Luận văn thạc sĩ về cải tiến cơ chế quản lý tài chính tại Tổng Công ty Điện lực Việt Nam

Tổng hợp kiến thức Cải tiến quản lý tài chính tại Tổng Công ty Điện lực Việt Nam, tiếp cận khoa học, hỗ trợ học tập và nghiên cứu hiệu quả trong kinh

• Tác giả: Nguyễn Thị Quỳnh Hoa
• Người hướng dẫn: TS. Đàm Văn Huệ
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Quản trị kinh doanh
• Đề tài: Cải tiến quản lý tài chính tại Tổng Công ty Điện lực Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2006
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ CƠ CHẾ QUẢN LÝ TÀI CHÍNH CỦA TỔNG CÔNG TY NHÀ NƯỚC THEO MÔ HÌNH TẬP ĐOÀN
• 1.1. Tổng quan về tập đoàn kinh tế. Sự hình thành
• 1.2. Mô hình tổ chức của tập đoàn kinh tế. Đặc trưng về cơ cấu tổ chức
• 1.3. Hình thức tổ chức của tập đoàn kinh tế
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG CƠ CHẾ QUẢN LÝ TÀI CHÍNH TẠI TỔNG CÔNG TY ĐIỆN LỰC VIỆT NAM TRONG THỜI GIAN QUA
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CƠ CHẾ QUẢN LÝ TÀI CHÍNH CỦA TỔNG CÔNG TY ĐIỆN LỰC VIỆT NAM THEO MÔ HÌNH TẬP ĐOÀN KINH TẾ
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về cơ chế quản lý tài chính

Cơ chế quản lý tài chính tại Tổng Công ty Điện lực Việt Nam (EVN) đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh. Việc cải tiến quản lý tài chính không chỉ giúp EVN tối ưu hóa nguồn lực mà còn nâng cao khả năng cạnh tranh trong bối cảnh hội nhập kinh tế toàn cầu. Cơ chế này bao gồm các yếu tố như quản lý ngân sách, quản lý chi phí, và quản lý doanh thu. Đặc biệt, việc cải cách tài chính là cần thiết để đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững của ngành điện lực. Theo đó, các chính sách tài chính cần được xây dựng dựa trên các nguyên tắc minh bạch, hiệu quả và khả thi. Một trong những mục tiêu chính của cơ chế này là tối ưu hóa hiệu quả tài chính, từ đó tạo ra nguồn lực cho các dự án đầu tư phát triển. Việc phân tích thực trạng và đề xuất giải pháp cải tiến là rất cần thiết để nâng cao năng lực tài chính của EVN.

1.1. Khái niệm và vai trò của cơ chế quản lý tài chính

Cơ chế quản lý tài chính được hiểu là hệ thống các quy định, chính sách và quy trình nhằm điều phối các hoạt động tài chính trong tổ chức. Đối với EVN, cơ chế này không chỉ giúp kiểm soát chi phí mà còn đảm bảo nguồn lực tài chính cho các hoạt động sản xuất kinh doanh. Việc quản lý ngân sách hiệu quả sẽ giúp EVN có thể dự đoán và lập kế hoạch tài chính một cách chính xác, từ đó giảm thiểu rủi ro tài chính. Hơn nữa, cơ chế này còn tạo điều kiện cho việc quản lý rủi ro tài chính, giúp EVN ứng phó kịp thời với các biến động của thị trường. Đặc biệt, trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gia tăng, việc hoàn thiện cơ chế quản lý tài chính sẽ góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của EVN trên thị trường điện lực.

II. Thực trạng cơ chế quản lý tài chính tại EVN

Thực trạng quản lý tài chính tại Tổng Công ty Điện lực Việt Nam cho thấy nhiều điểm mạnh nhưng cũng tồn tại không ít hạn chế. Trong những năm qua, EVN đã có những bước tiến đáng kể trong việc cải tiến quản lý tài chính, đặc biệt là trong việc quản lý chi phí và quản lý doanh thu. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều vấn đề cần giải quyết, như việc kiểm soát chi phí chưa thực sự hiệu quả, dẫn đến tình trạng lãng phí nguồn lực. Hệ thống báo cáo tài chính cũng cần được cải thiện để đảm bảo tính minh bạch và chính xác. Việc phân tích tài chính hiện tại cho thấy rằng EVN cần phải có những biện pháp mạnh mẽ hơn để tối ưu hóa quy trình huy động vốn và quản lý rủi ro tài chính. Đặc biệt, việc xây dựng một cơ chế kiểm soát nội bộ chặt chẽ sẽ giúp EVN nâng cao hiệu quả hoạt động tài chính.

