CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ SẢN XUẤT PHÓNG SỰ TRUYỀN HÌNH TIẾNG DÂN TỘC THIỂU SỐ 11 TẠI ĐÀI PHÁT THANH TRUYỀN HÌNH TỈNH 1. Phóng sự truyền hình tiếng DTTS và sản xuất phóng sự truyền hình tiếng dân tộc thiểu số tại đài phát thanh - truyền hình tỉnh 1. Phóng sự truyền hình tiếng DTTS 1. Khái niệm phóng sự truyền hình tiếng DTTS Khái niệm phóng sự Theo Dương Xuân Sơn (2009) thì “Phóng sự là một thể loại báo chí truyền hình thuộc nhóm chính luận nghệ thuật, phản ánh các sự kiện, con người, tình huống, hoàn cảnh điển hình trong quá trình phát sinh, phát triển, đồng thời thẩm định hiện thực đó qua cái tôi trần thuật vừa tỉnh táo lý trí, vừa cảm xúc với bút pháp giàu chất văn học bằng phương tiện kỹ thuật truyền hình”.
Khái niệm phóng sự truyền hình Theo Nguyễn Ngọc Oanh và Lê Thị Kim Thanh (2014) thì “Phóng sự truyền hình là một thể loại báo truyền hình thuộc nhóm chính luận nghệ thuật, phản ánh các sự kiện, con người, tình huống, hoàn cảnh điển hình trong quá trình phát sinh, phát triển, đồng thời thẩm định hiện thực đó qua cái tôi trần thuật vừa tỉnh táo lý trí, vừa cảm xúc với bút pháp giàu chất văn học bằng phương tiện kỹ thuật truyền hình”. Khái niệm phóng sự truyền hình tiếng DTTS Từ các khái niệm về phóng sự, phóng sự truyền hình, trong luận văn này, tác giả cho rằng phóng sự truyền hình tiếng DTTS là những phóng sự truyền hình được thực hiện bằng tiếng DTTS nhằm mục đích tăng cường công tác thông tin tuyên truyền về đường lối chủ trương của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước đến với đồng bào DTTS, góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả trong thực hiện chính sách dân tộc, phát huy giá trị, bản sắc văn hóa các DTTS, tăng cường đồng thuận xã hội, củng cố khối đại đoàn kết các dân tộc, nâng cao niềm tin của đồng bào đối với Đảng và Nhà nước. Đặc trưng của phóng sự truyền hình tiếng DTTS Phóng sự truyền hình tiếng DTTSố trước hết mang đầy đủ đặc trưng của phóng sự truyền hình cụ thể như (1) Ngôn ngữ phóng sự truyền hình là sự kết hợp của hai yếu 12 tố hình ảnh và âm thanh; (2) Sử dụng thủ pháp montage trong quá trình dựng phim; (3) Sử dụng phỏng vấn trong các phóng sự truyền hình; (4) Phóng sự truyền hình có sự xuất hiện phóng viên trước ống kính (Dương Xuân Sơn, 2009). Bên cạnh những đặc trưng chung của phóng sự truyền hình, phóng sự truyền hình tiếng DTTS có đặc trưng riêng cụ thể như sau: - Phóng sự truyền hình tiếng DTTS phải sử dụng ngôn ngữ là tiếng DTTS.
Tiếng DTTS được phiên dịch phải đúng văn bản, đảm bảo lối “tư duy” của người dân tộc, ngôn ngữ dịch trong sáng, dễ hiểu. Điều này là rất cần thiết để truyền tải được nội dung đến với đồng bào DTTS nhằm đạt được mục tiêu đặt ra của phóng sự truyền hình tiếng DTTS. - Các hình ảnh trong phóng sự truyền hình tiếng DTTS phải gần gũi, thân thuộc với người đồng bào DTTS. Các hình ảnh trong phóng sự này phải phù hợp với bản sắc văn hóa của đồng bào DTTS trên địa bàn.
