Luận văn: Quản lý nội dung tín ngưỡng thờ Mẫu trên báo điện tử Dân trí

Nghiên cứu công tác quản lý nội dung về tín ngưỡng thờ Mẫu của người Việt trên báo điện tử Dân trí, phân tích thực trạng và giải pháp phát triển.

• Tác giả: Phạm Thị Ngọc Trang
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Hồng Thái
• Trường học: Học viện Báo chí và Tuyên truyền
• Chuyên ngành: Báo chí học
• Đề tài: Quản lý nội dung về Tín ngưỡng thờ Mẫu của người Việt trên báo mạng điện tử Dân Trí
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng quan về quản lý nội dung tín ngưỡng thờ Mẫu trên báo Dân Trí

Tín ngưỡng thờ Mẫu là một trong những di sản văn hóa phi vật thể quan trọng của người Việt, phản ánh đời sống tâm linh và bản sắc dân tộc. Báo mạng điện tử Dân Trí, với vai trò là kênh thông tin đa phương tiện, đã chú trọng đưa tin về hoạt động tín ngưỡng này nhằm bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa. Quản lý nội dung tín ngưỡng thờ Mẫu trên báo Dân Trí đòi hỏi sự cân bằng giữa tính chuyên nghiệp và tính đại chúng, đảm bảo thông tin chính xác, hấp dẫn nhưng không lệch lạc. Quá trình này bao gồm tuyển chọn nguồn tin, biên tập nội dung, kiểm định thông tin và phân phối đến công chúng. Việc quản lý hiệu quả không chỉ nâng cao uy tín của tòa soạn mà còn góp phần định hướng dư luận xã hội về các giá trị văn hóa truyền thống.

1.1. Đặc điểm của tín ngưỡng thờ Mẫu trong báo chí điện tử

Tín ngưỡng thờ Mẫu có sự đa dạng về nghi lễ, hình thức thể hiện và đối tượng thờ phụng, tạo nên sức hấp dẫn riêng cho báo chí. Báo Dân Trí thường khai thác các khía cạnh như lễ hội, nghi thức, hay vai trò của các thầy cúng trong cộng đồng. Nội dung về thờ Mẫu trên báo điện tử cần kết hợp giữa yếu tố truyền thống và hiện đại, sử dụng ngôn ngữ dễ tiếp cận nhưng vẫn giữ được tính chính thống. Việc thể hiện đa chiều các khía cạnh của thờ Mẫu giúp độc giả hiểu sâu hơn về giá trị văn hóa, đồng thời tạo nên sự gắn kết giữa báo chí và cộng đồng thờ Mẫu.

1.2. Vai trò của báo Dân Trí trong quản lý nội dung thờ Mẫu

Báo Dân Trí đóng vai trò quan trọng trong việc định hướng dư luận về tín ngưỡng thờ Mẫu thông qua các bài viết chuyên sâu, phóng sự điều tra và tin tức cập nhật. Với tư cách là một cơ quan báo chí có uy tín, tòa soạn đảm bảo cung cấp thông tin chính xác, khách quan, tránh xa các hiện tượng mê tín dị đoan. Ngoài ra, báo Dân Trí còn thúc đẩy các hoạt động nghiên cứu, bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa thờ Mẫu thông qua các dự án hợp tác với nhà nghiên cứu và cộng đồng. Qua đó, tòa soạn góp phần xây dựng môi trường báo chí lành mạnh, tôn trọng giá trị văn hóa dân tộc.

