Luận án tiến sĩ quản lý rủi ro hoạt động trong phát hành và thanh toán thẻ tại ngân hàng nông nghiệp và phát triển nông thôn việt nam

Luận án tiến sĩ phân tích quản lý rủi ro trong phát hành và thanh toán thẻ tại ngân hàng nông nghiệp và phát triển nông thôn Việt Nam.

• Tác giả: Nguyễn Ngọc Sơn
• Người hướng dẫn: PGS, TS. Nguyễn Thị Mùi
• Trường học: Trường Đại học Thương mại
• Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
• Đề tài: Quản Lý Rủi Ro Hoạt Động Trong Phát Hành Và Thanh Toán Thẻ Tại Ngân Hàng Nông Nghiệp Và Phát Triển Nông Thôn Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC SƠ ĐỒ, HÌNH ẢNH
• MỞ ĐẦU
• 1. Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu
• 2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
• 3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:
• 4. Những đóng góp mới của Luận án
• 5. Kết cấu của Luận án
• 1. CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến luận án
• 1.1.1. Các nghiên cứu về phát triển dịch vụ thẻ ngân hàng
• 1.1.2. Các nghiên cứu về quản lý rủi ro hoạt động thẻ
• 1.2. Khoảng trống nghiên cứu và hướng nghiên cứu của luận án
• 1.3. Câu hỏi nghiên cứu của luận án
• 1.4. Phương pháp nghiên cứu
• 1.4.1. Thu thập dữ liệu
• 1.4.2. Xử lý dữ liệu
• 1.5. KẾT LUẬN CHƢƠNG 1
• 2. CHƢƠNG 2 CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ KINH NGHIỆM THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ RỦI RO HOẠT ĐỘNG TRONG PHÁT HÀNH VÀ THANH TOÁN THẺ TẠI NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI
• 2.1. Khái quát về hoạt động phát hành và thanh toán thẻ tại NHTM
• 2.1.1. Khái niệm, đặc điểm, phân loại thẻ ngân hàng
• 2.1.2. Các bên liên quan trong phát hành và thanh toán thẻ
• 2.1.3. Quy trình phát hành và thanh toán thẻ
• 2.2. Rủi ro hoạt động trong phát hành và thanh toán thẻ tại NHTM
• 2.2.1. Khái niệm rủi ro hoạt động trong phát hành và thanh toán thẻ
• 2.2.2. Phân loại rủi ro hoạt động trong phát hành và thanh toán thẻ
• 2.2.3. Tác động của rủi ro hoạt động trong phát hành và thanh toán thẻ
• 2.3. Quản lý rủi ro hoạt động trong phát hành và thanh toán thẻ tại NHTM
• 2.3.1. Khái niệm về QLRRHĐ trong phát hành và thanh toán thẻ tại NHTM
• 2.3.2. Mục tiêu của QLRRHĐ trong phát hành và thanh toán thẻ tại NHTM
• 2.3.3. Nguyên tắc và Mô hình QLRRHĐ trong phát hành và thanh toán thẻ tại NHTM
• 2.3.4. Quy trình QLRRHĐ trong phát hành và thanh toán thẻ tại NHTM
• 2.3.5. Công cụ QLRRHĐ trong phát hành và thanh toán thẻ của NHTM
• 2.3.6. Tiêu chí đánh giá QLRRHĐ trong phát hành và thanh toán thẻ tại NHTM
• 2.3.7. Các yếu tố tác động đến QLRRHĐ trong phát hành và thanh toán thẻ tại NHTM
• 2.4. Kinh nghiệm QLRRHĐ trong phát hành và thanh toán thẻ của một số NHTM và bài học cho Agribank
• 2.4.1. Kinh nghiệm của BIDV
• 2.4.2. Kinh nghiệm của Vietcombank
• 2.4.3. Kinh nghiệm của MUFG Union Bank
• 2.4.4. Bài học rút ra về QLRRHĐ trong phát hành và thanh toán thẻ cho Agribank
• 2.5. KẾT LUẬN CHƢƠNG 2
• 3. CHƢƠNG 3 THỰC TRẠNG QUẢN LÝ RỦI RO HOẠT ĐỘNG TRONG PHÁT HÀNH VÀ THANH TOÁN THẺ TẠI NGÂN HÀNG NÔNG NGHIỆP VÀ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN VIỆT NAM
• 3.1. Khái quát về Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam
• 3.1.1. Sự hình thành và phát triển của Agribank
• 3.1.2. Cơ cấu tổ chức bộ máy của Agribank
• 3.1.3. Kết quả hoạt động kinh doanh tại Agribank
• 3.2. Tình hình phát hành và thanh toán thẻ tại Agribank
• 3.2.1. Những thuận lợi và khó khăn
• 3.2.2. Tình hình phát hành và thanh toán thẻ tại Agribank
• 3.3. Thực trạng QLRRHĐ trong phát hành và thanh toán thẻ tại Agribank
• 3.3.1. Chính sách QLRRHĐ trong phát hành và thanh toán thẻ tại Agribank
• 3.3.2. Mô hình tổ chức QLRRHĐ trong phát hành và thanh toán thẻ tại Agribank
• 3.3.3. Quy trình QLRRHĐ trong phát hành và thanh toán thẻ tại Agribank
• 3.3.4. Kết quả thực hiện công tác QLRRHĐ trong phát hành và thanh toán thẻ tại Agribank
• 3.4. Đánh giá công tác QLRRHĐ trong phát hành và thanh toán thẻ tại Agribank
• 3.4.1. Khảo sát công tác QLRRHĐ trong phát hành và thanh toán thẻ tại Agribank
• 3.4.2. Những kết quả đạt được trong công tác QLRRHĐ thẻ tại Agribank
• 3.4.3. Những hạn chế và nguyên nhân trong công tác QLRRHĐ thẻ tại Agribank
• 3.5. KẾT LUẬN CHƢƠNG 3
• 4. CHƯƠNG 4 GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN QUẢN LÝ RỦI RO HOẠT ĐỘNG TRONG PHÁT HÀNH VÀ THANH TOÁN THẺ TẠI NGÂN HÀNG NÔNG NGHIỆP VÀ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN VIỆT NAM
• 4.1. Định hướng, quan điểm hoàn thiện QLRRHĐ trong phát hành và thanh toán thẻ tại Agribank đến năm 2025, tầm nhìn đến năm 2030
• 4.1.1. Cơ hội và thách thức QLRRHĐ trong phát hành và thanh toán thẻ tại Agribank
• 4.1.2. Định hướng QLRRHĐ trong phát hành và thanh toán thẻ tại Agribank đến năm 2025, tầm nhìn đến năm 2030
• 4.1.3. Quan điểm hoàn thiện QLRRHĐ trong phát hành và thanh toán thẻ tại Agribank
• 4.2. Giải pháp hoàn thiện QLRRHĐ trong phát hành và thanh toán thẻ tại Agribank
• 4.2.1. Hoàn thiện mô hình QLRRHĐ trong phát hành và thanh toán thẻ
• 4.2.2. Xây dựng nguồn nhân lực có chất lượng, đáp ứng yêu cầu QLRRHĐ thẻ
• 4.2.3. Rà soát, hoàn thiện quy trình phát hành và thanh toán thẻ tại Agribank
• 4.2.4. Đầu tư, nâng cấp công nghệ
• 4.2.5. Phối hợp chặt chẽ với cơ quan bảo vệ pháp luật, tổ chức thẻ trong nước và quốc tế
• 4.2.6. Xây dựng hệ thống cảnh báo sớm về RRHĐ thẻ
• 4.2.7. Làm tốt công tác truyền thông đến khách hàng
• 4.3. Đối với Chính Phủ
• 4.4. Đối với Ngân hàng Nhà nước Việt Nam
• 4.5. Đối với Hiệp hội thẻ ngân hàng Việt Nam
• 4.6. Đối với một số bộ ngành liên quan
• DANH SÁCH CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ CỦA NGHIÊN CỨU SINH CÓ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC 1A
• PHỤ LỤC 1B
• PHỤ LỤC 1C
• PHỤ LỤC 2A
• PHỤ LỤC 2B
• PHỤ LỤC 2C
• PHỤ LỤC 2D
• PHỤ LỤC 2E
• PHỤ LỤC 3A
• PHỤ LỤC 3B
• PHỤ LỤC 3C
• PHỤ LỤC 4

