CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA QUẢN LÝ VĂN HÓA TỔ CHỨC CỦA CÁC ĐẠI HỌC Ở VIỆT NAM 1. Tổng quan các nghiên cứu về văn hóa tổ chức của các cơ sở giáo dục 1. Ở nước ngoài Đề tài VHTC trong các ĐH còn khá mới mẻ ở Việt Nam, tuy nhiên lại rất phổ biến ở nước ngoài. Qua nghiên cứu và phân tích tài liệu, tác giả phân loại các nghiên cứu về VHTC nhà trường như sau: Các nhà lý thuyết cho rằng hiểu biết VH của một tổ chức là nền tảng cho hiểu biết về tổ chức.
Theo Schein [84] VH có thể được định nghĩa như một mô hình các giả định cơ bản được chia sẻ và lĩnh hội bởi một nhóm khi nó giải quyết các vấn đề về thích ứng bên ngoài và tích hợp bên trong, đủ tốt để được coi là có hiệu lực và vì thế được giảng dạy cho các thành viên mới như là cách nhận thức đúng đắn, suy nghĩ, và cảm thấy có liên quan đến những vấn đề này. Ngày nay, gần như không thể phân tích các tổ chức hiện đại mà không đề cập đến VHTC của nó. Tuy nhiên, việc phân tích VHTC phải đối mặt với nhiều thách thức. Theo Jones, VHTC là "tập hợp các giá trị và các chuẩn mực điều khiển tương tác các thành viên tổ chức với nhau và với những người bên ngoài tổ chức” [66, tr.
Theo Shein [84], các yếu tố sau đây là quan trọng nhất trong việc xác định nền văn hóa tổ chức nhất định, bao gồm: quy tắc hành vi, định mức, nhóm, giá trị, các quy tắc, mô hình ngôn ngữ, biểu tượng, nghi lễ chính thức và lễ kỷ niệm. Lý do tại sao VHTC đã trở nên phổ biến vì nó kết nối giữa các loại VH thích hợp và hiệu quả hoạt động của các tổ chức. Cũng theo Jones [66], "VHTC ảnh hưởng đến hiệu quả tổ chức bởi vì (a) Có thể mang lại cho tổ chức lợi thế cạnh tranh, (b) Cải thiện cách thức cấu trúc tổ chức, và (c) Tăng cường động lực của nhân viên để theo đuổi lợi ích tổ chức [66, tr. Ngoài ra, không có VHTC phổ quát áp dụng cho tất cả các loại tổ chức vì các loại tổ chức khác nhau đòi hỏi các loại VH khác nhau.
Vì vậy, mỗi tổ chức nên cố gắng tìm một nền VH thích hợp nhất cho tổ chức đó. Việc phân tích VHTC 8 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com của ĐH là cần thiết để xem các nền VH này cho phép thực hiện tối ưu của các mục tiêu của trường hay không. Cuốn sách “Hiểu về VHTC trường đại học: trường hợp của Croatia” của tác giả Vesna Kovac do nhà xuất bản học thuật quốc tế Peter Lang, năm 2006 được lấy cảm hứng từ những thay đổi sắp xảy ra của các ĐH Croatia trong bối cảnh của quá trình toàn cầu hóa, đó là một nỗ lực để được đứng trong khu vực GDĐH châu Âu. Tác giả phân tích các khái niệm VHTC của ĐH, xác định nó như một hiện tượng mà do sức mạnh quy định và kiểm soát đặc biệt của nó – đóng vai trò như một biến quan trọng đối với sự thích ứng của các ĐH với nhu cầu hiện tại của các thiết lập bên ngoài.
VHTC của một ĐH có thể được xác định, đánh giá, và giải thích, những gì là quan trọng hơn, nó có thể được sửa đổi và thay đổi theo hướng mong muốn. Phân loại VHTC chủ yếu theo các loại hình quản trị hay lãnh đạo ĐH, nó chứng tỏ rất tốt các kết nối giữa các hiện tượng quan sát. Tác giả trình bày và giải thích kết quả của một cuộc khảo sát thực nghiệm đã được thực hiện với 476 giáo sư ĐH từ tất cả các ĐH Croatia. Kết luận mang lại tiền đề cho các ĐH để phát triển các đặc tính mong muốn của VHTC ĐH, chỉ ra một số thay đổi cụ thể để VHTC có thể đối phó với tình hình hiện nay [90].
