chương 1 Nghị định 120/2007/NĐ-CP ngày 23 tháng 7 năm 2007 của chính phủ hướng dẫn một số điều Luật thanh niên quy định: "Công tác thanh niên là những hoạt động của Đảng, nhà nước và xã hội nhằm giáo dục, bồi dưỡng, tạo điều kiện thuận lợi cho thanh niên phấn đấu và trưởng thành, đồng thời phát huy vai trò xung kích, sức sáng tạo và tiềm năng to lớn của thanh niên trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc” [14, tr. Hiện nay, ở nước ta các chủ thể làm công tác thanh niên bao gồm: - Đảng Cộng sản Việt Nam là cơ quan lãnh đạo công tác thanh niên và trực tiếp lãnh đạo Đoàn TNCS Hồ Chí Minh; xây dựng Đoàn thanh niên vững mạnh, chăm lo giáo dục, bồi dưỡng thanh niên theo lý tưởng; đề ra đường lối, chủ trương định hướng cho thanh niên hành động; xác định chuẩn mực cho thanh niên phấn đấu; chỉ đạo Đoàn thanh niên xây dựng các tấm gương điển hình tiêu biểu cho thanh niên học tập và noi theo; chăm lo giáo dục, đào tạo, bồi dưỡng và phát huy thanh niên; đồng thời lãnh đạo nhà nước xây dựng và ban hành cơ chế, chính sách và pháp luật cho thanh niên và công tác thanh niên. - Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là nhà nước của dân, do nhân dân, vì nhân dân có trách nhiệm thể chế hoá đường lối, chủ trương của Đảng về thanh niên thành chính sách, pháp luật và tổ chức thực hiện gồm: xây dựng và tổ chức thực hiện chiến lược, chính sách đối với thanh niên; ban hành và tổ chức thực hiện các văn bản quy phạm pháp luật về thanh niên và công tác thanh niên thành pháp luật, chính sách, chiến lược, chương trình hành động. Đồng thời cụ thể hoá cơ chế, chính sách đó trong các chương trình, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội hàng năm của các cấp, các ngành.
Giám sát của cơ quan quyền lực nhà nước, hướng dẫn, kiểm tra đôn đốc của cơ quan hành chính nhà nước đối với việc thực 16 hiện chính sách, pháp luật đối với thanh niên và công tác thanh niên. - Đoàn Thanh Niên Cộng Sản Hồ Chí Minh có chức năng, nhiệm vụ chủ yếu là đoàn kết, tập hợp thanh niên, giáo dục thanh niên về lý luận, pháp luật, đạo đức, lối sống, nếp sống phù hợp với tâm lý của thanh niên; bồi dưỡng thanh niên về niềm tin, định hướng, hình thành lý tưởng, nâng cao chất lượng chính trị của đoàn viên thanh niên; tổ chức các phong trào thanh niên, gắn với chương trình phát triển kinh tế - xã hội (kết hợp hài hoà giữa chăm lo bồi dưỡng với phát huy thanh niên); động viên đông đảo thanh niên vươn lên học tập, rèn luyện lập thân, lập nghiệp, xung kích bảo vệ Tổ quốc; đảm nhận và thực hiện các chương trình, dự án, phần việc cụ thể cho thanh niên. Thông qua đó, làm trường học để bồi dưỡng lý tưởng, nhân cách cho thanh niên. Trong đó, có Đoàn TNCS Hồ Chí Minh, Hội LHTN Việt Nam và Hội sinh viên Việt Nam nhằm tác động một cách đồng bộ nhằm giáo dục, bồi dưỡng, tạo điều kiện thuận lợi cho thanh niên phấn đấu và trưởng thành; đồng thời phát huy vai trò xung kích, sức sáng tạo và tiềm năng to lớn của thanh niên trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ tổ quốc.
- Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể nhân dân khác không trực tiếp chỉ đạo, tổ chức hiện chính sách pháp luật hoặc phong trào cho thanh niên, song với chức năng của mình các tổ chức này có trách nhiệm giáo dục đạo đức, lối sống, truyền thống, văn hoá, lịch sử, lòng tự hào, tự tôn dân tộc,… cho thanh niên; chăm lo đào tạo, phát huy tài năng trong thanh niên; đồng thời phát huy vai trò của gia đình, cộng đồng và xã hội đối với giáo dục thanh niên. Từ những phân tích trên đây, công tác thanh niên được hiểu là những hoạt động của các chủ thể trong xã hội bao gồm Đảng, nhà nước và các tổ chức chính trị – xã hội (trong đó, Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh là nòng cốt) và của toàn xã hội tác động tổng hợp qua lại lên đối tượng là thanh niên nhằm đáp ứng cho nhu cầu phát triển của thanh niên và yêu cầu phát triển của xã hội, thông qua quá trình tạo lập môi trường kinh tế, chính trị, văn hoá, xã hội ổn định, định 17 hướng cho thanh niên học tập, rèn luyện, tự giáo dục, tự hoàn thiện nhân cách và trưởng thành, phát huy mọi tiềm năng đóng góp cho sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội của đất nước. Quản lý nhà nước về công tác thanh niên 1. Khái niệm và đặc trưng của quản lý nhà nước về công tác thanh niên 1.
Khái niệm quản lý nhà nước về công tác thanh niên Theo Mác: “Quản lý là một chức năng đặc biệt nảy sinh từ bản chất xã hội của quá trình lao động” [12, tr. Xã hội loài người phát triển qua các hình thái xã hội gắn với các phương thức sản xuất từ nguyên thủy đến hiện đại, sự xuất hiện quản lý là một tất yếu của lịch sử khách quan, nó gắn liền với các giai đoạn phát triển của xã hội. Quản lý bắt nguồn từ bản chất của hệ thống xã hội, đó là hoạt động lao động tập thể, lao động xã hội của con người, trong quá trình lao động sản xuất con người phải có sự liên kết với nhau thành một tập thể. Do đó, quản lý được xem là một hoạt động tất yếu phải diễn ra ở mọi tổ chức dù nhỏ hay lớn.
