phần mở đầu, kết luận, phụ lục, danh mục bảng biểu, tài liệu tham khảo thì nội dung chính đƣợc chia thành 4 chƣơng, cụ thể nhƣ sau: Chƣơng 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu, cơ sở lý luận và thực tiễn về quản lý thu bảo hiểm xã hội bắt buộc tại cơ quan bảo hiểm xã hội cấp quận/huyện Chƣơng 2: Phƣơng pháp nghiên cứu Chƣơng 3: Thực trạng quản lý thu bảo hiểm xã hội bắt buộc tại Bảo hiểm xã hội quận Cầu Giấy Chƣơng 4: Giải pháp hoàn thiện quản lý thu bảo hiểm xã hội bắt buộc tại Bảo hiểm xã hội quận Cầu Giấy. 4 CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ THU BẢO HIỂM XÃ HỘI BẮT BUỘC TẠI CƠ QUAN BẢO HIỂM XÃ HỘI CẤP QUẬN/HUYỆN 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu đến đề tài 1. Tổng quan các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài Trong quá trình nghiên cứu đề tài, tác giả nhận thấy đã có rất nhiều công trình nghiên cứu về ngành BHXH nói chung và về công tác quản lý thu BHXH bắt buộc nói riêng với nhiều góc tiếp cận khác nhau.
Cụ thể nhƣ: Nguyễn Quốc Toàn (2015), “Quản lý thu BHXH đối với các doanh nghiệp trên địa bàn huyện Chương Mỹ, thành phố Hà Nội”. Qua nghiên cứu, tác giả cho thấy quản lý thu BHXH là một trong những nhiệm vụ quan trọng hàng đầu xuyên suốt của Ngành BHXH, nhằm đáp ứng các yêu cầu về tăng trƣởng và khả năng cân đối quỹ đảm bảo chi trả các chế độ BHXH (bao gồm thai sản, ốm đau, hƣu trí, tử tuất) cho ngƣời lao động. Với mục tiêu thu đúng, thu đủ, thu kịp thời theo quy định của pháp luật, giảm số nợ đọng, không ngừng mở rộng ngƣời tham gia. Nhƣ vậy, ngƣời lao động mới sớm đƣợc thụ hƣởng các quyền lợi về BHXH.
Bảo hiểm xã hội huyện Chƣơng Mỹ đã luôn coi trọng, tập trung lãnh đạo, tổ chức thực hiện tốt và đã đạt đƣợc những kết quả đáng khích lệ. Phạm Đình Thành (2016), “Nghiên cứu các giải pháp quản lý và phát triển đối tượng tham gia BHXH trong các doanh nghiệp trên địa bàn thành phố Hà Nội”, đề tài đã nghiên cứu đặc điểm của các doanh nghiệp, việc làm, thu nhập của ngƣời lao động trên địa bàn thành phố Hà Nội. Phân tích, đánh giá thực trạng quản lý việc tham gia BHXH và thuế thu nhập cá nhân của ngƣời lao động để đề xuất các giải pháp nhằm quản lý và phát triển số lƣợng ngƣời lao động tham gia BHXH trong các doanh nghiệp trên địa bàn thành phố Hà Nội. Lê Tùng Hải (2018), “Quản lý thu bảo hiểm xã hội bắt buộc khối doanh nghiệp trên địa bàn huyện Tân Sơn, tỉnh Phú Thọ”.
Tác giả cho thấy các yếu tố ảnh 5 hƣởng đến quản lý thu BHXH bắt buộc khối doanh nghiệp là: Ảnh hƣởng của chính sách BHXH; Ảnh hƣởng của công tác tuyên truyền; Ảnh hƣởng từ tổ chức thu bảo hiểm xã hội. Trên cơ sở đó tác giả đề xuất một số giải pháp nhằm tăng cƣờng công tác quản lý thu BHXH bắt buộc khối doanh nghiệp trên địa bàn huyện Tân Sơn, tỉnh Phú Thọ trong thời gian tới gồm: Nâng cao năng lực của đội ngũ cán bộ, viên chức, ngƣời lao động Ngành BHXH; Tăng cƣờng ứng dụng CNTT trong công tác thu BHXH; Khắc phục nợ đọng tiền đóng BHXH bắt buộc; Cải cách thủ tục hành chính trong thực hiện thu BHXH; Tăng cƣờng công tác kiểm tra, hậu kiểm. Đỗ Hoàng Tuấn (2019), “Quản lý thu bảo hiểm xã hội bắt buộc trên địa bàn huyện Đông Sơn, tỉnh Thanh Hóa”. Nghiên cứu đã đƣa ra đƣợc các nhân tố ảnh hƣởng đến kết quả thu bảo hiểm xã hội bắt buộc bao gồm: chính sách pháp luật về BHXH; nhận thức, ý thức, thói quen của ngƣời lao động và ngƣời sử dụng lao động về các chế độ, chính sách BHXH; phƣơng thức thu, chi quỹ bảo hiểm xã hội; năng lực đội ngũ cán bộ, viên chức, ngƣời lao động làm việc trong Ngành BHXH; cơ sở vật chất kỹ thuật.