Marina Toma’s Folch và Georgetaion [74] “Phân tích VHTC của ĐH: Hai mô hình GDĐH ở châu Âu” tập trung vào hai dự án nghiên cứu, kiểm tra VHTC bằng phương tiện của hai mô hình phân tích khác nhau – một ở bậc ĐH và một ở bậc khoa – được thực hiện trong bốn năm tại các ĐH công Catalonian (Tây Ban Nha). Cách tiếp cận lý thuyết và phương pháp cho hai cuộc điều tra cũng được xem xét với nhận xét cả trên khía cạnh tích cực và tiêu cực của từng công trình. Các tác giả cuối cùng chỉ ra hai phương pháp nghiên cứu khác nhau xác định các tính năng phổ biến và khác nhau trong hai bối cảnh, và kết quả của phân tích này có thể được sử dụng như một công cụ phương pháp luận cho nghiên cứu trong tương lai về VHTC trong bối cảnh GDĐH. Mô hình đã được phát triển ở mức độ toàn cầu của các ĐH và ở cấp tổ chức nhỏ, tức là một bộ 9 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.
Các tác giả cũng đồng tình với Schein [84] khi ông cho rằng sự phát triển của các tổ chức ĐH xuất phát từ sự cần thiết để thích ứng với các yêu cầu đa dạng của xã hội, điều này là lý do cho sự cần thiết của sự thay đổi VH. Trong các nghiên cứu về VHTC ĐH, đáng lưu ý là luận án TS của Audronė Poškienė, với đề tài “VHTC ĐH – yếu tố giáo dục phức tạp của GDĐH”. Các đối tượng nghiên cứu là VHTC ĐH, yếu tố giáo dục phức tạp của GDĐH. Mục tiêu nghiên cứu là xác định khả năng của VHTC ĐH - yếu tố giáo dục phức tạp của GDĐH.
Các nhiệm vụ nghiên cứu: thực hiện phân tích lý thuyết của hệ thống GDĐH và nghiên cứu các đặc điểm cụ thể của nó với các giá trị; sự phân loại ĐH như một tổ chức GDĐH; phân tích VHTC và bản chất của nó; tiếp xúc với các cấu trúc của VHTC ĐH; đánh giá khả năng VHTC ĐH như một yếu tố giáo dục phức tạp của GDĐH; điều tra các nền VH của ĐH Công nghệ giáo dục Kaunas là một yếu tố phức tạp. [36] Bên cạnh đó, các bài nghiên cứu nổi bật như nghiên cứu về VHTC của Khoa kỹ thuật dân sự thuộc ĐH Zagreb của hai tác giả Antic Miljenko và Anita Cerić. Bài viết này phân tích VHTC của Khoa và khám phá xem loại VH này có cho phép thực hiện tối ưu của các mục tiêu của Khoa không. Theo một cuộc khảo sát trình bày trong bài báo này, các GV hài lòng vừa phải với mối quan hệ giữa các cá nhân, với lựa chọn của nhân viên mới, với cơ hội để thăng tiến công việc và với các nghi lễ tại Khoa.
Tuy nhiên, các GV không hài lòng với hệ thống giá trị. Ngoài ra, một tỷ lệ phần trăm cao các GV nghĩ rằng nên xây dựng quy định rõ ràng về hành vi cho sinh viên. Berrio (2003), Barbara Fralinger và Osman Ferda Beytekdn lại đánh giá VHTC ĐH sử dụng khung giá trị tại ĐH Bang Ohio Mở rộng và tại một khoa thuộc ĐH Rowan và ĐH Ege. Khung giá trị được sử dụng để xác định loại VHTC được thể hiện bởi các GV.