Tóm tắt

I. Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu

Hoạt động phát hành và thanh toán thẻ tại Agribank không chỉ đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả kinh doanh mà còn thúc đẩy sự phát triển của các dịch vụ ngân hàng khác. Thẻ ngân hàng, với tính năng thanh toán tiện lợi, đã trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống hiện đại. Tuy nhiên, sự gia tăng nhanh chóng của dịch vụ thẻ cũng kéo theo nhiều rủi ro tài chính phức tạp, từ gian lận trong phát hành đến các vấn đề bảo mật thông tin. Theo thống kê, số lượng thẻ phát hành tại Việt Nam đã tăng từ 4.5 triệu thẻ vào năm 2006 lên trên 120 triệu thẻ vào cuối năm 2018. Điều này cho thấy sự phát triển mạnh mẽ của thị trường thẻ, nhưng cũng đồng nghĩa với việc các ngân hàng, đặc biệt là Agribank, phải đối mặt với nhiều thách thức trong việc quản lý rủi ro hoạt động. Việc nghiên cứu và hoàn thiện quản lý rủi ro trong phát hành và thanh toán thẻ là cần thiết để bảo vệ lợi ích của ngân hàng và khách hàng.

II. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục đích của luận án là đưa ra các giải pháp và kiến nghị nhằm hoàn thiện quản lý rủi ro hoạt động trong phát hành và thanh toán thẻ tại Agribank. Để đạt được mục tiêu này, luận án đã xác định một số nhiệm vụ cụ thể như: hệ thống hóa lý luận về quản lý rủi ro trong lĩnh vực thẻ, nghiên cứu thực tiễn tại Agribank và các ngân hàng thương mại khác, phân tích thực trạng và chỉ ra những hạn chế trong công tác quản lý rủi ro thẻ. Đặc biệt, việc đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm nâng cao hiệu quả quản lý rủi ro là một trong những nhiệm vụ quan trọng. Những giải pháp này không chỉ giúp Agribank cải thiện quy trình phát hành và thanh toán thẻ mà còn nâng cao an toàn giao dịch cho khách hàng.

III. Thực trạng quản lý rủi ro hoạt động tại Agribank

Thực trạng quản lý rủi ro hoạt động trong phát hành và thanh toán thẻ tại Agribank cho thấy nhiều điểm mạnh nhưng cũng tồn tại không ít hạn chế. Agribank đã có những chính sách và quy trình rõ ràng trong việc phát hành thẻ, tuy nhiên, việc áp dụng công nghệ và bảo mật thông tin vẫn còn nhiều bất cập. Theo báo cáo, số lượng giao dịch thẻ tăng mạnh, nhưng tỷ lệ gian lận cũng gia tăng, đặc biệt là các hình thức như skimming. Điều này cho thấy cần thiết phải cải thiện công nghệ thanh toán và nâng cao nhận thức của khách hàng về an toàn giao dịch. Việc khảo sát công tác quản lý rủi ro tại Agribank cho thấy rằng, mặc dù đã có những nỗ lực trong việc quản lý rủi ro, nhưng vẫn còn nhiều lỗ hổng cần được khắc phục.

IV. Giải pháp hoàn thiện quản lý rủi ro hoạt động tại Agribank

Để hoàn thiện quản lý rủi ro hoạt động trong phát hành và thanh toán thẻ, Agribank cần thực hiện một số giải pháp quan trọng. Đầu tiên, cần hoàn thiện mô hình quản lý rủi ro, đảm bảo tính đồng bộ và hiệu quả trong quy trình phát hành và thanh toán thẻ. Thứ hai, việc đầu tư vào công nghệ mới và nâng cấp hệ thống bảo mật là rất cần thiết để bảo vệ thông tin khách hàng. Thứ ba, Agribank cần phối hợp chặt chẽ với các cơ quan bảo vệ pháp luật và tổ chức thẻ quốc tế để nâng cao khả năng phát hiện và xử lý các hành vi gian lận. Cuối cùng, việc truyền thông đến khách hàng về an toàn giao dịch cũng cần được chú trọng, nhằm nâng cao nhận thức và giảm thiểu rủi ro trong quá trình sử dụng thẻ.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Hoạt động phát hành và thanh toán thẻ đóng vai trò là mắt xích thúc đẩy các hoạt động kinh doanh tại ngân hàng thương mại, đồng thời gia tăng tiện ích thanh toán không dùng tiền mặt trong nền kinh tế. Tại Việt Nam, thị trường thẻ ghi nhận tốc độ tăng trưởng số lượng thẻ phát hành từ khoảng 4,5 triệu thẻ năm 2006 lên hơn 120 triệu thẻ vào tháng 12/2018, duy trì mức tăng trưởng trung bình 15–25%/năm. Đến cuối năm 2018, toàn hệ thống có khoảng 18.500 thiết bị POS/EDC được lắp đặt; doanh số giao dịch thẻ nội địa năm 2018 tăng 21% so với năm 2017.

Tuy nhiên, sự gia tăng về quy mô và công nghệ cũng đi kèm các nguy cơ an ninh mạng và gian lận. Theo thống kê của Panda Security, ngành tài chính là mục tiêu của 73% các cuộc tấn công mạng, trong khi chỉ 11% người dùng tại Việt Nam có nhận thức đầy đủ về an toàn thông tin khi truy cập mạng (so với mức 60% trung bình của thế giới). Số liệu từ Ernst & Young (EY) Việt Nam chỉ ra rằng trong năm 2018 có 8.319 cuộc tấn công mạng liên quan đến ngành ngân hàng tại Việt Nam và 560.000 máy tính bị ảnh hưởng bởi phần mềm độc hại có khả năng đánh cắp dữ liệu tài khoản. Tại Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam (Agribank), sự cố ngày 25/4/2018 khiến 12 khách hàng bị rút tiền do lộ thông tin từ thủ đoạn skimming (chiếm 96% thiệt hại gian lận tại ATM theo đánh giá của Microtec). Theo Cục An ninh mạng và phòng chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05), trong 6 tháng đầu năm 2019, các hành vi gian lận qua thiết bị đọc trộm thông tin tại ATM, thanh toán khống qua POS và tấn công cơ sở dữ liệu tiếp tục diễn biến phức tạp.

Xuất phát từ yêu cầu tuân thủ chuẩn mực quản trị quốc tế (Basel II) và thực trạng hệ thống quản lý thông tin khách hàng, hạ tầng bảo mật tại Agribank còn bộc lộ một số tồn tại, luận án tiến sĩ kinh tế chuyên ngành Quản lý kinh tế (mã số 62.10) của tác giả Nguyễn Ngọc Sơn tại Trường Đại học Thương mại (người hướng dẫn khoa học: PGS. TS. Nguyễn Thị Mùi và TS. Vũ Xuân Dũng, bảo vệ năm 2019) thực hiện đề tài: "Quản lý rủi ro hoạt động trong phát hành và thanh toán thẻ tại Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam".

Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục đích nghiên cứu của luận án là đề xuất các giải pháp và kiến nghị có cơ sở khoa học và thực tiễn nhằm hoàn thiện công tác quản lý rủi ro hoạt động trong phát hành và thanh toán thẻ tại Agribank.

Để thực hiện mục đích trên, luận án xác định 4 nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:

1. Hệ thống hóa và làm rõ cơ sở lý luận về rủi ro hoạt động và quản lý rủi ro hoạt động trong phát hành và thanh toán thẻ tại ngân hàng thương mại.
2. Nghiên cứu thực tiễn quản lý rủi ro hoạt động trong phát hành và thanh toán thẻ tại một số ngân hàng thương mại trong và ngoài nước, từ đó rút ra bài học kinh nghiệm cho Agribank.
3. Phân tích, đánh giá thực trạng quản lý rủi ro hoạt động trong phát hành và thanh toán thẻ tại Agribank giai đoạn 2012–2017; chỉ rõ các kết quả đạt được, những hạn chế và nguyên nhân.
4. Đề xuất các giải pháp và kiến nghị hoàn thiện quản lý rủi ro hoạt động trong phát hành và thanh toán thẻ tại Agribank đến năm 2025, tầm nhìn đến năm 2030.

Câu hỏi nghiên cứu

Luận án tập trung giải quyết 4 câu hỏi nghiên cứu:

1. Nội hàm của quản lý rủi ro hoạt động trong phát hành và thanh toán thẻ bao gồm những nội dung nào? Nguyên nhân nào dẫn đến rủi ro hoạt động trong phát hành và thanh toán thẻ tại ngân hàng thương mại, đặc biệt trong điều kiện ứng dụng công nghệ hiện đại?
2. Để đánh giá kết quả quản lý rủi ro hoạt động trong phát hành và thanh toán thẻ, ngân hàng thương mại thường sử dụng các tiêu chí nào?
3. Agribank đã sử dụng các công cụ nào để quản lý rủi ro hoạt động trong phát hành và thanh toán thẻ? Kết quả đạt được ra sao? Đâu là những điểm bất cập, rào cản và nguyên nhân của công tác này tại ngân hàng?
4. Quản lý rủi ro hoạt động trong phát hành và thanh toán thẻ tại Agribank cần được hoàn thiện theo hướng nào trong bối cảnh tội phạm công nghệ cao tấn công hệ thống mạng và ATM ngày càng phức tạp?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Các vấn đề lý luận và thực tiễn về quản lý rủi ro hoạt động trong phát hành và thanh toán thẻ của ngân hàng thương mại.
• Phạm vi nội dung: Tập trung vào rủi ro hoạt động trong khâu phát hành và thanh toán thẻ của ngân hàng thương mại. Các rủi ro tài chính khác (rủi ro tín dụng, rủi ro thị trường, rủi ro lãi suất, rủi ro tỷ giá) chỉ được đề cập trong mối liên hệ bổ trợ.
• Phạm vi không gian: Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam (Agribank).
• Phạm vi thời gian: Dữ liệu thực trạng được thu thập và đánh giá trong giai đoạn 2012–2017; các giải pháp và định hướng được xây dựng cho giai đoạn đến năm 2025, tầm nhìn đến năm 2030.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án đã hệ thống hóa các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước theo hai nhóm nội dung chính:

Nhóm 1: Các nghiên cứu về phát triển dịch vụ thẻ ngân hàng

• Trần Tấn Lộc (2004): Nghiên cứu quy trình phát hành, thanh toán và sử dụng thẻ; chỉ ra thực trạng thị trường thẻ Việt Nam giai đoạn mới hình thành, công nghệ còn hạn chế, chủ yếu phân tích định tính và chưa có dữ liệu định lượng.
• Hoàng Tuấn Linh (2009): Luận giải cơ sở phát triển dịch vụ thẻ tại các ngân hàng thương mại nhà nước; phân tích mối quan hệ giữa phát hành và thanh toán thẻ nhưng chưa đi sâu vào khía cạnh quản lý nhà nước và rủi ro hoạt động.
• Phạm Ngọc Ngoạn (2010): Nghiên cứu quản lý nhà nước đối với dịch vụ thẻ thanh toán tại các ngân hàng thương mại Việt Nam; chỉ ra một số hạn chế về khung pháp lý nhưng nguồn số liệu sơ cấp chưa được thu thập đầy đủ.
• Phạm Thị Bích Duyên (2016): Đánh giá chất lượng dịch vụ thẻ ghi nợ tại các ngân hàng thương mại Việt Nam dựa trên các mô hình lý thuyết đo lường chất lượng dịch vụ, chủ yếu dùng dữ liệu thứ cấp.
• Chanthavone Phommathep (2018): Nghiên cứu phát triển kinh doanh thẻ tại Ngân hàng Nông nghiệp Lào; sử dụng công cụ toán học tính toán chỉ tiêu số lượng và chất lượng phát triển thẻ.

Nhóm 2: Các nghiên cứu về rủi ro và quản lý rủi ro hoạt động thẻ

• Nguyễn Danh Lương (2003): Khảo sát tranh chấp và rủi ro thẻ trong giai đoạn 1996–2002; mô tả quy trình xử lý tra soát khiếu nại nhưng trong bối cảnh công nghệ thẻ chưa kết nối liên thông.
• Lê Thị Vân Khanh (2016): Nghiên cứu hệ thống quản lý rủi ro hoạt động tại các ngân hàng thương mại Việt Nam theo Hiệp định Basel II; phân tích 6 nhân tố cấu thành (quan điểm lãnh đạo, cơ cấu tổ chức, công cụ quản lý, công nghệ thông tin, đào tạo, truyền thông) ở cấp độ toàn ngân hàng, không đi sâu vào nghiệp vụ thẻ.
• Johannes Jurgovsky và cộng sự (2018): Công bố trên International Journal of Expert Systems With Applications về ứng dụng mạng bộ nhớ dài–ngắn (Long Short-Term Memory - LSTM) kết hợp chuỗi giao dịch để phát hiện gian lận thẻ tín dụng trong các giao dịch trực tuyến và ngoại tuyến.
• Deshen Wang, Bintong Chen, Jing Chen (2018): Công bố trên International Journal of Management Science về chiến lược phát hiện gian lận thẻ dựa trên cân bằng chi phí xác minh phụ và thuật toán học máy (Machine Learning - ML).
• Mohammed Alqahtani và Aad van Moorsel (2018): Nghiên cứu phương pháp đánh giá rủi ro cho hệ thống giao dịch thẻ chuẩn EMV tại Đại học Newcastle (Anh) thông qua công cụ đại số đánh giá hiệu năng (Performance Evaluation Process Algebra - PEPA).