II. Những vấn đề tồn tại trong quản lý nội dung tín ngưỡng thờ Mẫu

Quản lý nội dung tín ngưỡng thờ Mẫu trên báo Dân Trí gặp nhiều thách thức do tính phức tạp của chủ đề và sự đa dạng của cộng đồng thờ Mẫu. Một trong những vấn đề nổi cộm là sự thiếu hụt nguồn tin đáng tin cậy, dẫn đến nguy cơ lan truyền thông tin sai lệch hoặc thiếu chính xác. Ngoài ra, sự thay đổi trong cơ cấu tổ chức và lãnh đạo tòa soạn cũng ảnh hưởng đến quá trình quản lý nội dung, gây gián đoạn trong chiến lược đưa tin. Các yếu tố khách quan như đại dịch Covid-19 cũng làm chậm tiến độ sản xuất nội dung chuyên sâu. Bên cạnh đó, sự cạnh tranh từ các nền tảng truyền thông xã hội đòi hỏi báo Dân Trí phải đổi mới hình thức thể hiện để thu hút độc giả.

2.1. Thiếu hụt nguồn tin đáng tin cậy

Nguồn tin về tín ngưỡng thờ Mẫu thường đến từ nhiều kênh khác nhau, bao gồm các bài viết nghiên cứu, phóng sự điều tra, hay thông tin từ cộng đồng. Tuy nhiên, nhiều nguồn tin này thiếu sự kiểm chứng, dẫn đến nguy cơ đăng tải thông tin sai lệch hoặc thiếu chính xác. Báo Dân Trí cần xây dựng mạng lưới cộng tác viên uy tín, bao gồm các nhà nghiên cứu, chuyên gia tôn giáo và đại diện cộng đồng thờ Mẫu. Việc đào tạo đội ngũ phóng viên về kiến thức chuyên môn cũng là giải pháp quan trọng để nâng cao chất lượng nguồn tin.

2.2. Ảnh hưởng của thay đổi cơ cấu tổ chức

Sự thay đổi trong cơ cấu tổ chức và lãnh đạo tòa soạn, đặc biệt là sau giai đoạn tái cơ cấu báo chí, đã gây ra những gián đoạn trong quản lý nội dung. Các chiến lược đưa tin về tín ngưỡng thờ Mẫu có thể bị trì hoãn hoặc thay đổi do thiếu sự thống nhất trong chỉ đạo. Báo Dân Trí cần xây dựng quy trình quản lý nội dung linh hoạt, đảm bảo tính liên tục ngay cả khi có sự thay đổi nhân sự. Đồng thời, việc đào tạo đội ngũ lãnh đạo mới về tầm quan trọng của tín ngưỡng thờ Mẫu trong hoạt động báo chí cũng là yếu tố then chốt.

III. Giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý nội dung thờ Mẫu

Để nâng cao hiệu quả quản lý nội dung tín ngưỡng thờ Mẫu, báo Dân Trí cần xây dựng một chiến lược toàn diện, kết hợp giữa yếu tố chuyên môn và đổi mới công nghệ. Trước hết, tòa soạn nên xây dựng một quy trình biên tập chặt chẽ, bao gồm các bước kiểm định thông tin, tham vấn chuyên gia và phản hồi từ cộng đồng. Thứ hai, việc ứng dụng công nghệ số, như trí tuệ nhân tạo và phân tích dữ liệu, giúp tối ưu hóa quá trình tuyển chọn và phân phối nội dung. Ngoài ra, báo Dân Trí cần tăng cường hợp tác với các cơ quan nghiên cứu, trường đại học và cộng đồng thờ Mẫu để nâng cao chất lượng nguồn tin. Cuối cùng, việc đào tạo đội ngũ phóng viên về kiến thức chuyên môn và kỹ năng biên tập là yếu tố quyết định sự thành công.

3.1. Xây dựng quy trình biên tập chuyên nghiệp

Một quy trình biên tập chuyên nghiệp bao gồm các bước như xác định chủ đề, tuyển chọn nguồn tin, biên tập nội dung, kiểm định thông tin và phản hồi từ độc giả. Báo Dân Trí nên áp dụng mô hình biên tập đa tầng, trong đó mỗi bài viết được đánh giá bởi ít nhất hai biên tập viên chuyên môn. Việc tham vấn ý kiến của các chuyên gia tôn giáo hoặc nhà nghiên cứu cũng giúp nâng cao độ chính xác của nội dung. Ngoài ra, việc xây dựng một hệ thống lưu trữ thông tin có tổ chức giúp dễ dàng truy xuất và cập nhật nội dung theo thời gian.

