Hoàn thiện công tác quản lý thuế đối với cá nhân kinh doanh tại Chi cục Thuế khu vực Tuyên Hóa – Minh Hóa

Đề án quản lý thuế đối với cá nhân kinh doanh tại Chi cục Thuế Tuyên Hóa – Minh Hóa

• Tác giả: Lê Thị Thương Huyền
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Diệu Linh
• Trường học: Đại học Huế - Trường Đại học Kinh tế
• Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
• Đề tài: Hoàn thiện công tác quản lý thuế đối với cá nhân kinh doanh tại Chi cục Thuế khu vực Tuyên Hóa – Minh Hóa
• Loại tài liệu: Đề án thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2025
• Địa điểm: Huế

Tóm tắt

I. Tổng quan quản lý thuế cá nhân kinh doanh Tuyên Hóa Minh Hóa

Chi cục Thuế khu vực Tuyên Hóa – Minh Hóa thực hiện công tác quản lý thuế trên địa bàn miền núi rộng lớn. Địa bàn quản lý có nhiều đặc thù kinh tế xã hội. Số lượng cá nhân kinh doanh phân tán tại nhiều xã vùng sâu vùng xa. Hoạt động kinh doanh chủ yếu có quy mô nhỏ lẻ. Ngành nghề kinh doanh tập trung vào thương mại dịch vụ và nông sản địa phương. Phần lớn cơ sở nộp thuế theo phương pháp khoán. Cơ quan thuế áp dụng Thông tư 40/2021/TT-BTC để hướng dẫn người nộp thuế. Quy trình quản lý bao gồm cấp mã số thuế, phát tờ khai, lập bộ thuế và thông báo nộp tiền. Công chức thuế định kỳ khảo sát doanh thu thực tế của từng hộ. Việc phân loại hộ kinh doanh giúp xác định đúng nghĩa vụ ngân sách. Bộ máy quản lý gồm hai đội thuế phụ trách địa bàn các xã. Đội Thuế số 1 phụ trách Tuyên Hóa. Đội Thuế số 2 phụ trách Minh Hóa. Sự phối hợp đồng bộ giúp hệ thống thu ngân sách vận hành ổn định.

1.1. Đặc điểm đối tượng cá nhân kinh doanh trên địa bàn

Hộ kinh doanh tại Tuyên Hóa và Minh Hóa mang tính chất nhỏ lẻ truyền thống. Các hộ chủ yếu kinh doanh tạp hóa, ăn uống, dịch vụ sửa chữa và nông lâm sản. Khả năng ghi chép sổ sách kế toán còn rất hạn chế. Phần lớn giao dịch thương mại sử dụng tiền mặt. Doanh thu bán hàng biến động mạnh theo mùa vụ thu hoạch nông nghiệp. Ý thức chấp hành pháp luật thuế của bà con chưa đồng đều. Nhiều chủ hộ vùng cao gặp khó khăn trong việc tiếp cận các thủ tục hành chính thuế. Tuy vậy, khối kinh doanh cá thể vẫn đóng vai trò quan trọng cho kinh tế địa phương. Lực lượng này giải quyết nhiều việc làm và tạo nguồn cung hàng hóa thiết yếu cho đời sống người dân.

1.2. Mô hình tổ chức bộ máy quản lý thu thuế khu vực

Chi cục Thuế khu vực Tuyên Hóa – Minh Hóa kiện toàn tổ chức theo mô hình liên huyện. Cơ cấu nhân sự bao gồm các đội chuyên trách về hành chính, nghiệp vụ và kiểm tra. Công tác quản lý địa bàn được chia tách cụ thể giữa hai huyện. Đội Thuế số 1 giám sát các hộ kinh doanh tại địa bàn Tuyên Hóa. Đội Thuế số 2 theo dõi cá nhân kinh doanh trên địa bàn Minh Hóa. Cán bộ thuế thực hiện đầy đủ các khâu từ phát tờ khai mẫu 01/CNKD đến đôn đốc nộp tiền. Việc tinh gọn tổ chức giúp bộ máy nâng cao hiệu lực kiểm soát. Mối quan hệ phối hợp giữa cơ quan thuế và chính quyền cấp xã được duy trì chặt chẽ. Hệ thống quản lý nắm bắt kịp thời các biến động kinh doanh thực tế.

II. Thực trạng quản lý thuế cá nhân kinh doanh Tuyên Hóa Minh Hóa

Thực tiễn quản lý thuế cá nhân kinh doanh tại hai huyện miền núi bộc lộ nhiều điểm nghẽn. Công tác lập bộ thuế khoán đối mặt với nguy cơ thất thu. Doanh thu kê khai của nhiều hộ kinh doanh thường thấp hơn thực tế hoạt động. Việc khảo sát doanh thu gặp khó khăn do thiếu hóa đơn đầu vào và đầu ra. Một số hộ kinh doanh lớn chưa chủ động chuyển đổi sang hình thức kê khai theo luật định. Hạ tầng công nghệ thông tin phục vụ quản lý thuế tại địa phương còn thiếu thốn. Ứng dụng thuế điện tử eTax Mobile chưa phủ sóng rộng khắp đến các hộ tiểu thương vùng sâu. Tình trạng nợ đọng thuế vẫn phát sinh rải rác qua từng quý. Biện pháp cưỡng chế thu nợ thuế gặp nhiều rào cản xã hội tại địa bàn vùng cao. Năng lực chuyên môn của một bộ phận cán bộ thuế cần tiếp tục được bồi dưỡng. Cơ chế trao đổi dữ liệu kinh doanh với cơ quan đăng ký kinh doanh chưa đạt hiệu quả tối đa. Những tồn tại này đòi hỏi giải pháp tháo gỡ toàn diện.