2.1. Đánh giá thực trạng cơ chế quản lý tài chính

Đánh giá thực trạng cho thấy rằng cơ chế quản lý tài chính tại EVN đã có những cải tiến đáng kể, nhưng vẫn còn nhiều thách thức. Một trong những vấn đề lớn là việc quản lý ngân sách chưa thực sự hiệu quả, dẫn đến tình trạng thiếu hụt ngân sách trong một số giai đoạn. Hơn nữa, việc huy động vốn từ ngân sách nhà nước và các nguồn khác cũng gặp nhiều khó khăn. Các quy trình kiểm soát nội bộ cần được hoàn thiện hơn để đảm bảo tính chính xác và minh bạch trong các hoạt động tài chính. Đặc biệt, việc phân tích tài chính cần được thực hiện thường xuyên để kịp thời phát hiện và khắc phục các vấn đề phát sinh. Từ đó, EVN có thể xây dựng một cơ chế tài chính vững mạnh, đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững trong tương lai.

III. Giải pháp hoàn thiện cơ chế quản lý tài chính

Để hoàn thiện cơ chế quản lý tài chính tại Tổng Công ty Điện lực Việt Nam, cần thực hiện một số giải pháp cụ thể. Đầu tiên, cần cải cách tài chính theo hướng minh bạch và hiệu quả hơn. Việc xây dựng một hệ thống quản lý ngân sách chặt chẽ sẽ giúp EVN kiểm soát tốt hơn các nguồn lực tài chính. Thứ hai, cần tăng cường quản lý chi phí thông qua việc áp dụng các tiêu chuẩn chi phí hợp lý và hiệu quả. Hệ thống báo cáo tài chính cũng cần được cải tiến để đảm bảo tính chính xác và kịp thời. Cuối cùng, việc quản lý rủi ro tài chính cần được chú trọng hơn, nhằm giảm thiểu các tác động tiêu cực từ biến động thị trường. Những giải pháp này không chỉ giúp EVN nâng cao hiệu quả hoạt động tài chính mà còn tạo điều kiện cho sự phát triển bền vững trong tương lai.

3.1. Định hướng và giải pháp cụ thể

Định hướng hoàn thiện cơ chế quản lý tài chính tại EVN cần tập trung vào việc xây dựng một hệ thống tài chính linh hoạt và hiệu quả. Cần thiết phải cải cách quy trình quản lý ngân sách để đảm bảo tính minh bạch và hiệu quả trong việc sử dụng nguồn lực. Bên cạnh đó, việc huy động vốn từ các nguồn khác nhau cũng cần được xem xét kỹ lưỡng, nhằm đảm bảo tính bền vững trong hoạt động tài chính. Các giải pháp về quản lý chi phí cũng cần được thực hiện đồng bộ, từ việc tiêu chuẩn hóa các định mức chi phí đến việc hoàn thiện cơ chế khoán chi phí. Cuối cùng, việc xây dựng một hệ thống kiểm soát nội bộ hiệu quả sẽ giúp EVN nâng cao năng lực tài chính và đảm bảo sự phát triển bền vững trong tương lai.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam chuyển đổi mạnh mẽ sang cơ chế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, việc xây dựng các tập đoàn kinh tế mạnh, trong đó có Tổng Công ty Nhà nước theo mô hình tập đoàn kinh tế, trở thành một chủ trương quan trọng của Đảng và Nhà nước. Tổng Công ty Điện lực Việt Nam (EVN) là một trong những ngành công nghiệp mũi nhọn, đóng vai trò then chốt trong phát triển kinh tế xã hội, công nghiệp hóa - hiện đại hóa đất nước. Từ năm 2003 đến 2005, EVN đã trải qua giai đoạn chuyển đổi quan trọng từ mô hình Tổng Công ty sang mô hình tập đoàn kinh tế theo mô hình công ty mẹ - công ty con nhằm phát huy tối đa sức mạnh tổng hợp và nâng cao hiệu quả quản lý tài chính.