Để khắc phục những tồn tại đã phân tích trong nghiên cứu và nâng cao kết quả hoạt động của công tác thu bảo hiểm xã hội bắt buộc đòi hỏi rất cần thực hiện đồng bộ một số giải pháp về công tác thu bảo hiểm xã hội bắt buộc nhƣ: Giải pháp về công tác tổ chức, quản lý thu; giải pháp cho cơ quan BHXH nhƣ đào tạo nâng cao trình độ chuyên môn, tăng cƣờng công tác thanh tra, kiểm tra; giải pháp nâng cao nhận thức về BHXH đối với ngƣời lao động và ngƣời sử dụng lao động. Tƣởng Văn Minh (2020),“Hoàn thiện công tác quản lý thu BHXH bắt buộc tại Bảo hiểm xã hội thành phố Hà Nội”. Luận văn nghiên cứu những vấn đề lý luận chung về Bảo hiểm xã hội và quản lý thu bảo hiểm xã hội bắt buộc, trong đó tập trung làm rõ khái niệm và vai trò của BHXH. Trên cơ sở đó, luận văn phân tích sâu về mục tiêu, nguyên tắc, nội dung và các nhân tố ảnh hƣởng đến quản lý thu BHXH bắt buộc.
Từ việc phân tích, đánh giá thực trạng quản lý thu BHXH bắt buộc tại Bảo hiểm xã hội thành phố Hà Nội trong giai đoạn 2015 – 2019, luận văn đã có những đánh giá về hoạt động quản lý thu BHXH của thành phố trên cả 2 khía cạnh: những 6 mặt tích cực và những hạn chế đồng thời chỉ ra nguyên nhân của những hạn chế đó. Dựa vào sự phân tích, đánh giá những bối cảnh mới có ảnh hƣởng đến quản lý thu BHXH hiện tại, luận văn đề xuất giải pháp hoàn thiện quản lý thu BHXH tại Bảo hiểm xã hội Thành phố Hà Nội trong thời gian tiếp theo. Nguyễn Vũ Trinh Đông (2021), “Quản lý thu Bảo hiểm xã hội bắt buộc tại quận Cầu Giấy – Thành phố Hà Nội”. Tác giả đã hệ thống hóa, làm rõ lý luận chung về quản lý thu BHXH và phân tích các nhân tố ảnh hƣởng đến công tác quản lý thu BHXH ở Việt Nam.