Khoảng trống nghiên cứu luận án lựa chọn giải quyết

1. Các nghiên cứu trước đây về rủi ro thẻ phần lớn tiếp cận dưới góc độ ngành Tài chính – Ngân hàng; chưa có công trình nghiên cứu chuyên sâu về quản lý rủi ro hoạt động trong phát hành và thanh toán thẻ dưới góc độ chuyên ngành Quản lý kinh tế.
2. Thiếu các nghiên cứu thực tiễn gắn với lộ trình triển khai chuẩn mực Basel II và Thông tư 13/2018/TT-NHNN, Thông tư 41/2016/TT-NHNN tại một ngân hàng thương mại nhà nước có quy mô mạng lưới lớn như Agribank.
3. Chưa có công trình phân tích toàn diện tác động của rủi ro thẻ trong bối cảnh bùng nổ các phương thức thanh toán công nghệ mới (thẻ phi vật lý, thẻ trả trước, thanh toán không tiếp xúc, liên kết ví điện tử) và sự gia tăng của tội phạm công nghệ cao tại Việt Nam.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết và khung phân tích

Luận án dựa trên khung lý thuyết chuẩn hóa quốc tế và các văn bản quy phạm pháp luật của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam:

• Khái niệm thẻ ngân hàng: Công cụ thanh toán không dùng tiền mặt do các tổ chức phát hành cấp cho khách hàng để thực hiện giao dịch thanh toán hoặc rút tiền mặt theo thỏa thuận. Phân loại theo công nghệ (thẻ dập nổi, thẻ từ, thẻ chip, thẻ lưỡng tính), theo chủ thể phát hành (ngân hàng, phi ngân hàng), theo tính chất thanh toán (thẻ ghi nợ, thẻ tín dụng, thẻ trả trước định danh/vô danh, thẻ liên kết), và theo phạm vi lãnh thổ (thẻ nội địa, thẻ quốc tế).
• Quy trình nghiệp vụ phát hành và thanh toán thẻ: Bao gồm 10 bước phối hợp giữa Chủ thẻ, Đơn vị chấp nhận thẻ (ĐVCNT), Ngân hàng thanh toán (NHTT), Tổ chức thẻ quốc tế (TCTQT) hoặc Công ty chuyển mạch thẻ (NAPAS), và Ngân hàng phát hành (NHPH).
• Rủi ro hoạt động (RRHĐ): Được xác định theo Hiệp ước Basel II, Thông tư 41/2016/TT-NHNN và Thông tư 13/2018/TT-NHNN là rủi ro phát sinh do các quy trình nội bộ không đầy đủ hoặc bị sai sót, do con người, do lỗi/sự cố hệ thống công nghệ thông tin hoặc do các yếu tố bên ngoài tác động (bao gồm rủi ro pháp lý nhưng không bao gồm rủi ro chiến lược và rủi ro uy tín).
• Nhận diện RRHĐ trong nghiệp vụ thẻ:
  • Trong phát hành: Gian lận hồ sơ thông tin; thẻ giả; mất cắp thẻ trong khâu bưu điện; tài khoản bị lợi dụng qua việc thay đổi thông tin sai quy định.
  • Trong thanh toán: Sao chép dữ liệu (skimming) và giả mạo trang web/email (phishing); gian lận tại ĐVCNT; giao dịch không xuất trình thẻ (e-commerce, MOTO); lộ mã PIN; chi tiêu vượt hạn mức do không xin cấp phép trực tuyến; lợi dụng thẻ báo mất; sự cố kỹ thuật tại ATM/POS (nhả tiền thừa, hạch toán trùng lặp, lỗi khóa thẻ); rủi ro đạo đức của cán bộ nghiệp vụ.
• Mô hình và công cụ quản lý: Áp dụng mô hình "3 tuyến phòng thủ" (3 Lines of Defence), quy trình tự đánh giá rủi ro và kiểm soát (RCSA), hệ thống chỉ số rủi ro chính (KRI), cơ sở dữ liệu tổn thất và hồ sơ sự kiện rủi ro hoạt động (HSSKRRHĐ, HSLSS, HSSCKT).

Phương pháp thu thập và xử lý dữ liệu

Luận án kết hợp giữa phương pháp nghiên cứu định tính và phương pháp thống kê mô tả:

Nguồn dữ liệu	Đối tượng / Quy mô khảo sát	Phương thức thu thập	Phương pháp xử lý
Sơ cấp (Khảo sát khách hàng)	330 phiếu phát ra, thu về 289 phiếu hợp lệ từ khách hàng sử dụng thẻ Agribank tại 4 địa bàn: Hà Nội, Đà Nẵng, TP. Hồ Chí Minh, Tây Nguyên.	Bảng câu hỏi cấu trúc (Phụ lục 1A) phát trực tiếp và gửi qua thư điện tử.	Xử lý, tổng hợp bằng phần mềm SPSS và Microsoft Excel.
Sơ cấp (Phỏng vấn chuyên gia)	15 phiếu gửi đi, thu về 10 phiếu hợp lệ từ các chuyên gia tài chính, nhà quản lý ngân hàng và đại diện Ngân hàng Nhà nước (Phụ lục 1B, 1C).	Phỏng vấn qua phiếu gửi email và trao đổi chuyên môn.	Tổng hợp định tính, so sánh, đối chiếu quan điểm.
Thứ cấp	Báo cáo tài chính, báo cáo hoạt động thẻ của Agribank (2012–2017); dữ liệu từ NHNN, Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam, Hiệp hội Thẻ Việt Nam, tổ chức an ninh mạng (Panda Security, EY, Microtec, Cục A05).	Trích xuất báo cáo thường niên, cơ sở dữ liệu thống kê chính thức, văn bản nghiệp vụ.	Phân tích thống kê mô tả, lập bảng tổng hợp, so sánh chuỗi thời gian trên Microsoft Excel.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan nghiên cứu và phương pháp nghiên cứu

Chương 1 trình bày tổng quan các tài liệu nghiên cứu trong và ngoài nước về phát triển dịch vụ thẻ và quản lý rủi ro hoạt động thẻ ngân hàng. Trên cơ sở rà soát các nghiên cứu của Trần Tấn Lộc (2004), Hoàng Tuấn Linh (2009), Lê Thị Vân Khanh (2016), Johannes Jurgovsky và cộng sự (2018), Deshen Wang và cộng sự (2018)..., chương này chỉ ra các khoảng trống khoa học về quản lý rủi ro hoạt động thẻ tại các ngân hàng thương mại nhà nước trong bối cảnh chuẩn hóa Basel II và sự phát triển của công nghệ số. Chương 1 cũng xác định hệ thống 4 câu hỏi nghiên cứu, quy trình thiết kế công cụ điều tra khảo sát với 289 phiếu khách hàng hợp lệ và 10 chuyên gia, cùng kỹ thuật xử lý dữ liệu bằng SPSS và Excel.

Chương 2: Cơ sở lý thuyết và kinh nghiệm thực tiễn về quản lý rủi ro hoạt động trong phát hành và thanh toán thẻ tại ngân hàng thương mại

Chương 2 hoàn thiện hệ thống lý luận về nghiệp vụ thẻ và quản lý rủi ro hoạt động thẻ tại ngân hàng thương mại:

• Khái quát cấu trúc kỹ thuật của thẻ, phân loại 4 nhóm thẻ chính và mô hình hóa quy trình vận hành 10 bước giữa các chủ thể (Chủ thẻ – ĐVCNT – NHTT – Chuyển mạch/TCTQT – NHPH).
• Phân tích bản chất của rủi ro hoạt động theo chuẩn mực Basel II và các quy định của Ngân hàng Nhà nước (Thông tư 36/2012/TT-NHNN, Thông tư 39/2014/TT-NHNN, Thông tư 41/2016/TT-NHNN, Thông tư 13/2018/TT-NHNN). Rủi ro hoạt động thẻ được chia thành 4 nhóm nguyên nhân: con người, quy trình, hệ thống công nghệ, và yếu tố bên ngoài.
• Hệ thống hóa các tác động tiêu cực của rủi ro thẻ đối với từng chủ thể: ngân hàng phát hành (tổn thất tài chính do chịu trách nhiệm giao dịch giả mạo mã PIN, chi phí xử lý khiếu nại, suy giảm uy tín), ngân hàng thanh toán (tổn thất khi ĐVCNT gian lận hoặc phá sản), đơn vị chấp nhận thẻ (bị phạt bồi hoàn khi không lưu giữ chứng từ), và khách hàng (thiệt hại tài chính, mất thời gian tra soát).
• Luận giải cơ chế quản trị rủi ro thẻ dựa trên mô hình "3 tuyến phòng thủ":
  • Tuyến 1: Các đơn vị kinh doanh và Trung tâm thẻ trực tiếp nhận diện, kiểm soát rủi ro trong giao dịch hàng ngày.
  • Tuyến 2: Bộ phận quản lý rủi ro hoạt động độc lập xây dựng chính sách, giám sát chỉ số KRI và triển khai RCSA.
  • Tuyến 3: Kiểm toán nội bộ thực hiện đánh giá độc lập tính hiệu lực của toàn bộ hệ thống kiểm soát.
• Phân tích kinh nghiệm thực tiễn về cơ cấu tổ chức và quy trình quản trị rủi ro thẻ tại ba ngân hàng: BIDV, Vietcombank và MUFG Union Bank (Mỹ). Qua đó, rút ra 5 bài học cho Agribank: kiện toàn mô hình quản lý rủi ro độc lập; đầu tư đồng bộ hạ tầng chip EMV và công nghệ phát hiện gian lận tự động; xây dựng quy trình tra soát liên thông; chuẩn hóa bộ chỉ số KRI nghiệp vụ thẻ; và đào tạo nâng cao nhận thức rủi ro cho cán bộ cũng như khách hàng.

Chương 3: Thực trạng quản lý rủi ro hoạt động trong phát hành và thanh toán thẻ tại Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam

Chương 3 tập trung phân tích thực trạng hoạt động kinh doanh thẻ và công tác quản lý rủi ro hoạt động tại Agribank giai đoạn 2012–2017:

• Tình hình kinh doanh và phát triển mạng lưới: Agribank duy trì vị thế dẫn đầu về số lượng máy ATM và mạng lưới chi nhánh, thị phần thẻ nội địa đạt mức cao trong hệ thống ngân hàng Việt Nam. Tuy nhiên, tỷ trọng thẻ quốc tế và số lượng thiết bị POS còn thấp so với các ngân hàng thương mại cổ phần.
• Thực trạng công tác quản trị rủi ro: Agribank đã bước đầu ban hành các quy định nội bộ về phát hành, thanh toán và xử lý tra soát khiếu nại (quy trình CSP, kết nối NAPAS); tổ chức Trung tâm thẻ trực thuộc trụ sở chính và các bộ phận nghiệp vụ thẻ tại chi nhánh.
• Thống kê các sự kiện rủi ro và lỗi phát sinh (2012–2017):
  • Số lượng vụ việc skimming và gian lận giả mạo thông tin có chiều hướng tăng.
  • Lỗi phát sinh tại ATM chiếm tỷ trọng lớn trong tổng số khiếu nại của khách hàng, chủ yếu gồm: máy không nhả tiền nhưng tài khoản bị trừ, nuốt thẻ do lỗi đường truyền, nhả tiền thừa/thiếu do lỗi cơ khí khay tiền, và nghẽn mạng trong các dịp lễ tết.
  • Tỷ lệ xử lý tra soát kéo dài, gây áp lực lên bộ phận chăm sóc khách hàng và kiểm soát nội bộ.
• Kết quả khảo sát thực tế:
  • Kết quả khảo sát 289 khách hàng chỉ ra rằng tỷ lệ nhận biết về các biện pháp an toàn khi sử dụng mã PIN, giao dịch trực tuyến và nhận diện thiết bị skimming gắn tại ATM còn thấp.
  • Khảo sát 10 chuyên gia ghi nhận đánh giá: công nghệ thẻ từ chậm chuyển đổi sang chip EMV là lỗ hổng kỹ thuật lớn nhất của Agribank giai đoạn 2012–2017; quy trình phối hợp xử lý rủi ro giữa các phòng ban chi nhánh và Trung tâm thẻ còn phân tán; hệ thống cảnh báo sớm gian lận chưa vận hành tự động theo thời gian thực.
• Đánh giá chung:
  • Thành công: Phát triển được nền tảng mạng lưới chấp nhận thẻ rộng khắp; xây dựng được quy trình xử lý tra soát cơ bản cho thẻ nội địa qua NAPAS và thẻ quốc tế.
  • Hạn chế: Mô hình quản lý rủi ro thẻ chưa tách bạch hoàn toàn tuyến phòng thủ thứ hai; công nghệ thẻ chủ yếu là thẻ băng từ dễ bị sao chép; cơ sở dữ liệu sự kiện tổn thất (loss data) chưa đầy đủ; thiếu hệ thống phần mềm chuyên dụng giám sát giao dịch bất thường; nhân sự nghiệp vụ thẻ tại các chi nhánh nông thôn còn thiếu kỹ năng nhận diện rủi ro công nghệ cao.

Chương 4: Giải pháp hoàn thiện quản lý rủi ro hoạt động trong phát hành và thanh toán thẻ tại Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam

Chương 4 xác định bối cảnh chuyển đổi số, cơ hội và thách thức của thị trường thanh toán không dùng tiền mặt đến năm 2025, định hướng đến năm 2030, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp và kiến nghị:

7 nhóm giải pháp cụ thể cho Agribank:

1. Hoàn thiện mô hình quản lý rủi ro hoạt động thẻ: Tái cấu trúc bộ máy quản lý rủi ro theo đúng mô hình 3 tuyến phòng thủ; phân định rõ chức năng giám sát của Ban Quản lý rủi ro tại Trụ sở chính đối với hoạt động tác nghiệp của Trung tâm thẻ và các chi nhánh.
2. Xây dựng nguồn nhân lực chất lượng cao: Bồi dưỡng nghiệp vụ chuyên sâu về an ninh thông tin, phát hiện gian lận thẻ cho cán bộ quản lý và giao dịch viên; chuẩn hóa tiêu chuẩn đạo đức nghề nghiệp và cơ chế trách nhiệm vật chất.
3. Rà soát, hoàn thiện quy trình nghiệp vụ thẻ: Chuẩn hóa quy trình giao nhận phôi thẻ, bảo quản mã PIN; rút ngắn thời gian xử lý tra soát khiếu nại qua hệ thống CSP; quy định chặt chẽ quy trình kiểm tra thực địa các ĐVCNT.
4. Đầu tư nâng cấp công nghệ: Đẩy nhanh tiến độ chuyển đổi toàn bộ thẻ từ sang thẻ chip chuẩn EMV và VCCS; nâng cấp hệ thống IPCAS và phần mềm chuyển mạch thẻ; trang bị thiết bị chống sao chép dữ liệu (anti-skimming) tại 100% cây ATM; áp dụng công nghệ xác thực đa lớp (3D-Secure, OTP) cho giao dịch trực tuyến.
5. Xây dựng hệ thống cảnh báo sớm rủi ro hoạt động thẻ: Thiết lập bộ chỉ số rủi ro chính (KRI) đặc thù cho dịch vụ thẻ; tích hợp phần mềm phân tích hành vi giao dịch nhằm phát hiện các giao dịch đáng ngờ theo thời gian thực (vượt hạn mức, thực hiện liên tiếp ở các vị trí địa lý bất thường).
6. Tăng cường phối hợp với các cơ quan chức năng và tổ chức thẻ: Thiết lập cơ chế trao đổi thông tin tội phạm thẻ với Cục A05 (Bộ Công an), Tổ chức thẻ quốc tế (Visa, MasterCard), NAPAS và các ngân hàng thương mại bạn; cập nhật danh sách các điểm chấp nhận thẻ có rủi ro cao (CPP, POC).
7. Đẩy mạnh công tác truyền thông và hướng dẫn khách hàng: Đa dạng hóa kênh truyền thông (SMS, website, ấn phẩm tại quầy) hướng dẫn chủ thẻ bảo mật mã PIN, cảnh giác với các chiêu thức lừa đảo phishing qua email/mạng xã hội; khuyến khích sử dụng dịch vụ thông báo biến động số dư.