3.2. Ứng dụng công nghệ số trong quản lý nội dung

Công nghệ số đóng vai trò quan trọng trong việc tối ưu hóa quản lý nội dung tín ngưỡng thờ Mẫu. Báo Dân Trí có thể ứng dụng trí tuệ nhân tạo để phân tích xu hướng tìm kiếm của độc giả, từ đó đề xuất các chủ đề phù hợp. Hệ thống quản lý nội dung (CMS) tiên tiến giúp tự động hóa quy trình đăng tải và cập nhật thông tin. Ngoài ra, việc sử dụng phân tích dữ liệu giúp tòa soạn hiểu rõ hơn về nhu cầu của độc giả, từ đó điều chỉnh chiến lược đưa tin. Công nghệ số không chỉ nâng cao hiệu quả quản lý mà còn giúp báo Dân Trí thích ứng nhanh chóng với sự thay đổi của thị trường truyền thông.

IV. Kết luận và ứng dụng thực tiễn quản lý nội dung thờ Mẫu

Quản lý nội dung tín ngưỡng thờ Mẫu trên báo Dân Trí là một nhiệm vụ quan trọng, đòi hỏi sự kết hợp giữa chuyên môn báo chí, kiến thức văn hóa và ứng dụng công nghệ. Qua quá trình nghiên cứu, có thể thấy rằng việc xây dựng quy trình biên tập chặt chẽ, ứng dụng công nghệ số và tăng cường hợp tác với cộng đồng là những giải pháp hiệu quả. Những nỗ lực này không chỉ nâng cao chất lượng nội dung mà còn góp phần bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa thờ Mẫu. Trong tương lai, báo Dân Trí cần tiếp tục đổi mới, thích ứng với sự thay đổi của xã hội và nhu cầu của độc giả. Việc ứng dụng những giải pháp đã đề xuất sẽ giúp tòa soạn khẳng định vị thế là kênh thông tin uy tín về tín ngưỡng thờ Mẫu.

4.1. Tầm quan trọng của quản lý nội dung thờ Mẫu

Quản lý nội dung tín ngưỡng thờ Mẫu không chỉ là nhiệm vụ của báo chí mà còn là trách nhiệm xã hội trong việc bảo tồn di sản văn hóa. Nội dung chính xác, hấp dẫn giúp nâng cao nhận thức của cộng đồng về giá trị văn hóa truyền thống. Qua đó, báo Dân Trí góp phần định hướng dư luận, ngăn chặn các hiện tượng mê tín dị đoan và thúc đẩy các hoạt động nghiên cứu, bảo tồn. Những nỗ lực này không chỉ mang lại lợi ích cho tòa soạn mà còn góp phần xây dựng một xã hội văn minh, tôn trọng các giá trị văn hóa dân tộc.