- Âm thanh lồng ghép trong phóng sự truyền hình tiếng dân tộc thường là những âm hưởng mang đậm bản sắc văn hóa của đồng bào DTTS để thu hút sự chú ý, theo dõi của đồng bào DTTS. Phân loại phóng sự truyền hình tiếng DTTS Phóng sự truyền hình tiếng DTTS có thể được phân loại theo nhiều tiêu chí như: - Căn cứ vào hình thức kỹ thuật, phóng sự truyền hình chia thành: + Phóng sự trực tiếp: là loại phóng sự được truyền trực tiếp tới người xem ngay khi sự kiện đang diễn ra. + Phóng sự hậu kỳ: là dạng phóng sự được phát đi sau khi sự kiện đã xảy ra (Nguyễn Ngọc Oanh và Lê Thị Kim Thanh, 2014). - Căn cứ vào đối tượng phản ánh, phóng sự truyền hình tiếng DTTS chia thành các loại: + Phóng sự sự kiện: là loại phóng sự được phát đi khi đang xảy ra hoặc nó đã kết thúc hoàn toàn.
+ Phóng sự vấn đề: đối tượng của loại phóng sự này là những vấn đề sự kiện có ý nghĩa quan trọng được xã hội quan tâm. 13 + Phóng sự chân dung: Là loại phóng sự đi sâu vào khắc hoạ hình ảnh, chân dung một con người với những tính cách, vị trí, vai trò khác nhau trong xã hội. + Phóng sự điều tra: được thực hiện khi trong xã hội nảy sinh những vấn đề, trong đó có những mâu thuẫn gay gắt hay vấn đề đang gây nhiều tranh cãi, nhằm lý giải, phân tích để đưa ra những phương pháp giải quyết những mâu thuẫn đó. Sản xuất phóng sự truyền hình tiếng DTTS tại đài phát thanh - truyền hình tỉnh 1.
Khái niệm sản xuất phóng sự truyền hình tiếng DTTS tại đài phát thanh - truyền hình tỉnh Theo Trương Đoàn Thể (2007) thì “Sản xuất là quá trình kết hợp các yếu tố đầu vào tạo ra sản phẩm để sử dụng, hay để trao đổi trong thương mại”. Từ khái niệm sản xuất, quan điểm của tác giả về sản xuất phóng sự truyền hình tiếng DTTS tại đài phát thanh truyền hình tỉnh là quá trình thực hiện của các bộ phận trong đài phát thanh - truyền hình tỉnh để tạo ra các sản phẩm phóng sự truyền hình tiếng dân tộc. Quy trình sản xuất phóng sự truyền hình tiếng DTTS Quy trình sản xuất phóng sự truyền hình tiếng DTTS được thực hiện qua các bước cơ bản sau (Nguyễn Ngọc Oanh và Lê Thị Kim Thanh, 2014) Bước 1: Lựa chọn đề tài, chủ đề, xây dựng kịch bản Sản phẩm của lựa chọn đề tài, chủ đề, xây dựng kịch bản: Là định hướng cho phóng viên tiếp cận vấn đề, khoanh vùng đối tượng phản ánh để phục vụ cho việc xây dựng kịch bản phóng sự có nội dung tuyên truyền phù hợp với vùng đồng bào DTTS Bước lựa chọn đề tài, chủ đề, xây dựng kịch bản bao gồm những công việc cơ bản sau: Xác định được các vấn đề mang tính chất thời sự trong đồng bào dân tộc thiểu số phù hợp với kế hoạch tuyên truyền của đài phát thanh truyền hình tỉnh, UBND tỉnh. Tiếp đó, các phóng viên cần xem xét đến tính khả thi của đề tài, chủ đề được lựa chọn (xem xét đến vấn đề về tính mới, hấp dẫn, phù hợp với nguồn kinh phí sản xuất truyền hình thực tế).
14 Việc lựa chọn đề tài, chủ đề của các phóng sự truyền hình tiếng DTTS tại đài phát thanh truyền hình tỉnh được thực hiện bởi các phóng viên, cộng tác viên và được phê duyệt bởi trưởng bộ phận. Bước 2: Tìm hiểu sự kiện Sản phẩm của tìm hiểu sự kiện: Là giúp các phóng viên hiểu được một cách đầy đủ về sự kiện, hiểu được các nhân vật trong sự kiện để thực hiện nhanh kịch bản phóng sự truyền hình tiếng DTTS, tiết kiệm được thời gian và kinh phí. Việc tìm hiểu sự kiện bao gồm các hoạt động cơ bản sau: tìm hiểu thông tin qua báo, đài, hộp thư truyền hình, các băng tư liệu, các kho lưu trữ thông tin.; Tìm hiểu về khung cảnh sự kiện thông qua các tư liệu hoặc khảo sát trực tiếp địa điểm, bối cảnh quay phim. Các phóng viên, biên kịch, cộng tác viên và tất cả mọi người trong ekip đều phải thực hiện tìm hiểu sự kiện để đảm bảo hiểu rõ bối cảnh thực hiện phóng sự truyền hình tiếng DTTS.
