CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ QUẢN LÝ TÀI CHÍNH TẠI ĐƠN VỊ SỰ NGHIỆP CÔNG LẬP 1. Khái quát về quản lý tài chính đơn vị sự nghiệp công lập. Khái quát chung về hệ thống đơn vị sự nghiệp công lập: Đơn vị sự nghiệp công lập do cơ quan có thẩm quyền của Nhà nước thành lập theo quy định của pháp luật, có tư cách pháp nhân, cung cấp dịch vụ công, phục vụ quản lý nhà nước (sau đây gọi là đơn vị sự nghiệp công). Các đơn vị sự nghiệp công lập là những tổ chức có nhiệm vụ cung cấp dịch vụ công về y tế, giáo dục, văn hóa thông tin, bảo tồn, bảo tàng, khoa học công nghệ, thể dục thể thao, các đơn vị sự nghiệp kinh tế.
Ở Trung ương: là các đơn vị sự nghiệp công lập trực thuộc các Bộ, ngành, Tổng cục, Cục. Tuỳ theo chức năng, nhiệm vụ có một số đơn vị được tổ chức thành hệ thống nhiều đơn vị cấp dưới trực thuộc. Ở Địa phương: là các đơn vị sự nghiệp công lập trực thuộc UBND tỉnh, huyện; hoặc trực thuộc các Sở, ngành… Phân cấp tài chính các đơn vị sự nghiệp: Theo quy định của Luật NSNN và các Nghị định, Thông tư hướng dẫn hiện hành, các đơn vị sự nghiệp công lập là các đơn vị dự toán ngân sách và được gọi chung là đơn vị dự toán sự nghiệp. Theo quy định của Luật số 01/2002/QH11 ngày 16/12/2002 về ngân sách nhà nước các đơn vị dự toán ngân sách được phân thành 3 cấp: - Đơn vị dự toán cấp I: là đơn vị tiếp nhận dự toán ngân sách hàng năm do Thủ tướng Chính phủ hoặc UBND giao; có nhiệm vụ quản lý, sử dụng và thanh quyết toán các nguồn kinh phí ngân sách với cơ quan tài chính.
Đơn vị dự toán cấp I thực hiện phân bổ, giao dự toán kinh phí cho đơn vị cấp dưới trực thuộc; chịu trách nhiệm trước Nhà nước về việc tổ chức, thực hiện công tác kế toán và quyết toán ngân sách của đơn vị mình và các đơn vị dự toán cấp dưới trực thuộc. Dưới đơn vị dự toán cấp I có các đơn vị dự toán cấp II và đơn vị dự toán cấp III trực thuộc. - Đơn vị dự toán cấp II: có nhiệm vụ phân bổ dự toán kinh phí cho đơn vị dự toán cấp III trực thuộc, chịu trách nhiệm tổ chức thực hiện công tác kế toán và quyết toán 5 kinh phí của đơn vị mình và đơn vị dự toán cấp III trực thuộc với Đơn vị dự toán cấp I. - Đơn vị dự toán cấp III: là đơn vị trực tiếp sử dụng kinh phí do ngân sách cấp, được đơn vị dự toán cấp I, hoặc đơn vị dự toán cấp II giao dự toán kinh phí; có trách nhiệm tổ chức thực hiện công tác kế toán và quyết toán kinh phí của đơn vị mình với đơn vị dự toán cấp trên.
Việc phân cấp quản lý NSNN cho các cơ quan hành chính và các đơn vị sự nghiệp công lập có cấu trúc hình cây, cấp trên quản lý cấp dưới trực tiếp; về cơ bản là tương ứng với phân cấp quản lý hành chính. Cơ chế quản lý tài chính đối với đơn vị sự nghiệp công lập: 1. Khái niệm cơ chế quản lý tài chính: Cơ chế quản lý tài chính của các đơn vị sự nghiệp được hiểu là tổng thể các phương pháp, các hình thức và công cụ được vận dụng để quản lý các hoạt động tài chính của đơn vị đó, tổ chức trong những điều kiện cụ thể nhằm đạt được những mục tiêu nhất định. Cơ chế quản lý tài chính đơn vị sự nghiệp được thể hiện thông qua các hình thức văn bản quản lý, chế độ chi tiêu và quy chế quản lý tài chính khu vực sự nghiệp nói chung và đối với từng loại hình đơn vị sự nghiệp nói riêng.
