Chương 1:CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ THU CHI THỎA THUẬN CÁC TRƯỜNG CÔNG LẬP 1. Một số khái niệm 1. Khái niệm thu thỏa thuận Nguồn tài chính là một yếu tố cơ bản trong khái niệm tài chính.Nguồn tài chính là tiền tệ đang vận động độc lập trong quá trình phân phối bộ phận tài sản quốc dân mà chủ yếu là tổng sản phẩm quốc dân để tạo lập và sử dụng các quỹ tiền tệ cho các mục đích xác định. Trong cơ chế thị trường hiện nay ở Việt Nam, sự nghiệp giáo dục và đào tạo đang phát triển theo hướng xã hội hóa và đa dạng hóa mục tiêu, chương trình, loại hình trường lớp và các loại hình giáo dục, đào tạo nhằm mục đích nâng cao trình độ dân trí của toàn thể dân cư trong xã hội.
Điều này được thể hiện ở chỗ bên cạnh các trường công, đã phát triển trường bán công, trường dân lập, tư thục ở các cấp trong hệ thống giáo dục quốc dân. Do đó, nguồn tài chính trong các nhà trường, các cơ sở giáo dục bao gồm nhiều nguồn như : ngân sách nhà nước, đóng góp của các doanh nghiệp thuộc tất cả các thành phần kinh tế ; đóng góp của nhân dân ; nguồn tự tạo của hệ thống các cơ sở giáo dục đào tạo thông qua nghiên cứu khoa học và ứng dụng tiến bộ kỹ thuật vào sản xuất và đời sống ; nguồn hợp tác quốc tế trong lĩnh vực giáo dục và đào tạo. Thỏa thuận là việc đi tới sự đồng ý sau khi cân nhắc, thảo luận một sự việc nào đó (Từ điển tiếng Việt, 2005) Xuất phát từ nội dung đổi mới trong sự nghiệp giáo dục - đào tạo, phần chi cho giáo dục từ ngân sách nhà nước hiện nay được giới hạn trong trách nhiệm của nhà nước cho từng lĩnh vực hoạt động của sự nghiệp giáo dục, đào tạo. Giáo dục - đào tạo là sự nghiệp của toàn dân, của toàn xã hội nên ngành giáo dục có nhiều khả năng khai thác và tạo lập vốn.
download by : skknchat@gmail.com 6 Trong các trường công lập, nguồn tài chính trong trường ngoài ngân sách nhà nước cấp, còn có cả nguồn thu sự nghiệp của nhà trường bao gồm: - Các khoản thu mang tính chất bắt buộc như: phí, lệ phí hiện hành theo quy định: Học phí, quỹ xây dựng do học sinh đóng góp; các lệ phí tuyển sinh, thi cử, tiền đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc… - Các khoản thu thỏa thuận như: Các khoản thu phục vụ hoạt động dạy thêm học thêm, thu tiền điện, tiền nước uống của học sinh, tiền bảo hiểm thân thể, tiền tăng cường cơ sở vật chất cho nhà trường… - Các khoản thu khác theo quy định của pháp luật như tiền lãi từ tiền gửi ngân hàng từ các khoản thu sản xuất, cung ứng dịch vụ… Trong điều kiện hiện nay, để đảm bảo duy trì hoạt động của nhà trường và phục vụ cho công tác nuôi dạy học sinh, nguồn thu từ NSNN không thể đáp ứng đủ. Chính vì vậy, các nhà trường được phép thu thêm các khoản thu thỏa thuận. Đây là nguồn thu thêm của nhà trường bên cạnh các khoản thu mang tính bắt buộc được quy định như học phí, lệ phí thi cử, tiền đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc… Thu thỏa thuận là những khoản đóng góp được thỏa thuận giữa nhà trường và cha mẹ học sinh để thực hiện một số nhiệm vụ thay cha mẹ học sinh trong công tác nôi dạy học sinh (Bùi Tiến Hanh, 2006). Trong thực tế, hầu hết các trường công lập bên cạnh thu học phí đều có thu các khoản thu thỏa thuận.