Mục tiêu nghiên cứu tập trung vào việc hoàn thiện cơ chế quản lý tài chính tại EVN trong quá trình chuyển đổi này, nhằm tăng cường hiệu quả sử dụng vốn, quản lý doanh thu, chi phí và huy động vốn phù hợp với đặc thù ngành điện năng. Phạm vi nghiên cứu chủ yếu tập trung vào giai đoạn 2003 – 2005, với dữ liệu thu thập từ các báo cáo tài chính, quy chế quản lý tài chính và các văn bản pháp luật liên quan.

Ý nghĩa nghiên cứu được thể hiện qua việc cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn để EVN hoàn thiện cơ chế quản lý tài chính, góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh, đảm bảo cân đối cung cầu điện năng, đồng thời tạo nền tảng vững chắc cho việc phát triển bền vững của tập đoàn trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế. Theo báo cáo tài chính, doanh thu EVN tăng trưởng đều qua các năm, đạt khoảng 28.637 triệu đồng năm 2005, tuy nhiên hiệu quả kinh doanh còn hạn chế với tỷ lệ sinh lời trên vốn chủ sở hữu chỉ khoảng 3,12% năm 2005, cho thấy nhu cầu cấp thiết về cải cách cơ chế quản lý tài chính.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên hai khung lý thuyết chính: lý thuyết quản lý tài chính doanh nghiệp và mô hình tổ chức tập đoàn kinh tế theo mô hình công ty mẹ - công ty con. Lý thuyết quản lý tài chính doanh nghiệp tập trung vào mục tiêu tối đa hóa giá trị chủ sở hữu thông qua quản lý doanh thu, chi phí, huy động và điều hòa vốn. Mô hình công ty mẹ - công ty con được xem là cấu trúc tổ chức phù hợp để kiểm soát tài chính và vận hành hiệu quả các đơn vị thành viên trong tập đoàn.

Các khái niệm chính bao gồm:

• Cơ chế quản lý tài chính: tập hợp các phương thức, quy trình và chính sách nhằm đạt được mục tiêu tài chính của doanh nghiệp.
• Mô hình công ty mẹ - công ty con: cấu trúc tổ chức trong đó công ty mẹ sở hữu phần lớn cổ phần và kiểm soát các công ty con.
• Quản lý doanh thu và chi phí: các quy định và phương pháp kiểm soát dòng tiền vào và ra của doanh nghiệp.
• Huy động và điều hòa vốn: các cơ chế thu hút nguồn vốn và phân bổ vốn hiệu quả trong tập đoàn.
• Kiểm soát nội bộ tài chính: hệ thống quy trình và tổ chức nhằm đảm bảo tính chính xác và minh bạch trong quản lý tài chính.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu hỗn hợp, kết hợp phân tích định lượng và định tính dựa trên cơ sở phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử. Nguồn dữ liệu chính bao gồm:

• Báo cáo tài chính và kế toán của EVN giai đoạn 2003 – 2005.
• Các văn bản pháp luật, nghị định, quyết định liên quan đến quản lý tài chính doanh nghiệp nhà nước và ngành điện.
• Quy chế quản lý tài chính nội bộ của EVN.

Phương pháp phân tích bao gồm:

• Phân tích thống kê số liệu tài chính để đánh giá hiệu quả hoạt động.
• So sánh các chỉ tiêu tài chính qua các năm để nhận diện xu hướng và tồn tại.
• Phân tích chính sách và quy trình quản lý tài chính hiện hành.
• Tổng hợp, đối chiếu với các nghiên cứu và mô hình quản lý tài chính tập đoàn kinh tế trong và ngoài nước.

Cỡ mẫu nghiên cứu là toàn bộ các đơn vị thành viên và các báo cáo tài chính của EVN trong giai đoạn nghiên cứu. Phương pháp chọn mẫu là phương pháp toàn diện nhằm đảm bảo tính đại diện và đầy đủ thông tin. Timeline nghiên cứu kéo dài từ tháng 1/2006 đến tháng 6/2006, bao gồm thu thập dữ liệu, phân tích và đề xuất giải pháp.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Doanh thu tăng trưởng nhưng hiệu quả kinh doanh còn thấp: Doanh thu của EVN tăng từ khoảng 23.637 triệu đồng năm 2002 lên 28.637 triệu đồng năm 2005, tương ứng mức tăng trung bình hàng năm khoảng 7%. Tuy nhiên, tỷ lệ sinh lời trên vốn chủ sở hữu giảm từ 5,36% năm 2003 xuống còn 3,12% năm 2005, cho thấy hiệu quả sử dụng vốn chưa cao.