4.2. Định hướng phát triển trong tương lai

Trong tương lai, báo Dân Trí cần tiếp tục đổi mới, ứng dụng những tiến bộ công nghệ để nâng cao hiệu quả quản lý nội dung. Việc xây dựng một hệ thống quản lý nội dung thông minh, kết hợp giữa trí tuệ nhân tạo và phân tích dữ liệu, sẽ giúp tòa soạn thích ứng nhanh chóng với sự thay đổi của thị trường. Ngoài ra, việc tăng cường hợp tác với các cơ quan nghiên cứu, trường đại học và cộng đồng thờ Mẫu là yếu tố then chốt để nâng cao chất lượng nguồn tin. Báo Dân Trí cũng nên mở rộng phạm vi đưa tin, bao gồm cả các hoạt động nghiên cứu và bảo tồn, nhằm góp phần bảo vệ và phát huy giá trị văn hóa thờ Mẫu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 QUẢN LÝ NỘI DUNG VỀ TÍN NGƯỠNG THỜ MẪU TRÊN BÁO ĐIỆN TỬ- MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN 1. Một số khái niệm liên quan 1. Khái niệm quản lý trong hoạt động báo chí Theo các nhà nghiên cứu “Quản lý là một quá trình lập kế hoạch, tổ chức, hướng dẫn và kiểm tra những nỗ lực của các thành viên trong một tổ chức và sử dụng các nguồn lực của tổ chức để đạt được những mục đích cụ thể” [27, tr.14-15] hoặc “là một tiến trình bao gồm tất cả các khâu: lập kế hoạch, phân công, điều khiển và kiểm soát các nỗ lực của cá nhân, bộ phận và sử dụng có hiệu quả các nguồn lực khác của các tổ chức để đạt được mục tiêu đã đề ra” [27, tr. Định nghĩa này có thể hiểu, về công việc, quy trình của hoạt động quản lý; hoạt động quản lý có tổ chức và có kế hoạch cụ thể mới có thể đạt được những mục đích đặt ra.

Quan điểm khác lại cho rằng, “quản lý là sự tác động của chủ thể vào khách thể quản lý nhằm thực hiện các mục tiêu chung của tổ chức” [27, tr. Định nghĩa này tập trung nói về các nhóm đối tượng trong quản lý và mục đích của việc quản lý. Theo đó ta có thể hiểu quản lý trong hoạt động của các cơ quan báo chí là sự tác động có định hướng, thống nhất của chủ thể là người đứng đầu cơ quan báo chí (như tổng biên tập đối với báo in, báo điện tử, tổng giám đốc đối với báo nói và báo hình) lên mọi hoạt động của cơ quan báo chí, từ đó có các ấn phảm báo chí nhằm đảm bảo hoạt động đúng pháp luật, đúng tôn chỉ mục đích, thực sự là vũ khí sắc bén về tư tưởng của Đảng, nhà nức diễn đàn của nhân dân. Khái niệm nội dung tác phẩm báo chí Theo Từ điển Tiếng việt là danh từ: “Nội dung là mặt bên trong của sự vật, cái được hình thức chứa đựng hoặc biểu hiện” [29; tr 914,915] Nội dung tác phẩm báo chí những thông điệp bên trong mà người làm 14 báo muốn chuyển tải đến công chúng.

Để hiểu được nội dung của một tác phẩm báo chí, công chúng phải theo dõi tiếp nhận phần lớn hoặc toàn bộ tác phẩm. Trong các yếu tố để quản lý sản phẩm báo chí, nội dung đóng vai trò quan trọng nhất. Nội dung của một sản phẩm báo chí được thể hiện qua những sản phẩm cụ thể là các thể loại của nó như: tin, phóng sự, điều tra, phỏng vấn, kí sự… hoặc các chương trình giải trí. Bên cạnh đó các sản phẩm báo chí sẽ có nội dung liên quan đến các đối tượng như con người, sự việc, hiện tượng.

đã và đang tồn tại trong cuộc sống. Điều này có nghĩa các đối tượng báo chí đề cập đến chính là đề tài của sản phẩm và cũng chính là nội dung của tác phẩm báo chí. Khái niệm tín ngưỡng thờ Mẫu trong văn hóa Việt Nam Căn cứ theo quy định tại khoản 1 Điều 2 Luật Tín ngưỡng, tôn giáo năm 2016 thì tín ngưỡng là niềm tin của con người được thể hiện thông qua những nghi lễ gắn liền với phong tục, tập quán truyền thống để mang lại sự bình an về tinh thần cho cá nhận và cộng đồng. Điều này dễ dàng được nhận ra khi ta nhìn vào lịch sử văn hóa Việt Nam qua các thời kỳ.