Khuôn khổ đánh giá VHTC thống trị dựa trên bốn loại VH: thân tộc, thứ bậc, thường quy và thị trường. Các nghiên cứu về VHTC cho thấy rằng nhiệm vụ, mục đích và mục tiêu chiến lược của một tổ 10 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com chức không nên xung đột với VH hiện tại và họ phải làm việc với nhau để nâng cao hiệu quả của tổ chức.Tierney [94] nghiên cứu những điều thiết yếu của VHTC trong GDĐH. Đầu tiên tác giả cung cấp một một lý do tại sao VHTC là một khái niệm hữu ích cho sự hiểu biết quản lý và hiệu quả hoạt động trong GDĐH. Làm như vậy, tác giả chỉ ra làm thế nào các nhà quản trị có thể sử dụng các khái niệm về VH để giúp giải quyết các vấn đề hành chính cụ thể.
Phần thứ hai của bài viết tác giả xem xét các nỗ lực trước đó để xác định VH trong các tổ chức nói chung, và đặc biệt, trong các trường cao đẳng và ĐH. Thứ ba, một nghiên cứu trường hợp của một ĐH nhà nước nhấn mạnh yếu tố thiết yếu của VH học thuật. Kết luận khám phá những giải pháp mà các nhà nghiên cứu có thể kiểm tra để nâng cao khung VHTC có thể dành cho các nhà quản lý và các nhà nghiên cứu sử dụng trong GDĐH. Hart [63] lại nghiên cứu về VHTC trong các ĐH định hướng nghiên cứu của Mỹ.
Hai loại VHTC, phần nào có xung đột với nhau, ảnh hưởng mạnh mẽ đến các ĐH định hướng nghiên cứu của Mỹ. Loại VH trước đây áp dụng chủ yếu cho các ngành khoa học tự nhiên và xã hội, trong khi loại sau này áp dụng cho tất cả các ngành. Ngoài ra có các nghiên cứu về VHTC trường đại học và sự thay đổi như của Elizabeth R. Hinde [51] về VH nhà trường và sự thay đổi: Một kiểm tra về ảnh hưởng của VH nhà trường đến quá trình thay đổi.
Jose JoaQuinn Brunner và Anthony Tillett [65] nghiên cứu về điều kiện để thay đổi VHTC của các ĐH trong khi Kim Cameron lại nghiên cứu về quy trình thay đổi VHTC có thể áp dụng cho các tổ chức giáo dục. Tác giả Ellen Martins [52] lại nghiên cứu về mô hình VHTC thúc đẩy sự sáng tạo và đổi mới. Mục đích của nghiên cứu này là xác định những loại hình VHTC sẽ hỗ trợ sáng tạo và đổi mới trong một tổ chức. Nghiên cứu về VHTC và lãnh đạo nhà trường đáng lưu ý là cuốn sách “Xây dựng VH nhà trường: Cạm bẫy, những nghịch lí, và những hứa hẹn” của tác giả Terrence E.
Deal và Kent D. Cuốn sách nhấn mạnh tầm 11 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com quan trọng của việc tham gia xây dựng VH và giúp các nhà lãnh đạo mở rộng hoạt động của họ để cải thiện nền VH của nhà trường. Ngoài ra, cuốn sách này mang tính kinh điển về VH nhà trường (đây là phiên bản thứ hai) và các tác giả là những chuyên gia về VHTC. Họ tập hợp cái tốt nhất của VH ở cả môi trường giáo dục và kinh doanh.
Một lý do để đọc các cuốn sách là để nghe tất cả những câu chuyện quyền lực minh chứng cho sức mạnh của VH trong một tổ chức, vì vậy tác phẩm của họ thực sự rất hấp dẫn. Rita Niemann Tina Kotzé [81] nghiên cứu về mối quan hệ giữa các hoạt động lãnh đạo và VHTC và đưa ra các khuyến nghị về các kĩ năng người hiệu trưởng cần để thiết lập một nền VH nhà trường có lợi cho việc giảng dạy và học tập.