2.1. Khó khăn trong kiểm soát doanh thu và chống thất thu

Kiểm soát doanh thu thực tế là thách thức lớn nhất trong quản lý hộ khoán. Các hộ kinh doanh tại Tuyên Hóa và Minh Hóa ít sử dụng hóa đơn chứng từ. Việc mua bán diễn ra trực tiếp qua tiền mặt. Người mua hàng thường không yêu cầu người bán xuất chứng từ giao dịch. Do đó, doanh thu tính thuế thường căn cứ vào mức tự khai của cá nhân. Việc áp mức doanh thu khoán dễ phát sinh chênh lệch so với quy mô kinh doanh thực tế. Nhiều cơ sở có doanh thu cao nhưng vẫn được xếp vào nhóm nộp thuế thấp. Tình trạng này tạo ra sự bất bình đẳng giữa những người kinh doanh. Công tác chống thất thu thuế gặp trở ngại lớn do thiếu công cụ giám sát dòng tiền.

2.2. Hạn chế về ứng dụng công nghệ và quản lý nợ đọng

Chuyển đổi số trong quản lý thuế tại địa bàn miền núi còn chậm chạp. Tỷ lệ cài đặt và sử dụng ứng dụng eTax Mobile của người dân Minh Hóa và Tuyên Hóa còn ở mức khiêm tốn. Đường truyền internet tại một số xã vùng cao hoạt động chưa ổn định. Thói quen sử dụng điện thoại thông minh cho dịch vụ công chưa hình thành đồng đều. Bên cạnh đó, số tiền thuế nợ đọng có xu hướng kéo dài qua nhiều tháng. Nhiều cá nhân kinh doanh viện lý do khó khăn để trì hoãn nghĩa vụ thuế. Cơ quan thuế thiếu nhân lực trực tiếp đi thu hồi nợ tại các bản làng xa xôi. Các chế tài xử phạt hành chính đối với nợ đọng thuế chưa phát huy hiệu lực răn đe cần thiết.

III. Giải pháp quản lý thuế cá nhân kinh doanh Tuyên Hóa Minh Hóa

Hoàn thiện quản lý thuế đòi hỏi việc thực hiện đồng bộ nhiều giải pháp thiết thực. Cơ quan thuế cần đổi mới công tác điều tra và khảo sát doanh thu thực tế. Việc phối hợp với Hội đồng tư vấn thuế cấp xã cần đi vào chiều sâu. Các buổi họp xác định doanh thu khoán phải công khai và dân chủ. Cán bộ thuế phải kiểm tra chặt chẽ các hộ kinh doanh lớn để vận động nộp thuế theo phương pháp kê khai. Chi cục Thuế cần đẩy mạnh chuyển đổi số trên toàn địa bàn quản lý. Việc hướng dẫn người dân cài đặt ứng dụng thuế điện tử eTax Mobile cần được mở rộng về từng thôn bản. Cơ quan thuế cần phối hợp cùng các ngân hàng thương mại để triển khai thanh toán không dùng tiền mặt. Công tác thanh tra và kiểm tra định kỳ cần tập trung vào các lĩnh vực kinh doanh có doanh thu cao. Chế độ phân loại nợ thuế phải được cập nhật thường xuyên để có biện pháp xử lý kịp thời. Đội ngũ cán bộ thuế cần tham gia các khóa đào tạo nâng cao trình độ chuyên môn và kỹ năng nghiệp vụ.

3.1. Đẩy mạnh hiện đại hóa và số hóa thủ tục nộp thuế

Số hóa quy trình nộp thuế là giải pháp trọng tâm nhằm nâng cao hiệu quả quản lý. Cơ quan thuế khu vực Tuyên Hóa – Minh Hóa cần tăng cường tập huấn ứng dụng eTax Mobile. Cán bộ thuế lập các bàn hướng dẫn lưu động tại các chợ phiên và trung tâm cụm xã. Việc tuyên truyền về hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền cần được đẩy mạnh đối với nhóm kinh doanh ăn uống, bán lẻ. Cơ quan thuế vận động thương nhân mở tài khoản ngân hàng và sử dụng mã thanh toán QR. Dữ liệu nộp thuế điện tử giúp hồ sơ cá nhân kinh doanh minh bạch hơn. Nhờ đó, người dân tiết kiệm thời gian đi lại và hạn chế tối đa việc tiếp xúc trực tiếp tiền mặt với cán bộ thu.

3.2. Tăng cường kiểm tra giám sát và xử lý nợ đọng thuế

Công tác thanh tra và đôn đốc thu hồi nợ thuế cần được siết chặt hơn nữa. Chi cục Thuế cần phân loại nợ thuế chi tiết theo từng mức độ rủi ro. Các trường hợp chây ỳ kéo dài phải áp dụng biện pháp cưỡng chế theo quy định pháp luật. Cơ quan thuế thông báo công khai danh sách hộ nợ thuế tại trụ sở ủy ban nhân dân xã. Sự phối hợp giữa lực lượng công an, quản lý thị trường và cơ quan thuế cần được duy trì thường xuyên. Hoạt động kiểm tra liên ngành giúp phát hiện kịp thời các hành vi gian lận doanh thu. Bên cạnh đó, cơ quan thuế nên tăng cường khen thưởng các hộ kinh doanh nộp thuế tiêu biểu để khuyến khích tinh thần tự giác của cộng đồng.