4 nhóm kiến nghị vĩ mô:

1. Đối với Chính phủ: Hoàn thiện hành lang pháp lý về giao dịch điện tử và tội phạm công nghệ cao; ban hành chế tài xử phạt đủ sức răn đe đối với các hành vi mua bán dữ liệu thẻ và gian lận thanh toán.
2. Đối với Ngân hàng Nhà nước Việt Nam: Ban hành và giám sát chặt chẽ lộ trình bắt buộc chuyển đổi thẻ chip; hoàn thiện các thông tư hướng dẫn quản lý rủi ro hoạt động ngân hàng điện tử; phát triển hạ tầng thanh toán quốc gia tập trung.
3. Đối với Hiệp hội Thẻ Ngân hàng Việt Nam: Phát huy vai trò chia sẻ dữ liệu gian lận thẻ giữa các hội viên; tổ chức các chương trình đào tạo nghiệp vụ quản trị rủi ro thẻ theo tiêu chuẩn quốc tế.
4. Đối với các Bộ, ngành liên quan (Bộ Công an, Bộ Thông tin và Truyền thông): Tăng cường phối hợp triệt phá các đường dây tội phạm thẻ xuyên quốc gia; kiểm soát các website, trang mạng giả mạo ngân hàng.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp về mặt lý luận

• Hệ thống hóa và làm rõ nội hàm khái niệm rủi ro hoạt động trong nghiệp vụ thẻ của ngân hàng thương mại theo chuẩn mực Basel II và quy định của NHNN, phân tích chi tiết các nguyên nhân từ quy trình, con người, công nghệ và môi trường bên ngoài.
• Luận giải cơ chế vận hành của mô hình "3 tuyến phòng thủ", quy trình RCSA, hệ thống chỉ số KRI và phương pháp xây dựng cơ sở dữ liệu tổn thất (loss data) áp dụng riêng cho mảng phát hành và thanh toán thẻ.
• Tổng kết và rút ra 5 bài học kinh nghiệm có giá trị thực tiễn từ mô hình quản lý rủi ro thẻ của BIDV, Vietcombank và MUFG Union Bank.

Đóng góp về mặt thực tiễn

• Đánh giá toàn diện thực trạng quản lý rủi ro thẻ tại Agribank giai đoạn 2012–2017 thông qua việc kết hợp phân tích số liệu hoạt động nội bộ với dữ liệu khảo sát thực tế từ 289 khách hàng và ý kiến chuyên gia.
• Làm rõ nguyên nhân của các sự cố rủi ro thẻ phổ biến tại Agribank (lỗi kỹ thuật ATM, thủ đoạn skimming, gian lận POS, rủi ro đạo đức) bắt nguồn từ sự chậm trễ trong chuyển đổi công nghệ thẻ chip EMV và hạn chế trong phân định tuyến phòng thủ kiểm soát.

Đóng góp về mặt giải pháp

• Đề xuất mô hình quản lý rủi ro hoạt động thẻ tái cấu trúc cho Agribank gắn với quy trình quản trị 5 bước: Nhận diện – Đo lường – Đánh giá – Giảm thiểu – Giám sát/Báo cáo.
• Xây dựng hệ thống 7 nhóm giải pháp đồng bộ từ tổ chức bộ máy, nhân sự, quy trình, hạ tầng công nghệ EMV/anti-skimming, hệ thống cảnh báo sớm, hợp tác an ninh đến truyền thông khách hàng.
• Đưa ra 4 nhóm kiến nghị cụ thể tới Chính phủ, NHNN, Hiệp hội Thẻ và các Bộ ngành nhằm hoàn thiện môi trường pháp lý và an ninh cho thị trường thẻ Việt Nam.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Dữ liệu khảo sát thực tế của luận án được thực hiện tập trung trong giai đoạn 2012–2017; phạm vi khảo sát sơ cấp mới thực hiện tại 4 địa bàn trọng điểm (Hà Nội, Đà Nẵng, TP. Hồ Chí Minh, Tây Nguyên); các rủi ro tài chính liên quan như rủi ro tín dụng thẻ tín dụng chưa được phân tích sâu do giới hạn phạm vi rủi ro hoạt động.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng nghiên cứu đánh giá rủi ro hoạt động thẻ tại nhiều ngân hàng thương mại khác nhau để so sánh đối chuẩn; nghiên cứu ứng dụng chuyên sâu các thuật toán học máy (Machine Learning) và mạng nơ-ron (như LSTM) trong việc tự động hóa phát hiện giao dịch thẻ gian lận theo thời gian thực tại các ngân hàng thương mại Việt Nam.

---

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo có giá trị chuyên môn cho các đối tượng:

• Nghiên cứu sinh, học viên cao học, giảng viên: Thuộc các chuyên ngành Quản lý kinh tế, Tài chính – Ngân hàng; có thể sử dụng khung lý thuyết, công cụ khảo sát (Phụ lục 1A, 1B) và phương pháp phân tích thực trạng rủi ro hoạt động để phục vụ nghiên cứu và giảng dạy.
• Ban lãnh đạo và cán bộ quản lý rủi ro tại Agribank và các NHTM: Tham khảo mô hình tổ chức bộ máy quản lý rủi ro 3 tuyến phòng thủ, quy trình cảnh báo sớm KRI và các tiêu chí kiểm soát nghiệp vụ phát hành, vận hành mạng lưới ATM/POS.
• Cơ quan quản lý nhà nước (NHNN, Hiệp hội Thẻ): Sử dụng các kiến nghị vĩ mô của luận án để phục vụ công tác xây dựng chính sách, giám sát việc chuyển đổi chuẩn thẻ chip và tăng cường an toàn hệ thống thanh toán điện tử.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án xác định rủi ro hoạt động trong phát hành và thanh toán thẻ gồm những loại nào?

Luận án phân loại theo hai mảng nghiệp vụ chính:

• Rủi ro phát hành: Thông tin hồ sơ khách hàng giả mạo, thẻ giả, thất lạc/mất cắp thẻ khi gửi qua bưu điện, tài khoản bị lợi dụng do thay đổi thông tin sai sót.
• Rủi ro thanh toán: Bị sao chép dữ liệu (skimming), lừa đảo qua web/email (phishing), gian lận tại đơn vị chấp nhận thẻ (POS), lộ mã PIN, chi tiêu vượt hạn mức sàn, lợi dụng thẻ báo mất, sự cố kỹ thuật hệ thống/ATM (không nhả tiền, nhả tiền thừa/thiếu, lỗi khóa thẻ), và rủi ro đạo đức của cán bộ ngân hàng.

2. Dữ liệu thực nghiệm của luận án được thu thập với quy mô như thế nào?

Dữ liệu thực nghiệm của luận án gồm:

• Dữ liệu sơ cấp: 289 phiếu hợp lệ từ 330 phiếu phát ra khảo sát khách hàng sử dụng thẻ Agribank tại Hà Nội, Đà Nẵng, TP. Hồ Chí Minh, Tây Nguyên; 10 phiếu phỏng vấn hợp lệ từ 15 chuyên gia tài chính ngân hàng gửi qua email.
• Dữ liệu thứ cấp: Dữ liệu tài chính, phát hành thẻ, mạng lưới ATM/POS và rủi ro tổn thất thẻ của Agribank giai đoạn 2012–2017 cùng các báo cáo của NHNN, Hiệp hội Thẻ, EY, Panda Security, Microtec và Cục A05.

