mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo, luận văn gồm 4 chƣơng: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận và tổng quan tình hình nghiên cứu Chƣơng 2: Thiết kế và phƣơng pháp nghiên cứu Chƣơng 3: Thực trạng công tác quản lý thu ngân sách nhà nƣớc trên địa bàn huyện Việt Yên giai đoạn 2010 - 2014 Chƣơng 4: Quan điểm, định hƣớng và một số giải pháp nhằm hoàn thiện việc quản lý thu ngân sách nhà nƣớc trên địa bàn huyện Việt Yên, Bắc Giang. 3 z CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ THU NGÂN SÁCH NHÀ NƢỚC 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài Vấn đề nghiên cứu quản lý ngân sách nhà nƣớc đã và đang đƣợc nhiều nhà nghiên cứu quan tâm, có nhiều công trình nghiên cứu về quản lý ngân sách nhà nƣớc ở cấp độ khác nhau; khi Luật ngân sách nhà nƣớc đƣợc ban hành năm 1996 và đƣợc sửa đổi năm 2002, cùng với việc nền kinh tế nƣớc ta phát triển mạnh theo hƣớng kinh tế hàng hoá nhiều thành phần theo cơ chế thị trƣờng định hƣớng xã hội chủ nghĩa, bộ máy hành chính công ngày càng phải thực hiện nhiều chức năng, nhiệm vụ để thể hiện vai trò của Nhà nƣớc trong quản lý và đƣa nền kinh tế, xã hội của đất nƣớc phát triển. Vấn đề thu ngân sách đƣợc quan tâm nhiều hơn và đã có rất nhiều công trình nghiên cứu liên quan đến quản lý thu ngân sách nhà nƣớc.
Trong quá trình thực hiện đề tài, tác giả đã tham khảo các nghiên cứu đi trƣớc cũng nhƣ các văn bản quản lý nhà nƣớc có liên quan và sử dụng những kết quả của công trình, văn bản quản lý đó đƣa vào đề tài nghiên cứu của tác giả để làm căn cứ chứng minh cho những vấn đề tác giả nêu ra trong đề tài. Cụ thể nhƣ: 1. Vũ Sỹ Cƣờng, 2013. Thực trạng và một số gợi ý chính sách về phân cấp ngân sách tại Việt Nam.
Tạp chí Tài chính số 5 - 2013. Về thực trạng phân cấp ngân sách, tác giả cho rằng: Việc mô hình phân chia ngân sách hiện nay chƣa thực sự khuyến khích các địa phƣơng nuôi dƣỡng nguồn thu, cải thiện hiệu quả chi tiêu mà ngƣợc lại khuyến khích các tỉnh tăng chi nhiều nhất có thể và việc đẩy mạnh phân cấp quản lý ngân sách chỉ có thể đạt đƣợc mục tiêu mong muốn nếu đƣợc gắn liền với việc tăng cƣờng tính minh bạch và trách nhiệm giải trình về tài chính ở cấp địa phƣơng là cần thiết. Từ đó, tác giả đƣa ra một số gợi ý nhƣ sau: 1) Thiết kế lại hệ thống NSNN: Cần tách bạch rõ ràng các cấp ngân sách. Sửa đổi cơ chế phân cấp theo hƣớng tạo quyền chủ động hơn cho địa phƣơng trong phân bổ và quyết định ngân sách.
2) 4 z Trao cho địa phƣơng quyền tự chủ cao hơn trong quyết định và quản lý nguồn thu: Quyền tự chủ về thu bao gồm quyền thay đổi thuế suất một số sắc thuế, hoặc ở mức tự chủ cao hơn là địa phƣơng có thể tự định ra sắc thuế của riêng mình. Trƣớc mắt có thể thí điểm áp dụng cho phép chính quyền địa phƣơng đƣợc tự quyết định thuế suất đối với một số loại thuế trong khung thuế suất do Trung ƣơng quyết định. Để khắc phục sự chênh lệch giữa các địa phƣơng, Chính phủ có thể hạn chế quyền tự chủ này bằng cách đặt ra mức trần cho các loại thuế nói trên. 3) Về các khoản thu đƣợc phân chia cho các cấp ngân sách: Theo kinh nghiệm quốc tế, nên chăng quy định cụ thể tỷ lệ % phân chia tổng số thu thuế tiêu thụ đặc biệt thu từ hàng hóa, dịch vụ trong nƣớc và thuế VAT hàng sản xuất trong nƣớc trong cả nƣớc giữa NSTW và ngân sách của các địa phƣơng.