2. Cơ chế quản lý doanh thu chưa tách bạch rõ ràng: Doanh thu từ hoạt động công ích chưa được tách riêng khỏi doanh thu sản xuất kinh doanh, gây khó khăn trong việc đánh giá hiệu quả từng hoạt động và quản lý tài chính minh bạch.

3. Chi phí sản xuất tăng do biến động giá nguyên liệu và chi phí lãi vay: Chi phí nguyên vật liệu và chi phí lãi vay tăng đáng kể do EVN phải huy động vốn vay lớn để đầu tư phát triển lưới điện, đồng thời giá nhiên liệu đầu vào như dầu FO, than và khí tăng từ năm 1999 đến 2005, làm tăng chi phí sản xuất.

4. Cơ chế huy động vốn và điều hòa vốn còn nhiều hạn chế: Việc huy động vốn chủ yếu dựa vào ngân sách nhà nước và vay tín dụng, chưa tận dụng hiệu quả các nguồn vốn cổ phần và thị trường tài chính. Cơ chế điều hòa vốn nội bộ chưa linh hoạt, ảnh hưởng đến khả năng đầu tư và phát triển của các đơn vị thành viên.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của các tồn tại trên xuất phát từ cơ chế quản lý tài chính còn mang tính hành chính, chưa phù hợp với mô hình tập đoàn kinh tế hiện đại. Việc chưa tách bạch doanh thu công ích và sản xuất kinh doanh làm giảm tính minh bạch và hiệu quả quản lý tài chính. So với các tập đoàn kinh tế đa ngành trong khu vực, EVN còn thiếu cơ chế quản lý chi phí chuẩn hóa và khoán chi phí hiệu quả.

Biểu đồ so sánh tỷ lệ sinh lời trên vốn chủ sở hữu qua các năm có thể minh họa rõ xu hướng giảm hiệu quả kinh doanh, đồng thời bảng phân tích chi phí nguyên vật liệu và lãi vay thể hiện áp lực chi phí ngày càng tăng. Kết quả này phù hợp với các nghiên cứu về quản lý tài chính trong các tập đoàn nhà nước tại các nước đang phát triển, nhấn mạnh vai trò của cơ chế quản lý tài chính linh hoạt và minh bạch.

Việc hoàn thiện cơ chế quản lý tài chính không chỉ giúp EVN nâng cao hiệu quả kinh doanh mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho việc huy động vốn đa dạng, giảm thiểu rủi ro tài chính và tăng cường năng lực cạnh tranh trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tách riêng doanh thu hoạt động công ích khỏi hoạt động sản xuất kinh doanh

   • Mục tiêu: Tăng tính minh bạch và hiệu quả quản lý doanh thu.
   • Thời gian: Triển khai trong vòng 12 tháng.
   • Chủ thể thực hiện: Ban Tài chính EVN phối hợp với các đơn vị thành viên.

2. Tiêu chuẩn hóa và khoán chi phí cho các đơn vị thành viên

   • Mục tiêu: Kiểm soát chi phí hiệu quả, nâng cao trách nhiệm quản lý chi phí.
   • Thời gian: 18 tháng.
   • Chủ thể thực hiện: Ban Quản lý chi phí EVN và các công ty con.

3. Đa dạng hóa nguồn huy động vốn, tăng cường huy động vốn cổ phần

   • Mục tiêu: Giảm phụ thuộc vào vốn vay ngân sách, nâng cao năng lực tài chính.
   • Thời gian: 24 tháng.
   • Chủ thể thực hiện: Ban Đầu tư và Tài chính EVN phối hợp với các cơ quan quản lý nhà nước.

4. Hoàn thiện cơ chế điều hòa vốn nội bộ linh hoạt

   • Mục tiêu: Tối ưu phân bổ vốn, tăng hiệu quả sử dụng vốn trong tập đoàn.
   • Thời gian: 12 tháng.
   • Chủ thể thực hiện: Ban Tài chính EVN và các công ty con.

