Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ SINH HOẠT TỔ CHUYÊN MÔN Ở TRƯỜNG THPT THEO ĐỊNH HƯỚNG DẠY HỌC TÍCH HỢP LIÊN MÔN 1. Khái quát về lịch sử nghiên cứu vấn đề 1. Trên thế giới Vấn đề quản lý SHTCM theo định hướng dạy học THLM đã được nghiên cứu ở nhiều nơi trên thế giới theo các nội dung nghiên cứu sau: * Nghiên cứu về dạy học tích hợp liên môn Trong các nghiên cứu của mình tác giả Xavier Roegiers cho rằng giáo dục nhà trường phải chuyển từ đơn thuần dạy kiến thức sang phát triển ở HS các năng lực hành động, xem năng lực (compétence) là khái niệm cơ sở của khoa sư phạm tích hợp (pédagogie de l'intégration). Theo Xavier Roegiers, SPTH là một quan niệm về quá trình học tập, trong đó toàn bộ quá trình học tập góp phần hình thành ở HS những năng lực cụ thể có dự tính trước những điều kiện cần thiết cho HS, nhằm phục vụ cho các quá trình học tập sau này hoặc nhằm hoà nhập HS vào cuộc sống lao động.
Như vậy SPTH tìm cách làm cho quá trình học tập có ý nghĩa.[26] Tác giả D' Hainaut (1977) đưa ra 4 quan điểm khác nhau đối với các môn học: - Quan điểm "đơn môn": có thể xây dựng chương trình học tập theo hệ thống nội dung của một môn học riêng biệt, các môn học được tiếp cận một cách riêng rẽ. - Quan điểm "đa môn": một chủ đề trong nội dung học tập có liên quan với những kiến thức, kĩ năng thuộc một số môn học khác nhau. Các môn học tiếp tục được tiếp cận riêng rẽ, chỉ phối hợp với nhau ở một số đề tài nội dung. - Quan điểm "liên môn": nội dung học tập được thiết kế thành một chuỗi vấn đề, tình huống đòi hỏi muốn giải quyết phải huy động tổng hợp kiến thức kĩ năng của những môn học khác nhau.
- Quan điểm "xuyên môn": nội dung học tập hướng vào phát triển những kĩ năng, năng lực cơ bản mà học sinh có thể sử dụng vào tất cả các môn học, trong việc giải quyết những tình huống khác nhau.[dẫn theo 12] 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Ở một số nước như Anh, Úc chương trình đào tạo GV theo hướng tích hợp nhằm phát triển cho sinh viên sư phạm nền tảng về tri thức và triết lý cá nhân về chuyên môn sư phạm và năng lực nghề nghiệp. Điều này giúp sinh viên sư phạm trở thành những nhà chuyên môn sư phạm biết kết hợp chặt chẽ giữa dạy lý thuyết và trải nghiệm thực tế, ứng dụng lý thuyết dạy học và giáo dục chung vào lĩnh hội những lĩnh vực giảng dạy cụ thể. [25] * Nghiên cứu về quản lý hoạt động SHTCM theo định hướng THLM Trên thế giới đã có một số tác giả nghiên cứu về quản lý hoạt động SHTCM ở các góc độ khác nhau: Tác giả M.I Kônđacốp trong cuốn “Những vấn đề về quản lý trường học” đi sâu nghiên cứu công tác lãnh đạo hoạt động giáo dục, quản lý giáo dục trong nhà trường và xem đây là khâu then chốt trong công tác quản lý giáo dục [dẫn theo 13,tr.A Xukhomlinxki khi tổng kết những kinh nghiệm quản lý chuyên môn trong vai trò là hiệu trưởng nhà trường cho rằng “Kết quả hoạt động của nhà trường phụ thuộc rất nhiều vào công việc tổ chức đúng đắn các hoạt động dạy học”. Ông đã nhấn mạnh đến sự phân công, sự phối hợp chặt chẽ, thống nhất quản lý giữa hiệu trưởng và phó hiệu trưởng để đạt được mục tiêu đề ra.