Với điều kiện hoàn cảnh của mỗi trường khác nhau, nội dung các khoản thu thỏa thuận là khác nhau. Thông thường, các khoản thu thỏa thuận bao gồm: - Thu phục vụ bán trú: tiền ăn, chăm sóc bán trú, trang thiết bị phục vụ bán trú: - Thu học phí 2 buổi/ngày. - Thu tiền nước uống học sinh. - Thu Bảo hiểm y tế học sinh.
download by : skknchat@gmail.com 7 - Thu dạy thêm, học thêm trong nhà trường. - Thu viện trợ, quà biếu, tặng, cho. - Thu tài trợ. - Thu khoản đóng góp tự nguyện để sửa chữa nhỏ hoặc mua sắm trang thiết bị của nhà trường.
- Thu về quần áo đồng phục, quần áo thể dục thể thao, phù hiệu. Khái niệm chi thỏa thuận Từ những khoản thu thỏa thuận huy động được, nhà trường sử dụng các khoản tiền huy động được để thực hiện các khoản chi thỏa thuận. Hầu hết các khoản thu thỏa thuận khi được các nhà trường động viên từ cha mẹ học sinh đều đã được xác định rõ mục đích sử dụng. Vì vậy, chi thỏa thuận là các khoản chi được thỏa thuận giữa nhà trường và cha mẹ học sinh để thực hiện một số nhiệm vụ thay cha mẹ học sinh trong công tác nôi dạy học sinh, được đáp ứng bằng nguồn thu thỏa thuận của nhà trường (Bùi Tiến Hanh, 2006).
Tương ứng với các nội dung thu thỏa thuận, nội dung của các khoản chi thỏa thuận trong các trường công lập hiện nay thông thường gồm các khoản: - Chi học 2 buổi/ngày. - Chi tiền nước uống học sinh. - Chi bảo hiểm y tế học sinh. - Chi dạy thêm, học thêm trong nhà trường.
- Chi viện trợ, quà biếu, tặng, cho. - Chi tài trợ. - Chi khoản đóng góp tự nguyện để sửa chữa nhỏ hoặc mua sắm trang thiết bị của nhà trường. - Chi về quần áo đồng phục, quần áo thể dục thể thao, phù hiệu.
Đặc điểm của thu chi thỏa thuận Dựa trên nhu cầu của nhà trường và học sinh Mức thu, chi do nhà trường thực hiện nhưng được thực hiện dựa trên quy định của nhà nước (Bộ tài chính, Bộ Giáo dục và Đào tạo) download by : skknchat@gmail.com 8 Các khoản thu, chi thỏa thuận được công khai hàng năm giữa nhà trường và phụ huynh Các khoản thu, chi phục vụ cho học tập của học sinh. Khái niệm quản lý thu chi thỏa thuận - Quản lý thu thỏa thuận là quá trình các nhà trường sử dụng hệ thống các công cụ chính sách,pháp luật để tiến hành quản lý thu các khoản thu thỏa thuận nhằm đảm bảo tính công bằng, minh bạch, tạo điều kiện cho sự hoạt động và phát triển của nhà trường. - Quản lý chi thỏa thuận là quá trình phân phối lại quỹ tiền tệ tập trung được tạo lập từ nguồn thu thỏa thuận của nhà trường một cách có hiệu quả nhằm thực hiện chức năng của nhà trường trên cơ sở thỏa thuận giữa nhà trường và tuân thủ hệ thống chính sách, pháp luật của nhà nước. Vai trò của thu chi thỏa thuận đối với ngân sách Nhà trường - Vai trò trong việc đầu tư cơ sở vật chất Bên cạnh yếu tố về đội ngũ giáo viên thì cơ sở vật chất, trang thiết bị dạy học là một trong những điều kiện bảo đảm chất lượng GD của các nhà trường.