Trên cơ sở lý luận về BHXH nói chung, tác giả đã phân tích làm rõ sự cần thiết của BHXH, các khái niệm liên quan về BHXH, quản lý thu BHXH bắt buộc… Từ đó, đƣa ra các nhân tố ảnh hƣởng đến công tác quản lý thu BHXH bắt buộc đối với ngƣời lao động tại các đơn vị trên địa bàn quận Ba Đình bao gồm: hệ thống chính sách, pháp luật của nhà nƣớc, nhận thức của ngƣời lao động, công tác tuyên truyền, trình độ chuyên môn và thái độ phục vụ của cán bộ BHXH… Tiếp cận dƣới góc độ hoạt động của các cơ quan quản lý nhà nƣớc về thu BHXH bắt buộc, luận văn đã nghiên cứu thực trạng về thu BHXH bắt buộc tại quận Ba Đình trong giai đoạn từ năm 2015 - 2020 thông qua việc phân tích thực trạng về đối tƣợng tham gia BHXH; tiền lƣơng là căn cứ đóng BHXH; phƣơng thức, mức đóng BHXH và công tác thanh tra, kiểm tra BHXH. Tác giả đã chỉ ra những kết quả đạt đƣợc, đồng thời nêu lên những mặt còn tồn tại, hạn chế nhƣ: số đơn vị SDLĐ, số lao động chƣa tham gia bảo hiểm xã hội còn nhiều, tỷ lệ gia tăng về mức lƣơng tham gia bảo hiểm xã hội hàng năm chƣa cao, số đơn vị nợ đọng BHXH tăng nhanh gây ra những ảnh hƣởng về quyền lợi cho ngƣời lao động, việc tăng trƣởng nguồn thu bảo hiểm xã hội còn thấp chƣa tƣơng xứng với tiềm năng và nguyên nhân dẫn tới những hạn chế. Từ đó, luận văn đã đƣa ra các đề xuất, giải pháp và một số kiến nghị nhằm tăng cƣờng công tác quản lý thu BHXH bắt buộc ở quận Ba Đình nói riêng và tăng cƣờng quản lý thu BHXH Việt Nam nói chung trong giai đoạn tới. Kết quả đạt được và khoảng trống cần nghiên cứu Qua tổng quan các tác phẩm trên, tác giả nhận thấy các công trình nghiên cứu trƣớc đây liên quan đến quản lý thu BHXH đều xuất phát từ thực trạng và 7 hƣớng tới các giải pháp hoàn thiện quản lý thu BHXH ở Việt Nam nói chung và tại mỗi địa phƣơng, mỗi giai đoạn nhất định đều nhằm duy trì và phát triển nguồn thu BHXH một cách bền vững.
Nhóm các giải pháp chủ yếu tập trung vào công tác phổ biến, tuyên truyền về BHXH, hoàn thiện cơ cấu bộ máy của cơ quan BHXH; cải cách hành chính thủ tục thu BHXH; phát huy vai trò của hệ thống chính trị trong tổ chức thực hiện công tác BHXH; tăng cƣờng công tác thanh tra, kiểm tra, giám sát trong thực hiện thu BHXH; nâng cao ý thức trách nhiệm và thái độ phục vụ của nhân viên ngành Bảo hiểm xã hội. Bên cạnh đó, các đề tài nghiên cứu này đƣợc thực hiện trong điều kiện các chế độ chính sách BHXH chƣa đƣợc bổ sung, sửa đổi theo quy định của Bộ Luật Lao động (sửa đổi năm 2019); Luật BHXH hiện hành. Đồng thời, trong giới hạn địa bàn quận Cầu Giấy, thành phố Hà Nội, có vị trí địa lý, cơ sở hạ tầng, điều kiện văn hóa, chính trị, kinh tế, xã hội khác biệt với các khu vực khác trong những nghiên cứu trƣớc đây, do đó có thể khẳng định đề tài “Quản lý thu Bảo hiểm xã hội bắt buộc tại quận Cầu Giấy – Thành phố Hà Nội” tôi nghiên cứu là mới và không trùng lặp với các đề tài công bố trƣớc đó. Cơ sở lý luận về quản lý thu bảo hiểm xã hội bắt buộc 1.
Một số khái niệm cơ bản 1. Khái niệm bảo hiểm xã hội Trên thế giới, BHXH ra đời cách đây hàng trăm năm và trở thành giải pháp hữu hiệu giúp con ngƣời vƣợt qua những khó khăn, rủi ro trong cuộc sống và trong quá trình lao động. BHXH trở thành nền tảng cơ bản của hệ thống an sinh xã hội của mỗi quốc gia, đƣợc thực hiện ở hầu hết các nƣớc trên thế giới và ngày càng phát triển. Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) cũng đã đƣa ra một định nghĩa khác nhƣ sau: “Bảo hiểm xã hội là sự bảo vệ của xã hội đối với các thành viên của mình thông qua một loạt các biện pháp công cộng (bằng pháp luật, trách nhiệm của Chính phủ) để chống lại tình trạng khó khăn về kinh tế và xã hội do bị mất hoặc giảm mất thu nhập gây ra bởi ốm đau, mất khả năng lao động, tuổi già, tàn tật và chết.
Hơn nữa, bảo hiểm xã hội còn phải bảo vệ cho việc chăm sóc y tế, sức khoẻ và trợ cấp 8 cho các gia đình khi cần thiết”. Ở Việt Nam, BHXH xuất hiện vào những năm 30 của thế kỷ XX. Thuật ngữ BHXH đƣợc nghiên cứu dƣới nhiều góc độ khác nhau.