[dẫn theo 3, tr.Everad, Geroey Morris và Ian Wilson với tác phẩm: Quản trị hiệu quả trường học. Tác phẩm có ý nghĩa thiết thực cho cán bộ quản lý trường học và các cơ sở giáo dục. Với nội dung thực tiễn cao, trên cơ sở lý luận về quản lý hiện đại mà chính các tác giả là người thực hành viết cho những người thực hành. [27] Các công trình nghiên cứu theo hướng quản lý hoạt động SHTCM mới chỉ tập trung vào vai trò hoạt động quản lý, đặc biệt là chú trọng tới công tác tổ chức sự phân công, phân phối thống nhất quản lý.
vấn đề quản lý SHTCM ở trường THPT chưa được chú trọng nghiên cứu. Như vậy, hướng nghiên cứu dạy học THLM đi sâu vào các vấn đề: - SPTH là một quan niệm về quá trình học tập, trong đó toàn bộ quá trình học tập góp phần hình thành ở HS những năng lực cụ thể. - Các cách tích hợp môn học và quan điểm khác nhau đối với các môn học. - Chương trình đào tạo GV chuyển theo hướng tích hợp nhằm hình thành ở sinh viên năng lực và kỹ năng sư phạm cần thiết.
6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Đánh giá chung: Vấn đề quản lý sinh hoạt tổ chuyên môn và dạy học THLM đã được một số tác giả nghiên cứu song các công trình nghiên cứu trên thế giới mới chỉ đề cập tới các vấn đề về vai trò hoạt động quản lý, các quan niệm và các cách tích hợp môn học trong việc phát triển năng lực học sinh, vấn đề quản lý SHTCM theo định hướng dạy học THLM vấn còn là "khoảng trống" cần tiếp tục được nghiên cứu. Ở Việt Nam Đã có một số các công trình nghiên cứu đề cập đến các khía cạnh khác nhau của quản lý hoạt động SHTCM ở trường THPT theo định hướng dạy học THLM. Trong đề tài này, chúng tôi quan tâm tới các vấn đề nghiên cứu chính sau: * Nghiên cứu về dạy học tích hợp liên môn Tác giả Cao Thị Thặng đã tổng quan các vấn đề lí luận và thực tiễn về xu thế tích hợp trong trong chương trình giáo dục một số nước trên thế giới, phân tích thực trạng việc vận dụng quan điểm dạy và học tích hợp trong chương trình giáo dục Việt Nam và đề xuất giải pháp vận dụng quan điểm tiếp cận tích hợp vào việc phát triển chương trình trường phổ thông Việt Nam sau 2015.[23 ] Tác giả Đào Thị Hồng phân tích khái niệm và ý nghĩa của dạy học tích hợp và khẳng định muốn tiến hành dạy học tích hợp có hiệu quả, cần phải chú trọng đến việc bồi dưỡng GV. Tác giả đã nghiên cứu những kĩ năng cần thiết để dạy học theo hướng tích hợp ở trường tiểu học Việt Nam, đồng thời đề xuất một số giải pháp bồi dưỡng giáo viên nhằm phát triển những kĩ năng đó, đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục.[dẫn theo 25] Tác giả Nguyễn Phúc Chỉnh nghiên cứu “Hình thành năng lực dạy học tích hợp cho giáo viên THPT”.