Sau đó, thực hiện phân chia tổng số thuế ngân sách các địa phƣơng hƣởng cho từng địa phƣơng theo các tiêu chí về dân số, sức mua (thu nhập bình quân đầu ngƣời)… Thực hiện phƣơng án này là phân chia nguồn lực 2 khoản thuế gián thu trên đồng đều trên cả nƣớc, hàng năm, các địa phƣơng cùng đƣợc hƣởng số tăng thu, khắc phục tình trạng chênh lệch ngày càng lớn giữa địa phƣơng có doanh nghiệp lớn đóng trụ sở với các địa phƣơng khác. Phân cấp các khoản thu cần dựa trên nguyên tắc “lợi ích”, nghĩa là tăng thu của NSĐP phải đi kèm với việc cải thiện chất lƣợng dịch vụ công do địa phƣơng có cung cấp. 4) Mở rộng quyền tự chủ của địa phƣơng trong quyết định chi tiêu: Cho phép chính quyền địa phƣơng tự chủ ở một mức độ thích hợp trong việc ra các quyết định chi tiêu theo ƣu tiên của địa phƣơng. Việc đặt ra những ƣu tiên chi tiêu của địa phƣơng phải phù hợp với chiến lƣợc và mục tiêu phát triển của quốc gia.
Việc mở rộng quyền tự chủ của địa phƣơng trong các quyết định chi tiêu sẽ dựa trên nguyên tắc chi tiêu đƣợc thực hiện ở cấp chính quyền nào trực tiếp cung ứng dịch vụ công có hiệu quả nhất. Tránh tình trạng cùng một nhiệm vụ chi đƣợc phân ra cho quá nhiều cấp mà không có sự xác định ranh giới rõ ràng, dẫn đến chỗ không quy đƣợc trách nhiệm giải trình và sự chồng chéo, đùn đẩy giữa các cấp chính quyền. 5) Đổi mới quy trình lập, phân bổ, chấp hành và quyết toán ngân sách: Quy trình ngân sách theo kiểu truyền thống dựa trên cơ sở tổng nguồn lực hiện có và hệ thống các chế độ, tiêu chuẩn, định mức 5 z hiện hành để xây dựng dự toán và phân bổ ngân sách, dẫn đến hiệu quả quản lý ngân sách thấp, không gắn giữa kinh phí đầu vào với kết quả đầu ra, chỉ quan tâm đến lợi ích trớc mắt, không có tầm nhìn trung hạn, ngân sách bị phân bổ dàn trải, hiệu quả sử dụng nguồn lực thấp. Cần đổi mới một cách cơ bản quy trình này theo tƣ duy và phƣơng pháp hiện đại, dựa vào kết quả đầu ra và gắn với tầm nhìn trung hạn.
6) Tăng cƣờng tính minh bạch và trách nhiệm giải trình về tài chính ở cấp địa phƣơng, thực hiện nghiêm kỷ luật tài khóa: Việc đẩy mạnh phân cấp quản lý ngân sách chỉ có thể đạt đƣợc mục tiêu mong muốn nếu đƣợc gắn liền với việc tăng cƣờng tính minh bạch và trách nhiệm giải trình về tài chính ở cấp địa phƣơng. Tăng cƣờng tính minh bạch, công khai trong quản lý ngân sách ở các cấp chính quyền, đồng thời tăng cƣờng hoạt động kiểm tra, giám sát của các cơ quan có thẩm quyền nhằm bảo đảm tính hiệu quả của quản lý ngân sách. Tăng cƣờng trách nhiệm giải trình của mỗi cấp chính quyền trong quản lý ngân sách không chỉ với cấp trên mà trƣớc hết là với trƣớc hội đồng nhân dân và ngƣời dân ở địa phƣơng đó. Cao Thu Hƣơng, 2006.