Theo Bộ Giáo dục - Đào tạo (GD-ĐT) Nguyễn Vinh Hiển, ước chi ngân sách nhà nước cho toàn Ngành GD-ĐT hàng năm đạt 20% tổng chi ngân sách nhà nước như mục tiêu đề ra, nhưng theo báo cáo từ nhiều địa phương thì kinh phí chi thực tế chủ yếu là cho con người, phần kinh phí để chi cho các điều kiện phục vụ giảng dạy, học tập còn thấp, ảnh hưởng đến chất lượng GD, nhất là trong điều kiện thực hiện đổi mới nội dung, phương pháp giảng dạy theo định hướng GD toàn diện, coi trọng rèn kỹ năng cho HS thông qua các hoạt động trải nghiệm, nghiên cứu. Thực tế cho thấy các trường công lập không có đủ nguồn tài chính, để bù đắp chi phí đào tạo, đảm bảo chất lượng đào tạo và tái đầu tư phát triển, nâng cao chất lượng đào tạo, cho nên phần lớn đều không đáp ứng đủ tiêu chí về cơ sở vật chất đảm bảo chất lượng. Bên cạnh đó, do bị khống chế về trần download by : skknchat@gmail.com 9 học phí, nên để có thêm nguồn thu, các trường buộc phải huy động thêm từ nguồn thu thỏa thuận. Nhờ có các khoản thu này, các trường có thể nâng cấp, bổ sung thêm hệ thống cơ sở vật chất, đáp ứng cho nhu cầu dạy và học của giáo viên và học sinh.
Từ đó giúp nâng cao chất lượng giáo dục. - Vai trò trong việc nâng cao chất lượng giáo dục Bấy lâu nay xã hội đã và đang phải chịu đựng rất nhiều bất cập trong giáo dục phổ thông, như sự quá tải trong nhiều lớp học, tệ nạn bắt ép trẻ học thêm, bệnh thành tích, bằng cấp, và nhiều tệ nạn khác. Rồi vấn đề trả lương, vấn đề thừa thiếu giáo viên ở các cấp học, hay những sinh viên tốt nghiệp sư phạm mà không được tuyển dụng. Chưa kể chương trình và sách giáo khoa ít nhiều còn áp đặt, chủ quan, lên mọi vùng miền, và mọi đối tượng.
Hơn nữa tính cạnh tranh trong giáo dục còn rất thấp. Một số vấn đề nổi cộm khác, giáo dục phổ cập trong nhiều năm qua, mang nhiều khuyết tật, như đâu đó chất lượng còn bị buông lỏng, hay các chương trình còn cứng nhắc, rồi dường như yếu tố văn hóa đặc thù còn chưa được quan tâm đúng mức. Còn giáo dục tinh hoa, hình như được hiểu theo kiểu trường chuyên, lớp chọn. Kết quả như đã thấy, nguồn nhân lực chất lượng cao ở mọi lĩnh vực còn rất hạn chế, làm ảnh hưởng rất lớn đến tiến trình hội nhập của đất nước.
Tất cả những vấn đề nêu trên tạo sức ép rất lớn lên giáo dục công lập trong khi năng lực quản lý và nguồn kinh phí của Nhà nước tỏ ra không đủ để đáp ứng giải quyết những phát sinh ngày càng gia tăng đó. Do vậy, để đáp ứng nguồn kinh phí cho nhu cầu về nâng cao chất lượng giáo dục thì các khoản thu thỏa thuận được xem như là một trong những giải pháp giúp các nhà trường có thêm ngân sách phục vụ cho hoạt động của mình. Việc huy động kinh phí qua các khoản thu thỏa thuận được xem như là một hình thức xã hội hóa, tạo điều kiện cho nhà trường có thêm kinh phí để đầu tư cơ sở vật chất, điều kiện dạy và học cho cả giáo viên và học sinh, giúp hình thành môi trường giáo dục tốt nhất cho học sinh phát triển (Phan Thị Cúc, 2004). download by : skknchat@gmail.
Nội dung quản lý thu chi thỏa thuận 1. Xây dựng quy định về thu chi thỏa thuận Đây là khoản đóng góp được thỏa thuận giữa nhà trường và cha mẹ học sinh để thực hiện một số nhiệm vụ thay cha mẹ học sinh trong công tác nuôi, dạy học sinh.