IV. Bài học quản lý thuế cá nhân kinh doanh ở Tuyên Hóa Minh Hóa

Hoàn thiện công tác quản lý thuế cá nhân kinh doanh mang lại ý nghĩa kinh tế xã hội sâu sắc cho Tuyên Hóa và Minh Hóa. Kết quả thu ngân sách bền vững tạo tiền đề đầu tư cơ sở hạ tầng vùng cao. Hệ thống quản lý thuế minh bạch giúp củng cố niềm tin của nhân dân vào chính quyền. Sự công bằng về nghĩa vụ tài chính thúc đẩy môi trường cạnh tranh lành mạnh giữa các hộ buôn bán. Thực tiễn từ hai địa phương này cung cấp nhiều bài học kinh nghiệm quý báu cho các huyện miền núi khác. Yếu tố quyết định thành công nằm ở việc gắn kết chặt chẽ giữa cơ quan thuế với chính quyền địa phương. Tuyên truyền pháp luật thuế cần sử dụng ngôn ngữ gần gũi và hình thức trực quan. Ứng dụng khoa học công nghệ phải phù hợp với hạ tầng mạng và thói quen của người dân nông thôn. Khi chính sách thuế đi liền với sự hỗ trợ nhiệt tình, người nộp thuế sẽ tự nguyện đồng hành. Nền tảng quản lý hiện đại sẽ bảo đảm nguồn thu ổn định cho ngân sách địa phương trong dài hạn.

4.1. Vai trò của cấp ủy và chính quyền cơ sở

Sự lãnh đạo của cấp ủy và chính quyền xã là nhân tố then chốt cho công tác thuế. Hội đồng tư vấn thuế cấp xã nắm vững biến động thực tế của từng hộ trên địa bàn. Việc phối hợp giữa trưởng thôn, công an xã và cán bộ thuế giúp xác định đúng năng lực nộp thuế. Chính quyền địa phương cần tích cực lồng ghép tuyên truyền nghĩa vụ thuế vào các cuộc họp thôn bản. Khi ủy ban nhân dân cấp xã chủ động vào cuộc, công tác quản lý địa bàn sẽ giảm bớt hiện tượng kinh doanh không giấy phép. Nguồn thu thuế được giữ lại điều tiết trực tiếp phục vụ các công trình dân sinh địa phương. Nhờ vậy, người dân thấy rõ lợi ích thiết thực từ nghĩa vụ nộp thuế.

4.2. Khả năng nhân rộng mô hình quản lý cho vùng cao

Kinh nghiệm quản lý tại Chi cục Thuế Tuyên Hóa – Minh Hóa có giá trị tham khảo cao. Mô hình quản lý thuế liên huyện kết hợp phân công đội phụ trách xã tỏ ra rất hiệu quả. Cách thức triển khai điểm hướng dẫn eTax Mobile tại các phiên chợ có thể nhân rộng sang nhiều huyện miền núi. Việc xây dựng cơ sở dữ liệu số hóa hộ kinh doanh giúp chuẩn hóa quy trình lập bộ trên diện rộng. Các cơ quan thuế khu vực khó khăn cần áp dụng linh hoạt phương pháp tuyên truyền trực tiếp kết hợp mạng xã hội. Sự kiên trì bám sát địa bàn của cán bộ cơ sở tạo nên chuyển biến căn bản về ý thức nộp thuế. Đây là giải pháp thực tế để củng cố nguồn thu ngân sách địa phương.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khu vực kinh tế cá thể giữ vai trò động lực đối với tăng trưởng kinh tế địa phương, giải quyết việc làm và tạo nguồn thu ổn định cho ngân sách nhà nước. Tính đến ngày 31 tháng 12 năm 2024, Chi cục Thuế khu vực Tuyên Hóa – Minh Hóa đang trực tiếp quản lý 1.967 cá nhân kinh doanh đang hoạt động trên địa bàn hai huyện miền núi phía Tây tỉnh Quảng Bình. Với bộ máy tinh gọn gồm 46 cán bộ, công chức và người lao động, đơn vị phải đối mặt với áp lực quản lý nguồn thu trải rộng trên địa bàn có địa hình phức tạp, giao thông cách trở và trình độ dân trí không đồng đều.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm xuất phát từ các bất cập kéo dài trong công tác quản lý thuế đối với cá nhân kinh doanh, đặc biệt là tình trạng kê khai doanh thu chưa sát với thực tế, phương pháp thuế khoán còn mang tính chủ quan và nguy cơ thất thu thuế vẫn hiện hữu. Nghiên cứu xác định mục tiêu đánh giá toàn diện thực trạng công tác thu thuế giai đoạn 2022-2024, chỉ rõ những khoảng trống trong quy trình quản lý và đề xuất 6 nhóm giải pháp mang tính chiến lược cho giai đoạn 2025-2030.

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào toàn bộ các cá nhân, hộ kinh doanh phát sinh nghĩa vụ thuế trên địa bàn 2 huyện Tuyên Hóa và Minh Hóa. Dữ liệu thứ cấp được tổng hợp trong giai đoạn 3 năm từ năm 2022 đến năm 2024, kết hợp dữ liệu khảo sát thực tế thu thập trong năm 2025. Về mặt ý nghĩa thực tiễn, đề án đặt mục tiêu nâng cao tỷ lệ huy động nghĩa vụ thuế, phấn đấu giảm tỷ lệ nợ đọng thuế của cá nhân kinh doanh xuống dưới 5% trên tổng số thuế phát sinh và đẩy mạnh tỷ lệ đăng ký ứng dụng thuế điện tử eTax Mobile đạt trên 85% trong những năm tới.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Đề tài vận dụng lý thuyết tuân thủ thuế tự nguyện kết hợp với lý thuyết quản lý rủi ro trong quản trị công hiện đại. Bản chất của việc quản lý thuế không chỉ dừng lại ở các biện pháp cưỡng chế hành chính mà phải kiến tạo môi trường minh bạch để người nộp thuế chủ động thực hiện nghĩa vụ tài chính.

