nhận toàn diện về VKD, từ đó có các giải pháp phù hợp để phát huy sức mạnh của VKD.
Phân loại về VKD Để quản lý và sử dụng vốn một cách có hiệu quả các doanh nghiệp cần tiến hành phân loại vốn. Dựa vào đặc điểm chu chuyển, VKD gồm có vốn lưu động và vốn cố định. Vốn lưu động của Doanh nghiệp Vốn1 lưu động: là1toàn1 bộ1số tiền1ứng1trước1mà1doanh1nghiệp1bỏ1ra1để1 8 đầu1tư1hình1thành1nên các tài1sản lưu1động (TSLĐ) thường1 xuyên cần thiết1 cho1hoạt1động1SXKD của doanh1nghiệp. Hay vốn1lưu động là biểu hiện bằng tiền của các TSLĐ trong DN.
Trong hoạt động kinh doanh, VLĐ có đặc điểm: - VLĐ trong quá trình chu chuyển luôn luôn thay đổi hình thái biểu hiện. - Sau một chu kỳ của hoạt động kinh doanh VLĐ sẽ hoàn thành một vòng tuần hoàn. VLĐ chuyển toàn bộ giá trị một lần đồng thời được hoàn lại toàn bộ sau mỗi chu kỳ kinh doanh. Quá trình tuần hoàn của vốn lưu động được lặp đi lặp lại có tính chất chu kỳ, tạo thành sự chu chuyển của vốn lưu động do quá trình hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp lặp lại liên tục.
Chính vì vậy, vốn lưu động tại một thời điểm luôn tồn tại dưới hình nhiều thái khác nhau trong quá trình sản xuất kinh doanh như: vốn lưu động trong dự trữ, vốn lưu động trong sản xuất, vốn lưu động trong lưu thông. Vốn cố định của Doanh nghiệp Đầu1tư1trong nước: là việc các tổ chức, cá nhân Việt Nam, người Việt Nam ở nước ngoài, người nước ngoài thường trú ở Việt Nam tham gia góp vốn vào sản xuất kinh doanh tại Việt Nam. Đầu tư nước ngoài tại Việt Nam: là việc nhà đầu tư nước ngoài đưa vào Việt Nam vốn bằng tiền hoặc bất kỳ tài sản nào khác để đầu tư theo của Luật đầu tư nước ngoài tại Việt Nam. Đầu tư ra nước ngoài: là loại đầu tư của các tổ chức hoặc cá nhân của nước này tại nước khác.
Vai trò về VKD Vốn chính tiền đề của hoạt động sản xuất kinh doanh, đối với doanh nghiệp nó có vai trò rất quan trọng đối với sự thành công và phát triển. - VKD là chỉ tiêu đánh giá kết quả các hoạt động sản xuất kinh doanh và cơ sở để triển khai các hoạt động sản xuất kinh doanh đó. 9 - Doanh nghiệp sử dụng vốn để đầu tư vào tài sản nhằm tạo ra giá trị. Do đó, việc tăng tài sản luôn tác động bởi hiệu quả của việc sử dụng vốn.
- Vốn là cơ sở để doanh nghiệp thâm nhập thị trường, tiếp tục đầu tư mở rộng sản xuất, nâng cao uy tín trên thương trường. Vốn có vai trò quan trọng như vậy nên doanh nghiệp cần hết sức thận trọng trong quá trình quản lý, sử dụng vốn, từ khâu huy động đến khâu sử dụng vốn. Nguồn vốn về VKD “VKD của doanh nghiệp được hình thành từ nhiều nguồn khác nhau, doanh1 nghiệp1được1lựa1chọn1các phương án huy động, quản lý sử dụng vốn đạt hiệu1 quả tối ưu. Tùy theo từng mục tiêu người ta có thể phân loại nguồn vốn kinh doanh của1 doanh nghiệp theo nhiều cách khác nhau:” Phân loại theo quan hệ sử dụng vốn: Nguồn VKD của doanh nghiệp được chia thành Vốn chủ sở hữu và Nợ phải trả.
