LỜI MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài: Đề tài “Quản lý nợ có vấn đề tại Ngân hàng Thƣơng mại cổ phần Đầu tƣ và Phát triển Việt Nam – Chi nhánh Bà Rịa – Vũng Tàu” đƣợc tác giả chọn làm luận văn tốt nghiệp của mình bởi những lý do sau: Nợ có vấn đề có tác động tiêu cực không chỉ đối với các Ngân hàng thƣơng mại mà còn đối với nền kinh tế. Trong những năm gần đây, nợ có vấn đề trong hệ thống Ngân hàng đã đƣợc cải thiện đáng kể, tuy nhiên đến nay nhiều khoản nợ có vấn đề vẫn chƣa đƣợc xử lý dứt điểm, cần phải tiếp tục xử lý. Nợ có vấn đề là dấu hiệu của chất lƣợng cho vay kém, hiệu quả hoạt động tín dụng thấp, đe dọa khả năng thanh khoản, hạn chế phát triển hoạt động tín dụng, làm giảm uy tín của Ngân hàng; làm giảm thu nhập của ngân hàng và là nhân tố làm giảm năng lực cạnh tranh của Ngân hàng.
Theo đó, các Ngân hàng cần có chiến lƣợc quản trị rủi ro phù hợp; xây dựng hệ thống kiểm soát nội bộ hiệu quả, tăng cƣờng công tác giám sát đối với quản trị rủi ro và hơn hết là quản lý các khoản nợ có vấn đề đạt hiệu quả cao nhất. Bà Rịa Vũng Tàu là tỉnh có vị trí quan trọng trong vùng kinh tế trọng điểm phía Nam, là hạt nhân thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế - xã hội của toàn vùng. Việc tăng trƣởng tín dụng cao trong thời gian vừa qua cho thấy nhu cầu vốn của nền kinh tế tại địa bàn tỉnh rất lớn và khả năng hấp thụ vốn tƣơng đối tốt. Tuy nhiên điều này đang tạo áp lực và tiềm ẩn rủi ro về chất lƣợng tín dụng cho các ngân hàng nói chung và BIDV Chi nhánh Bà Rịa Vũng Tàu nói riêng.
BIDV là một trong những ngân hàng có vị thế cạnh tranh cao trên thị trƣờng ngân hàng cả nƣớc và để đạt đƣợc thƣơng hiệu lớn mạnh nhƣ thời điểm hiện nay thì vấn đề kiểm soát và nâng cao chất lƣợng tín dụng đƣợc ngân hàng cực kì chú trọng. Vì thế, bài nghiên cứu này tác giả sẽ nghiên cứu thực trạng nợ có vấn đề tại BIDV 2 Chi nhánh Bà Rịa Vũng Tàu và dựa trên cơ sở đó đƣa ra các giải pháp, đề xuất về công tác quản lý nợ để hạn chế phát sinh khoản nợ có vấn đề mới cũng nhƣ xử lý các khoản nợ có vấn đề đang tồn tại tại BIDV Chi nhánh Bà Rịa Vũng Tàu. Mục tiêu nghiên cứu đề tài 2. Mục tiêu tổng quát: Nâng cao hiệu quả quản lý nợ có vấn đề tại BIDV Chi nhánh Bà Rịa Vũng Tàu.
Mục tiêu cụ thể: Hệ thống hóa cơ sở lý luận về nợ vấn đề và quản lý nợ có vấn đề. Phân tích tình hình các khoản nợ có vấn đề tại Chi nhánh và thực trạng hoạt động quản lý nợ có vấn đề. Đƣa ra khó khăn, vƣớng mắc đang tồn tại (tại Chi nhánh và chính sách của cơ quan nhà nƣớc) và đề xuất các giải pháp phòng ngừa nhằm hạn chế các khoản nợ có vấn đề phát sinh mới cũng nhƣ xử lý các khoản nợ có vấn đề đang còn tồn tại. Câu hỏi nghiên cứu: Thế nào là nợ có vấn đề? Thế nào là quản lý nợ có vấn đề? Làm sao để nhận diện và phòng ngừa nợ có vấn đề? Để đánh giá hiệu quả quản lý nợ có vấn đề thì cần những chỉ tiêu nào? Thực trạng quản lý nợ có vấn đề tại BIDV Chi nhánh Bà Rịa Vũng Tàu trong giai đoạn 2017-2019 nhƣ thế nào? Còn tồn tại những hạn chế ra sao? Những giải pháp nào để quản lý nợ có vấn đề đạt hiệu quả cao? 4.
Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu 4. Đối tượng nghiên cứu: nợ có vấn đề và quản lý nợ có vấn đề 4. Phạm vi nghiên cứu: tại BIDV Chi nhánh Bà Rịa Vũng Tàu giai đoạn 2017- 2019 5. Phƣơng pháp nghiên cứu: Luận văn sử dụng phƣơng pháp nghiên cứu định tính.
3 Phƣơng pháp tổng hợp để tổng hợp các tài liệu tham khảo, các ý kiến của các tác giả trên bài báo để xây dựng nên cơ sở lý luận chung cho bài luận văn. Phƣơng pháp thống kê, so sánh để thu thập số liệu thực tế tại các phòng ban về các khoản nợ có vấn đề và quản lý nợ có vấn đề tại Chi nhánh qua từng năm. Và phƣơng pháp phân tích để phân tích, đánh giá các số liệu nêu trên, từ đó đƣa ra các kết luận cho từng bảng biểu trong luận văn. Tổng quan về lĩnh vực nghiên cứu Trong quá trình thực hiện đề tài, do giới hạn về thời gian và nguồn tài liệu tham khảo nên tác giả xin đƣa ra một vài nghiên cứu có liên quan tới đề tài về hoạt động quản lý nợ có vấn đề nhƣ sau: Tài liệu tham khảo nƣớc ngoài gồm: “How to handle problem loans” của tác giả T.Donaldson xuất bản năm 1986 đƣa ra những khía cạnh chính về việc xử lý nợ có vấn đề, mục đích chính là cung cấp khuôn khổ hoặc thông tin cần thiết của các yếu tố mà nhân viên ngân hàng cần lƣu ý.
Nợ có vấn đề là điểu không thể tránh khỏi trong hoạt động tín dụng ngân hàng tuy nhiên bằng những kĩ năng xử lý tốt các khoản nợ có vấn đề đó sẽ đƣợc hạn chế và không để lại rủi ro quá lớn. “Problem loans: Early detection for lenders” của Tommy M.Onich năm 2010 đã nêu quan điểm của tác giả về hai yếu tố quản lý danh mục cho vay đạt lợi nhuận tối ƣu đó là căn nguyên bao gồm các chỉ báo về định tính, định lƣợng và công tác kiểm soát bao gồm việc nhận diện nợ có vấn đề và đƣa ra giải pháp kịp thời. Tài liệu trong nƣớc gồm: Bài báo “Giải pháp xử lý nợ xấu trong quá trình tái cơ cấu ngân hàng thương mại Việt Nam” của tác giả Nguyễn Thị Phƣơng Lan và Nguyễn Hạnh Phúc năm 2003 đề cập đến những nội dung chính về khẳng định sự cần thiết phải xử lý nợ xấu trong tiến trình tái cơ cấu NHTM Việt Nam; thống nhất khái niệm, tiêu chí phân 4 loại nợ xấu; tình hình nợ xấu và xử lý nợ xấu tại Việt Nam; nguyên nhân phát sinh và tác động của nợ xấu đến nền kinh tế và nêu ra những kinh nghiệm quốc tế về xử lý nợ xấu, giải pháp xử lý và ngăn chặn nợ xấu mới phát sinh. Bài viết “Xử lý nợ xấu của các NHTM Việt Nam qua công ty quản lý tài sản” của tác giả Bùi Khắc Hoài Phƣơng và Dƣơng Thị Ngọc Sáu phân tích thực trạng xử lý nợ xấu của các NHTM Việt Nam thông qua việc mua bán nợ cho Công ty quản lý tài sản (VAMC) và đƣa ra một số giải pháp thúc đẩy xử lý nợ xấu dựa vào kinh nghiệm của một số nƣớc châu Á.