Bước 3: Quay hình Sản phẩm của quay hình: Là cụ thể hoá kịch bản tại hiện trường với sự lựa chọn các cảnh quay riêng biệt, song phải tương đối logic, trình tự, tạo nên bức tranh cuộc sống vừa khái quát vừa cụ thể, vừa chính xác, sinh động, điển hình. Các hoạt động cơ bản đối với quay hình: Người quay hình phải lĩnh hội; lựa chọn cảnh quay và chi tiết đắt giá để diễn tả được ý đồ của kịch bản. Người quay hình có kỹ thuật để ghi lại hình ảnh, âm thanh tiếng động và người biên tập phải biết được các kỹ thuật đó. Biên tập viên và quay hình phải cùng biết hình ảnh, âm thanh tiếng động đã đủ chưa, nếu chưa đủ phải quay và ghi âm thêm những gì.
Để thực hiện bước này có sự tham gia của người tổ chức sản xuất, người biên kịch và quay phim. Trong đó, biên kịch lên nội dung, ý tưởng phóng sự. Người quay phim căn cứ trên ý tưởng, nội dung của biên kịch, thực hiện cảnh quay đảm bảo phù hợp nội dung. Bước 4: Dựng hình Sản phẩm của dựng hình: Là tác phẩm phóng sự đã được cắt gọt, chỉnh sửa từ 15 hình ảnh đến âm thanh thường bằng tiếng kinh theo ý tưởng chủ đề ban đầu đưa ra của ê kíp thực hiện Các hoạt động cơ bản của dựng hình: Tập hợp các hình ảnh, tiếng đông âm thanh thước phim đã quay; Sắp xếp hình ảnh, tiếng động, âm thanh phù hợp với kịch bản, tạo ra tính logic, hấp dẫn người xem.
Người thực hiện dựng hình: Các phóng viên quay phim, kỹ thuật viên dựng hình và biên tập. Bước 5: Hậu kỳ dàn dựng phóng sự truyền hình tiếng DTTS Sản phẩm của hậu kỳ: Thu được sản phẩm hoàn chỉnh, tin, phóng sự dựng hình đã ghép lời đọc của phát thanh viên đã được viết, dịch, đọc bằng tiếng DTTS Các hoạt động cơ bản của hậu kỳ dàn dựng: biên tập viên kiểm tra lại tất cả các khâu, hoàn thiện tác phẩm phóng sự của mình; viết lời bình, dịch lời bình ra tiếng DTTS, đọc thể hiện lời bình và ghép tiếng với hình đã dựng cho khớp đúng đủ thời gian quy định. Người thực hiện hậu kỳ dàn dựng là các biên tập viên, biên dịch viên, phóng viên, kỹ thuật viên, phát thanh viên tiếng dân tộc của đài phát thanh truyền hình tỉnh. Bước 6: Kiểm tra, đánh giá nghiệm thu Sản phẩm của kiểm tra, đánh giá, nghiệm thu: Là phóng sự hoàn chỉnh, đáp ứng chất lượng theo đúng chủ đề định hướng tuyên truyền của ban giám đốc đài Các hoạt động cơ bản đối với bước này bao gồm: kiểm tra âm thanh, hình ảnh đảm bảo rõ nét và nội dung phù hợp với định hướng tuyên truyền của đài phát thanh truyền hình tỉnh và UBND tỉnh.
Chủ thể thực hiện: Trưởng nhóm, bộ phận phóng sự truyền hình tiếng dân tộc.2 Quản lý sản xuất phóng sự truyền hình tiếng DTTS số tại đài phát thanh - truyền hình tỉnh 1.1 Khái niệm và mục tiêu quản lý sản xuất phóng sự truyền hình tiếng DTTS tại đài phát thanh - truyền hình tỉnh 1.