Như vậy, “Quản lý là sự tác động có tổ chức, có đích hướng của chủ thể lên đối tượng quản lý nhằm đạt mục tiêu dự kiến” [28, tr. Trong lịch sử phát triển của nhân loại, quản lý nhà nước xuất hiện cùng với sự xuất hiện của Nhà nước, là công cụ của Nhà nước trong quản lý xã hội; là một dạng quản lý xã hội mang tính quyền lực nhà nước của các cơ quan nhà nước, được sử dụng quyền lực nhà nước để điều chỉnh các quan hệ xã hội và hành vi hoạt động của công dân. “Quản lý nhà nước là một dạng quản lý xã hội đặc biệt, mang tính quyền lực nhà nước, sử dụng pháp luật và chính sách để điều chỉnh hành vi của cá nhân, tổ chức trên tất cả các mặt của đời sống xã hội do các cơ quan trong bộ máy nhà nước thực hiện, nhằm phục vụ nhân dân, duy trì sự ổn định và phát triển của xã hội” [29, tr. Như vậy, quản lý nhà nước là hoạt động quản lý của bộ máy nhà nước (lập pháp, hành pháp, tư pháp) hoặc của cơ quan hành chính nhà nước, trong đó chủ 18 thể quản lý phối hợp sử dụng các nguồn lực, công cụ, phương pháp để tác động đến các đối tượng quản lý nhằm đạt được các mục tiêu đề ra; là hoạt động chấp hành và điều hành, nó có tính quyền lực nhà nước (quản lý bằng pháp luật và mang tính cưỡng chế).
Quản lý nhà nước được thực hiện đối với tất cả các lĩnh vực hoạt động của đời sống xã hội và có sự kết hợp giữa quản lý nhà nước theo ngành và quản lý nhà nước theo địa bàn lãnh thổ. Ở nước ta quản lý nhà nước về công tác thanh niên là một khái niệm còn khá mới và chưa có định nghĩa thống nhất. Theo một số tác giả như Vũ Trọng Kim: “Quản lý nhà nước về công tác thanh niên là hoạt động xây dựng thể chế có liên quan đến thanh niên, là sự quản lý của các cơ quan nhà nước theo các chế định pháp luật, chính sách để điều chỉnh, phối hợp thống nhất việc triển khai nhiệm vụ công tác thanh niên của các tổ chức, lực lượng trong xã hội nhằm đạt được các mục đích của Đảng và công tác giáo dục, bồi dưỡng và phát huy lực lượng thanh niên” [31, tr. Theo Vũ Đăng Minh: “Quản lý nhà nước về thanh niên là hoạt động quản lý của cơ quan nhà nước có thẩm quyền nhằm thể chế hóa đường lối, chủ trương của Đảng và của Nhà nước về thanh niên và công tác thanh niên thành chính sách, pháp luật; đồng thời tổ chức thực hiện có hiệu quả chính sách pháp luật đã được cấp có phẩm quyền ban hành nhằm đảm bảo thực hiện quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm của thanh niên theo quy định của hiến pháp, pháp luật” [40, tr.
Theo Nguyễn Vĩnh Oánh: “Quản lý nhà nước về công tác thanh niên là hoạt động lập pháp và lập quy của cơ quan nhà nước có thẩm quyền để chế định ra những quy định về công tác thanh niên; hoạt động quản lý nhà nước trong phạm vi những công việc hành chính của các cơ quan trong bộ máy nhà nước có liên quan đến thanh niên; là hoạt động điều hành của Nhà nước về sự phối hợp tất cả các cơ quan, bộ máy hoặc đoàn thể có liên quan đến công tác thanh niên, đặt công tác thanh niên trong sự thống nhất 19 có sự quan tâm toàn diện của Nhà nước” [41, tr. Các khái niệm được đưa ra trên đây, đã chỉ ra chức năng và nhiệm vụ của các chủ thể làm quản lý nhà nước về thanh niên. Tuy nhiên, vẫn chưa phản ánh đầy đủ nội hàm của quản lý nhà nước về công tác thanh niên ở nước ta trong giai đoạn hiện nay. Công tác thanh niên là hoạt động của các chủ thể trong xã hội bao gồm Đảng, nhà nước, các tổ chức chính trị – xã hội, trong đó Đoàn TNCS Hồ Chí Minh là nòng cốt và của toàn xã hội tác động tổng hợp qua lại lên đối tượng là thanh niên.
Do đó, quản lý nhà nước về công tác thanh niên không chỉ là hoạt động phối hợp thực hiện quản lý nhà nước về công tác thanh niên của các chủ thể có thẩm quyền trong hệ thống chính trị nói chung và trong bộ máy nhà nước nói riêng mà còn có sự tham gia của toàn xã hội, cụ thể chính là nhân dân. Tại Điều 28 Hiến pháp năm 2013 quy định rõ: “Công dân có quyền tham gia quản lý nhà nước và xã hội, tham gia thảo luận và kiến nghị với cơ quan nhà nước về các vấn đề của cơ sở, địa phương và cả nước” và “nhà nước tạo điều kiện để công dân tham gia quản lý nhà nước và xã hội; công khai, minh bạch trong việc tiếp nhận, phản hồi ý kiến, kiến nghị của công dân” [45, tr. Cho thấy vai trò quan trọng của nhân dân trong việc tham gia quản lý nhà nước trên mọi mặt của đời sống xã hội, trong đó có công tác thanh niên.