Nghiên cứu làm rõ 4 khái niệm nền tảng: cá nhân kinh doanh theo Thông tư 40/2021/TT-BTC, quản lý thuế nhà nước, phương pháp thuế khoán và phương pháp kê khai theo Thông tư 88/2021/TT-BTC. Nghĩa vụ thuế của cá nhân kinh doanh bao gồm lệ phí môn bài được phân định theo 3 bậc doanh thu: trên 500 triệu đồng nộp 1.000.000 đồng/năm, từ 300 đến 500 triệu đồng nộp 500.000 đồng/năm, từ 100 đến 300 triệu đồng nộp 300.000 đồng/năm, và miễn nộp đối với doanh thu từ 100 triệu đồng trở xuống.

Thuế giá trị gia tăng và thuế thu nhập cá nhân được xác định dựa trên tỷ lệ phần trăm doanh thu theo từng nhóm ngành nghề: phân phối hàng hóa chịu 1% thuế giá trị gia tăng và 0,5% thuế thu nhập cá nhân; dịch vụ chịu 5% thuế giá trị gia tăng và 2% thuế thu nhập cá nhân; sản xuất, vận tải chịu 3% thuế giá trị gia tăng và 1,5% thuế thu nhập cá nhân. Ngoài ra, tiền chậm nộp được chế tài nghiêm ngặt ở mức 0,03%/ngày theo Luật Quản lý thuế 2019.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp chặt chẽ giữa nguồn dữ liệu thứ cấp và dữ liệu sơ cấp thực địa. Nguồn thứ cấp được trích xuất từ hệ thống quản lý thuế tập trung TMS, báo cáo tổng kết thu ngân sách giai đoạn 2022-2024 và hệ thống văn bản quy phạm pháp luật liên quan.

Về dữ liệu sơ cấp, tác giả áp dụng công thức Slovin để tính toán cỡ mẫu cho tổng thể 1.967 cá nhân kinh doanh với sai số cho phép e = 8%, xác định quy mô mẫu nghiên cứu gồm 145 cá nhân kinh doanh trên địa bàn hai huyện. Phương pháp chọn mẫu thuận tiện được lựa chọn nhằm tối ưu khả năng tiếp cận các đối tượng phân tán tại các cụm dân cư vùng cao. Bên cạnh đó, tác giả tiến hành điều tra toàn bộ 15 cán bộ chuyên môn trực tiếp làm công tác quản lý thuế tại đơn vị để thu thập đánh giá đa chiều.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích, thống kê mô tả và so sánh đối chiếu là nhằm đo lường chính xác các chỉ số biến động nguồn thu qua từng năm, kiểm định mức độ tương quan giữa nhận thức người nộp thuế với tỷ lệ tuân thủ, từ đó đưa ra những nhận định khách quan, có cơ sở khoa học vững chắc.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, số lượng cá nhân kinh doanh trên địa bàn quản lý duy trì mức tăng trưởng bình quân khoảng 4,2%/năm, đạt 1.967 cơ sở vào cuối năm 2024. Nguồn thu từ khu vực này đóng góp ổn định vào ngân sách nhưng tỷ trọng chỉ dao động trong khoảng 8% đến 12% tổng thu nội địa của hai huyện, cho thấy quy mô kinh tế hộ còn nhỏ lẻ và dư địa thu chưa được khai thác triệt để.

Thứ hai, việc áp dụng công nghệ thông tin đã ghi nhận bước chuyển biến bước đầu, song tỷ lệ cá nhân kinh doanh tiếp cận hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền và cài đặt ứng dụng eTax Mobile mới chỉ đạt mức ước tính khoảng 48%. Phần lớn các hộ kinh doanh tại các xã vùng cao huyện Minh Hóa vẫn duy trì thói quen giao dịch tiền mặt truyền thống.

Thứ ba, công tác xác định doanh thu tính thuế khoán còn bộc lộ nhiều điểm nghẽn. Kết quả khảo sát từ 145 cá nhân kinh doanh cho thấy có hơn 62% ý kiến nhận định mức khoán hiện hành chưa phản ánh sát biến động doanh thu thực tế giữa các mùa vụ kinh doanh. Sự phối hợp giữa cơ quan thuế và Hội đồng tư vấn thuế cấp xã đôi lúc còn mang tính hình thức.

Thứ tư, tình trạng nợ đọng thuế có xu hướng phức tạp trong các ngành kinh doanh dịch vụ ăn uống và xây dựng nhỏ lẻ. Chế tài phạt chậm nộp 0,03%/ngày chưa đủ sức răn đe đối với những cơ sở kinh doanh mang tính chất mùa vụ, dẫn đến tỷ lệ nợ quá hạn phát sinh tại một số địa bàn chiếm gần 6% tổng số thuế phải thu hàng năm.

Thảo luận kết quả

Khi mô hình hóa dữ liệu trên biểu đồ tăng trưởng doanh thu và số thu ngân sách giai đoạn 2022-2024, khoảng cách phân kỳ giữa quy mô phát sinh cơ sở kinh doanh mới và tốc độ tăng thu thuế thể hiện rất rõ nét. Số lượng hộ kinh doanh gia tăng cơ học nhưng số thuế nộp bình quân trên mỗi hộ chỉ tăng khiêm tốn khoảng 2,8%/năm.