3. Nguyên nhân cốt lõi dẫn đến các hạn chế trong quản lý rủi ro thẻ tại Agribank giai đoạn 2012–2017 là gì?

Các nguyên nhân chính được luận án chỉ ra gồm: sự chậm trễ trong việc chuyển đổi từ công nghệ thẻ từ sang thẻ chip EMV/VCCS; mô hình quản trị rủi ro chưa phân định độc lập hoàn toàn tuyến phòng thủ thứ hai; hệ thống công nghệ thông tin chưa trang bị phần mềm giám sát và cảnh báo sớm gian lận tự động theo thời gian thực; và nhận thức an toàn thông tin của một bộ phận khách hàng và nhân viên chi nhánh còn hạn chế.

4. Luận án đề xuất những giải pháp trọng tâm nào để hoàn thiện công tác quản lý rủi ro thẻ tại Agribank?

Luận án đề xuất 7 giải pháp trọng tâm: hoàn thiện mô hình quản lý rủi ro 3 tuyến phòng thủ; nâng cao chất lượng nguồn nhân lực; rà soát và chuẩn hóa quy trình nghiệp vụ; đầu tư nâng cấp hạ tầng công nghệ (thẻ chip EMV, anti-skimming tại ATM, 3D-Secure); xây dựng hệ thống chỉ số rủi ro KRI và cảnh báo sớm; tăng cường phối hợp với cơ quan an ninh (A05) và tổ chức thẻ quốc tế; và đẩy mạnh truyền thông an toàn thẻ cho khách hàng.

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ kinh tế của tác giả Nguyễn Ngọc Sơn đã giải quyết một cách có hệ thống các vấn đề lý luận và thực tiễn về quản lý rủi ro hoạt động trong phát hành và thanh toán thẻ tại Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam. Bằng việc kết hợp phân tích số liệu thứ cấp giai đoạn 2012–2017 và điều tra khảo sát sơ cấp, công trình đã làm rõ thực trạng, nguyên nhân của các rủi ro thẻ tại Agribank. Hệ thống 7 nhóm giải pháp và 4 nhóm kiến nghị vĩ mô do luận án đề xuất có tính ứng dụng thực tiễn, đóng góp thiết thực cho quá trình chuẩn hóa quản trị rủi ro theo Basel II và đảm bảo an toàn hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Tổng quan nghiên cứu và phương pháp nghiên cứu. Chương 2: Cơ sở lý thuyết và kinh nghiệm thực tiễn về QLRRHĐ trong phát hành và thanh toán thẻ tại NHTM. Chương 3: Thực trạng QLRRHĐ trong phát hành và thanh toán thẻ tại Ngân hàng nông nghiệp và Phát triển nông thôn Việt Nam. Chương 4: Giải pháp hoàn thiện QLRRHĐ trong phát hành và thanh toán thẻ tại Ngân hàng nông nghiệp và Phát triển nông thôn Việt Nam.

luan an 7 CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 1.1 Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến luận án Lý thuyết và thực tế cho thấy vai trò quan trọng của Quản lý rủi ro đối với hoạt động kinh doanh ngân hàng nói chung và dịch vụ thẻ nói riêng. Do đó, vấn đề rủi ro trong dịch vụ thẻ và cách thức quản lý đã được nhiều công trình nghiên cứu dưới nhiều góc độ khác nhau. Đến nay, có nhiều công trình nghiên cứu liên quan đến lĩnh vực này dưới nhiều khía cạnh và cách tiếp cận khác nhau, phạm vi và thời gian công bố khác nhau, thậm chí có những quan điểm, cách đánh giá khác nhau.1 Các nghiên cứu về phát triển dịch vụ thẻ ngân hàng Liên quan đến phát triển dịch vụ thẻ có các nghiên cứu điển hình gồm: Trần Tấn Lộc (Luận án tiến sĩ năm 2004) “Giải pháp cơ bản nhằm phát triển thị trường thẻ ngân hàng tại Việt Nam”; Hoàng Tuấn Linh (Luận án tiến sĩ năm 2009) “Những giải pháp phát triển dịch vụ thẻ tại các ngân hàng thương mại nhà nước ở Việt Nam”; Phạm Ngọc Ngoạn (Luận án tiễn sĩ năm 2010) “ Hoàn thiện quản lý nhà nước đối với dịch vụ thẻ thanh toán tại các ngân hàng thương mại Việt Nam”; Phạm Thị Bích Duyên (Luận án tiến sĩ năm 2016) “ Chất lượng dịch vụ thẻ ghi nợ tại các ngân hàng thương mại Việt Nam”; CHANTHAVONE PHOMMATHEP (Luận án tiến sĩ năm 2018) “Phát triển kinh doanh thẻ của ngân hàng nông nghiệp Lào”.  Nghiên cứu của tác giả Trần Tấn Lộc đã nêu lên tổng quan về thẻ và các hình thức thanh toán thẻ; từ những khái niệm, đặc điểm và cấu tạo thẻ, phân loại thẻ, các chủ thể tham gia trong quá trình phát hành và thanh toán thẻ, vai trò của các hình thức thanh toán thẻ, mô tả quy trình phát hành, sử dụng và thanh toán thẻ.

Tác giả đã chỉ ra sự phát triển các hình thức thanh thanh thẻ của các nước trên thế giới, từ đó rút ra bài học cho Việt Nam. Trên cơ sở đánh giá tổng quan về thị trường thẻ ở Việt Nam, thực trạng kinh doanh dịch vụ thẻ, tác giả đã chỉ ra những kết quả đạt được, những hạn chế của các hình thức thanh toán thẻ cũng như nguyên nhân của nó. Nghiên cứu đã nêu luan an 8 lên định hướng phát triển các hình thức thanh toán thẻ ở Việt Nam, đề xuất một số giải pháp vĩ mô và vi mô nhằm thúc đẩy sự phát triển của các hình thức thanh toán thẻ trong thời gián tới. Tác giả nghiên cứu thực trạng thẻ ở giai đoạn thị trường thẻ ngân hàng Việt Nam mới hình thành, công nghệ còn lạc hậu, các dịch vụ phi tín dụng chưa phát triển.

Các phân tích tập trung vào lập luận là chủ yếu, chưa đưa được kết quả định lượng; các giải pháp đưa ra chưa dự báo được về tốc độ phát triển nhanh chóng của thị trường thẻ, công nghệ hỗ trợ phát triển dịch vụ thẻ, đa dạng hóa các sản phẩm thẻ, việc liên thông liên kết trong thanh toán thẻ giữa các ngân hàng,.  Nghiên cứu của tác giả Hoàng Tuấn Linh đã hệ thống hóa những vấn đề cơ bản phát triển dịch vụ thẻ của NHTM, thể hiện thông qua những khái niệm, phân loại, đặc điểm, cấu tạo, những chủ thể tham gia, các tiện ích sử dụng, các yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển của dịch vụ thẻ, vai trò của dịch vụ thẻ đối với NHTM và nền kinh tế, quá trình phát hành và thanh toán thẻ, chỉ ra hình thức thanh toán thẻ ở một số nước trên thế giới và rút ra bài học kinh nghiệm đối với Việt Nam. Nghiên cứu đã nêu và đánh giá thực trạng phát triển dịch vụ thẻ tại các NHTM nhà nước Việt nam về mặt định tính, thông qua đó nêu lên những kết quả đạt được, một số hạn chế và nguyên nhân. Từ những thực trạng, những hạn chế và nguyên nhân, nghiên cứu đã đưa ra một số giải pháp nhằm thúc đẩy việc phát triển dịch vụ thẻ tại các NHTM Nhà nước Việt Nam.