+ Vốn chủ sở hữu (VCSH): là số vốn thuộc sở hữu của chủ doanh nghiệp gồm; Vốn điều lệ do nguồn vốn liên doanh, liên kết, chủ sở hữu, từ các quỹ của doanh nghiệp, bổ sung từ lợi nhuận, vốn Nhà nước và tài trợ nếu có. + Nợ phải trả (NPT): là trách nhiệm của doanh nghiệp có nghĩa vụ phải thanh toán như: người lao động, nợ vay, cho Nhà nước, các khoản phải trả người bán… NPT chia thành nợ ngắn hạn hoặc nợ phải trả dài hạn. Phân loại theo huy động: + Nguồn vốn bên trong DN: là nguồn mà doanh nghiệp huy động được vào đầu tư từ hoạt động của bản thân doanh nghiệp tạo ra bao gồm: lợi nhuận để lại, nguồn vốn liên doanh, liên kết, tiền khấu hao hàng năm, các khoản dự phòng,. + Nguồn vốn bên ngoài DN: Là nguồn vốn có thể huy động từ bên ngoài doanh nghiệp để đáp ứng nhu cầu về vốn cho hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp, bao gồm: vốn góp liên doanh, liên kết, vốn vay từ ngân hàng và các tổ chức tín dụng, vốn do nợ nhà cung cấp, vốn từ việc phát hành trái phiếu,.
10 Phân loại theo thời gian huy động và sử dụng vốn: + Nguồn vốn thường xuyên: là nguồn vốn được doanh nghiệp sử dụng thường xuyên, lâu dài vào hoạt động kinh doanh, có tính chất ổn định, bao gồm: vốn chủ sở hữu và nợ dài hạn. + Nguồn vốn tạm thời: là nguồn vốn có tính ngắn hạn mà doanh nghiệp sử dụng để cho các nhu cầu có tính chất bất thường, tạm thời hoặc phát sinh trong hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Nguồn vốn này bao gồm: các khoản vay ngắn hạn, nợ ngắn hạn, các khoản vay - nợ dài hạn đến hạn thanh toán, các khoản chiếm dụng của người bán, người mua, người lao động. Quản lý VKD của Doanh nghiệp 1.
Khái niệm về quản lý VKD Quản lý VKD là việc Doanh nghiệp phải đảm bảo luôn có tiền cho các hoat động sản xuất kinh doanh dựa trên việc xây dựng kế hoạch, sử dụng vốn chủ sở hữu và quản lý nợ phải trả. Có thể nói rằng quản lý VKD thực chất là thước đo trình độ sử dụng nguồn nhân lực, tài chính của doanh nghiệp, đó là vấn đề cơ bản gắn liền với sự tồn tại và phát triển của doanh nghiệp. Do vậy, quản lý và nâng cao hiệu quả sử dụng vốn là mục tiêu hàng đầu của doanh nghiệp. Quản lý hiệu quả VKD là điều kiện đảm bảo cho doanh nghiệp an toàn về mặt tài chính, hạn chế rủi ro, tăng thu nhập cho cán bộ công nhân viên, mở rộng sản xuất kinh doanh, tăng lợi nhuận mà còn giúp doanh nghiệp tăng uy tín, nâng cao khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp.
Hệ thống chỉ tiêu đánh giá VKD Các Doanh nghiệp trước tiên phải đánh giá, phân tích các chỉ tiêu hiệu quả sử dụng VKD của doanh nghiệp dựa trên thực trạng sử dụng VKD của mình. Để tìm ra những biện pháp để quản trị và nâng cao hiệu quả sử dụng vốn. Các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả sử dụng VKD của doanh nghiệp a) Các chỉ tiêu phản ánh khả năng sinh lời của VKD 11 * Khả năng sinh lời toàn bộ VKD Tỷ suất sinh lời kinh tế của tài sản (BEP): Chỉ tiêu này phản ánh khả năng sinh lời của tài sản hay VKD, không tính đến ảnh hưởng của thuế thu nhập doanh nghiệp và nguồn gốc VKD. Lợi nhuận trước lãi vay và thuế BEP = Tài sản hay VKD bình quân trong kỳ Tỷ suất lợi nhuận sau thuế trên tổng tài sản (ROA): Chỉ tiêu này phản ánh trong kì tạo ra bao nhiêu lợi nhuận trước thuế (sau thuế) mỗi đồng VKD được sử dụng.