Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu và cơ sở lý luận, thực tiễn về quản lý quyết toán NSNN quốc gia Chương 2: Tài liệu và phương pháp nghiên cứu đề tài Chương 3: Thực trạng quản lý quyết toán NSNN tại KBNN Việt Nam Chương 4: Định hướng và giải pháp hoàn thiện công tác quản lý quyết toán NSNN tại KBNN Việt Nam 4 CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN, THỰC TIỄN VỀ QUYẾT TOÁN NGÂN SÁCH NHÀ NƢỚC TẠI KHO BẠC NHÀ NƢỚC 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu về quản lý Quyết toán NSNN và những vấn đề liên quan 1. Tình hình nghiên cứu về ngân sách Nhà nước và quyết toán NSNN Do công tác quyết toán NSNN là nội dung có tính chuyên môn đặc thù, với các bƣớc cụ thể về kiểm tra, đối chiếu số liệu để phát hiện những sai sót trong quản lý NSNN, từ đó tổng hợp, lập Báo cáo quyết toán NSNN hàng năm trình Quốc hội phê chuẩn; vì vậy, không có nhiều các chuyên đề, đề tài liên quan đến công tác quyết toán NSNN. Luận án Tiến sĩ “Quyết toán NSNN hàng năm ở Việt Nam - thực trạng và giải pháp hoàn thiện”, năm 2005 của Lê Đình Thăng, Kiểm toán Nhà nước.
Luận án đã đạt đƣợc những kết quả sau: Luận án đã làm rõ lý luận quyết toán NSNN; phạm vi của quyết toán NSNN, kiểm toán quyết toán NSNN. Luận án đã đi sâu luận giải những nội dung cơ bản mà một quyết toán NSNN cần phải đạt đƣợc. Qua cách lý giải khác nhau của các nhà khoa học trong và ngoài nƣớc, tác giả luận án đã đƣa ra quan điểm riêng về quyết toán NSNN. Luận án cũng đã đi sâu nghiên cứu những nguyên tắc quyết toán NSNN, nhân tố ảnh hƣởng đến quyết toán NSNN, quy trình và các cơ quan nhà nƣớc tham gia quyết toán NSNN.
Đây là cơ sở lý luận quan trọng phục vụ cho việc phân tích thực trạng và đƣa ra các giải pháp hoàn thiện. Luận án đã đi sâu nghiên cứu thực trạng của công tác quyết toán NSNN hiện hành từ đó tìm ra những hạn chế trong quyết toán NSNN. Với 5 việc điểm lại hoạt động quyết toán NSNN trong suốt thời kỳ chiến tranh giữ nƣớc và thời kỳ xây dựng đất nƣớc, tác giả luận án đã đi sâu phân tích những thành tựu đạt đƣợc qua công tác quyết toán NSNN, những yếu kém bất cập nhất là những yếu kém kéo dài từ nhiều năm không còn phù hợp với thời kỳ phát triển và hội nhập kinh tế quốc tế, và làm rõ những nguyên nhân khách quan, chủ quan của những yếu kém, bất cập đó. Trên cơ sở lý luận và những yếu kém, bất cập của công tác quyết toán NSNN, Luận án đƣa ra một số giải pháp nhằm hoàn thiện công tác quyết toán NSNN: quan điểm, định hƣớng hoàn thiện quyết toán ngân sách.
Lập và phê chuẩn quyết toán NSNN; kiểm toán quyết toán NSNN; phạm vi quyết toán NSNN; điều kiện thực hiện các giải pháp hoàn thiện quyết toán NSNN. Tuy nhiên đề tài vẫn chƣa đi sâu vào nội dung về thẩm định số liệu quyết toán, tổng hợp số liệu quyết toán cũng nhƣ chƣa đề cập đến các vƣớng mắc trong công tác thẩm định, tổng hợp số liệu quyết toán thu, chi, cân đối NSNN. Đề tài:“Hoàn thiện công tác kế toán, quyết toán NSNN trong bối cảnh sửa Luật Ngân sách nhà nước ở Việt Nam”, năm 2012 của Ủy ban Tài chính – Ngân sách của Quốc hội. Đề tài nghiên cứu đã trình bày các giai đoạn phát triển của công tác quyết toán kể từ khi chƣa có Luật NSNN cho đến nay.