Bảng phân tích cơ cấu ngành nghề cho thấy hơn 70% số hộ thuộc nhóm ngành thương nghiệp bán lẻ quy mô nhỏ, có doanh thu dao động quanh ngưỡng chịu thuế từ 100 đến 150 triệu đồng/năm. Điều này dẫn đến sự nhạy cảm rất lớn khi cơ quan thuế điều chỉnh mức khoán. Nguyên nhân cốt lõi bắt nguồn từ địa bàn miền núi rộng lớn, dân cư thưa thớt, trong khi chỉ có 15 cán bộ thuế phụ trách địa bàn, bình quân một cán bộ phải theo dõi quản lý trên 130 cơ sở kinh doanh.

So sánh với mô hình quản lý thuế tại Cục Thuế tỉnh Hà Tĩnh và Chi cục Thuế khu vực Vĩnh Linh – Gio Linh thuộc tỉnh Quảng Trị, Chi cục Thuế khu vực Tuyên Hóa – Minh Hóa còn thiếu các công cụ điều tra thị trường diện rộng và hệ thống kết nối dữ liệu tự động với phòng đăng ký kinh doanh cấp huyện. Việc công khai mức thuế khoán tại các chợ trung tâm và trụ sở ủy ban nhân dân xã vẫn chưa thu hút được sự giám sát chéo từ cộng đồng người nộp thuế, làm giảm hiệu lực giám sát xã hội.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, đổi mới triệt để phương pháp quản lý và quy trình xác định doanh thu thuế khoán. Cơ quan thuế cần xây dựng bộ tiêu chí phân loại ngành hàng chi tiết, kết hợp dữ liệu khảo sát giá thị trường định kỳ 6 tháng một lần để điều chỉnh mức doanh thu sát thực tế. Mục tiêu đặt ra là giảm tỷ lệ sai lệch doanh thu khoán xuống dưới 10% trong năm 2025, do bộ phận Nghiệp vụ Quản lý thuế trực tiếp thực hiện.

Thứ hai, tăng tốc chuyển đổi số trong quản lý thu và nộp thuế. Đơn vị cần phối hợp với các ngân hàng thương mại mở chiến dịch hướng dẫn cài đặt và sử dụng ứng dụng eTax Mobile, phấn đấu nâng tỷ lệ cá nhân kinh doanh nộp thuế điện tử đạt trên 85% trước quý IV năm 2025. Đồng thời, triển khai quyết liệt hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền đối với 100% cơ sở kinh doanh dịch vụ ăn uống, bán lẻ thuốc tân dược có quy mô lớn.

Thứ ba, hoàn thiện công tác thanh tra, kiểm tra dựa trên kỹ thuật quản lý rủi ro hiện đại. Thay vì kiểm tra dàn trải, Chi cục cần phân loại 1.967 cá nhân kinh doanh thành 3 nhóm rủi ro cao, trung bình và thấp; tập trung thanh kiểm tra tối thiểu 25% số đối tượng thuộc nhóm rủi ro cao mỗi năm. Thời gian triển khai bắt đầu từ quý I năm 2025 dưới sự điều hành của Đội Kiểm tra thuế.

Thứ tư, siết chặt cơ chế phối hợp liên ngành với Ủy ban nhân dân cấp xã và Đội Quản lý thị trường. Định kỳ trước ngày 20 hằng tháng, các đơn vị phải tiến hành đối soát danh sách hộ mới thành lập hoặc thay đổi địa điểm để cấp mã số thuế kịp thời trong vòng 10 ngày làm việc, kiên quyết chấm dứt tình trạng bỏ sót nguồn thu ngoài sổ bộ.

Thứ năm, nâng cao trình độ chuyên môn và đạo đức công vụ cho toàn bộ 46 cán bộ, công chức. Tổ chức tối thiểu 2 khóa đào tạo chuyên sâu mỗi năm về kỹ năng điều tra dòng tiền và kỹ năng phân tích dữ liệu điện tử, gắn kết quả thu thuế với tiêu chí đánh giá thi đua khen thưởng cuối năm.

Thứ sáu, đa dạng hóa các kênh truyền thông chính sách thuế. Chi cục cần chủ động biên soạn tài liệu ngắn gọn, phát sóng qua hệ thống truyền thanh cơ sở và mạng xã hội, giải đáp các thắc mắc về quyền lợi và nghĩa vụ thuế nhằm nâng cao ý thức tự giác tuân thủ của người dân.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Thứ nhất, Ban lãnh đạo và cán bộ Chi cục Thuế khu vực Tuyên Hóa – Minh Hóa: Tài liệu cung cấp bức tranh dữ liệu thực chứng cùng hệ thống giải pháp ứng dụng ngay tại địa bàn, phục vụ trực tiếp cho công tác điều hành thu ngân sách hàng năm.

Thứ hai, các chi cục thuế khu vực miền núi, vùng sâu vùng xa trên toàn quốc: Đề án là tài liệu tham khảo giá trị về kinh nghiệm quản lý nguồn thu phân tán, chia sẻ các bài học thực tiễn trong việc thu hẹp khoảng cách công nghệ tại các vùng kinh tế khó khăn.

Thứ ba, các nhà nghiên cứu, giảng viên và học viên cao học chuyên ngành Quản lý kinh tế, Tài chính - Ngân hàng: Công trình mang lại giá trị học thuật cao trong việc áp dụng mô hình nghiên cứu định lượng Slovin và khung lý thuyết quản lý rủi ro thuế vào thực tiễn địa phương.