5. Xây dựng hệ thống kiểm soát nội bộ tài chính chặt chẽ và hiệu quả

   • Mục tiêu: Đảm bảo tính chính xác, minh bạch và tuân thủ trong quản lý tài chính.
   • Thời gian: 18 tháng.
   • Chủ thể thực hiện: Ban Kiểm soát nội bộ EVN.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Ban lãnh đạo và quản lý EVN

   • Lợi ích: Cung cấp cơ sở khoa học để hoàn thiện cơ chế quản lý tài chính, nâng cao hiệu quả hoạt động tập đoàn.
   • Use case: Xây dựng chính sách tài chính nội bộ, điều chỉnh cơ cấu tổ chức tài chính.

2. Các nhà hoạch định chính sách và cơ quan quản lý nhà nước

   • Lợi ích: Hiểu rõ đặc thù quản lý tài chính trong tập đoàn kinh tế nhà nước, từ đó xây dựng chính sách phù hợp.
   • Use case: Soạn thảo văn bản pháp luật, quy định quản lý doanh nghiệp nhà nước.

3. Các nhà nghiên cứu và sinh viên chuyên ngành quản trị kinh doanh, tài chính

   • Lợi ích: Nắm bắt mô hình quản lý tài chính trong tập đoàn kinh tế tại Việt Nam, áp dụng vào nghiên cứu và học tập.
   • Use case: Tham khảo luận văn để phát triển đề tài nghiên cứu, luận án.

4. Các doanh nghiệp nhà nước và tập đoàn kinh tế khác

   • Lợi ích: Học hỏi kinh nghiệm và giải pháp quản lý tài chính hiệu quả trong quá trình chuyển đổi mô hình tổ chức.
   • Use case: Áp dụng các giải pháp quản lý tài chính phù hợp với đặc thù doanh nghiệp.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao cần tách riêng doanh thu hoạt động công ích và sản xuất kinh doanh tại EVN?
   Việc tách riêng giúp minh bạch hóa nguồn thu, đánh giá chính xác hiệu quả từng hoạt động, từ đó quản lý tài chính hiệu quả hơn và đáp ứng yêu cầu pháp luật về quản lý doanh nghiệp nhà nước.

2. Cơ chế khoán chi phí có ý nghĩa gì trong quản lý tài chính tập đoàn?
   Khoán chi phí tạo động lực cho các đơn vị thành viên tự chủ trong quản lý chi phí, nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực và giảm lãng phí, đồng thời giúp tập đoàn kiểm soát chi phí tổng thể tốt hơn.

3. Làm thế nào để EVN đa dạng hóa nguồn vốn huy động?
   EVN có thể phát hành cổ phần, tăng cường hợp tác đầu tư với các thành phần kinh tế khác, đồng thời tận dụng các kênh huy động vốn trên thị trường tài chính để giảm phụ thuộc vào vốn vay ngân sách.

4. Kiểm soát nội bộ tài chính tại EVN hiện nay có những điểm hạn chế nào?
   Hệ thống kiểm soát nội bộ còn chưa đồng bộ, thiếu tính linh hoạt và chưa phát huy hết vai trò trong việc phát hiện và ngăn ngừa sai phạm tài chính, cần được hoàn thiện để đảm bảo tính minh bạch và hiệu quả.

5. Việc chuyển đổi mô hình công ty mẹ - công ty con ảnh hưởng thế nào đến quản lý tài chính?
   Mô hình này giúp phân định rõ quyền sở hữu và trách nhiệm tài chính giữa công ty mẹ và các công ty con, tạo cơ chế kiểm soát vốn hiệu quả, nâng cao tính tự chủ và trách nhiệm của các đơn vị thành viên.