Quản lý thu ngân sách nhà nước ở Việt Nam. Trƣởng Đại học Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội. Trong luận văn tác giả đã nghiên cứu cơ sở lý luận về thu NSNN, nêu ra kinh nghiệm quản lý thu NSNN của một số nƣớc trên thế giới, nghiên cứu, phân tích, đánh giá có hệ thống thực trạng công tác quản lý thu NSNN ở Việt Nam và chỉ rõ nguyên nhân ảnh hƣởng đến hiệu quả quản lý thu NSNN ở nƣớc ta thời gian qua. Đồng thời đề xuất giải pháp có tính khả thi, tiếp tục đổi mới công tác quản lý thu NSNN ở Việt Nam tập trung vào 4 nhóm cơ bản là: Các giải pháp về cơ chế chính sách; giải pháp về quy trình thủ tục nghiệp vụ; giải pháp về tổ chức, quản lý và một số giải pháp hỗ trợ.
Đặng Đức Hiệp, 2012. Quản lý thu ngân sách tại huyện Di Linh, tỉnh Lâm Đồng. Trƣờng Đại học Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội. Tác giả đã hệ thống hóa và làm rõ lý luận về ngân sách nhà nƣớc và quản lý thu ngân sách nhà nƣớc, nêu lên vai trò to lớn của thu NSNN đối với sự phát triển kinh tế xã hội ở địa phƣơng.
Tác giả trên cơ sở vân dụng lý luận về quản lý ngân sách nhà nƣớc để phân tích, đánh giá thực trạng công tác quản lý thu ngân sách nhà nƣớc tại huyện Di Linh, 6 z tỉnh Lâm Đồng từ đó đề ra quan điểm, giải pháp nhằm hoàn thiện công tác quản lý thu ngân sách nhà nƣớc trên địa bàn huyện Di Linh. Huỳnh Thị Cẩm Liên, 2011. Hoàn thiện công tác quản lý ngân sách tại huyện Đức Phổ. Trƣờng Đại học Đà Nẵng.
Trong đề tài này tác giả cũng đã hệ thống hóa những vấn đề lý luận cơ bản về NSNN và công tác quản lý NSNN cấp huyện; phân tích thực trạng công tác quản lý NSNN huyện Đức Phổ, tỉnh Quảng Ngãi để đánh giá kết quả đạt đƣợc, hạn chế và tìm ra nguyên nhân hạn chế. Đề xuất một số giải pháp khoa học, hợp lý nhằm hoàn thiện công tác quản lý NSNN huyện Đức Phổ, tỉnh Quảng Ngãi trong thời gian tới. Tô Thiện Hiền, 2012. Nâng cao hiệu quả quản lý ngân sách nhà nước tỉnh An Giang giai đoạn 2011 – 2015 và tầm nhìn đến 2020.
Luận án Tiến sỹ. Trƣờng Đại học Ngân hàng Thành phố Hồ Chí Minh. Trong nghiên cứu tác giả đã đề cấp đến lĩnh vực ngân sách nhà nƣớc ở An Giang, nêu lên những lý luận cơ bản về NSNN nhƣ lịch sử hình thành ngân sách nhà nƣớc, bản chất của ngân sách nhà nƣớc, chức năng của ngân sách nhà nƣớc, vai trò của ngân sách nhà nƣớc. Nội dung chính của đề tài, tác giả cũng đã đề cấp đến quản lý quy trình ngân sách nhà nƣớc; phân tích thực trạng về hiệu quả quản lý ngân sách nhà nƣớc tỉnh An Giang, trong đó có phân tích thực trạng hiệu quả quản lý thu ngân sách trên địa bàn tỉnh.
Từ kết quả phân tích, đánh giá, tác giả đã đƣa ra giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý ngân sách nhà nƣớc tỉnh An Giang. Nhìn chung, các công trình nghiên cứu nói trên đã đề cập nhiều khía cạnh của quản lý ngân sách nói chung và quản lý thu ngân sách nói riêng ở phạm vi cả nƣớc hoặc một số địa phƣơng cụ thể. Thực tế cho thấy đến nay chƣa có đề tài nào nghiên cứu về "Quản lý thu ngân sách nhà nước tại huyện Việt Yên, tỉnh Bắc Giang". Đây chính là lý do mà tác giả lựa chọn chủ đề này làm đề tài luận văn thạc sỹ chuyên ngành quản lý kinh tế.
Cơ sở lý luận về quản lý thu Ngân sách Nhà nƣớc 1. Thu ngân sách nhà nước 1.