Thứ tư, các cơ quan hoạch định chính sách thuộc Cục Thuế và Bộ Tài chính: Đề án phản ánh trung thực những rào cản từ thực tiễn cơ sở khi thực thi Thông tư 40/2021/TT-BTC, tạo căn cứ để hoàn thiện các văn bản quy phạm pháp luật trong thời gian tới.

Câu hỏi thường gặp

Chi cục Thuế khu vực Tuyên Hóa – Minh Hóa quản lý bao nhiêu đối tượng cá nhân kinh doanh?
Tính đến hết ngày 31 tháng 12 năm 2024, Chi cục quản lý trực tiếp 1.967 cá nhân kinh doanh đang hoạt động trên địa bàn hai huyện Tuyên Hóa và Minh Hóa, với cơ cấu chủ yếu là thương mại, dịch vụ ăn uống và tiểu thủ công nghiệp nhỏ lẻ.

Mức sai số 8% trong công thức Slovin có đảm bảo độ tin cậy khoa học không?
Mức sai số 8% tương ứng với cỡ mẫu 145 cá nhân kinh doanh là hoàn toàn phù hợp và đảm bảo độ tin cậy trên 92% đối với các nghiên cứu kinh tế - xã hội tại địa bàn miền núi có địa hình phân tán phức tạp và nguồn lực khảo sát hạn chế.

Cá nhân kinh doanh nộp thuế khoán phải nộp những loại thuế, phí chủ yếu nào?
Cá nhân kinh doanh có doanh thu trên 100 triệu đồng/năm phải nộp lệ phí môn bài từ 300.000 đến 1.000.000 đồng/năm, cùng thuế giá trị gia tăng từ 1% đến 5% và thuế thu nhập cá nhân từ 0,5% đến 2% tùy theo từng nhóm ngành nghề cụ thể.

Biện pháp nào được xem là mũi nhọn để chống thất thu thuế khoán tại địa phương?
Nghiên cứu chỉ rõ việc chuyển đổi số toàn diện thông qua áp dụng hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền kết hợp ứng dụng eTax Mobile và phân loại rủi ro người nộp thuế là giải pháp mang tính đột phá nhằm minh bạch hóa dòng tiền kinh doanh.

Chế tài xử lý đối với các trường hợp chậm nộp tiền thuế được quy định như thế nào?
Theo quy định pháp luật hiện hành, mức tính tiền chậm nộp được áp dụng thống nhất là 0,03%/ngày tính trên tổng số tiền thuế nợ, tính liên tục từ ngày liền kề sau ngày hết hạn nộp thuế đến ngày người nộp thuế nộp đủ vào ngân sách nhà nước.

Kết luận

Đề tài luận văn thạc sĩ đã mang lại những giá trị cốt lõi sau:

• Hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận và thực tiễn về công tác quản lý thuế đối với cá nhân kinh doanh tại địa bàn có điều kiện kinh tế - xã hội đặc thù.
• Đánh giá chân thực thực trạng quản lý 1.967 cá nhân kinh doanh tại Chi cục Thuế khu vực Tuyên Hóa – Minh Hóa với chuỗi số liệu thứ cấp giai đoạn 2022-2024.
• Khảo sát thực chứng 145 cá nhân kinh doanh và 15 cán bộ thuế, bóc tách chính xác các nút thắt về thất thu thuế khoán, hạ tầng số và công tác xử lý nợ đọng.
• Đề xuất hệ thống 6 nhóm giải pháp hành động gắn liền với các chỉ số mục tiêu định lượng cụ thể, có tính khả thi cao đến năm 2030.
• Cung cấp luận cứ khoa học thực tiễn giúp nâng cao tỷ lệ tuân thủ thuế tự nguyện và đóng góp tích cực vào nguồn thu ngân sách nhà nước địa phương.

Về lộ trình tiếp theo, đơn vị cần khẩn trương số hóa dữ liệu các cơ sở kinh doanh trong quý I năm 2025, hoàn thành đợt rà soát doanh thu khoán diện rộng trước quý III năm 2025 và tiến hành sơ kết mô hình quản lý rủi ro vào cuối năm 2025. Các cấp quản lý ngành thuế và chính quyền địa phương cần nhanh chóng nghiên cứu, triển khai đồng bộ các khuyến nghị từ công trình nghiên cứu này nhằm xây dựng một môi trường kinh doanh minh bạch, công bằng và phát triển bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CÔNG TÁC QUẢN LÝ THUẾ ĐỐI VỚI CÁ NHÂN KINH DOANH 1. Cơ sở lý luận về cá nhân kinh doanh 1.1 Khái niệm về cá nhân kinh doanh Cá nhân kinh doanh là những người thực hiện hoạt động sản xuất, kinh doanh hàng hóa hoặc dịch vụ có đăng ký kinh doanh và phát sinh nghĩa vụ thuế với Nhà nước. Họ có thể hoạt động độc lập hoặc thuê lao động, thường hoạt động với quy mô nhỏ, không đủ điều kiện thành lập doanh nghiệp theo quy định pháp luật. Theo Nghị định 01/2021/NĐ-CP về đăng ký doanh nghiệp “cá nhân kinh doanh có thể thành lập hộ kinh doanh, trong đó một cá nhân hoặc một nhóm người (có thể cùng hộ gia đình) trực tiếp chịu trách nhiệm với toàn bộ tài sản của mình về hoạt động kinh doanh”.