Kết luận

• Luận văn làm rõ cơ sở lý luận và thực trạng cơ chế quản lý tài chính tại EVN trong giai đoạn chuyển đổi mô hình tập đoàn kinh tế.
• Phân tích chi tiết các chỉ tiêu tài chính cho thấy doanh thu tăng nhưng hiệu quả sử dụng vốn còn thấp, chi phí sản xuất tăng do nhiều yếu tố khách quan.
• Đề xuất các giải pháp trọng tâm như tách doanh thu công ích, tiêu chuẩn hóa chi phí, đa dạng hóa nguồn vốn và hoàn thiện kiểm soát nội bộ.
• Giải pháp được thiết kế phù hợp với đặc thù ngành điện và mô hình tổ chức công ty mẹ - công ty con, có khả năng nâng cao hiệu quả quản lý tài chính.
• Khuyến nghị EVN và các cơ quan liên quan triển khai đồng bộ các giải pháp trong vòng 1-2 năm tới để tạo nền tảng phát triển bền vững.

Các đơn vị liên quan cần xây dựng kế hoạch chi tiết triển khai các giải pháp, đồng thời tổ chức đào tạo nâng cao năng lực quản lý tài chính cho cán bộ. Để biết thêm chi tiết và hỗ trợ tư vấn, quý độc giả có thể liên hệ với Ban Tài chính EVN hoặc các chuyên gia quản lý tài chính doanh nghiệp.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ CƠ CHẾ QUẢN LÝ TÀI CHÍNH CỦA TỔNG CÔNG TY NHÀ NƯỚC THEO MÔ HÌNH TẬP ĐOÀN 1. Tổng quan về tập đoàn kinh tế. Sự hình thành Quá trình ra đời và phát triển của các tập đoàn trên thế giới gắn liền với lịch sử phát triển của chủ nghĩa tư bản. Quá trình hình thành của các tập đoàn kinh tế là sự phát triển khách quan, đáp ứng đòi hỏi tích tụ và tập trung tư bản.

Sự phát triển của lực lượng sản xuất tư bản chủ nghĩa đã thúc đẩy sự thay đổi trong hình thức tổ chức kinh doanh và làm xuất hiện các kiểu liên kết tập đoàn. Từ khoảng thế kỷ 18, dưới tác động của cuộc cách mạng công nghiệp ở Châu Âu, các công ty cần tăng thêm nhiều vốn để mở rộng kinh doanh, đặc biệt là mở rộng ra thị trường quốc tế. Tuy nhiên, quá trình tích tụ và tập trung tư bản tạo thành những tổ hợp lớn diễn ra mạnh mẽ nhất từ những năm cuối thế kỷ 19 và đầu thế kỷ 20. Một số công ty đa quốc gia hiện nay vẫn tiếp tục tồn tại và phát triển.

Hàng loạt các công ty lớn được hình thành trên cơ sở sáp nhập hoặc thôn tính lẫn nhau để trở thành những tập đoàn lớn mạnh. Các tập đoàn kinh tế được hình thành theo các phương thức sau: - Hình thành tập đoàn kinh tế do mở rộng quy mô sản xuất và chia nhỏ công ty: Phương thức hình thành tập đoàn này dựa trên sự mở rộng quy mô của công ty tiến tới tách ra thành một số công ty hoạt động trên một số lĩnh vực nhất định. Giữa các công ty mới được thành lập và công ty ban đầu (công ty mẹ) tồn tại các mối liên kết kinh tế - tài chính chặt chẽ. Nhiều tập đoàn của Nhật Bản được hình thành theo phương thức này.

- Hình thành tập đoàn do sự liên kết sáp nhập tự nhiên. z Đây là con đường hình thành các tập đoàn kinh tế đầu tiên trong lịch sử. Một số công ty có những mối liên hệ nhất định về thị trường, sản phẩm, nguyên liệu hoặc công nghệ tự nguyện liên minh lại theo kiểu Cartel hay Trust. Trong quá trình phát triển, nhiều tổ chức Cartel, Trust đã tan vỡ nhưng cũng nhiều tổ chức đã được cơ cấu lại và phát triển.

Với sự tham gia hoặc sáp nhập tự nguyện, trong những năm thế kỷ 18 – 19 đã hình thành nên các tập đoàn kinh tế. Quá trình tập trung sản xuất, tập trung vốn đã góp phần đẩy nhanh quá trình thành lập các tập đoàn kinh tế. Quá trình này diễn ra theo những phương thức khác nhau: hoặc bằng con đường thôn tính theo kiểu cá lớn nuốt cá bé thông qua việc mua lại các công ty nhỏ yếu hơn, biến chúng thành một bộ phận không thể tách rời của công ty mẹ; hoặc bằng con đường tự nguyện sáp nhập với nhau thành một công ty lớn hơn, chống lại nguy cơ bị thôn tính, tăng khả năng cạnh tranh trên thị trường. Ở các nước công nghiệp hoá đi sau, các tập đoàn kinh tế được hình thành và phát triển chủ yếu bằng tích tụ và liên doanh nhằm tăng nhanh vốn, khả năng sản xuất và khả năng chuyển giao công nghệ nước ngoài, khả năng cạnh tranh nhằm chống lại nguy cơ bị các công ty nước ngoài thôn tính.