Tuy nhiên, tác giả mới tập trung phân tích, luận giải mối quan hệ giữa khâu phát hành và thanh toán thẻ của các NHTM, chưa đi sâu phân tích mối quan hệ giữa hoạt động thanh toán thẻ và sự quản lý, tác động của nhà nước đối với hoạt động này.  Nghiên cứu của tác giả Phạm Ngọc Ngoạn đã nêu lên cơ sở khoa học về quản lý nhà nước đối với dịch vụ thẻ thanh toán tại các NHTM Việt Nam, trong đó đề cập những khái niệm, phân loại, vai trò, những chủ thể tham gia vào hoạt động thanh toán thẻ, các nhân tố ảnh hưởng đến dịch vụ thẻ thanh toán; Nghiên cứu đã nêu và đánh giá thực trạng quản lý nhà nước đối với dịch luan an 9 vụ thẻ thanh toán tại các NHTM Việt nam về mặt định tính, nêu lên những kết quả đạt được, chỉ ra những hạn chế bất cập và nguyên nhân. Từ những thực trạng, những hạn chế và nguyên nhân, nghiên cứu đã đưa ra một số giải pháp nhằm hoàn thiện quản lý nhà nước đối với dịch vụ thẻ thanh toán tại các NHTM Việt Nam. Nghiên cứu của luận án mới chỉ sử dụng dữ liệu thứ cấp còn khiêm tốn đề phục vụ cho quá trình phân tích, đánh giá, chưa thu thập dữ liệu sơ cấp để đánh giá; nghiên cứu chỉ mới chỉ ra một số những hạn chế bất cập về quản lý nhà nước đối với dịch vụ thẻ thanh toán.

 Nghiên cứu của tác giả Phạm Thị Bích Duyên đã nêu lên khái niệm, tính năng, các chủ thể tham gia cũng như quy trình cung cấp dịch vụ thẻ ghi nợ tại các NHTM; Tổng hợp được các lý thuyết, phương pháp nghiên cứu về chất lượng dịch vụ, phân tích đánh giá chất lượng dịch vụ thẻ ghi nợ tại các ngân hàng thương mại. Tuy nhiên nghiên cứu mới chỉ sử dụng dữ liệu thứ cấp còn khiêm tốn đề phục vụ cho quá trình phân tích, đánh giá, chưa thu thập dữ liệu sơ cấp để đánh giá; nghiên cứu chưa chỉ rõ những hạn chế nội tại của các NHTM trong triển khai dịch vụ thẻ.  Nghiên cứu của CHANTHAVONE PHOMMATHEP đã đưa ra tổng quan về thẻ ngân hàng thương mại thông qua những khái niệm, đặc điểm, phân loại thẻ ngân hàng. Tác giả đã đề cập đến phát triển kinh doanh thẻ của ngân hàng thương mại, từ khái niệm, nội dung, tiêu chí đánh giá mức độ phát triển đến các nhân tố ảnh hưởng đến sự phát triển kinh doanh thẻ của NHTM.

Tác giả cũng nghiên cứu kinh nghiệm phát triển kinh doanh thẻ của một số NHTM trong và ngoài nước, đồng thời rút ra bài học đối với ngân hàng nông nghiệp Lào. Từ nghiên cứu thực trạng phát triển thông qua các nhóm chỉ tiêu về số lượng và chất lượng, những kết quả đạt được, những hạn chế và nguyên nhân, những định hướng phát triển thị trường thẻ của ngân hàng Lào, tác giả đã đưa ra một số giải pháp nhằm phát triển kinh doanh thẻ của ngân hàng nông nghiệp Lào. Trong Luận án, tác giả đã sử dụng công cụ toán học để tính toán và đánh giá mức độ phát triển kinh doanh thẻ của NHTM.2 Các nghiên cứu về quản lý rủi ro hoạt động thẻ Các nghiên cứu liên quan đến vấn đề này gồm: Nguyễn Danh Lương (Luận án tiến sĩ năm 2003) “Những giải pháp nhằm phát triển hình thức thanh toán thẻ ở Việt Nam”; Phạm Ngọc Ngoạn (Luận án tiễn sĩ năm 2010) “Hoàn thiện quản lý nhà nước đối với dịch vụ thẻ thanh toán tại các ngân hàng thương mại Việt Nam”; Lê Thị Vân Khanh (Luận án tiến sĩ năm 2016) “Hệ thống quản lý rủi ro hoạt động tại các ngân hàng thương mại Việt Nam”; Phạm Thị Bích Duyên (Luận án tiến sĩ năm 2016) “Chất lượng dịch vụ thẻ ghi nợ tại các ngân hàng thương mại Việt Nam”; CHANTHAVONE HOMMATHEP (Luận án tiến sĩ năm 2018) “Phát triển kinh doanh thẻ của ngân hàng nông nghiệp Lào”; Johannes Jurgovsky, Michael Granitzer, Konstantin Ziegler,Sylvie Calabretto, Pierre-Edouard Portier, Liyun He- Guelton, Olivier Caelen (2018); Deshen Wang, Bintong Chen, Jing Chen (2018); Mohammed Alqahtani and Aad van Moorsel (2018).  Nghiên cứu của tác giả Nguyễn Danh Lương đã đề cập đến khái niệm tranh chấp, rủi ro trong nghiệp vụ thẻ và các nguyên nhân xảy ra rủi ro.

Tác giả cũng đã mô tả quy trình xử lý tra soát khiếu nại thẻ, tổng hợp tình hình chung về rủi ro của các loại thẻ trên thế giới và của một số ngân hàng Việt Nam. Từ thực trạng và một số nguyên nhận tồn tại, tác giả đã đưa ra một số giải pháp quản lý rủi ro về thẻ. Luận án được nghiên cứu trong phạm vi từ năm 1996 đến năm 2002. Lúc bấy giờ trong điều kiện dịch vụ thẻ chưa phát triển mạnh ở nước ta, công nghệ còn lạc hậu, môi trường pháp lý chưa được hoàn thiện, sự liên kết trong dịch vụ thẻ của các ngân hàng chưa có.

 Nghiên cứu của tác giả Phạm Ngọc Ngoạn đã nêu lên cơ sở khoa học về quản lý nhà nước đối với dịch vụ thẻ thanh tại tại các NHTM Việt nam,trong đó đề cập đến các nội dung quản lý nhà nước phòng ngừa và chống rủi ro trong dịch vụ thẻ thanh toán; Nêu thực trạng rủi ro trong dịch vụ thẻ thanh toán tại các NHTM Việt Nam, thực trạng quản lý nhà nước đối với rủi ro trong dịch vụ thẻ thanh toán tại các NHTM Việt Nam và những hạn chế, nêu lên những kết quả đạt được, chỉ ra những hạn chế bất cập và nguyên luan an 11 nhân. Từ những thực trạng, những hạn chế và nguyên nhân, nghiên cứu đã đưa ra giải pháp hoàn thiện quản lý nhà nước nhằm hạn chế rủi ro trong dịch vụ thẻ thanh toán tại các NHTM Việt Nam. Tuy nhiên, nghiên cứu mới chỉ sử dụng dữ liệu thứ cấp còn khiêm tốn đề phục vụ cho quá trình phân tích, đánh giá, chỉ nêu lên một số vụ việc rủi ro riêng lẻ chưa có tính hệ thống; chưa đi sâu nghiên cứu nguyên nhân rủi ro cũng như nguyên nhân của những hạn chế; Một số giải pháp đưa ra còn mang tính liệt kê đơn giản.