Theo khoản 1 Điều 2 Thông tư 40/2021/TT-BTC, “cá nhân kinh doanh là cá nhân cư trú có hoạt động sản xuất, kinh doanh hàng hóa, dịch vụ thuộc tất cả các lĩnh vực, ngành nghề sản xuất, kinh doanh theo quy định của pháp luật, bao gồm cả một số trường hợp sau: - Hành nghề độc lập trong những lĩnh vực, ngành nghề được cấp giấy phép hoặc chứng chỉ hành nghề theo quy định của pháp luật; - Hoạt động đại lý bán đúng giá đối với đại lý xổ số, đại lý bảo hiểm, đại lý bán hàng đa cấp của cá nhân trực tiếp ký hợp đồng với doanh nghiệp xổ số, doanh nghiệp bảo hiểm, doanh nghiệp bán hàng đa cấp; - Hợp tác kinh doanh với tổ chức; - Sản xuất, kinh doanh nông nghiệp, lâm nghiệp, làm muối, nuôi trồng, đánh bắt thủy sản không đáp ứng điều kiện được miễn thuế theo quy định của pháp luật về thuế giá trị gia tăng, thuế thu nhập cá nhân; - Hoạt động thương mại điện tử, bao gồm cả trường hợp cá nhân có thu nhập từ sản phẩm, dịch vụ nội dung thông tin số theo quy định của pháp luật về thương mại điện tử”.2 Đặc điểm của cá nhân kinh doanh Đặc điểm nổi bật của cá nhân kinh doanh là: - Quy mô nhỏ, vốn ít, không có tư cách pháp nhân, hoạt động linh hoạt, biến động thường xuyên về địa điểm, ngành nghề, dễ gia nhập thị trường và dễ rút lui, tuy nhiên, chính điều này cũng khiến công tác quản lý, đặc biệt là quản lý thuế, gặp nhiều khó khăn. - Các cá nhân kinh doanh có thể không kê khai đầy đủ doanh thu, không thực hiện đầy đủ chế độ kế toán, hóa đơn chứng từ, nên cơ quan thuế phải ấn định doanh thu và mức thuế khoán, dẫn đến thất thu ngân sách nhà nước. - Ý thức tuân thủ pháp luật thuế còn hạn chế. Một bộ phận cá nhân né tránh kê khai đúng thực tế, không hợp tác khi kiểm tra hoặc không đăng ký kinh doanh.

- Cơ quan thuế địa phương thường thiếu nhân lực, công nghệ và phương tiện để theo dõi, cập nhật thông tin thường xuyên về hoạt động của các cá nhân kinh doanh.3 Vai trò của cá nhân kinh doanh Cá nhân kinh doanh đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế quốc dân, đặc biệt là trong việc thúc đẩy phát triển kinh tế địa phương và tạo việc làm. Họ thường hoạt động trong các lĩnh vực thương mại, dịch vụ và sản xuất nhỏ lẻ, góp phần cung cấp hàng hóa và dịch vụ thiết yếu cho cộng đồng. Với sự linh hoạt và khả năng thích ứng nhanh với thị trường, cá nhân kinh doanh góp phần huy động nguồn thu ổn định cho ngân sách nhà nước, đặc biệt tại địa phương, tạo môi trường kinh doanh bình đẳng, đảm bảo công bằng giữa các loại hình kinh doanh, hướng tới chuyển đổi từ kinh doanh phi chính thức sang chính thức, nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước và minh bạch trong kinh tế. Ngoài ra, hoạt động của cá nhân kinh doanh còn góp phần mở rộng cơ sở thu thuế cho Nhà nước, từ đó tăng nguồn thu ngân sách và hỗ trợ công cuộc phát triển kinh tế - xã hội bền vững.

Chính vì vậy, việc quản lý và hỗ trợ cá nhân kinh doanh phát triển là nhiệm vụ cần thiết nhằm phát huy tối đa tiềm năng của khu vực kinh tế cá thể này.2 Quản lý thuế đối với cá nhân kinh doanh 1.1 Khái niệm về quản lý thuế Quản lý thuế là một dạng của quản lý xã hội. Quản lý thuế ra đời nhằm đáp ứng yêu cầu của Nhà nước và gắn chặt với quyền lực của Nhà nước. Để có đủ nguồn lực tài chính duy trì bộ máy quyền lực của mình, Nhà nước luôn tìm ra phương thức quản lý có hiệu quả nhất để đạt được mục tiêu và phát huy tối đa vai trò của thuế trong đời sống thực tiễn. Như vậy, khái niệm quản lý thuế là tất cả các hoạt động của Nhà nước có liên quan đến thuế bao gồm hoạt động tổ chức, điều hành quá trình thu nộp thuế vào Ngân sách nhà nước; xây dựng chiến lược phát triển hệ thống thuế; ban hành pháp luật thuế và kiểm tra, giám sát việc chấp hành pháp luật thu; cưỡng chế thi hành quyết định hành chính về quản lý thuế; giải quyết khiếu nại, tố cáo về thuế; tuyên truyền, hỗ trợ người nộp thuế.

Do đó, quản lý thu thuế cá nhân kinh doanh là hoạt động quản lý thuế trong đó đối tượng nộp thuế là các cá nhân kinh doanh. Đối tượng của quản lý thuế là các quan hệ phát sinh trước, trong và sau quá trình triển khai tổ chức thu nộp thuế cho nhà nước. Các quan hệ này có thể diễn ra giữa cơ quan thuế với người nộp thuế giữa người nộp thuế với nhau, giữa nội bộ CQT, …Vì vậy, nó hết sức đa dạng và phức tạp đòi hỏi phải có các công cụ và phương pháp quản lý thích hợp. Quản lý thuế có vai trò bảo đảm cho chính sách thuế được thực thi nghiêm chỉnh trong thực tiễn đời sống kinh tế xã hội.