Điển hình như ở Hàn Quốc, Thái Lan, các tập đoàn kinh tế tự lớn lên nhờ kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh tốt. Mô hình tổ chức của tập đoàn kinh tế. Đặc trưng về cơ cấu tổ chức. Tập đoàn kinh tế là một liên kết của nhiều pháp nhân có tổ chức phức tạp, có nhiều hình thức đa dạng, tuỳ thuộc vào thời kỳ phát triển, đặc điểm kinh tế xã hội và đặc trưng của từng tập đoàn.

Sự liên kết của các thành viên trong tập đoàn có những đặc điểm sau: - Các thành viên trong tập đoàn là các công ty hoạt động trong cùng một ngành liên kết với nhau trong một liên kết ngang. Sự liên kết này thường dẫn tới hệ quả là một tập đoàn có thể nắm giữ một tỷ trọng thị phần lớn về thị trường của ngành mà nó hoạt động, dễ dàng khống chế, điều tiết các xu hướng phát triển của ngành đó. và cũng dễ dẫn tới sự độc quyền. z - Các thành viên trong tập đoàn là các công ty, tổ chức hoạt động trong các giai đoạn khác nhau của quá trình sản xuất sản phẩm.

Các thành viên vừa là người cung cấp vừa là người tiêu thụ sản phẩm của các thành viên khác trong tập đoàn. Ví dụ về hình thức liên kết này là một công ty sản xuất/lắp ráp máy tính hợp nhất với một công ty sản xuất chíp máy tính (một bộ phận cần thiết của bộ xử lý máy tính). - Các thành viên trong tập đoàn hoạt động trong các lĩnh vực/ngành không có mối quan hệ với nhau về công nghệ, thị trường. Sự liên kết đa ngành mang lại cho các tập đoàn một số thuận lợi sau:  Lợi ích kinh tế về quy mô (economies of scale).

Tuy các hoạt động kinh doanh của các thành viên không có mối quan hệ với nhau nhưng nó vẫn mang lại những lợi ích nhất định chẳng hạn như: các thành viên của tập đoàn có thể sử dụng kinh nghiệm quản lý của các thành viên khác trong một số lĩnh vực như kỹ thuật, marketing. hoặc các thành viên có thể chia sẻ, sử dụng cơ sở, tài sản của các thành viên khác trong tập đoàn mà không làm phát sinh chi phí của tập đoàn nói chung. Quy mô lớn của tập đoàn cũng tạo lợi thế trong kinh doanh chẳng hạn làm tăng quyền lực của tập đoàn trong mối quan hệ với người cung cấp.  Lợi thế thứ hai là đa dạng hoá hoạt động.

Bằng việc kết hợp các doanh nghiệp trong nhiều ngành khác nhau giúp cho tập đoàn đa dạng hoá được hoạt động của mình đảm bảo tránh rủi ro, đặc biệt trong điều kiện các ngành kinh doanh đều phát triển theo chu kỳ. Khi một hoạt động của một ngành này giảm sút thì hoạt động ở các ngành khác sẽ làm giảm nhẹ ảnh hưởng giảm sút đó.  Sự liên kết đa ngành thường tạo ra các tập đoàn lớn nên làm giảm mối đe doạ bị thôn tính bởi các tập đoàn khác.  Ngoài ra sự hợp nhất đa ngành còn mang lại cho các tập đoàn những thuận lợi khác chẳng hạn sự liên kết đa ngành giúp các tập đoàn phát triển mà vẫn tránh được sự vi phạm về độc quyền do không khống chế thị phần tối đa của một ngành nghề cụ thể nào.