Nội dung cơ chế quản lý tài chính: Xét về nội dung, cơ chế quản lý tài chính bao gồm các bộ phận chủ yếu như: kế hoạch tài chính; các hình thức và phương pháp phân phối các nguồn tài chính; các văn bản pháp quy về tài chính và bộ máy quản lý tài chính. Nội dung cơ chế quản lý tài chính trong đơn vị sự nghiệp công lập nói chung và đơn vị sự nghiệp báo chí nói riêng chủ yếu xoay quanh vấn đề lập dự toán thu, chi hoạt động; thực hiện dự toán thu, chi hoạt động. * Việc lập dự toán thu, chi hoạt động sự nghiệp: Việc lập dự toán thu, chi hoạt động các đơn vị sự nghiệp thực hiện theo quy định của Luật NSNN và các văn bản hướng dẫn. Việc lập dự toán ngân sách là quá trình phân tích, đánh giá giữa khả năng và nhu cầu các nguồn thu tài chính để từ đó xác lập các chỉ tiêu thu, chi ngân sách hàng năm một cách đúng đắn, có căn cứ khoa học và thực tiễn; đồng thời trên cơ sở đó xác lập những biện pháp nhằm tổ chức thực hiện tốt các chỉ tiêu đã đề ra.
6 Hiện tại, các đơn vị sự nghiệp báo chí công lập dự toán thu, chi hoạt động trên cơ sở tình thình thực hiện thu, chi tài chính của năm trước liền kề. * Thực hiện dự toán thu, chi hoạt động: Các đơn vị sự nghiệp công lập được thực hiện phân phối tài chính theo hình thức giao dự toán và chấp hành dự toán thông qua sự kiểm soát chi tại Kho bạc Nhà nước hoặc thông qua hình thức cấp bằng lệnh chi tiền. Đối với kinh phí chi hoạt động thường xuyên: Trong quá trình thực hiện, đơn vị sự nghiệp công lập được điều chỉnh các nội dung chi, các nhóm mục chi trong dự toán chi được cấp có thẩm quyền giao cho phù hợp với tình hình thực tế của đơn vị, đồng thời gửi cơ quan quản lý cấp trên và Kho bạc Nhà nước nơi đơn vị mở tài khoản để theo dõi, quản lý, thanh toán và quyết toán. Kết thúc năm ngân sách, kinh phí do ngân sách chi hoạt động thường xuyên và các khoản thu sự nghiệp chưa sử dụng hết, đơn vị được chuyển sang năm sau để tiếp tục sử dụng; Đối với kinh phí chi cho hoạt động không thường xuyên: Khi điều chỉnh các nhóm mục chi, nhiệm vụ chi, kinh phí cuối năm chưa sử dụng hoặc chưa sử dụng hết phải báo cáo cơ quan chủ quản cấp trên để thực hiện xử lý theo quy định; đối với kinh phí không thường xuyên mà hết nhiệm vụ chi, cơ quan tài chính không cho phép chuyển sang năm sau tiếp tục chi thì phải nộp trả ngân sách nhà nước.