Chính sách thuế thường được thiết kế nhằm thực hiện những chức năng của thuế. Tuy nhiên, các mục tiêu đó chỉ trở thành hiện thực nếu quản lý thuế thực hiện điều hành, giám sát tốt để người nộp thuế phải nộp đủ và nộp đúng hạn số thuế phải nộp vào Ngân sách Nhà nước. Vì vậy, có thể khẳng định Quản lý thuế có vai trò quyết định cho sự thành công của từng chính sách thuế.2 Quản lý thuế đối với cá nhân kinh doanh Quản lý thuế đối với cá nhân kinh doanh là quá trình tổ chức, kiểm soát, giám sát và điều hành hoạt động thu thuế từ các cá nhân có hoạt động sản xuất, kinh 8 doanh hàng hóa, dịch vụ. Mục tiêu là đảm bảo sự tuân thủ pháp luật thuế, công bằng trong nghĩa vụ nộp thuế và tăng thu cho ngân sách nhà nước.

Quản lý thuế đối với cá nhân kinh doanh chính là một nội dung quan trọng trong hệ thống quản lý thuế, nhằm đảm bảo sự công bằng, minh bạch và hiệu quả trong việc thực hiện nghĩa vụ thuế của các chủ thể kinh doanh nhỏ lẻ. Theo Tổng cục Thuế, cá nhân kinh doanh thường có quy mô nhỏ, không có tư cách pháp nhân, hoạt động phân tán và đa dạng về lĩnh vực nên việc quản lý thuế gặp không ít khó khăn, đặc biệt là trong việc xác định doanh thu, kiểm soát kê khai và thu nộp thuế. Do đó, cơ quan thuế cần áp dụng nhiều biện pháp đồng bộ như tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, triển khai hóa đơn điện tử, phối hợp với chính quyền địa phương và các tổ chức chính trị – xã hội để kiểm tra, giám sát hoạt động kinh doanh của cá nhân. Bên cạnh đó, công tác tuyên truyền, hỗ trợ người nộp thuế cũng cần được chú trọng để nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật thuế.

Như khẳng định trong Báo cáo của Bộ Tài chính năm 2023: “Việc tăng cường quản lý thuế đối với hộ, cá nhân kinh doanh không chỉ góp phần tăng thu ngân sách mà còn tạo môi trường kinh doanh bình đẳng giữa các thành phần kinh tế.3 Nguyên tắc quản lý thuế đối với cá nhân kinh doanh Nguyên tắc quản lý thuế đối với cá nhân kinh doanh được thực hiện dựa trên các nguyên tắc cơ bản như: công khai, minh bạch, công bằng, đúng pháp luật, tạo điều kiện thuận lợi cho người nộp thuế và phù hợp với quy mô, đặc điểm kinh doanh. Trước hết, quản lý thuế tuân theo nguyên tắc tự khai, tự tính và tự nộp, tức là cá nhân kinh doanh có trách nhiệm kê khai trung thực doanh thu và nộp thuế đúng hạn. Đối với cá nhân kinh doanh nộp thuế khoán, cơ quan thuế áp dụng phương pháp khoán, xác định mức thuế dựa trên quy mô, địa điểm và ngành nghề kinh doanh. Bên cạnh đó, nguyên tắc quản lý thuế theo rủi ro được áp dụng nhằm tập trung kiểm tra, thanh tra các trường hợp có dấu hiệu trốn thuế, kê khai sai.

Ngoài ra, quản lý thuế còn đảm bảo ứng dụng công nghệ thông tin, giúp đơn giản hóa thủ tục kê khai, nộp thuế và sử dụng hóa đơn điện tử. Cơ quan thuế cũng thực hiện nguyên tắc công khai, minh bạch, công bố rõ ràng các mức thuế, chính sách thuế để cá nhân 9 kinh doanh dễ dàng thực hiện. Đồng thời, Nhà nước luôn khuyến khích tuân thủ tự nguyện, hỗ trợ và tạo điều kiện cho cá nhân kinh doanh thực hiện nghĩa vụ thuế một cách thuận lợi, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý thuế và đảm bảo công bằng trong môi trường kinh doanh.4 Các loại thuế, phí, lệ phí áp dụng đối với cá nhân kinh doanh Cá nhân kinh doanh tại Việt Nam phải nộp nhiều loại thuế tùy thuộc vào lĩnh vực hoạt động và quy mô kinh doanh của họ. Các loại thuế chủ yếu mà cá nhân kinh doanh phải nộp bao gồm thuế thu nhập cá nhân (TNCN), thuế giá trị gia tăng (GTGT), lệ phí môn bài, thuế tiêu thụ đặc biệt (nếu có), và các loại thuế khác theo quy định của pháp luật.

Dưới đây là chi tiết về các loại thuế mà cá nhân kinh doanh phải nộp: 1. Lệ phí môn bài Lệ phí môn bài là một khái niệm mới có hiệu lực từ ngày 1/1/2017 được quy định tại Nghị định 139/2016/NĐ-CP ngày 04 tháng 10 năm 2016 quy định về lệ phí môn bài. Khái niệm lệ phí môn bài thay thế cho khái niệm Thuế môn bài được sử dụng hiện nay. Lệ phí môn bài được thu hàng năm.

Mức thu phân theo bậc và dựa vào số vốn đăng ký hoặc doanh thu của năm kinh doanh kế trước hoặc giá trị gia tăng của năm kinh doanh của năm kế trước tùy từng nước và từng địa phương. Lệ phí môn bài được nộp 1 lần cho 1 năm tài chính.