Qua nội dung của đề tài cho thấy, mặc dù đã có nhiều thay đổi trong công tác quyết toán NSNN nhƣng có một số nội dung có tính nguyên tắc không thay đổi đó là quy trình lập quyết toán NSNN từ dƣới lên (từ ĐVSDNS), cùng với đó là việc CQTC luôn là cơ quan lập, tổng hợp BCQT NS trình cấp có thẩm quyền xem xét, phê chuẩn. HĐND luôn là cơ quan phê chuẩn NS ở địa phƣơng và QH luôn là cơ quan phê chuẩn quyết toán NSNN, NSNN luôn đƣợc quản lý theo cơ chế lồng ghép. Chuyên đề đã phân tích đƣợc những thay đổi đáng kể trong công tác quyết toán NSNN, để phù hợp với tình hình thực tế và trình độ quản lý TC- 6 NS từng thời kỳ. Nêu đƣợc một số vấn đề liên quan đến quyết toán NSNN thu hút nhiều sự chú ý của các cơ quan, tổ chức quốc tế là cơ chế quản lý lồng ghép NSNN, dẫn đến mất nhiều thời gian trong khâu lập, tổng hợp quyết toán NSĐP, NSNN, làm giảm ý nghĩa về việc phê chuẩn quyết toán của HĐND cấp dƣới và các vấn đề về phạm vi số liệu quyết toán, nhƣ nguồn ngoài cân đối NSNN, các khoản GTGC phí, lệ phí, cách phản ánh số liệu vay, trả nợ trong CQT, cách trình bày bội chi NSNN, số chuyển nguồn, số thu theo Khoản 3, Điều 8, Luật NSNN, còn nhiều điểm chƣa phù hợp với thông lệ quốc tế.
Trƣớc nhiều vấn đề bất cập đƣợc nêu trong đề tài, tác giả cũng đã trình bày nhiều đề xuất, giải pháp để khắc phục. Có những giải pháp có thể áp dụng ngay trong ngắn hạn nhƣ các giải pháp liên quan đến cách hạch toán, báo cáo số chuyển nguồn, các khoản GTGC vào NSNN, trách nhiệm của các ĐVSDNS, ĐVDT cấp trên, về các báo cáo gửi kèm báo cáo quyết toán NSNN. Nhƣng bên cạnh đó cũng có nhiều giải pháp mang tính dài hạn và liên quan đến việc sửa đổi nhiều văn bản khác nhƣ Hiến Pháp, Luật NSNN, Luật Kế toán, Luật tổ chức QH, Luật tổ chức Chính phủ, Luật Tổ chức HĐND và U ND, đó là các vấn đề về thời hạn phê chuẩn quyết toán, về cơ chế quản lý ngân sách lồng ghép, về nâng cao năng lực của các đại biểu dân cử. Tất cả các giải pháp đƣa ra nêu trên đều có tính hai mặt, có mặt ƣu và mặt hạn chế và cũng chƣa thể giải quyết đƣợc triệt để các hạn chế phát sinh.
Luận văn thạc sĩ:“Giải pháp nâng cao chất lượng công tác quyết toán vốn đầu tư xây dựng cơ bản từ nguồn vốn ngân sách nhà nước”, năm 2011 của Nguyễn Phương Anh, Vụ Ngân sách Nhà nước, Bộ Tài chính. Đề tài đã đạt đƣợc một số kết quả sau: Về cơ sở lý luận, đề tài đã hệ thống hoá, khái quát và làm rõ những lý luận cơ bản về công tác quyết toán vốn đầu tƣ xây dựng cơ bản nhƣ: Những khái niệm thƣờng dùng trong đầu tƣ xây dựng cơ bản; khái niệm, ý nghĩa của 7 quyết toán vốn đầu tƣ xây dựng cơ bản theo niên độ ngân sách hàng năm cũng nhƣ quyết toán vốn đầu tƣ xây dựng cơ bản hoàn thành; nội dung, quy trình thực hiện từng loại công tác quyết toán này theo chế độ quy định. Về thực tiễn, đề tài đã khái quát hoá một số nét chính về thực trạng đầu tƣ phát triển của Việt Nam qua các năm. Đã phân tích, đánh giá thực trạng công tác quyết toán vốn đầu tƣ xây dựng cơ bản (bao gồm cả công tác quyết toán vốn đầu tƣ theo niên độ và quyết toán giá trị dự án, công trình hoàn thành) theo hai giai đoạn: trƣớc khi Luật NSNN sửa đổi năm 2002 có hiệu lực, và sau khi Luật NSNN sửa đổi năm 2002 có hiệu lực.