Quyết toán thu, chi hoạt động: các đơn vị sự nghiệp công lập thực hiện lập báo cáo quyết toán thu, chi tài chính quý và năm về tình hình sử dụng các nguồn tài chính của cơ quan, đơnn vị theo Luật ngân sách nhà nước. Kế toán và quyết toán ngân sách nhà nước phải thực hiện thống nhất về chứng từ thu, chi ngân sách nhà nước, mục lục ngân sách nhà nước, hệ thống tài khoản kế toán, sổ kế toán, mẫu biểu báo cáo, phương pháp hạch toán, phương pháp ghi sổ và báo cáo tài chính, thời gian gửi báo cáo, mã số đối tượng nộp thuế, mã số đơn vị sử dụng ngân sách. Tự chủ tài chính tại đơn vị sự nghiệp công lập: Cách xác định để phân loại đơn vị sự nghiệp: Mức tự bảo đảm chi phí Tổng số nguồn thu sự nghiệp hoạt động thường xuyên = --------------------------------------------- x 100 % của đơn vị (%) Tổng số chi hoạt động thường xuyên 7 Căn cứ theo khả năng cân đối thu, chi tài chính đảm bảo nhu cầu chi phí hoạt động thường xuyên, có thể phân loại các đơn vị sự nghiệp thành 4 nhóm như sau: - Nhóm I: Đơn vị sự nghiệp công lập tự bảo đảm chi thường xuyên và chi đầu tư là đơn vị sự nghiệp công lập có nguồn thu sự nghiệp bảo đảm được toàn bộ chi phí hoạt động thường xuyên và chi đầu tư phát triển, NSNN không phải cấp kinh phí cho hoạt động thường xuyên và hoạt động đầu tư phát triển (xây dựng cơ bản, mua sắm TSCĐ, sửa chữa lớn TSCĐ) của đơn vị. - Nhóm II: Đơn vị sự nghiệp công lập tự bảo đảm toàn bộ chi phí hoạt động thường xuyên là đơn vị sự nghiệp công lập có nguồn thu sự nghiệp bảo đảm được toàn bộ chi phí hoạt động thường xuyên, NSNN không phải cấp kinh phí cho hoạt động thường xuyên của đơn vị.
- Nhóm III: Đơn vị sự nghiệp công lập tự bảo đảm một phần chi phí hoạt động thường xuyên là các đơn vị có nguồn thu sự nghiệp nhưng chưa đủ để trang trải toàn bộ chi phí hoạt động thường xuyên, NSNN vẫn phải cấp thêm kinh phí để bảo đảm hoạt động thường xuyên và cấp toàn bộ kinh phí chi cho công tác đầu tư của đơn vị. - Nhóm IV: Đơn vị sự nghiệp công lập không có nguồn thu sự nghiệp hay có nguồn thu thấp là những đơn vị sự nghiệp công lập này NSNN phải cấp toàn bộ kinh phí để bảo đảm hoạt động thường xuyên và hoạt động đầu tư của đơn vị. Đối với đơn vị sự nghiệp công tự bảo đảm chi thường xuyên và chi đầu tư a/ Nguồn tài chính của đơn vị: Nguồn thu từ hoạt động dịch vụ sự nghiệp công, bao gồm cả nguồn ngân sách nhà nước đặt hàng cung cấp dịch vụ sự nghiệp công theo giá tính đủ chi phí; Nguồn thu phí theo pháp luật về phí, lệ phí được để lại chi theo quy định (phần được để lại chi thường xuyên và chi mua sắm, sửa chữa lớn trang thiết bị, tài sản phục vụ công tác thu phí); Nguồn thu khác theo quy định của pháp luật (nếu có); Nguồn ngân sách nhà nước cấp cho các nhiệm vụ không thường xuyên (nếu có), gồm: Kinh phí thực hiện nhiệm vụ khoa học và công nghệ (đối với đơn vị không phải là tổ chức khoa học công nghệ); kinh phí các chương trình mục tiêu quốc gia; chương trình, dự án, đề án khác; kinh phí đối ứng thực hiện các dự án theo quyết định của cấp có thẩm quyền; vốn đầu tư phát triển; kinh phí mua sắm trang thiết bị phục vụ hoạt động sự nghiệp theo dự án được cấp có thẩm quyền phê duyệt; kinh phí thực hiện nhiệm vụ đột xuất được cơ quan có 8 thẩm quyền giao; Nguồn vốn vay, viện trợ, tài trợ theo quy định của pháp luật. b/ Sử dụng nguồn tài chính: * Chi đầu tư từ Quỹ phát triển hoạt động sự nghiệp, nguồn vốn vay và các nguồn tài chính hợp pháp khác: - Căn cứ nhu cầu đầu tư và khả năng cân đối các nguồn tài chính, đơn vị chủ động xây dựng danh mục các dự án đầu tư, báo cáo cơ quan có thẩm quyền phê duyệt.