Ở từng giai đoạn với bối cảnh kinh tế xã hội khác nhau, niềm tin và khát vọng của cộng đồng sẽ có sự chuyển biến rõ rệt và dần bộc lộ ra từng hành vi của một bộ phận quần chúng nhân dân. Thậm chí các hoạt động mang tính hình thức tôn giao cũng dần được cải biên, hiện đại hóa và dần có sức hút xuyên quốc gia. Việc thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu với nghi lễ “hầu đồng” vốn đã nhạy cảm với nhiều biến tướng thì trong điều kiện hiện nay việc bảo tồn và phát huy di sản tín ngưỡng thờ Mẫu cũng đang đứng trước nhiều thách thức. Nói về nguồn gốc hình thành, một số nhà nghiên cứu cho rằng, tục thờ Thánh Mẫu có từ thời Tiền sử khi người Việt thờ các thần linh thiên nhiên kết hợp với tín ngưỡng thờ nữ thần rất phát triển trong xã hội mẫu hệ (gọi nữ thần là Mẹ-Mẫu-Mế).

Qua quá trình tiếp biến văn hóa, tín ngưỡng thờ mẹ thiên nhiên ban đầu đã hòa cùng các tôn giáo khác để trở thành một tín ngưỡng bản địa riêng có của Việt Nam. Việc tôn thờ Mẫu (Mẹ) làm thần tượng với các quyền 15 năng sinh sôi, bảo trữ và che chở cho con người của Đạo Mẫu đã dễ dàng đi vào đời sống dân gian, bắt rễ sâu vào xã hội và đời sống tâm linh của mỗi con người. Trong suốt quá trình hình thành và phát triển, tín ngưỡng thờ Mẫu luôn có sự gắn bó, dung hòa với các tôn giáo, tín ngưỡng khác, nương tựa, bổ sung cho nhau để cùng nhau tồn tại và phát triển. Bên cạnh đó, tín ngưỡng thờ Mẫu thể hiện lòng tôn kính đối với các bậc tổ tiên, đề cao lòng tự hào dân tộc và gắn kết cộng đồng; thừa nhận sự tương đồng, tôn trọng đa dạng văn hóa.

Đối với người dân Việt Nam Đạo Mẫu là niềm tin thiêng liêng, là sức mạnh gắn kết cộng đồng, là điểm tựa tinh thần dân tộc giúp vượt qua mọi khó khăn, thách thức của lịch sử để tồn tại và phát triển. Điều này một lần nữa khẳng định những giá trị không thể phủ nhận của tín ngưỡng thờ Mẫu trong đời sống của người Việt. Những giá trị văn hóa nổi bật của Tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ là không thể phủ nhận, nhưng từ thực tế cho thấy, Thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ cũng có chiều hướng khó kiểm soát, khiến cho một số cá nhân lợi dụng, trục lợi và làm sai lệch giá trị văn hóa, tạo ra những hệ lụy không tốt trong xã hội. Là người trực tiếp thực hành tín ngưỡng, thanh đồng Lưu Ngọc Đức (Hà Nội) cho biết, một số đền, miếu, am thờ, thờ những nhân thần có công với dân với nước nhưng đã biến thành thờ tứ phủ.

Điều đó làm biến dạng văn hóa thờ tự nguyên bản ở các di tích. Bên cạnh đó, việc thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu khá tùy tiện, không chỉ diễn ra ở đền, phủ thờ Mẫu mà cả ở đình thờ Thành hoàng, thờ danh nhân, nơi chùa chiền thờ phật… Lúc sinh thời, GS-TS Ngô Đức Thịnh (nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu văn hóa Việt Nam) cho rằng, để hạn chế nguy cơ tiềm ẩn, việc bảo tồn di sản là phải dựa vào cộng đồng. Các cơ quan quản lý văn hóa, nhà chuyên môn 16 cần định hướng cho người dân nhận thức đúng, thực hành đúng nghi lễ tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ. Trên cơ sở sự hiểu biết, cộng đồng sẽ chủ động tham gia vào quá trình bảo tồn và phát huy di sản một cách đúng đắn, hạn chế những biến tướng xấu trong xã hội.