Qua đó, luận văn đã chỉ ra những điểm còn tồn tại nhƣ: về cơ chế chính sách liên quan đến công tác quyết toán vốn đầu tƣ, bất cập trong việc áp dụng các cơ chế chính sách, bất cập trong hệ thống tổ chức bộ máy thực hiện quản lý vốn đầu tƣ, … Từ đó làm cơ sở để đƣa ra các giải pháp hoàn thiện công tác này. Trên cơ sở những tồn tại rút ra khi phân tích, đánh giá công tác quyết toán vốn đầu tƣ xây dựng cơ bản bằng nguồn vốn NSNN, tác giả đã đƣa ra hệ thống các giải pháp về cơ chế chính sách và giải pháp về quản lý, điều hành. Đồng thời, luận văn cũng đƣa ra các điều kiện cần thiết để các giải pháp trên có thể đƣợc thực thi, đạt hiệu quả cao. Tuy nhiên luận văn mới chỉ phân tích một lĩnh vực của quyết toán NSNN, chƣa nghiên cứu đƣợc các vấn đề tổng thể về quyết toán đối với tất cả các nội dung của quyết toán NSNN, vì vậy các giải pháp mới chỉ giải quyết đƣợc một phần nhỏ trong số những vấn đề chung của công tác quyết toán NSNN hàng năm.
Nhƣ vậy đã có một số những công trình nghiên cứu về QTNSNN, các chuyên đề, đề tài đã thành công trong việc xây dựng cái nhìn tổng quan về công tác kế toán, quyết toán NSNN, đã đề xuất đƣợc những giải pháp để hoàn thiện 8 công tác kế toán, quyết toán NSNN trong điều kiện sửa Luật NSNN năm 2002. Một số kiến nghị đã đƣợc tiếp thu tại Luật NSNN năm 2015. Tuy nhiên, các chuyên đề, đề tài về quyết toán NSNN phần lớn tập trung về lý thuyết, chƣa phân tích cụ thể về các nội dung, công việc của công tác quyết toán NSNN, chƣa làm rõ những vƣớng mắc thƣờng xảy ra cũng nhƣ chƣa kiến nghị đƣợc các giải pháp khắc phục về chuyên môn, nghiệp vụ trong công tác quyết toán. Bên cạnh đó việc KBNN tiếp nhận công tác quyết toán NSNN từ năm 2015 cũng đặt ra những yêu cầu mới về công tác quản lý cũng nhƣ tổ chức thực hiện đối với quyết toán NSNN.
Vì vậy các đề tài, chuyên đề chƣa giải quyết đƣợc những vƣớng mắc trong thực tiễn quyết toán NSNN tại K NN hàng năm, chƣa có tính ứng dụng cao đối với công tác quản lý quyết toán NSNN tại KBNN và các cán bộ trực tiếp làm công tác quyết toán NSNN. Do đó các vấn đề về Quản lý QT NSNN bao gồm một chuỗi các khâu từ lập kế hoạch, tổ chức thực hiện, kiểm tra giám sát còn là những khoảng trống cần tiếp tục đƣợc nghiên cứu.2 Tình hình nghiên cứu inh nghiệm quốc tế về quản l hoạt động quyết toán ngân sách nhà nước Học viên Nguyễn Ngọc Ánh đã chọn đề tài:“ u ết toán ngân sách nhà nước tại Ngân hàng nhân dân Trung uốc , làm luận văn thạc sĩ , Học viện Ngân hàng, năm 2015. Đề tài đã giải quyết đƣợc các vấn đề sau: Thứ nhất, luận văn đã khái quát đƣợc cơ sở lý luận và thực tiễn về quyết toán ngân sách nhà nƣớc. Trong đó, luận văn đã nghiên cứu những kinh nghiệm QL hoạt động QT NSNN của Ngân hàng Trung ƣơng Hàn Quốc và rút ra những bài học về QT NSNN, trong đó có bài học về QL QT NSNN cho Ngân hàng nhân dân Trung Quốc.