Ngoài việc sử dụng cơ sở lý luận chung, thì mỗi đề tài và công trình nghiên cứu làm rõ những vấn đề riêng biệt liên quan đến từng giai đoạn phát triển và bối cảnh khác nhau, đặc điểm kinh tế đặc trƣng của từng quốc gia, khu vực nhƣng tổng quan các bài nghiên cứu và đề tài đều sử dụng phƣơng pháp định tính, phân tích, so sánh để chỉ ra nguyên nhân dẫn đến các khoản nợ có vấn đề và đƣa ra những cảnh báo về tác động tiêu cực của nợ xấu đến sự phát triển nền kinh tế để từ đó đề xuất những giải pháp phòng ngừa nhằm hạn chế phát sinh nợ có vấn đề. Đặc biệt, trong những đề tài nghiên cứu trong nƣớc hiện nay, tài liệu về quản lý nợ có vấn đề chƣa phổ biến mà chủ yếu tập trung vào những vấn đề liên quan đến nợ xấu và các biện pháp xử lý nợ xấu. Hơn nữa, còn một số hạn chế về mặt thời gian vì các nghiên cứu trƣớc đƣợc thực hiện trƣớc khi có những thay đổi về chính sách tín dụng từ Chính phủ và Ngân hàng nhà nƣớc nên sẽ có một số bất cập so với tình hình phát triển trong ngành ngân hàng hiện nay. Bố cục luận văn Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về nợ có vấn đề của Ngân hàng thƣơng mại Chƣơng 2: Thực trạng quản lý nợ có vấn đề tại BIDV Chi nhánh Bà Rịa Vũng Tàu 5 Chƣơng 3: Giải pháp tăng cƣờng quản lý nợ có vấn đề tại BIDV Chi nhánh Bà Rịa Vũng Tàu 6 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ NỢ CÓ VẤN ĐỀ CỦA NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI Chƣơng 1 giới thiệu các khái niệm về nợ có vấn đề và quản lý nợ có vấn đề trong hoạt động kinh doanh của NHTM, đồng thời xây dựng cở sở lý luận về tiến trình quản lý nợ có vấn đề tại các NHTM.
Các chỉ tiêu đƣợc dùng để đánh giá thực trạng nợ có vấn đề cũng sẽ đƣợc nêu ra trong chƣơng này. Khái niệm Đến nay vẫn chƣa có một tiêu chuẩn thống nhất ở cấp độ quốc tế nào để phân loại chất lƣợng các khoản mục tài sản, trong đó có các khoản nợ. Việc định nghĩa Nợ có vấn đề ở mỗi quốc gia là khác nhau. Tuy nhiên, trên thế giới hiện nay các thuật ngữ nợ có vấn đề (problem loans), nợ xấu (bad loans), hay nợ không hiệu quả (non-performing loans) đƣợc sử dụng tƣơng đƣơng nhau.
Để đƣa khái niệm về nợ có vấn đề sát nhất với thực tế hoạt động tín dụng ngân hàng Việt Nam thì một số định nghĩa phổ biến về nợ có vấn đề có thể đƣợc tham khảo nhƣ sau: Theo Nguyên tắc kế toán thừa nhận Hoa Kỳ (US GAAP), nợ có vấn đề là các khoản nợ luỹ kế quá hạn thanh toán từ 90 ngày trở lên (Peter Walton, 2003). Theo chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế (IFRS) của Uỷ ban chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế, nợ có vấn đề là các khoản nợ không hiệu quả, cụ thể đó là khoản nợ mà có chứng cứ khách quan cho thấy khả năng tổn thất, phổ biến nhất là phát sinh vấn đề có thể ảnh hƣởng đến dòng tiền trả nợ dự kiến trong tƣơng lai. IFRS chú trọng đến khả năng hoàn trả của ngƣời vay bất kể khoản vay đã quá hạn thanh toán hay chƣa. Phƣơng pháp để đánh giá khả năng trả nợ của khách hàng 7 thƣờng là phƣơng pháp phân tích trên dòng tiền tƣơng lai hoặc xếp hạng khoản vay (Peter Walton, 2003).