Đồng thời nó cũng mang lại khả năng tài chính to lớn giúp các tập đoàn có khả năng mua với giá rẻ các công ty đang gặp khó khăn z để sau đó bán đi thu lợi khi giá cổ phiếu của các công ty đó tăng lại trên thị trường. Sự hợp nhất đa ngành cũng làm tăng ảnh hưởng về mặt kinh tế chính trị của tập đoàn trên thương trường. Cho dù hình thức tổ chức tập đoàn rất đa dạng, nhưng chúng thường có các đặc điểm chung như sau:  Cơ cấu tổ chức nhiều tầng.  Các thành viên có các mối liên kết nhất định với nhau.

 Thường có một hạt nhân đóng vai trò chủ đạo.  Thường các thành viên là những pháp nhân độc lập và vì vậy tập đoàn là một liên hợp pháp nhân. Về mối quan hệ giữa các thành viên trong tập đoàn. Thành viên trong tập đoàn là các công ty (thường gọi là công ty con) mà phần lớn hoặc toàn bộ cổ phiếu (sở hữu) của công ty do công ty khác nắm giữ (công ty mẹ).

Công ty mẹ là công ty sở hữu đa số hoặc toàn bộ cổ phiếu của công ty khác và tham gia tích cực vào hoạt động quản lý của công ty con. Các công ty mẹ không chỉ nắm giữ và quản lý các công ty khác mà nó còn có thể có hoạt động riêng của mình. Đôi khi cũng có những công ty mẹ chỉ tồn tại với mục đích duy nhất là đầu tư vào các công ty con và mục tiêu của công ty mẹ loại này là đầu tư chứ không có hoạt động riêng của mình. Hình thức tổ chức của tập đoàn kinh tế.

Trên thực tế có nhiều cách thức phân loại các tập đoàn kinh tế khác nhau. Căn cứ vào hình thức biểu hiện và tên gọi trong thực tế. Theo cách phân loại này, các tập đoàn kinh tế có các hình thức chủ yếu như: Cartel, Syndicate, Trust, Consortium, Concern, Conglomerate, công ty xuyên quốc gia, công ty đa quốc gia,v.v… - Cartel là loại hình tập đoàn kinh tế được hình thành bởi sự liên kết của các công ty hoạt động trong cùng một ngành, lĩnh vực sản xuất kinh doanh trên cơ sở là các thoả thuận kinh tế như: thống nhất về giá cả, sản lượng, tiêu chuẩn z sản phẩm; phân chia thị trường đầu vào, thị trường tiêu thụ sản phẩm… nhằm mục tiêu hạn chế sự cạnh tranh. Trong Cartel, các công ty vẫn giữ nguyên tính độc lập về mặt pháp lý còn tính độc lập về kinh tế bị hạn chế bởi các hợp đồng kinh tế.

Hình thức Cartel thường dẫn đến độc quyền, hạn chế cạnh tranh, đi ngược lại nguyên tắc cơ bản của kinh tế thị trường. Mặt khác, trong điều kiện kinh tế thị trường, sự cạnh tranh giữa các công ty trở nên khốc liệt, với mô hình Cartel chỉ hoạt động trong cùng một ngành, một lĩnh vực sẽ tiềm ẩn nhiều rủi ro, do vậy, ngày nay ít tồn tại hình thức tập đoàn này. - Syndicate là một dạng đặc biệt của Cartel. Theo đó, trong tập đoàn dạng Syndicate có một văn phòng thương mại chung được thành lập do một ban quản trị chung điều hành và tất cả các công ty thành viên đều phải tiêu thụ hàng hoá của chúng qua kênh của văn phòng tiêu thụ này.

Với mô hình này, các công ty vẫn giữ nguyên tính độc lập về sản xuất nhưng mất tính độc lập về thương mại. - Trust là tập đoàn kinh tế, được hình thành bởi sự liên minh độc quyền của các tổ chức sản xuất kinh doanh là các doanh nghiệp công nghiệp. So với tập đoàn kinh tế theo hình thức Syndicate, các công ty thành viên của Trust có sự liên kết chặt chẽ hơn, như các nhà tư bản tham gia Trust thành cổ đông. Hoạt động của Trust do một ban quản trị thống nhất điều hành, các công ty tham gia Trust bị mất quyền độc lập về sản xuất và thương mại.

Việc thành lập Trust nhằm thu lợi nhuận độc quyền cao, chiếm nguồn nguyên liệu và khu vực đầu tư.