Trong công trình này, tác giả đã nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn và nghiên cứu biên soạn tài liệu dạy học tích hợp một số môn học (Vật lý, Sinh học, Địa lý,.) ở trường THPT, tổ chức tập huấn hình thành năng lực dạy học tích hợp cho giáo viên THPT [3]. Như vâ ̣y trong những chương trình nghiên cứu trên các tác giả đã quan tâm đến việc xây dựng quan điểm khoa ho ̣c về da ̣y ho ̣c tích hơ ̣p, xây dựng chương trình da ̣y ho ̣c THLM đối với mô ̣t số môn ho ̣c thuộc kiế n thức gần gũi, những đinh ̣ hướng về tổ chức da ̣y ho ̣c và bồ i dưỡng năng lực da ̣y học cho giáo viên thực hiê ̣n chương trình môn ho ̣c đươ ̣c xây dựng theo đinh ̣ hướng dạy học THLM ở trường phổ thông. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com * Nghiên cứu về biện pháp quản lý chuyên môn ở các trường phổ thông Quản lý chuyên môn ở các trường phổ thông là quản lý nhiều nội dung, nhiều mảng hoạt động. Vì vậy, đây là hướng nghiên cứu rộng hơn và gần gũi với đề tài quản lý SHTCM hơn.
Các công trình nghiên cứu theo hướng này đã bám sát nội dung và phương pháp quản lý chuyên môn của trường phổ thông để nghiên cứu thực trạng và đánh giá thực trạng theo từng nội dung đó. Theo hướng nghiên cứu này, có công trình đề cập đến quản lý SHTCM là một nội dung quản lý chuyên môn của hiệu trưởng. Tuy nhiên, việc đề xuất các biện pháp mang tính đổi mới về nội dung và hình thức quản lý chuyên môn các nhà trường phổ thông chưa được thể hiện rõ nét. Các công trình tiêu biểu theo hướng nghiên cứu này: "Một số biện pháp quản lý chuyên môn của hiệu trưởng đối với giáo viên mới vào nghề của một số trường THPT ở Hải Phòng, 2003" của tác giả Phạm Khánh Tường; "Một số biện pháp quản lý hoạt động chuyên môn của Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Bắc Ninh đối với các trường THPT ngoài công lập, 2004" của tác giả Nguyễn Nho Hòa; "Một số biện pháp quản lý chuyên môn của hiệu trưởng nhằm nâng cao chất lượng dạy học ở trường THPT chuyên Hạ Long tỉnh Quảng Ninh, 2004" của tác giả Phạm Văn Kính.
Tham khảo các công trình theo hướng này có thể kế thừa ý tưởng hay trong chỉ đạo thực hiện các hoạt động chuyên môn của hiệu trưởng, đặc biệt là các khâu kiểm tra, đánh giá việc thực hiện các hoạt động, tìm ra các biện pháp quản lý chuyên môn hiệu quả, khắc phục được những khó khăn về cơ sở vật chất, đội ngũ, tài chính. * Nghiên cứu về biện pháp quản lý hoạt động tổ chuyên môn của hiệu trưởng các trường phổ thông Hoạt động tổ chuyên môn được hiệu trưởng chỉ đạo thông qua tổ trưởng của tổ chuyên môn. Trên thực tế, ở các nhà trường phổ thông thì tổ chuyên môn trực tiếp quản lý các hoạt động của giáo viên, hiệu trưởng quản lý hoạt động chuyên môn thông qua chỉ đạo các tổ thực hiện các nhiệm vụ chuyên môn. Vì vậy, muốn quản lý chuyên môn tốt thì hiệu trưởng cần có biện pháp quản lý hoạt động các tổ chuyên môn tốt, đảm bảo chất lượng.
8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Từ các hướng nghiên cứu trên có thể rút ra một số nhận xét sau: Một là quan tâm tới dạy học tích hợp, liên môn vấn đề quản lý SHTCM theo định hướng dạy học THLM chưa được quan tâm nghiên cứu. Hai là quản lý hoạt động chuyên môn cũng chủ yếu xoáy sâu vào quản lý các hoạt động dạy và học trong nhà trường. Các hoạt động chuyên môn khác chưa được quan tâm nhiều. Ba là quản lý hoạt động chuyên môn hay hoạt động dạy học chưa được nghiên cứu theo hướng quản lý hoạt động tổ chuyên môn thông qua chỉ đạo tổ trưởng các tổ chuyên môn.