TS Lê Thị Minh Lý, Ủy viên Hội đồng Di sản Quốc gia, Phó Chủ tịch Hội Di sản Văn hóa Việt Nam lại nhấn mạnh tới yếu tố trao truyền khi bảo vệ thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu. Theo TS Lê Thị Minh Lý, ở Tín ngưỡng thờ Mẫu, truyền dạy đang là một vấn đề khó định lượng và định tính. Thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu không phải là một nghề mà ai cũng có khả năng học. Từ thân phận, căn cốt nào đó mới được tham gia vào cộng đồng này và không phải ai tham gia cũng trở thành học trò theo nghĩa di sản văn hóa phi vật thể.

“Vấn đề quan trọng nhất ở truyền dạy di sản văn hóa phi vật thể Thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ chính là trao truyền nhận thức về giá trị di sản, về hướng dẫn thực hành và hành động bảo vệ di sản đó. Tất cả đều phải khởi nguồn và bám sát những giá trị cốt lõi, đích thực đang làm nên bức tranh đa dạng của di sản văn hóa này” - TS Lê Thị Minh Lý khẳng định. Việc bảo tồn thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu là công việc lâu dài và khó khăn, đòi hỏi sự kết hợp chặt chẽ của các nhà quản lý và cộng đồng. Các tổ chức, đơn vị liên quan cần tiếp tục triển khai các hoạt động của các câu lạc bộ văn hóa thờ Mẫu, chầu văn như liên hoan hát văn, tổ chức giao lưu lên đồng giữa các đền các phủ.

Khuyến khích những nghệ nhân hát văn cao tuổi truyền dạy những bài hát, điệu hát văn cổ cho thế hệ trẻ. Bên cạnh đó cũng cần phải xử lý thật nghiêm những biểu hiện lệch lạc, chưa hay và chưa đẹp, lợi dụng tín ngưỡng này để trục lợi, tuyên truyền yếu tố mê tín dị đoan… Có như vậy, tín ngưỡng thờ Mẫu mới trở thành nét đẹp văn hóa trong đời sống của người Việt. Từ năm 2016 Thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt đã được Unesco công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại đã góp phần quảng bá và củng cố niềm tin của công chúng về về tín ngưỡng 17 này. Việc tôn vinh Thờ Mẫu sẽ tiếp nối truyền thống tôn vinh người mẹ trong văn hóa dân tộc Việt Nam và nuôi dưỡng thế hệ sau biết về cội nguôn, cái nôi sinh ra mình.

Việt Nam là quốc gia có biểu tượng mẹ được hình thành từ lâu đơi và xuyên suốt hàng nghìn năm lịch sử, theo năm tháng, đi qua bao thời kỳ hình ảnh người mẹ vẫn là một điều gì đó ngự trị trong lòng mỗi con người. Ngày nay, ta không khó để bắt gặp hình ảnh tín ngưỡng xen lẫn và dung hòa vào cuộc sống thường nhật như sự nhường nhịn phụ nữ trong đời sống người dân, sự bình đẳng giới ngày càng được đề cao và điển hình như hoạt động thăm hỏi và tôn vinh mẹ Việt nam anh hùng cũng là sự tiếp nối kế thừa tín ngưỡng thờ Mẫu nhân văn của người Việt. Vậy có thể hiểu: Tín ngưỡng thờ Mẫu là một loại hình tín ngưỡng bắt nguồn từ tín ngưỡng thờ nữ thần(nhưng không phải tất cả nữ thần đều là Mẫu),là một bộ phận của ý thức xã hội, được hình thành từ chế độ thị tộc mẫu hệ, để tôn vinh những người mẹ, người phụ nữ có công với nước, với cộng đồng tiêu biểu cho những giá trị tốt đẹp về lịch sử, văn hoá, đạo đức xã hội làm Thánh mẫu, Vương mẫu… và qua đó người ta gửi gắm niềm tin vào sự che chở, giúp đỡ của các lực lượng siêu nhiên thuộc nữ thần để vỗ về và có được sự bình an trong cuộc sống.